BASISTEKST DVD 'ADORNES ACHTERNA'

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BASISTEKST DVD 'ADORNES ACHTERNA'"

Transcriptie

1 BASISTEKST DVD 'ADORNES ACHTERNA' Brugge, op een warme zomerdag. Een bonte mengeling van de meest uiteenlopende nationaliteiten loopt door de straten. In de late Middeleeuwen was er hier net zo n bedrijvigheid. De bevolkingstoename van de jaren 1100 leidde tot de bloei van verscheidene West-Europese steden. Zo groeide ook Brugge uit tot een middeleeuwse ommuurde stad. In de late middeleeuwen is Brugge een belangrijke metropool voor internationale handelaars. De Genuees Anselm Adornes is één van hen. Zijn familie verblijft hier eeuwenlang en is helemaal ingeburgerd in het stadsleven. Hildebrand Veckinchusen uit Westfalen komt in Brugge handel drijven in pels en bier. Zoals de meeste handelaars uit Noord- en Oost-Europa is hij lid van de Hanze, een grote handelsgroepering. De Duitse Hanze vertegenwoordigde de grootste groep handelaars, maar ook de Italianen, de Spanjaarden, de Portugezen en de Engelsen waren in Brugge talrijk aanwezig. In het Stadsarchief van Brugge zijn nog verscheidene documenten uit die tijd bewaard gebleven. Anselm Adornes vindt in het Stadsarchief zijn familiewapen op een getuigschrift weer en Hildebrand Veckinchusen herkent de sleutel van de ijkgewichten van de Hanzeaten uit het Oosterlingenhuis. Dat is het natiehuis waar hij en de andere Hanzeaten urenlang vergaderden. Dr. André Vandewalle, Hoofdarchivaris van de Stad Brugge: Brugge is een oude stad die zijn grootste bloei kende in de late Middeleeuwen. Die grote bloei van toen is voornamelijk te danken aan de Europese handel waarin Brugge een cruciale rol speelde. De voornaamste handelspartners waren de leden van de Duitse Hanze, dit is het grote handelsverbond van de steden aan de Noordzee en de Baltische Zee. Naast de Hanzeaten waren ook nog verschillende andere Europese handelsnaties in Brugge bedrijvig, zoals de Engelsen, de Italianen en de Spanjaarden. Brugge was werkelijk de draaischijf van die hele handel. Hoe die handel is kunnen tot bloei komen en hoe Brugge is kunnen uitgroeien tot een van de belangrijkste steden van Europa, willen we jullie in deze film aantonen. 1. De start van Brugge als economisch centrum Vanaf de jaren elfhonderd werden jaarmarkten gehouden in Brugge, Ieper en Rijsel. Handelaars trokken in konvooi van stad tot stad, meestal met paard en kar om zich te beschermen tegen struikrovers. Zo ontstonden er nieuwe wegen op het land. Naast de landwegen werden vanaf de 12de eeuw ook zeeroutes uitgestippeld. Brugge had al eeuwen een internationale havenfunctie, maar de natuurlijke verbinding van Brugge met de zee verzandde. Rond 1134 sloegen hevige stormen een diepe geul vanuit de zee landinwaarts tot in Damme. Dit werd later het Zwin genoemd. Vanaf Damme was Brugge via een ingewikkeld systeem van kanalen en sluizen bereikbaar voor schepen. Vanuit de Noordzee voeren grote zeeschepen de voorhavens van het Zwin binnen, zoals de kogge, het typische Hanzeschip. De koggen had één mast met een vierkant zeil. In de voorhaven van het Zwin, zoals in Damme werd koopwaar overgeladen op kleinere boten. Via het kanaal Damme-Brugge bereikten ze de stad. De sluizen van de Dampoort loodsten de schepen in de Langerei. 1

2 2. Laden en lossen Naargelang de nationaliteit van de kooplieden waren er verscheidene aanlegplaatsen. Sjouwers of pijnders losten de waren. Ze hadden hun naam te danken aan het pijnlijke werk dat ze verrichtten. Aan de Kraanrei stond de stadskraan, die alle vaten loste met wijn, olie, honing of haring. Jonge arbeiders liepen in het rad om de kraan aan te drijven en via twee katrollen zware tonnen uit de schuiten op te lichten. Ze werden kraankinderen genoemd. De volledige kraan draaide rond een verticale as om de tonnen aan de kade te brengen. De eigenaars van de vaten moesten per vat aan het stadsbestuur een kraanrecht betalen. Vergierders maten de inhoud van de wijnvaten, zodat ze konden bepalen hoeveel accijns de handelaar moest betalen. Handelaars proefden of de wijn niet bedorven was. Daarna brachten de sleemannen de vaten naar de openbare stapelhuizen, naar de kelders en stapelplaatsen van Brugse importeurs of van vreemde naties, of meteen naar de wijntaveernen. Vóór het Tolhuis hielden de rijkepijnders toezicht op het lossen, laden en wegen. In het Tolhuis werd de Brugse Tol geheven. De Kleine Tol op artikelen voor dagelijks gebruik, de Grote Tol diende voor het internationaal handelsverkeer. De boten konden ook doorvaren tot aan de markt en hun goederen lossen in de overdekte Waterhalle. Dat was een enorm magazijn met twee verdiepingen, gebouwd over de Reie. Door middel van een katrol werden de goederen op de tweede verdieping gestockeerd. De verkoop vond plaats op de kramen in de Oude Halle, waar nu de stadshalle is. Net zoals nu brachten de handelaars ook toen een enorme variëteit aan producten mee, wat voor een bloeiende handel zorgde. 3. Producten De Hanzeaten brachten amber, graan, huiden, pels, hout en ijzerwaren mee. De Fransen zorgden meestal voor de wijn. De Italianen hadden goede contacten met het Byzantijnse rijk en de Arabische wereld. Zij voerden van daaruit fijne specerijen aan, diamanten, exotische vruchten, aluin, kleurstoffen en zijde. De Portugezen brachten ivoor en rietsuiker mee uit Afrika en de Canarische eilanden. De Britten en de Spanjaarden zorgden voor wol. Het Brugse aandeel van de terugvracht bestond voornamelijk uit laken en bewerkt leder en na 1450 ook uit luxegoederen zoals boeken, tapijten, kousen, schilderijen, koperen grafplaten en juwelen. 4. De stad groeit uit De toren van de Hallen, het belfort, was een symbool voor de macht en de rijkdom van de stad. Op de eerste verdieping van het belfort was de schatkamer. Daar stond een koffer waarin de vrijheden van de stad werden bewaard, de stadskas en het stadszegel. De Brugse burgerij vergaderde in de Poortersloge. Dat gebouw is herkenbaar aan het beertje met het wapenschild van de stad. De herbergier en makelaar Jacob Scuetelaere is één van die rijk geworden Bruggelingen. In de Poortersloge was ook de steekspelvereniging van de Witte Beer gevestigd. Buitenlandse kooplui vergaderden aanvankelijk in de kloosters van de bedelorden, zoals de karmelieten, de augustijnen, de minderbroeders en de dominicanen. De kooplui mochten er het altaar gebruiken of lieten er een eigen kapel bouwen. Na 1300 konden de kooplui vergaderen in hun natiehuis. Dat was een soort ambassade, in Brugge gebouwd door een groep vreemde kooplieden. Daar konden ze terecht voor informatie of gewoon voor gezelschap. 2

3 5. Een internationaal gezelschap De eerste vreemde handelaars die zich in Brugge vestigden waren de Duitsers, die toen de Oosterlingen werden genoemd. Vanaf het midden van de 15de eeuw beschikten zij over een natiehuis, het Oosterlingenhuis. Veckinchusen bekleedde er een belangrijke positie. In Brugge en in enkele andere grote handelssteden was een Hanzekantoor gevestigd. Het fungeerde als steunpunt van de Hanzeatische handel in het buitenland. De Italianen hadden geen overkoepelend handelskantoor. Zij verenigden zich per stadstaat. Het handelskantoor van de Genuezen werd de Genuese Loge of Saaihalle genoemd, omdat er saai verkocht werd, een textielsoort. Andere vreemde kooplui hadden per regionaal koninkrijk een natiehuis. Zo was er een natiehuis voor de Biskajers, de Castilianen, de Catalanen en de Portugezen. Ook de Engelsen en de Schotten hadden een eigen natiehuis. 6. Brugge als financieel centrum voor de internationale handel De meeste kooplui sliepen in herbergen. Daar kregen ze onderdak en konden ze hun waren stapelen. Vaak was de hotelier zo goed op de hoogte van het handel drijven dat hij hen ook advies gaf. Later werden sommigen zelfs bankier voor de kooplui. Zo regelde herbergier Jacob Scuetelaere geldzaken met Veckinchusen. Bij de productie van zilveren munten werd er soms gesjoemeld: door andere metalen bij het zilver te mengen konden ze veel meer munten slaan. Hierdoor kwam er teveel geld in omloop en werd één muntstuk minder waard. Vele muntheren voegden zoveel tin en lood bij het zilver dat het geld zwart werd. Hier komt ook onze uitdrukking zwart geld vandaan. De handelsactiviteiten speelden zich af rond de herberg van de familie Van der Beurse. Het plein voor de herberg Ter Beurse werd afgesloten. Zo konden de handelaars rustig hun zaken regelen. In de herberg beklonken de zakenlui hun transacties met een glas en noemden dit trefpunt naar deze familie Van der Beurse: de eerste beurs was daarmee ontstaan. De naam beurs werd wereldwijd bekend zodat ook nu nog de Fransen spreken over la bourse, de Duitsers over Börse en de Spanjaarden over Borsa, om er maar enkele te noemen. Reeds in 1370 werden er wisselkoersen van de belangrijkste steden genoteerd. Tot het midden van de 13de eeuw was er sprake van actieve handel: de koopman vervoerde zijn handelswaren zelf en reisde hierbij in konvooi met andere kooplieden. Vanaf het midden van de 13de eeuw ging de Vlaamse koopman niet meer zelf op handelsreis, maar begon vanuit een kantoor handel te drijven en liet hij schippers zijn waren vervoeren. Dit was het begin van de passieve handel: de handelsgoederen werden vervoerd door schippers en de koopman hield zich vanuit een kantoor in de stad vooral met de financiële kant van de handel bezig. Hij concentreerde zich op briefwisseling, wissels en transacties en hield de boekhouding bij. De internationale handel bracht veel risico s met zich mee, daarom werd gezocht naar nieuwe middelen om handel te voeren. Dit leidde tot het ontstaan van de grootboeken: de bewegingen van de klanten werden weergegeven in de dubbele boekhouding. Dit waren nieuwe financiële technieken door Italianen ontwikkeld en naar hier overgebracht en verfijnd. Ze droegen ertoe bij dat Brugge het financiële centrum van Noord-Europa werd. De wisselbrief was het middel bij uitstek om een betaling te doen zonder dat er contant geld aan te pas kwam. Daardoor verminderde het risico op diefstal. Dit document vertegenwoordigde geld dat op een bepaald ogenblik ergens anders in de wereld aanwezig was. Het was een soort bewijs van betaling van de ene handelaar aan de andere. Maar geld afhalen kan uiteraard niet met een wisselbrief. 3

4 Vele Bruggelingen namen de taak op zich van geldwisselaar. Het spreekt voor zich dat deze functie in het internationale Brugge van toen onmisbaar was. De geldwisselaars hielden wisselkantoortjes open in de omgeving van de Markt. Hun voornaamste attributen waren de wisseltafel, muntgewichten, koffertjes en geldbeurzen. Het gebeurde wel eens dat de geldwisselaars ook bankier werden. 7. Internationaal bankwezen Maar de grote bankiers waren buitenlanders. Een internationaal gekende naam in de handelswereld van toen is de familie de Medici. Zij had verscheidene filialen verspreid over Europa. Het filiaal in Brugge was ondergebracht in het Hof Bladelin, de vroegere woning van Pieter Bladelin. Op een binnenmuur van het poortgebouw zijn twee medaillons met de portretten van Lorenzo de Medici en zijn echtgenote aangebracht. Vanaf 1473 werd dit bankfiliaal geleid door Tommaso Portinari, maar Portinari leed verliezen en bouwde op den duur zo n grote schuldenberg op dat zijn firma bankroet raakte. Een andere inwijkeling was Giovanni Arnolfini, een zijdehandelaar uit Lucca. Arnolfini en zijn vrouw zijn later wereldberoemd geworden omdat ze prijken op een schilderij van Jan Van Eyck. Voor Kanunnik Van der Paele schilderde Jan Van Eyck een paneel voor zijn kapel in de Sint- Donaaskerk. 8. Rijkdom bevorderde de kunsten Jan van Eyck was samen met zijn collega s, zoals onder meer Hans Memling en Pieter Pourbus een van de wereldberoemde schilders die later tot de Vlaamse Primitieven werden gerekend. Daarnaast werden heel wat wandtapijten besteld voor Italië, maar naar Italiaans model. Hierdoor werd de Italiaanse renaissance ook verspreid in het Noorden. Vreemde handelaars en bankiers die in Brugge verbleven, financierden vaak kerkdiensten om hun overledenen te herdenken. Zo ontstonden de polyfone muziekuitvoeringen. Componisten zoals Adriaan Willaert zijn net zoals de Vlaamse Primitieven wereldberoemd geworden. Arnolfini bestelde een kostbaar muziekhandschrift in Brugge. Brugge was ook gekend voor zijn verluchte handschriften. 9. Sociaal leven Een typisch Brugse randversiering zie je ook op de miniatuur van de badstoven. Badstoven waren plaatsen waar men urenlang in een heet waterbad kon zitten terwijl men at en dronk. Er waren aparte stoven voor mannen en voor vrouwen en ook gemengde stoven, maar die hadden een bedenkelijke reputatie. In Brugge waren ook veel taveernen waar bier en wijn werden geschonken. Het stamcafé van vele buitenlandse handelaars was de wijntaveerne De Kroon aan het Sint-Jansplein. De handelaars die lange tijd in Brugge verbleven, mengden zich in het sociale leven van de stad. Anselm Adornes bereikte zelfs de top van de maatschappelijke ladder in Brugge. Hoewel hij actief bleef in de internationale handel, speelde hij een vooraanstaande rol in het adellijke gezelschapsleven van zijn tijd. De meeste Adornes huwden met meisjes uit belangrijke Brugse families. Het levenswerk van Anselm Adornes was de bouw van de Jeruzalemkapel. Hij had daarvoor de opdracht gegeven nadat hij op bedevaart was geweest naar het Heilig Land. Anselm heeft de kapel nooit meer afgewerkt gezien; dat was het werk van zijn nazaten. Midden in de kapel verwijst een praalgraf naar de beroemde Genuees en zijn echtgenote. 4

5 Met Veckinchusen liep het minder goed af. Hij had een tijd zijn intrek genomen bij de herbergier Jacob Scuetelaere en schulden bij hem gemaakt. Scuetelaere slaagde erin hem gevangen te laten nemen. Toen Veckinchusen vrij kwam uit de gevangenis het Steen, heeft hij niet lang meer geleefd. 10. Het einde van Brugge als economische metropool Rond 1500 was de rol van Brugge in de internationale handel grotendeels uitgespeeld en gingen kooplieden op zoek naar andere steden, zoals Antwerpen. Pas vijf eeuwen later, met de komst van het toerisme, is Brugge weer aantrekkelijk geworden voor buitenlanders. Originele tekst: Ilse Compernolle Samenvatting: Johan Cosijns 5

Stadswandeling. Kruispoort

Stadswandeling. Kruispoort Brugge Brugge is de hoofdstad van de provincie West-Vlaanderen. De gemeente telt bijna 117.000 inwoners. Ongeveer 20.000 daarvan wonen in het historisch centrum. In 2002 was Brugge Culturele hoofdstad

Nadere informatie

Ga op de brug staan aan de Koningstraat en kijk in de richting van de Poortersloge. (Vandaag : Rijksarchief Brugge)

Ga op de brug staan aan de Koningstraat en kijk in de richting van de Poortersloge. (Vandaag : Rijksarchief Brugge) ADORNES ACHTERNA IN HET HEDENDAAGSE BRUGGE Je volgt de route van de middeleeuwse boten en bezoekt enkele historische gebouwen die vroeger en nu belangrijk waren en zijn voor Brugge. Een ommetje langs het

Nadere informatie

Lijst met documenten, objecten en kunstwerken die een belangrijke rol spelen in de film Adornes achterna

Lijst met documenten, objecten en kunstwerken die een belangrijke rol spelen in de film Adornes achterna Lijst met documenten, objecten en kunstwerken die een belangrijke rol spelen in de film Adornes achterna De afbeeldingen van een aantal voorwerpen zijn afkomstig van de tentoonstelling Hanze@M dici (Brugge,

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?...

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?... Naam: DE VERENIGDE OOSTINDISCHE COMPAGNIE (VOC) In 2002 was het 400 jaar geleden dat de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) werd opgericht. Dit werd in binnen- en buitenland op diverse manieren herdacht.

Nadere informatie

HET WERKPAARD VAN DE HANZE

HET WERKPAARD VAN DE HANZE HET WERKPAARD VAN DE HANZE Ter gelegenheid van de heropening van Stadsmuseum Harderwijk bieden wij u deze lesbrief aan. Deze bevat informatie over de Hanze en het paardgewichtje zodat u uw leerlingen kunt

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw ABC

Samenvatting Gouden Eeuw ABC Samenvatting Gouden Eeuw ABC Week 1ABC: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt de Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

De Romeinen. Wie waren de Romeinen?

De Romeinen. Wie waren de Romeinen? De Romeinen Wie waren de Romeinen? Lang voor de Romeinen naar ons land kwamen, woonden ze in een kleine staat rond de stad Rome. Vanaf 500 voor Christus begonnen de Romeinen met gebiedsuitbreiding. Als

Nadere informatie

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Palazzo Medici Riccardi > Medici-paleis Gedurende meer dan een eeuw was het Palazzo Medici Riccardi de hoofdverblijfplaats van de machtige Medici familie die over

Nadere informatie

#GOUDENEEUW Chatten met Hollanders uit de 17e eeuw

#GOUDENEEUW Chatten met Hollanders uit de 17e eeuw ONDERZOEKSBLAD KUNST ALGEMEEN De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden maakt in de 17e eeuw een gigantische bloeiperiode door. Holland heeft als rijkste gewest de meeste invloed in de Republiek. Meer

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

VENSTER OP HET LANDSCHAP (3) De Zwingeul tussen Sint-Anna ter Muiden en Sluis

VENSTER OP HET LANDSCHAP (3) De Zwingeul tussen Sint-Anna ter Muiden en Sluis Tenslotte moest de aannemer aan beide zijden van het dak een goot van dobbel tijckloot en een af. oerpijp hangen die het hemelwater naar de regenbak leidde. Volgens het bestek kwam het vervoer van de bouwmaterialen

Nadere informatie

Ontdekking. Dorestad teruggevonden

Ontdekking. Dorestad teruggevonden Dorestad teruggevonden Ontdekking Het vroegmiddeleeuwse Dorestad verdween na de negende eeuw van de kaart. Pas rond 1840 werd de stad teruggevonden, bij toeval. Kort daarna deed het RMO opgravingen en

Nadere informatie

Geschenken! No. 1.Internationale Hanzeblikken

Geschenken! No. 1.Internationale Hanzeblikken Geschenken! Het Hanze Huis produceert en ontwikkelt zelf geschenkverpakkingen die het gehele jaar door leverbaar zijn. Wanneer u uw (internationale) relaties of vrienden op een originele manier wilt verrassen

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Thema. Speelgoed en Sinterklaas. Naam :...

Thema. Speelgoed en Sinterklaas. Naam :... Thema Speelgoed en Sinterklaas Naam :... 1 Hoe was het vroeger? «Kinderspelen» van Pieter Bruegel Vroeger bestond er nog geen fotografie. Beelden werden vastgelegd door schilders. Zo heeft Bruegel in 1560

Nadere informatie

Brugge. culturele hoofdstad 2002 van Europa. leeruitstap Kwadrant 2de fase donderdag 6 juni 2002

Brugge. culturele hoofdstad 2002 van Europa. leeruitstap Kwadrant 2de fase donderdag 6 juni 2002 Brugge culturele hoofdstad 2002 van Europa leeruitstap Kwadrant 2de fase donderdag 6 juni 2002 1. geschiedenis Brugge is een heel oude stad. Heel lang geleden bouwden de Romeinen er een versterkt kasteel.

Nadere informatie

Welkom in het kartuizerklooster

Welkom in het kartuizerklooster Welkom in het kartuizerklooster Hallo, ik ben monnik Dionysius van Leeuwen. Mijn voornaam spreek je uit als di-o-ni-si-us. Ik ben geboren in 1402. Mijn bijnaam is Dionysius de Kartuizer, omdat ik namelijk

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz Gent 24b Onderbergen. Het pand van de Dominicanen Predikherenlei Rue de la Valléé nr 40 /Onderbergen Onderbergen nr 57 in 1940 Tweede gedeelte

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

Tijdelijk Museum. Het spel

Tijdelijk Museum. Het spel Tijdelijk Museum Het spel Welkom in de Nationale Bank van België! De Nationale Bank van België is geen gewone bank! Jij kan hier immers geen bankrekening openen. Alleen de gewone banken kunnen dit. Bovendien

Nadere informatie

ART HISTORY. V4 Renaissance 1400-1530

ART HISTORY. V4 Renaissance 1400-1530 ART HISTORY V4 Renaissance 1400-1530 Tijdlijn Renaissance = wedergeboorte van de klassieke cultuur De klassieken zijn het grote voorbeeld. Het aardse leven is belangrijk. De mens bepaalt het eigen lot.

Nadere informatie

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te:

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6 Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: 1 In de museumzaal hangen banieren met tekst. Een banier is een soort vlag. Er staan ook

Nadere informatie

Oudenburg in het Brugse Ommeland

Oudenburg in het Brugse Ommeland Oudenburg in het Brugse Ommeland Oudenburg, nu eigenlijk een rustig plattelandsstadje op de grens tussen polder- en zandstreek in het Brugse Ommeland, behoort tot de oudste steden van ons land. De Romeinen

Nadere informatie

Markt 1 8000 Brugge T 32 (0)50 27 03 11 www.historium.be info@historium.be

Markt 1 8000 Brugge T 32 (0)50 27 03 11 www.historium.be info@historium.be Markt 1 8000 Brugge T 32 (0)50 27 03 11 www.histrium.be inf@histrium.be EDUCATIEF PAKKET Overlees even alle vragen vr je bezek aan Histrium. De antwrden p de vragen kan je vinden in de experience en in

Nadere informatie

Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek)

Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek) Naam: Werkboek Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek) Op het plaatje hieronder zie je de beurs nog een keer. Dit keer zie je ook vier tekstballonnetjes. De mannen die een tekstballon boven hun

Nadere informatie

Sinterklaas. Lees het verhaal en beantwoord de vragen.

Sinterklaas. Lees het verhaal en beantwoord de vragen. Sinterklaas Lees het verhaal en beantwoord de vragen. Sinterklaas is geboren aan het begin van de vierde eeuw. Hij is dus ongeveer 1700 jaar oud. Hij komt uit Myra, dat is een plaats in wat tegenwoordig

Nadere informatie

Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van de Vikingen

Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van de Vikingen Thema: Van A tot Z Geschiedenis Tijd van monniken en ridders Vikingen Moeilijkheid: *** Tijdsduur: *** Juf Nelly De Vikingen komen Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van

Nadere informatie

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart.

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. Regenten en vorsten LES 2 HANDEL 1600 Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. 1700 JE LEERT waarom de moederhandel zo belangrijk is; hoe de VOC werkt; hoe de WIC werkt.

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Samenvatting Kunst ABC

Samenvatting Kunst ABC Samenvatting Kunst ABC Week 1: Kunst algemeen + film, beeldhouwen en fotografie Info: Wat is kunst? Kunst kan verschillende soorten dans, muziek, schilderijen, toneel en beelden zijn. Beeldhouwkunst of

Nadere informatie

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK LESBRIEF VOORTGEZET ONDERWIJS ONDERBOUW OPDRACHTEN DE ROTTERDAMSE HAVEN GROEIT! Heel veel goederen die we gebruiken komen uit het buitenland. Het grootste deel komt via de haven

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 2 dinsdag 23 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

Behouden Vaart! Speurtocht door het Noordelijk Scheepvaartmuseum leeftijd: 10-12 jaar

Behouden Vaart! Speurtocht door het Noordelijk Scheepvaartmuseum leeftijd: 10-12 jaar Behouden Vaart! Speurtocht door het Noordelijk Scheepvaartmuseum leeftijd: 10-12 jaar Welkom in het Noordelijk Scheepvaartmuseum! Op de 1 e verdieping begint deze speurtocht die je langs alle zalen van

Nadere informatie

Geld. Ontstaan van geld

Geld. Ontstaan van geld Geld Ontstaan van geld Onze voorouders hadden geen geld. Als ze iets nodig hadden, ruilden ze dat. Dit heet ruilhandel. De bakker ruilde brood bij de slager voor vlees enz. Op een dag wilde iemand weten

Nadere informatie

De steentijd Jagers en verzamelaars

De steentijd Jagers en verzamelaars De steentijd Jagers en verzamelaars De prehistorie is de geschiedenis van de mensheid voordat mensen konden lezen en schrijven. We hebben uit de prehistorie daarom geen boeken, dagboeken of andere geschreven

Nadere informatie

Deze Portugese gouden munt was vanaf 1785 een belangrijke handelsmunt op Curaçao. Bij introductie was de munt 90 realen waard.

Deze Portugese gouden munt was vanaf 1785 een belangrijke handelsmunt op Curaçao. Bij introductie was de munt 90 realen waard. Gouden Johannis Voor betalingen van grote bedragen werd met name de in Brazilië geslagen Portugese gouden Johannis gebruikt, vernoemd naar koning Johan V (1706-1750) van Portugal, die het goudstuk in 1722

Nadere informatie

Expeditie Zijderoute. Dit werkboekje is van:

Expeditie Zijderoute. Dit werkboekje is van: Expeditie Zijderoute Dit werkboekje is van: Hallo! Je gaat binnenkort op bezoek in het museum Hermitage Amsterdam. Het woord Hermitage spreek je uit als hermitaasje. Een museum is een gebouw waarin je

Nadere informatie

FEATURE: TURKIJE IN AMSTERDAM

FEATURE: TURKIJE IN AMSTERDAM FEATURE: TURKIJE IN AMSTERDAM Pagina 2 van 5 PRESS FEATURE Turkije in Amsterdam Tussen Turkije en Amsterdam bestaan eeuwenoude banden. Al aan het eind van de 16de eeuw legde Amsterdam handelscontacten

Nadere informatie

Entrepodok. Het ontstaan

Entrepodok. Het ontstaan Entrepodok De pakhuizen aan het Entrepotdok zijn in de achttiende- en negentiende eeuw gebouwd en zijn 25 jaar geleden in opdracht van de Alliantie verbouwd tot woningen. Het oorspronkelijke karakter en

Nadere informatie

11 a Noem een oorzaak van de economische groei in Holland en Zeeland die binnen deze gewesten

11 a Noem een oorzaak van de economische groei in Holland en Zeeland die binnen deze gewesten Antwoorden op de Basisvragen 1 DE NEDERLANDEN, VAN EIND 15 DE TOT EIND 16 de EEUW 1 Een deel van de Nederlanden maakt zich los uit het Habsburgse Rijk 1 a Waaruit bestond voor het merendeel van de inwoners

Nadere informatie

Zwolle in Hanzetijd 201

Zwolle in Hanzetijd 201 Zwolle in Hanzetijd 201 202 1 Hanzeaten te huur 203 Hanzespoorlijn in aanbouw 204 2 Hanzebrug bij Zwolle 205 Hanzetunnel 206 3 207. VAARWEG IJSSEL Na ontstaan Zuiderzee meer water door de IJssel Na 1421

Nadere informatie

Kaasmarkt Pakhuizen Via Prinsenstraat, Kleine Kerkstraat, Speeltoren en Lingerzijde lopen we over de Kwakelbrug naar de Schepenmakersdijk.

Kaasmarkt Pakhuizen Via Prinsenstraat, Kleine Kerkstraat, Speeltoren en Lingerzijde lopen we over de Kwakelbrug naar de Schepenmakersdijk. Kaaswandeling Wie Edam zegt, zegt kaas. En wie naar Edam gaat, gaat natuurlijk naar de Kaasmarkt, op zoek naar het beroemde ronde kaasje. Vele duizenden toeristen genieten hier op alle woensdagen van juli

Nadere informatie

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Als er één plek is die duidelijk maakt waarom Nederland in de moderne tijd zo n belangrijk handelsland is, dan is het Rotterdam wel. De haven ligt in de delta van

Nadere informatie

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500)

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Algemeen Als je aan de Middeleeuwen denkt, dan denk je waarschijnlijk aan grote kastelen, ridders en jonkvrouwen. Natuurlijk, dit is een gedeelte

Nadere informatie

De zolder van opa Groepen 3-4-5

De zolder van opa Groepen 3-4-5 De zolder van opa Groepen 3-4-53 Inhoud 1 Kinderboekenweek 3 2 Op de zolder 4 3 De stoof 5 4 Het leesplankje 6 5 De Keulse pot 7 6 De tol 8 7 De foto 9 8 De koffiemolen 10 9 De schaatsen 11 10 Nog een

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

Inleiding. Wat is het Vasa schip? Koningshuis Vasa (1523-1654)

Inleiding. Wat is het Vasa schip? Koningshuis Vasa (1523-1654) Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:... 2 Inleiding... 3 Wat is het vasa schip?... 3 Koningshuis Vasa (1523-1654)... 3 De bouw van het schip (waarom, wanneer, door wie en hoe)... 4 Waarom, met welk doel?... 4

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Kastelen De eerste kastelen De eerste kastelen werden tussen 800 en 1000 na Christus gebouwd. In die tijd maakten de Noormannen de kusten van Europa onveilig: ze plunderden dorpen en boerderijen. De mensen

Nadere informatie

museabrugge.be MUSEA BRUGGE PERSDOSSIER NIEUW TOPSTUK VOOR GROENINGEMUSEUM

museabrugge.be MUSEA BRUGGE PERSDOSSIER NIEUW TOPSTUK VOOR GROENINGEMUSEUM museabrugge.be MUSEA BRUGGE PERSDOSSIER NIEUW TOPSTUK VOOR GROENINGEMUSEUM HET GROENINGEMUSEUM PAKT UIT MET EEN TOT NOG GROENINGEMUSEUM Het Brugse Groeningemuseum staat wereldwijd bekend omwille van zijn

Nadere informatie

MODEBOEK MARIE SERMSRI

MODEBOEK MARIE SERMSRI MODEBOEK MARIE SERMSRI INLEIDING INHOUD Mijn boek gaat over de mode. Ik vind het een leuk thema en ben er zelf ook wel een beetje geïnteresseerd in. In dit boek gaan jullie mode uit de geschiedenis en

Nadere informatie

Werkblad Mijn huis staat in...

Werkblad Mijn huis staat in... Werkblad Mijn huis staat in... Mijn huis staat in: Ga naar kaart.cc. Je ziet twee kaarten. In de menubalk bovenin vul je rechts je woonplaats in. Kies in het linkervak de Bonnebladen 1901-1925. Kies in

Nadere informatie

Sittard, dominicanen en Sint Rosa

Sittard, dominicanen en Sint Rosa Sint Rosa Sittard, dominicanen en Sint Rosa Wanneer de Amerikaanse dominicanessen naar Sittard komen, treden zij in de voetsporen van eerdere dominicanen en dominicanessen, die voor Sittard heel veel betekend

Nadere informatie

Binnenvaart, graadmeter van de economie

Binnenvaart, graadmeter van de economie Binnenvaart, graadmeter van de economie Het graven van het Stadskanaal was een gouden besluit van het Groninger stadsbestuur. Toen het kanaal gereed was en het gebied tussen Bareveld en Ter Apel ontgonnen

Nadere informatie

Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl

Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl Loop naar de eerste verdieping van het museum. Wat zie je daar? Het Gorcums Museum verzamelt alles over de stad Gorinchem.

Nadere informatie

Rondrit naar Groede 94.99 km

Rondrit naar Groede 94.99 km Rondrit naar Groede 94.99 0 2.04 0 Lissewege Het zeer landelijke Lissewege hoort sinds de gemeentefusies bij Brugge. De naam van het dorp duikt op in de 11de eeuw en zou afkomstig kunnen zijn van 'liswega',

Nadere informatie

Lesbrief: bolbloem geschiedenis GESCHIEDENIS VAN DE BLOEMBOL. Bloembollenteelt in Nederland

Lesbrief: bolbloem geschiedenis GESCHIEDENIS VAN DE BLOEMBOL. Bloembollenteelt in Nederland GESCHIEDENIS VAN DE BLOEMBOL Bloembollenteelt in Nederland In ons land groeiden oorspronkelijk niet veel bloembollen. En zeker onze bekendste Nederlandse bloem, de tulp, kwam hier niet voor. Bloembollen

Nadere informatie

Geschiedenis van de duinen

Geschiedenis van de duinen Geschiedenis van de duinen Bijna de hele Nederlandse kust bestaat uit duinen. We weten hier niet beter, dan dat dat heel normaal is. Toch is dat niet zo. De kust van Frankrijk, Spanje en Portugal bijvoorbeeld

Nadere informatie

Mens- en wereldbeeld - HV 12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61301

Mens- en wereldbeeld - HV 12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61301 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61301 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

2 Vroege renaissance 2.1

2 Vroege renaissance 2.1 2 Vroege renaissance Giotto di Bondone, rond 1315 Veranderingen Het vorige werkboek eindigde met de 14e eeuwse kunstenaar Giotto di Bondone, die in Italië een nieuwe kunststijl introduceerde. Voor het

Nadere informatie

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1 QUIZ vraag 1: Over welke eeuw gaat dit hoofdstuk? A. De 20 ste eeuw B. De 14 de eeuw C. De 16 de eeuw D. De 18 de eeuw vraag 2: Hoe wordt deze tijd ook wel genoemd? A. Tijd van de Azteken en de Maya s.

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

DE STIJL OF TOCH JE EIGEN STIJL? NIVEAU ++

DE STIJL OF TOCH JE EIGEN STIJL? NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 Deze leskaart gaat over (misschien wel) Nederlands beroemdste kunststroming: De Stijl. Initiatiefnemer was kunstenaar Theo van Doesburg. Samen met o.a. Bart van der Leck en Piet Mondriaan

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen Welk Woord Weg Dynamiek en Stagnatie Aanloop 1. commerciële landbouw moedernegotie malthusiaanse spanning - nijverheid 2. waterschappen feodaliteit gilden - Hanze 3. stapelmarkt nijverheid Nederlanden

Nadere informatie

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II 1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II Wat wilden Karel V en Filips II bereiken? Op politiek gebied wilden ze dat de macht van de regering in Brussel vergroot werd Grote ontevredenheid onder

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

Michiel de Ruyter een zeeheld

Michiel de Ruyter een zeeheld Michiel de Ruyter een zeeheld Helden zijn van alle tijden. Vroeger hadden we in Nederland ook al helden. Vooral zeehelden. Mannen die grote overwinningen hadden behaald met de Nederlandse scheepsvloot.

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Dinosauriërs. Inhoudsopgave. 1. Inleiding. 2. Wat is een dinosauriër?

Dinosauriërs. Inhoudsopgave. 1. Inleiding. 2. Wat is een dinosauriër? Dinosauriërs Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Wat is een dinosauriër? 3. Wanneer leefden de dinosauriërs? 4. Waar leefden dinosauriërs? 5. Hoe leefden de dinosauriërs? 6. Waarom waren de dinosauriërs zo groot?

Nadere informatie

Sincfala, Museum van de Zwinstreek Knokke-Heist. Opdrachtenboekje voor het SECUNDAIR ONDERWIJS Graad 1 en Graad 2

Sincfala, Museum van de Zwinstreek Knokke-Heist. Opdrachtenboekje voor het SECUNDAIR ONDERWIJS Graad 1 en Graad 2 Sincfala, Museum van de Zwinstreek Knokke-Heist Opdrachtenboekje voor het SECUNDAIR ONDERWIJS Graad 1 en Graad 2 Pannenstraat 140 - B-8300 Knokke-Heist Tel.: +32 50 630 872 - sincfala@knokke-heist.be -

Nadere informatie

De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen

De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen Na de val van het Romeinse rijk begonnen de Middeleeuwen. Ze noemde deze periode de Middeleeuwen, omdat het de periode was van 1000 jaren tussen het beschaafde

Nadere informatie

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw (NT2) 1/5

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw (NT2) 1/5 1/5 Deze voorbereidende les hoort bij het programma Proef de Gouden Eeuw, speciaal ontwikkeld voor NT2 niveau A1 t/m B2. Ter voorbereiding op het museumbezoek kunt u met deze les de cursisten op een actieve

Nadere informatie

Van dorp tot Hanzestad

Van dorp tot Hanzestad Van dorp tot Hanzestad 3-5 spelers, speelduur inclusief instructie 30-40 minuten Inleiding: De middeleeuwen is het tijdvak waarin de meeste van de moderne Europese steden hun oorsprong hebben. De meeste

Nadere informatie

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis C Deze les bestaat uit 16 vragen over de zeescheepvaart. De meeste vragen hebben ook met aardrijkskunde en geschiedenis te maken. Als je deze les af hebt, weet je alles over de scheepvaart! eerkeuzevragen

Nadere informatie

Gent 6a. Groene Vallei Nieuwe wandeling Leiearm Overzet Malem Krijgsgasthuisstr Wintertuinstr brouwerij Aigle- Belgica.

Gent 6a. Groene Vallei Nieuwe wandeling Leiearm Overzet Malem Krijgsgasthuisstr Wintertuinstr brouwerij Aigle- Belgica. De stadsvesten van Einde were tot de Brugsepoort Gent 6a Groene Vallei Nieuwe wandeling Leiearm Overzet Malem Krijgsgasthuisstr Wintertuinstr brouwerij Aigle- Belgica. De Overzet was van de Einde Were

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

14 februari is het Valentijnsdag! Vol verwachting kloppen de harten van de vele jongens en meisjes.

14 februari is het Valentijnsdag! Vol verwachting kloppen de harten van de vele jongens en meisjes. Valentijnsdag 14 februari is het Valentijnsdag! Vol verwachting kloppen de harten van de vele jongens en meisjes. In Engeland en de Verenigde Staten (VS) vieren mensen al eeuwen Valentijnsdag. In België

Nadere informatie

Den Haag Scheveningen Delft

Den Haag Scheveningen Delft Den Haag Scheveningen Delft Zaterdag en zondag 21 en 22 juni 2008 met bezoek aan Mauritshuis Museum Beelden aan zee Vermeercentrum V.V.A. afdeling Brussel G. Gilsonstraat 55, 1090 Brussel tel. 02-479.32.32

Nadere informatie

DE STIJL OF TOCH JE EIGEN STIJL? NIVEAU ++

DE STIJL OF TOCH JE EIGEN STIJL? NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 Deze leskaart gaat over (misschien wel) Nederlands beroemdste kunststroming: De Stijl. Initiatiefnemer was kunstenaar Theo van Doesburg. Samen met o.a. Bart van der Leck en Piet Mondriaan

Nadere informatie

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto s...

Nadere informatie

Naam: Samenvatting Gouden Eeuw.

Naam: Samenvatting Gouden Eeuw. Samenvatting Gouden Eeuw. In het kort: De zeventiende eeuw (1600-1700) werd ook wel de Gouden Eeuw genoemd. De Gouden Eeuw was een periode waarin het erg goed ging met Nederland. Het ging goed met de schilderkunst

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken.

Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken. STADSWANDELING & BEZOEK AAN MUSEUM, HOORN, NOORD-HOLLAND Mooi uitzicht in Alkmaar voor wij vertrokken. Het Sint Pietershof In de 15 e eeuw werd hier het klooster der Kruisherenbroeders gesticht, dat in

Nadere informatie

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D RESEARCH CONTENT Loïs Vehof GAR1D INHOUD Inleiding ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ blz. 2 Methode -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

AANKNOPINGSPUNTEN VOOR DE LEERKRACHT BIJ EEN BEZOEK AAN HET BEELDENBOS

AANKNOPINGSPUNTEN VOOR DE LEERKRACHT BIJ EEN BEZOEK AAN HET BEELDENBOS Welkom in Odapark Even de korte geschiedenis van het park. Het gebied waarin Odapark ligt, heette voorheen Reyndersbos en werd in de volksmond Notarisberg genoemd. Eind 19e eeuw werd het aangekocht door

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie