Concept en realisatie: Link Inc, Illustraties: Sam De Buysscher en Anne Manteleers Vormgeving: Zeppo,

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Concept en realisatie: Link Inc, www.linkinc.be. Illustraties: Sam De Buysscher en Anne Manteleers Vormgeving: Zeppo, www.zeppo.be"

Transcriptie

1

2 Vonk gidst kinderen van 10 tot 14 jaar door de wondere wereld van elektriciteit. Via kunnen jonge gasten zich aanmelden om Vonk aan te vragen. Concept en realisatie: Link Inc, Illustraties: Sam De Buysscher en Anne Manteleers Vormgeving: Zeppo, ISBN-NUMMER : NUR: 231, 257 Vonk is een onderdeel van Stroom-Opwaarts: een campagne van Vormelek op initiatief van zijn sociale partners om jongeren de weg te laten vinden naar de elektrotechnische sector. Stroom-Opwaarts, 2013 Verantwoordelijke uitgever: Hilde De Wandeler, vzw Vormelek, Marlylaan 15/8 b2, 1120 Brussel Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

3 Nergens en overal Wat als je elektriciteit zou kunnen zien?

4 Je hebt Vonk in handen, een fraai leerboekje dat je rondleidt in de fascinerende wereld van elektriciteit. Slaat de vonk over? Lees dit boekje dan van voren naar achteren of van achteren naar voren, pik eruit wat je boeiend vindt, verwonder je over wat elektriciteit allemaal mogelijk maakt. Kom vooral héééééél veel te weten over elektriciteit. Want elektriciteit is nergens en overal Veel kijk- en leesplezier! Ps. Surf ook naar daar vind je nog zo-, zoveel meer.

5 inhoudstafel 1 Wie ben ik? wat is elektriciteit? Stopcontacten Bliksem Batterijen pag Vanwaar kom ik? hoe ontstaat elektriciteit? Generatoren Zonnepanelen pag. 26 Waar ga ik naartoe? wat kunnen we allemaal met elektriciteit doen? Elektromotoren Diepvriezers/koelkasten Licht Telefoons Internet pag. 34

6

7 1. Wie ben ik? WAt is elektriciteit? Stel dat je elektriciteit zou kunnen zien, wat zou je zien? Je zou mij zien, zegt Mr. Elektron. En mijn miljarden kameraden.

8 Stopcontacten Contactdoos Stopcontact Prise Waaraan denk je spontaan bij het woord elektriciteit? Juist, aan een stopcontact. Elektriciteit komt uit een stopcontact. Dat komt omdat ik klaar zit in een stopcontact. Én mijn miljarden kameraden. Als lopers in de startblokken Een contactdoos, of stopcontact of (in het dialect) prise, is een aansluitpunt op het elektriciteitsnet, of zoals men vroeger zei: het lichtnet. Het lichtnet is een netwerk van elektrische energie. Als je een stekker in het stopcontact steekt, kan je elektriciteit afnemen. Waarom sprak men tot voor kort vooral over lichtnet? Omdat verlichting (zie ook p. 42) aanvankelijk, zo rond 1900, de belangrijkste elektrische toepassing was.

9 stroom Stroom is eigenlijk niets anders dan avontuurlijke elektronen. Pardon? Elk voorwerp bestaat uit minuscuul kleine deeltjes, atomen. In zo n atoom zit een kern waarrond een pak elektronen rondjes draaien. De kern is positief geladen, de elektronen hebben een negatieve lading. Tegengestelden trekken elkaar aan en dus blijven de atoomkern en de elektronen altijd gezellig samen. Behalve de elektronen die in de buitenste cirkel draaien: door de grotere afstand voelen ze zich net iets minder aangetrokken tot hun atoomkern en zoeken ze al eens het gezelschap op van een ander atoom. Deze avontuurlijke elektronen noemen we vrije elektronen en zo n bende rondreizende elektronen heet gewoonweg: elektrische stroom. Begrijp je nu wat nodig is voor stroom? Inderdaad, een installatie die de vrije elektronen lustig laat rondtoeren: een stroomkring of circuit. Elektrisch circuit Een simpel of complex geheel van geleiders waarlangs de elektronen zich verplaatsen (= elektrische stroom).

10 Elektrische schok Elektriciteit zit zomaar in de natuur (en dus niet alleen in stopcontacten). Hoezo? Je wandelt over een tapijt, je raakt een metalen deurklink aan en - au! - een schok. Dit is statische elektriciteit. Het kan je haren doen overeind staan of een laagje stof op je scherm doen plakken. Statische elektriciteit ontstaat wanneer we twee niet-metalen voorwerpen tegen elkaar wrijven. Elektriciteit kan twee voorwerpen dichter bij elkaar brengen of van elkaar verwijderen, aangezien omgekeerde ladingen elkaar aantrekken en dezelfde ladingen elkaar afstoten. Bliksem is een elektrische ontlading. De gigantische vonk geeft statische elektriciteit af die gevormd is in de onweerswolken.

11 Magneten ontketenen een revolutie! In 1831 bracht de Engelsman Michaël Faraday een magneet in een spoel en bewoog die magneet heen en weer. Jeetje, er ontstaat elektriciteit!, riep Michaël uit. Onze Michel had ontdekt dat beweging magneet spoel elektriciteit! Zijn ontdekking heeft geleid tot een heuse revolutie. Want nu was duidelijk hoe op grote schaal elektriciteit kon worden geproduceerd. Interessant voor de industrie, maar ook voor huisgezinnen. Wow, een generator uit de 19e eeuw om stroom te produceren! Al duurde het nog tot ongeveer 1920 voor de Belgische gezinnen thuis elektriciteit hadden. Eerst werd die alleen gebruikt voor de verlichting. Stilletjes aan begonnen elektrische toestellen, zoals naaimachines, strijkijzers, koelkasten hun intrede te doen. 100 jaar geleden hadden veel mensen in België nog geen elektriciteit. Nauwelijks voor te stellen.

12 Eenheden en formules Spanning = Volt = V De spanning levert de nodige energie om de elektronen te laten bewegen. De eenheid hiervoor is Volt (V). Bijvoorbeeld 230 Volt, de maat bij ons in Europa, in Amerika is het 110 Volt. Stroomsterkte = Ampère = A Eenheid van stroomsterkte met als symbool A. De hoeveelheid elektronen die zich verplaatsen gedurende een bepaalde tijd, noemen we stroomsterkte. Vermogen = Watt = W De energie die aan de elektronenstroom wordt geleverd (Volt) en het aantal elektronen dat zich in een bepaalde tijd verplaatsen (Ampère) vormen samen het vermogen. De eenheid hiervoor is Watt. De formule is W= V x A. Watermodel! Het is niet altijd zo eenvoudig om de begrippen stroom, spanning en weerstand duidelijk uit te leggen. Daarom wordt soms een vergelijking gemaakt met een waterleiding met een pomp en een waterkraan.

13 Neem als voorbeeld de waterleiding voor de verwarming bij je thuis. De buizen vormen een gesloten circuit, zodat het water kan blijven stromen. Net zoals elektriciteit door de elektrische leidingen stroomt. Het water stroomt met een bepaalde kracht omdat er door een pomp druk gezet wordt op het water in de leidingen. Dat is te vergelijken met de elektrische spanning. Als de pomp sneller pompt, gaat het water sneller stromen. In elektro-termen: als de spanning hoger wordt, wordt ook de stroomsterkte groter. Maar wat is weerstand dan? Daarvoor kijken we naar onze kraan. Die regelt hoeveel water er door de buizen kan stromen. Hoe verder de kraan toegedraaid wordt, hoe hoger de weerstand, en hoe minder water er door zal kunnen. Want als de kraan helemaal toegedraaid wordt, en er dus een heel grote weerstand is, zal er helemaal geen water meer stromen. De spanning (de druk in de buis) blijft wel dezelfde. Ook al stroomt er helemaal geen water. En wat hebben Volt, Ampère en Ohm hiermee te maken? Het zijn niet alleen sympathieke heren met onfrisse kapsels die dringend nieuwe kleren moeten gaan kopen. Ze hebben lang geleden héél lang geleden - hun naam gegeven aan de eenheden om spanning, stroomsterkte en weerstand te meten. Zoals kilometer een eenheid is om de afstand te meten naar het huis van De Bomma, en kilogram een eenheid om het gewicht van een zak chips (of een paar zakken chips) te berekenen. Volt meet de spanning (de druk op het water in de leiding). Ampère meet de stroomsterkte (de hoeveelheid water die gedurende een bepaalde tijd door de buis stroomt). En Ohm meet de weerstand (hoe groot is de doorgang die de kraan openlaat en die bepaalt hoeveel water er door kan). Maar genoeg over water. Doe die kraan maar dicht, want water en elektriciteit blijven best uit elkaars buurt.

14 het atelier multimeter De naam zegt het al: met een multimeter kun je meten: spanning, stroom en weerstand. Attentie! Elektriciteit is gevaarlijk! Een elektrische stroom is gevaarlijk voor de mens. Van de stroom uit een kleine batterij krijg je een schokje. Maar bij een zwaardere stroom kunnen de gevolgen veel erger zijn. Dit noemen we elektrocutie. In Amerika hadden ze dat al snel begrepen en werd in 1890 een zekere William Kemmler als eerste in de geschiedenis terechtgesteld op een elektrische stoel. De elektroden op het hoofd zorgen ervoor dat de hersenen verhitten, waardoor onmiddellijk bewusteloosheid optreedt. Differentieelschakelaar Een differentieelschakelaar detecteert een isolatiedefect in elektrische installaties. Dankzij deze schakelaar ben je beveiligd tegen elektrocutie.

15 Bektang Draadstriptang Dankzij de lange bek kun je met deze bektang allerhande voorwerpen vastpakken waar je met je vingers niet aankunt. Het handvat is geïsoleerd: ideaal voor elektriciens dus. Met de draadstriptang kun je het omhulsel van een draad, de isolatie dus, wegdoen. Geleider Een voorwerp dat elektrische stroom doorlaat. Geleiders zijn stoffen waar die weerstand laag is omdat de elektronen gemakkelijk vrij kunnen komen van hun atomen. De beste geleiders zijn zuivere metalen zoals koper, aluminium en zilver. Hoe hoger de temperatuur van een geleider, hoe meer de atomen trillen, en hoe moeilijker de elektronen het krijgen om te gaan rondtrekken. Hoe hoger de weerstand dus. Draai die redenering om en je begrijpt meteen dat sommige metalen bij extreme vrieskou heel goed gaan geleiden.

16 Opgepast! Natte handen en elektriciteit Wist je dat water meer dan de helft van jouw lichaamsgewicht uitmaakt? En dat er in lichaamsvocht allerhande zouten zitten? Het menselijk lichaam is dus een goede geleider en daarom moeten we goed uit onze doppen kijken als er elektriciteit in de buurt is. Raak bijvoorbeeld nooit een elektrotoestel aan met natte handen en kijk uit voor prikkeldraad die onder stroom staat. Dik laat lekker stromen Let buiten eens op de hoogspanningskabels aan elektriciteitsmasten. Die zijn een pak dikker dan dat flinterdunne draadje waarmee jij je proefjes uitvoert. Niet toevallig, want niet alleen de stof bepaalt hoe goed de stroom geleid wordt, ook de afmetingen zijn van tel. Hoe dikker de draad, hoe meer stroom kan vloeien. Die kanjers van draden beschermen met plastic lukt dan ook niet. Porselein en glas zijn voor deze topgeleiders wel prima isolatoren.

17 Weerstand - Ohm Isolatoren George Ohm ( ) bewees dat alle geleiders, zelfs metalen, een zekere weerstand van elektrische stroom bezitten. De eenheid voor elektrische weerstand werd naar hem vernoemd: Ohm (Ω). In 1827 ontdekte deze Duitse natuurkundige de wetten over de elektrische weerstand van geleiders. Ohm achterhaalde dat de stroomsterkte verschilt naargelang het materiaal waar de stroom doorloopt. In sommige stoffen baant de elektriciteit zich moeilijker een weg dan in andere: ze bieden dus meer weerstand aan de elektrische stroom. De wet van Ohm legt dus een relatie tussen spanning, weerstand en stroomsterkte. Heb je al eens goed gekeken wat er in een elektriciteitsdraad zit? Juist, koperdraad. Een elektrische stroom loopt dus makkelijk door een koperdraad. En wat zit er rond het koper? Een bruine of blauwe plastic bescherming. Daar gaat de elektrische stroom niet door. Koper noemen we een geleider, plastic een isolator. Stoffen waar de elektronen bij hun atomen blijven, laten de elektriciteit dus veel minder door en heten isolatoren. Zij hebben een heel hoge weerstand. Hout bijvoorbeeld, of steen, rubber, glas en de meeste kunststoffen. Isolatoren moeten ons beschermen tegen de gevaren van elektrische stroom. Materialen met een grote of kleine weerstand? slechte geleiders Rubber Eboniet Glas Porselein PVC Polyester GOEDE geleiders Koper Aluminium Zilver Zink Lood

18 BEROEPEN Residentieel elektrotechnisch installateur Ik zet Mr. Elektron en zijn soortgenoten klaar in de startblokken. Ik installeer de stroomkring en de stopcontacten in je huis. Ik werk veilig en zorg voor veiligheid. Op kan je filmpjes bekijken die duidelijk maken wat werken met elektriciteit eigenlijk inhoudt. Dat we licht hebben in huis, onze gsm kunnen opladen of een dvd tje bekijken: dit en nog zoveel meer hebben we te danken aan de residentieel elektrotechnisch installateur (de elektricien). Hij zorgt voor alle elektrische voorzieningen in woonhuizen: de leidingen, de stopcontacten, de lichtschakelaars Tertiair elektrotechnisch installateur Tertiair elektrotechnisch installateur: moeilijke woorden om te zeggen dat deze elektricien vooral in grote gebouwen zoals ziekenhuizen en kantoorgebouwen werkt. Geen fabrieken of huizen voor hem. Daar zijn de industrieel en residentieel elektrotechnische installateurs aan de slag. De verlichting, de toestellen in de bureaus en in de refter, de apparaten in het ziekenhuis functioneren allemaal dankzij de voorzieningen die hij installeert. Technicus toegangssystemen en toegangscontrole Overal waar mensen een badge nodig hebben om binnen te raken (kantoorgebouwen, banken en fabrieken), heeft een technicus toegangssystemen en toegangscontrole werk. Hij installeert het toegangssysteem, controleert en onderhoudt het. En natuurlijk legt hij de klant ook uit hoe het werkt.

19 Technicus inbraakbeveiligingssystemen De technicus inbraakbeveiligingssystemen installeert, controleert en herstelt systemen die inbrekers moeten buiten houden. Hij zorgt ervoor dat we ons veilig voelen, niet alleen thuis, maar ook in kantoorgebouwen, ziekenhuizen en fabrieken. Hij is niet alleen op de hoogte van elektriciteit, hij heeft ook computervaardigheden in huis. Technicus elektrische zwembaduitrusting Heb je er ooit al bij stilgestaan dat een zwembad vol elektriciteit zit? Of beter: de apparaten rond het zwembad. Pompen en filters, verlichting en verwarming. Zonder elektriciteit kun je geen baantjes trekken en kun je niet wild tekeergaan op de waterglijbaan. Installatie, onderhoud en herstel van de hele uitrusting: deze technicus zorgt er allemaal voor. Bordenbouwer Zeg, vraagske Zonder bordenbouwer geen elektrisch stuur- en verdeelbord. En dus ook geen elektriciteitsvoorzieningen in fabrieken of bedrijven. Boren, zagen, schroeven, het komt er allemaal bij. De bordenbouwer installeert en test alle onderdelen. En natuurlijk sluit hij tot slot het bord aan op het stroomnet. Een heel belangrijke job om de boel te doen draaien (en draaiende te houden). Zijn er over 20 jaar nog wel elektriciens nodig? Natuurlijk. Elektriciteit wordt in onze samenleving almaar belangrijker. En dus blijven elektriciens nodig. De job van elektricien zal in de toekomst wel veranderen (zoals veel andere jobs). Er zullen bijvoorbeeld nieuwe systemen en technologieën ontstaan. Denk maar aan domotica (apparatuur die het huishouden automatiseert), de opkomst van zonnepanelen (zie p. 32)

20 Bliksem Komt elektriciteit in de natuur voor? Natuurlijk, want wij elektronen zijn puur natuur. Als de bliksem Donderwolken zitten tjokvol ijskristallen en waterdruppels, die hevig heen en weer bewegen. Daardoor ontstaat wrijving en ontwikkelt zich statische elektriciteit. Als al die opgebouwde elektrische energie vrijkomt, krijg je bliksem. Meestal volgt er nog een stevige donderslag. Synoniem voor bliksem? Hemelvuur. Beeld je in: loop naar het hemelvuur!

21 Hoe beveilig je je tegen bliksem? Je bent op wandel in een bos en plots breekt er een onweer los. Wat doe je dan het best? Zoek een veilige plaats op (dus zeker geen boom!). Als je geen veilige plek vindt, ga dan snel op je hurken zitten. Leg je armen rond je knieën, hou je hoofd omlaag en vermijd zoveel mogelijk contact met de grond. De vinger van Franklin De Amerikaan Benjamin Franklin ( ) leefde in een tijd dat de mensen nog niet wisten dat bliksem ontstaat door kortsluiting in de lucht. Zelf vermoedde hij dat in elk geval elektriciteit in het spel was. Waaghals Benjamin liet in 1752 tijdens een onweersbui een vlieger op, waar hij met een touw een sleutel aan had vastgebonden. Hij hield zijn vinger vlak bij de sleutel. Ja! De bliksem sloeg in op de vlieger en uit de sleutel sprong een enorme vonk over naar zijn vinger. Reken maar dat die vinger pijn deed. Toch was Benjamin blij: bliksem was dus écht elektriciteit. Al een jaar na dit experiment stelde hij trots zijn uitvinding voor: de bliksemafleider. Die vangt de inslaande bliksem op en geleidt die naar de aarde. Zo wordt een boel schade vermeden.

22 BEROEPEN Technicus bliksembeveiliging Ik doe er alles aan om gebouwen te beschermen tegen bliksem. Deze elektricien is gespecialiseerd in installaties voor bliksembeveiliging. Deze installaties tref je vooral aan in bedrijven, fabrieken, ziekenhuizen, bejaardentehuizen en hotels. Je merkt het, hij is vooral aan het werk in (en op het dak van!) grotere gebouwen. Op kan je filmpjes bekijken die duidelijk maken wat werken met elektriciteit eigenlijk inhoudt. Technicus brandbeveiligingssystemen Als er brand uitbreekt, moet je er zo snel mogelijk bij kunnen zijn. Hoe vlugger je weet dat er ergens een vuurtje smeult, hoe makkelijker je de schade kan beperken. Branden rookmelders kunnen daarbij helpen. Deze technicus monteert en controleert zulke systemen. In grotere gebouwen installeert hij ook brandmeldcentrales.

23 geweldige redenen om als het hemelvuur, euh, als de bliksem elektriciteit te studeren Je bent zot van techniek? Prima, want elektriciteit: da s denken en doen. Alleen een elektricien die zijn hoofd erbij houdt, levert goed werk af. Weg met de verveling. Voor jou geen sleur, want je zit in een vak en een richting die altijd veranderen. Mogelijkheden genoeg Als elektricien vind je makkelijk en snel werk. Vaak heb je al een job in het laatste jaar van de middelbare school. Uiteraard kan je ook nog voortstuderen. Om nog straffer in je vak te worden. Je steekt graag zelf de handen uit de mouwen? Oké, maar je leert ook in team werken. Da s belangrijk voor later. Je weet graag alles over elektrische toestellen en je bent benieuwd hoe de wereld van de techniek in elkaar steekt.

24 Batterijen Je mp3-speler speelt. En toch zit die niet in het stopcontact. Hoe kan dat? Simpel, er zit een batterij in die zelfstandig elektriciteit levert. Ik loop dus van de batterij door de mp3-speler terug naar de batterij. Batterijen steken overal hun neus in. Er zit een batterij in je horloge, in je gsm, in de afstandsbediening, in het hoorapparaat van je opa, in laptops, in ipods... kortom, in alle apparaten en toestellen die stroom nodig hebben en niet (voortdurend) met een stopcontact verbonden zijn. Batterijen heb je in alle soorten en gewichten. Zo zijn er platte knoopbatterijtjes voor je horloge. Met stevige exemplaren kun je dan weer je draagbare radio laten spelen.

25 Hoe werkt dat? In een batterij doen zich chemische reacties voor. Door stoffen met elkaar in contact te brengen, worden onze vrije vrienden elektronen weer zeer actief (ze bewegen dan van de minpool naar de pluspool, zie + en - op elke batterij). Batterijen zetten die chemische energie om in elektrische energie. Steek je de batterijen in een apparaat (bijvoorbeeld een zaklamp of een rekenmachine), dan krijg je een circuit. Als de chemische reacties in een batterij stoppen, is de batterij op. Laad ze op In een lege batterij zijn de chemische deeltjes er nog wel, de elektronen zijn dus niet gaan lopen, maar ze reageren niet meer met elkaar. In een herlaadbare batterij (of accu) kan je ze opnieuw opwekken. Je steekt de accu in een lader die in een stopcontact zit. De elektrische spanning zet de avontuurlijke elektronen opnieuw in beweging en hopla, na een tijdje kan de accu weer stroom afgeven.

26 Attentie! Let op: chemicaliën, zoals kwik en cadmium, zijn schadelijk voor het milieu. Lege cadmium- en kwikbatterijen mogen niet bij het gewone afval maar horen bij het klein chemisch afval. Je kan ze ook inleveren bij inzamelpunten voor lege batterijen. Doen! Batterij? Accu? Wat is het nu? Een batterij en een accu doen net hetzelfde. Maar een batterij is niet herlaadbaar en een accu wel. De term herlaadbare batterij is eigenlijk dus niet correct.

27 Chemie in de auto Chauffeur stapt in de auto, draait de contactsleutel om en de motor slaat aan. Tenminste, als de accu opgeladen is. Maar hoe gebeurt dat eigenlijk, een auto-accu opladen? Eenvoudig, door te rijden. Een accu van een geparkeerde auto loopt leeg door lichten die branden of een radio die is blijven spelen. Wat als de accu leeg is? Dan kun je toch niet opladen door te gaan rijden, want de auto start dan zelfs helemaal niet. Geen paniek, gewoon de energie overpompen uit een accu van een andere wagen. Daarvoor gebruiken we startkabels. alternator Dit onderdeel van de motor laadt de accu van de auto weer netjes op. (Zie ook p. 30) elektrische auto De accu is de enige energiebron van een elektrische auto. Gelukkig kunnen we de accu steeds opnieuw laden aan het stopcontact!

28

29 2. VANWAAR KOM IK? HOE ONTSTAAT elektriciteit?

30 GENERATOREN Generator alias reuzedynamo Elektriciteitscentrales zijn fabrieken waar stroom wordt opgewekt. Niet om één simpel fietslampje te laten branden, maar om alle bedrijven, huizen, scholen en ziekenhuizen in de buurt van elektriciteit te voorzien. Toch werkt de centrale net zoals het fietslicht: met een soort dynamo. Deze dynamo is wel oneindig veel groter en heet ook anders: alternator of generator. Elektriciteit werd algauw onmisbaar. Dus bouwde de mens grote installaties om elektriciteit te verspreiden. Elektriciteitscentrales wekken nu enorme hoeveelheden elektriciteit op zodat wij massáááááááááál door kilometers en kilometers leidingen kunnen rennen.

31 En nee, er zitten geen duizenden mensen zich in het zweet te trappen om die reuzendynamo s te laten ronddraaien. De bewegingsenergie is hier afkomstig van brandstof, zoals gas en aardolie, tenminste in de klassieke elektriciteitscentrales. Elektriciteitscentrale Het geheim van de klassieke elektriciteitscentrale helemaal ontrafeld De aangevoerde brandstof wordt verbrand. Zo ontstaat in de verwarmingsketel grote hitte, die water omzet in stoom. Door de druk van de stoom begint de turbine te draaien en wordt de generator in gang gezet. De beweging van de generator wekt elektriciteit op. Die gaat door de transformator en vindt via de elektriciteitsdraden de weg naar fabrieken, bedrijven, scholen en huizen. Om de afvalstoffen van het verbrandingsproces af te voeren heeft elke elektriciteitscentrale een schoorsteen. Langs de koeltoren verdwijnt de hitte van de stoom.

32 alternator beweging magneet spoel elektriciteit! Een machine met een draaiende as die mechanische energie omzet in elektrische energie. Denk aan je fietsdynamo! Drieklovendam De grootste waterkrachtcentrale ter wereld is de Drieklovendam in China. Gigantisch gewoon. Water en wind In de klassieke elektriciteitscentrales komt de energie van verhit water, stoom dus, die opgewekt is door de verbranding van grote hoeveelheden gas of aardolie. Maar deze fossiele brandstoffen raken langzaam uitgeput. Gelukkig zijn er ook andere stoffen die bij verbranding hitte veroorzaken en die onuitputtelijk zijn. Huishoudafval bijvoorbeeld of suikerbieten. Dit zijn biobrandstoffen. En waarom zou alleen stoom beweging kunnen veroorzaken? De wind kan dat even goed. Kijk maar naar de windturbines met hun enorme wieken. Je ziet ze langs snelwegen en aan de zee. Gemiddeld 100 m hoog zijn ze, een rechtopstaand voetbalveld dus. Een windturbine zet de energie van de wind om in een draaiende beweging, die door een generator wordt gebruikt om elektriciteit op te wekken. Met water kan het ook. Je moet het water dan wel eerst opslaan met een dam. Vandaar stuwdam.

33 BEROEP Technicus hoogspanning Ik breng op een veilige manier de opgewekte elektriciteit via hoogspanningslijnen naar jouw huis. Hoogspanningsinstallaties en -cabines: da s de passie van de technicus hoogspanning. Hij installeert ze, sluit ze aan, zorgt voor het onderhoud. En als er problemen zijn, voert hij de herstellingen uit. Niet onbelangrijk: van hoogspanningsleidingen blijft hij af. Op kan je filmpjes bekijken die duidelijk maken wat werken met elektriciteit eigenlijk inhoudt.

34 zonnepanelen Gas, olie, wind, water... Generatoren hebben deze stoffen nodig om elektriciteit op te wekken. Maar ook de zon doet ons roeren. En wel via vernuftig gemaakte zonnepanelen. Een zonnepaneel benut het licht van de zon om elektriciteit op te wekken via het elektriciteitsnet. Zonne-energie is een vorm van duurzame energie. En da s natuurlijk altijd meegenomen. of juist fout Zonnepanelen leveren niets op als de zon niet schijnt. Fout. Zonnepanelen werken op basis van licht. Dus ook als er bewolking is. Al is het licht dan wel minder intens. Op een zonnige dag in oktober, met een temperatuur van 10 C, is de opbrengst van een zonnepaneel hoger dan in de zomer bij 35 C. Juist. Dit komt door de betere elektrische geleiding in materialen bij lage temperaturen. Koeling van panelen met lucht of water (in de zomer) kan dus meer rendement opleveren.

35 BEROEPEN Installateur fotovoltaïsche systemen (zonnepanelen) Ik leg op een veilige manier een zonnepaneel op je dak en sluit alles aan. Op kan je filmpjes bekijken die duidelijk maken wat werken met elektriciteit eigenlijk inhoudt. Misschien staan er op het dak van je huis ook wel zonnepanelen? Ze halen energie (en dus ook elektriciteit) uit het zonlicht. Een heel duurzame en milieuvriendelijke energiebron dus. De installatie van die - effe diep ademhalen fotovoltaïsche systemen is maatwerk voor specialisten. Klimatisatietechnicus Niet te warm in de zomer, niet te koud in de winter, altijd lekker gezellig. Dat regelt de klimatisatietechnicus wel even. Dat doet hij bij jou thuis, maar ook in fabrieken en bedrijven. En zelfs musea doen een beroep op hem: veel schilderijen zijn delicaat en moeten op een vaste temperatuur worden bewaard. Dat lukt met het klimatisatiesysteem dat de technicus installeert en onderhoudt. Zeg, vraagske Ik vind het milieu erg belangrijk. Kan ik dan wel elektricien worden? Vaneigens. Denk maar aan elektrische auto s. Ze lijken een goede oplossing voor de traditionele benzine- of dieselauto, die schadelijke gassen uitstoot en kostbare brandstof verbruikt. Andere voorbeelden: zonnepanelen en windenergie, die bewijzen dat elektriciteit ook milieuvriendelijk valt op te wekken. Nog? Domotica. Want met domoticasystemen kan je ervoor zorgen dat de lichten vanzelf doven. Of de verwarming automatisch afstellen waardoor je zuiniger kan stoken.

36

37 3. waar ga ik naartoe? wat kunnen we allemaal met elektriciteit doen?

38 Elektromotoren Een van de belangrijkste toepassingen van elektriciteit is ongetwijfeld de elektromotor. Wij dartele elektronen doen letterlijk en figuurlijk de wereld draaien. Doet elektriciteit de wereld draaien? Letterlijk natuurlijk niet, figuurlijk wel. Waar zouden we zijn zonder wasmachine, ipod of elektrische tandenborstel? Zonder stofzuiger, koelkast, roltrap en ga zo maar door? In de oertijd. De uitvinding van de elektromotor heeft de wereld veranderd. Niet alleen omdat allerlei rotklusjes, zoals traplopen of wassen, ineens makkelijker werden. Zonder de elektromotor was het fenomeen elektriciteit nooit aangeslagen bij het grote publiek. Leuk om een gloeidraadje te laten oplichten, maar om daar nou een heel elektriciteitsnet voor uit te rollen

39 Hoe werkt dat? Een elektromotor is een machine die elektrische energie omzet in mechanische energie waarmee een werktuig kan worden aangedreven. Een elektromotor wordt gebruikt in machines waar iets moet bewegen, vaak iets met een ronddraaiende beweging. Wist je dat? De elektromotor is overal. Hij zit in tal van (huishoudelijke) apparaten: wasmachines, koelkasten, stofzuigers, computers, camera s Daarnaast drijft hij veel machines aan evenals treinen, trams en zelfs schepen. Ook in de industrie maakt men op grote schaal gebruik van elektromotoren voor de aandrijving van pompen, lopende banden, kranen en nog zo-, zo-, zoveel meer. BASISPRINCIPE magneet geleider Een geleider onder stroom in de buurt van een magneet komt in beweging. Als je deze geleider en magneet een slimme vorm geeft, zoals op deze tekening, gaat het ene stuk naar boven en het andere stuk naar beneden en... krijg je een draaiende beweging! Een echte elektromotor kan de magneet zo aanpassen dat de geleider blijft draaien.

40 BEROEPEN Technicus domotica Tegenwoordig kunnen we zelfs vanop afstand dingen in beweging zetten, dankzij domotica. Technicus domotica / immotica Wat is eigenljk het verschil tussen domotica en immotica? Wel, immotica doet hetzelfde als domotica, maar dan in kantoorgebouwen en fabrieken: automatisch de temperatuur en verlichting regelen, bepaalde ruimtes vergrendelen De bedoeling is natuurlijk om ons comfort te verhogen en om te besparen op onze energiefactuur. Onderhoudstechnicus Motoren, meetinstrumenten, snelheidsregelaars: het zijn maar enkele voorbeelden van toestellen, machines en installaties die worden toevertrouwd aan de onderhoudstechnicus. Het gaat voornamelijk over herstellingen en aanpassingen van ingewikkelde installaties. Je zal deze technicus dus vooral aantreffen in fabrieken en bedrijven. Verlichting die elke avond automatisch aanfloept of verwarming die uitvalt als de bewoners weggaan: het zijn maar twee voorbeelden van domotica. Voor al dit geautomatiseerde huiselijke comfort zorgt de technicus domotica. Voor zijn job heeft hij ook wat informaticakennis nodig, want het zijn computers die het hele domoticasysteem besturen. Zeg, vraagske Vind ik als elektricien later makkelijk werk? Ja! Want elektriciens worden veel gevraagd. Ook als het crisis is. Logisch want elektriciteit is in onze maatschappij niet weg te denken. Er is wel één belangrijke voorwaarde: je moet de juiste instelling hebben. Dat betekent: graag werken en leergierig zijn.

41 Koelkasten/ diepvriezers Er zijn van die dingen die op het eerste gezicht niets met elektriciteit te maken hebben. Neem nu een ijsje. Maar hoe is dat zo koud geworden, denk je? Juist ja, dankzij ons. Cool Koel In elke koelkast zit een warmtepomp, de motor van het koelsysteem. Die pomp onttrekt warmte aan de levensmiddelen en de lucht in de koelkast (neenee, een koelkast produceert geen koude, verrassend hé). En daarvoor is energie nodig, elektriciteit dus.

Energie : elektriciteit : stroomkringen

Energie : elektriciteit : stroomkringen Energie : elektriciteit : stroomkringen De netspanning is uitgevallen! Pas dan merk je wat elektriciteit voor ons betekent. Geen licht, geen computer, geen playstation, het eten op het elektrisch fornuis

Nadere informatie

Elektriciteit. Wat is elektriciteit

Elektriciteit. Wat is elektriciteit Elektriciteit Wat is elektriciteit Elektriciteit kun je niet zien, niet ruiken, niet proeven, maar wel voelen. Dit voelen kan echter gevaarlijk zijn dus pas hier voor op. Maar wat is het dan wel? Hiervoor

Nadere informatie

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1 Nota s: Energie voor de lamp 1. Probleemstelling 50 2. Transport van elektriciteit in een kring 50 2.1. Wat is een elektrische stroomkring? 50 2.2. Stromen van water - stromen van elektriciteit 51 2.3.

Nadere informatie

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen.

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen. 2 ELEKTRICITEITSLEER 2.1. Inleiding Je hebt al geleerd dat elektriciteit kan worden opgewekt door allerlei energievormen om te zetten in elektrische energie. Maar hoe kan elektriciteit ontstaan? En waarom

Nadere informatie

Word elektrotechnisch inspecteur

Word elektrotechnisch inspecteur 8 Word elektrotechnisch inspecteur 1. Behaal je diploma Vóór je een van jouw 5 favoriete toestellen aan een onderzoek mag onderwerpen, moet je bewijzen dat je iets kent van elektriciteit. Logisch toch?

Nadere informatie

Elektriciteit. Elektriciteit

Elektriciteit. Elektriciteit Elektriciteit Alles wat we kunnen zien en alles wat we niet kunnen zien bestaat uit kleine deeltjes. Zo is een blok staal gemaakt van staaldeeltjes, bestaat water uit waterdeeltjes en hout uit houtdeeltjes.

Nadere informatie

Deel 2 Word elektrisch inspecteur!

Deel 2 Word elektrisch inspecteur! 1 Behaal je diploma Alvorens je één van jouw 5 favoriete toestellen aan een onderzoek mag onderwerpen, moet je bewijzen dat je iets kent van elektriciteit. Logisch toch? Je laat toch ook niet om het even

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

Werkstuk elektriciteit Mees Kleefmann Groep 7a Oktober 2010. Elektriciteit

Werkstuk elektriciteit Mees Kleefmann Groep 7a Oktober 2010. Elektriciteit Werkstuk elektriciteit Mees Kleefmann Groep 7a Oktober 2010 Elektriciteit Inhoudsopgave 1 - Wat is elektriciteit? 2 - Statische elektriciteit 3 - Stromende elektriciteit maken met een dynamo 4 - Elektriciteit

Nadere informatie

NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT. Wanneer loopt er stroom? Schakelingen

NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT. Wanneer loopt er stroom? Schakelingen NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT Wanneer loopt er stroom? Elektrische apparaten werken alleen als er een stroom door loopt. Om de stroom te laten lopen is er altijd een spanningsbron nodig. Dat kan een

Nadere informatie

Probeer je een dag in te beelden zonder stekkers en stopcontacten? Wat moeten we allemaal missen?

Probeer je een dag in te beelden zonder stekkers en stopcontacten? Wat moeten we allemaal missen? Probeer je een dag in te beelden zonder stekkers en stopcontacten? Wat moeten we allemaal missen?.......... Iedereen is het erover eens dat we eigenlijk niet meer zonder elektriciteit kunnen. Maar heb

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 SAMNVATTING LKTICITIT VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 HOVLHID LADING Symbool Q (soms q) enheid C (Coulomb) Iedereen heeft wel eens gemerkt dat voorwerpen elektrische eigenschappen kunnen krijgen. Als je over

Nadere informatie

Stroomkring XL handleiding voor leerkrachten

Stroomkring XL handleiding voor leerkrachten Stroomkring XL Inleiding Dagelijks verbruiken we elektriciteit. Maar toch is elektriciteit een heel abstract begrip. Waar komt elektriciteit vandaan? En wat gebeurt er precies wanneer we thuis de schakelaar

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

5 Elektriciteit. 5.1 Elektriciteit om je heen

5 Elektriciteit. 5.1 Elektriciteit om je heen 5 Elektriciteit 5.1 Elektriciteit om je heen 2 Overeenkomst: beide leveren elektriciteit. Verschil: stopcontact levert een hoge spanning en een batterij levert een lage spanning 3 spanningsbron volt penlight

Nadere informatie

Tandwielen. Katrollen

Tandwielen. Katrollen Met tandwielen kun je beweging van het ene apparaat overbrengen op een ander. Er zijn veel verschillende soorten tandwielen en de meeste apparaten maken er gebruik van. Met het aantal tandwielen kun je

Nadere informatie

1.1 Hoe branden de lampen?

1.1 Hoe branden de lampen? 1.1 Hoe branden de lampen? In deze eerste opdracht ga je aan de slag met parallel- en serieschakelingen. De auto op de tekening heeft vier lampen met elk twee contactpunten, een accu en een contactsleutel

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas:

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas: Namen: Klas: Windmolenpark Houten Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten Ontwikkeld door: Geert Veenstra Gerard Visker Inhoud Probleem en hoofdopdracht Blz 3 Samenwerking

Nadere informatie

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 HOEVEELHEID LADING Symbool Q (soms q) Eenheid C (Coulomb) Iedereen heeft wel eens gemerkt dat voorwerpen elektrische eigenschappen kunnen krijgen.

Nadere informatie

OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in.

OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. Het technologisch proces. Om een technisch probleem op te lossen gaan we altijd werken volgens een bepaalde methode. OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. FASE 1:.. We willen zelf een voorwerp maken om

Nadere informatie

Elektrische techniek

Elektrische techniek AOC OOST Almelo Groot Obbink 01-09-2013 . Zowel in huis als bij voertuigen heb je met elektriciteit te maken. Hoe zit een meterkast in elkaar? Hoe werkt een elektrisch ontstekingssysteem van een motor?

Nadere informatie

2 ELEKTRISCHE STROOMKRING

2 ELEKTRISCHE STROOMKRING 2 ELEKTRISCHE STROOMKRING Om elektrische stroom nuttig te gebruiken moet hij door een verbruiker vloeien. Verbruikers zijn bijvoorbeeld een gloeilampje, een motor, een deurbel. Om een gloeilampje te laten

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

www.praktischtechniek.nl

www.praktischtechniek.nl D. Bekijk nu de andere zaklampen. Vul de tabel in. Werken alle zaklampen? Ja / nee Omdat: Welke zaklamp schijnt het langst? Techniekkit: Noord Nederland Domein: Energie omzetting Competentie: Ontwerpen

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Elektriciteit.

hoofdstuk 1 Elektriciteit. hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op elektrische lading die stroomt. We kennen twee soorten lading:

Nadere informatie

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Colofon Zoleerjemeer Een uitgave van Zoleerjemeer www.zoleerjemeer.nl 2013 A. Elsinga, alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting branders luchttoevoer brandstoftoevoer koelwater condensator stoomturbine generator transformator regelkamer stoom water ketel branders 1 Energiesoort Omschrijving

Nadere informatie

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver Stijn Dekelver De maand oktober is al enkele jaren de maand van de energiebesparing. De overheid roept dan alle mensen in Vlaanderen op om zuinig om te gaan met energie. Sommige centrales die elektriciteit

Nadere informatie

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5)

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) 2.1 Inleiding 1. a) Warmte b) Magnetische Energie c) Bewegingsenergie en Warmte d) Licht (stralingsenergie) en warmte e) Stralingsenergie 2. a) Spanning (Volt),

Nadere informatie

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht.

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht. Bloemen hebben zonlicht nodig om te bloeien, sommigen gaan zelfs dicht als het donker wordt. We moeten ze ook steeds kunnen verzetten zodat ze kan geplaatst worden in de tuin, op de vensterbank, op het

Nadere informatie

Opgave 1 Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading.

Opgave 1 Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading. itwerkingen Opgave Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading. Opgave 2 Een geleider kan de elektrische stroom goed geleiden. Metalen, zout water, grafiet. c. Een isolator kan de

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

Jij en energie: zonne-energie

Jij en energie: zonne-energie De oneindige bron: Zonne-energie Passieve zonne-energie Een soort zonne-energie zal je al snel kunnen bedenken en dat is passieve zonne-energie. Passieve zonne-energie is energie waar je niets voor hoeft

Nadere informatie

INLEIDING. Veel succes

INLEIDING. Veel succes INLEIDING In de eerste hoofdstukken van de cursus meettechnieken verklaren we de oorsprong van elektrische verschijnselen vanuit de bouw van de stof. Zo leer je o.a. wat elektrische stroom en spanning

Nadere informatie

Elektriciteit. Inlage

Elektriciteit. Inlage Elektriciteit Inlage Proef 1 Batterijen - Werkblad 1 - Potlood - Verschillende batterijen Bekijk de verschillende batterijen. Maak nu je werkblad. Proef 2 Brandend lampje - 1 Lampje (nr. 14) - Hittedraad

Nadere informatie

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen

Energie en milieu. Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30. Zoekopdracht milieuproblemen Klas : Naam : Datum: OPDRACHT Nr : TE 30 Energie en milieu Zoekopdracht milieuproblemen Je gaat uitzoeken hoe energieverbruik milieuvervuiling veroorzaakt. Je noteert in de tabel hoe jullie deze zoekopdracht

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

6 Elektriciteit. Pulsar 1-2 vwo/havo uitwerkingen 2012 Noordhoff Uitgevers 1. 6.1 Elektriciteit om je heen. 1 Het juiste antwoord is D: 5000 V.

6 Elektriciteit. Pulsar 1-2 vwo/havo uitwerkingen 2012 Noordhoff Uitgevers 1. 6.1 Elektriciteit om je heen. 1 Het juiste antwoord is D: 5000 V. 6 Elektriciteit 6.1 Elektriciteit om je heen 1 Het juiste antwoord is D: 5000 V. 2 Overeenkomst: beide leveren elektrische energie. Verschil: stopcontact levert een hoge (wissel)spanning en een batterij

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Elektra. Retail Trainingen. alles over elektriciteit, strijkijzers, stofzuigers, klokken en ventilatoren

Elektra. Retail Trainingen. alles over elektriciteit, strijkijzers, stofzuigers, klokken en ventilatoren alles over elektriciteit, strijkijzers, stofzuigers, klokken en ventilatoren Onderdeel van de opleiding Verkopen in de Gemengde Branche Retail Trainingen 2 Dit vakinformatieboek is een uitgave van: Vereniging

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Introductie. De kit bestaat uit verschillende materialen en een DVD. Op de DVD staan de volgende bestanden: Handboek over Gebouwen, met animaties;

Introductie. De kit bestaat uit verschillende materialen en een DVD. Op de DVD staan de volgende bestanden: Handboek over Gebouwen, met animaties; IUSES Toolkit Introductie Met deze experimentele toolkit kunnen experimenten uitgevoerd worden op het gebied van energie efficiency, energiebesparing en duurzame energie. Hij is ontwikkeld voor docenten

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Om een technisch probleem op te lossen gaan we altijd werken volgens een bepaalde methode. OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. FASE 1:..

Om een technisch probleem op te lossen gaan we altijd werken volgens een bepaalde methode. OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. FASE 1:.. et technologisch proces. 2,7 B T S 2,9 T S Om een technisch probleem op te lossen gaan we altijd werken volgens een bepaalde methode. OPDRACT 1 Vul zelf de juiste fase in. FASE 1:.. We willen zelf een

Nadere informatie

enexis.nl Aarding Voor alle zekerheid

enexis.nl Aarding Voor alle zekerheid enexis.nl Aarding Voor alle zekerheid Inhoud Belangrijkste punten 4 Aarding en elektriciteit 5 Geaard of niet? 5 Vier systemen van aarding 7 Aarding is onzichtbaar 8 Een veilige installatie 8 Wanneer

Nadere informatie

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1

Energie. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Naam: Klas: Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie Jouw werkbladen In de klas Naam: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Energie Onderbouw havo/vwo Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Energie op aarde Energie, fossiele brandstoffen, groene

Nadere informatie

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word)

Mens en techniek. VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2. Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) Mens en techniek VMBO BASIS en KADER, leerjaar 2 Figuur 1 (Illustratie uit Microsoft Word) 1 ENERGIE... 2 1.1. Inleiding... 2 1.2. Het omzetten van energie... 3 1.3. Het omzetten van energie - Opdrachten...

Nadere informatie

Lessencyclus Elektriciteit

Lessencyclus Elektriciteit Lessencyclus Elektriciteit Gegeven in het Science Lab op zowel de 4 e Montessorischool de Pinksterbloem als op de 5 e Montessorischool Watergraafsmeer te Amsterdam Samengesteld door Elmer Roze 2013 In

Nadere informatie

H2 les par2+4+3.notebook November 11, 2015. Elektriciteit in huis. Na de verbruiksmeter zit er een hoofdschakelaar en daarna

H2 les par2+4+3.notebook November 11, 2015. Elektriciteit in huis. Na de verbruiksmeter zit er een hoofdschakelaar en daarna Hoofdstuk 2 Elektriciteit in Huis Elektriciteit in huis Na de verbruiksmeter zit er een hoofdschakelaar en daarna wordt de huisinstallatie verdeeld in groepen met zekeringen. voor de extra veiligheid zijn

Nadere informatie

Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen. Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen, energie

Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen. Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen, energie 4M versie 1 Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen Werk netjes en nauwkeurig Geef altijd een duidelijke berekening of een verklaring Veel succes, Zan Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen,

Nadere informatie

5 Elektriciteit. 1 Stroomkringen. Nova. 1 a de metalen b isolatoren c een schakelaar

5 Elektriciteit. 1 Stroomkringen. Nova. 1 a de metalen b isolatoren c een schakelaar 5 Elektriciteit 1 Stroomkringen 1 a de metalen b isolatoren c een schakelaar 2 a Een elektrische stroom bestaat uit kleine deeltjes die door geleidende materialen bewegen. b Met een stroommeter (ampèremeter)

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 6, 7, 8 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

Elektriciteit thuis. Extra informatie Elektriciteit, Elektriciteit thuis, www.roelhendriks.eu

Elektriciteit thuis. Extra informatie Elektriciteit, Elektriciteit thuis, www.roelhendriks.eu Elektriciteit thuis Nuldraad, fasedraad In de elektriciteitskabel die je huis binnenkomt, bevinden zich twee draden: de fasedraad en de nuldraad. Zie de onderstaande figuur. De spanning tussen deze draden

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Aarding. Voor alle zekerheid. Meer informatie:

Aarding. Voor alle zekerheid. Meer informatie: Meer informatie: Provincie Groningen, Drenthe, Overijssel en de Noordoostpolder Aardingsbureau Noord Postbus 196 8000 GB Zwolle Telefoon 038 852 76 05 Provincie Friesland Postbus 81 8900 AB Leeuwarden

Nadere informatie

Groep 7 - Les 1 Stroom in huis

Groep 7 - Les 1 Stroom in huis Leerkrachtinformatie Groep 7 - Les Stroom in huis Lesduur: 45 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen ontdekken en beschrijven de werking van een stekker en stopcontact. De leerlingen kunnen het gebruik

Nadere informatie

sensor handboek vmbo-kgt deel 1b

sensor handboek vmbo-kgt deel 1b 21 12 natuur-, scheikunde en techniek voor de onderbouw 70 13 06 60 07 10 05 50 08 14 11 41 01 09 11 90 sensor handboek vmbo-kgt deel 1b 31 80 AUTEURS : FONS ALKEMADE 40 04 BORIS BERENTS FRITS KAPPERS

Nadere informatie

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte Jongelui! Jullie denken wellicht: wat schijnt daar? Welnu, dat ben ik. Wat een licht, nietwaar! Hoezo, dat valt vies tegen! Jongeman, daar, op dat

Nadere informatie

E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science

E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science 1 2 3. 9 8 7 E n e r g i e e x p e r i m e n t e n Science N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. 1 Wat je nodig hebt: Voor de motorhouder: Voor de ventilator: 1 grote houten schijf

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand

Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand Alle materialen hebben elektrische weerstand. Soms is de weerstand laag en gaat elektrische stroom er gemakkelijk door. In andere gevallen is de weerstand hoog. Deze

Nadere informatie

AARDING VOOR ALLE ZEKERHEID

AARDING VOOR ALLE ZEKERHEID AARDING VOOR ALLE ZEKERHEID AARDING VOOR ALLE ZEKERHEID 2 AARDING / VOOR ALLE ZEKERHEID 3 INHOUDSOPGAVE Belangrijkste punten 4 Aarding en elektriciteit 5 Geaard of niet? 5 Vier systemen van aarding 6

Nadere informatie

www.stroomopwaarts.be

www.stroomopwaarts.be www.stroomopwaarts.be Stroom-Opwaarts 2010 Concept en realisatie: Link Inc, www.linkinc.be Illustraties: Sam De Buysscher Grafische vormgeving: Zeppo, www.zeppo.be ISBN 9789081398206 NUR 231, 257 Stroom-Opwaarts

Nadere informatie

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía OVERAL, variatie vanuit de kern LES- BRIEF 3v/4hv De zonne-energiecentrale van 1 Zonne-energie is in overvloed beschikbaar maar het is nog niet zo eenvoudig om die om te zetten naar elektrische energie.

Nadere informatie

Hier brandt de lamp. Klas:.. Hier brandt de lamp Blz 1 / 13 Cremers François, Boutsen Ingrid, Kenens Hilde

Hier brandt de lamp. Klas:.. Hier brandt de lamp Blz 1 / 13 Cremers François, Boutsen Ingrid, Kenens Hilde Hier brandt de lamp. Naam: Klas:.. Hier brandt de lamp Blz 1 / 13 Opdracht 1. Wat werkt met elektriciteit. 1. Welk toestel heeft elektriciteit nodig om de kunnen werken? Zet een kruisje onder JA of NEEN.

Nadere informatie

Project huisinstallatie voor de onderbouw

Project huisinstallatie voor de onderbouw Inhoudsopgave 1 Elektrische stroom.... 1 1.1 Waterstroom.... 1 1.2 Knikker stroom... 2 1.3 Geleiders en isolators.... 2 2 Elektrische schakeling... 3 2.1 Inleiding... 3 2.2 Zekering en aardlekschakelaar...

Nadere informatie

Elektrische energie en elektrisch vermogen

Elektrische energie en elektrisch vermogen Elektrische energie en elektrisch vermogen Grootheid Symbool Eenheid Lading Q C: Coulomb Spanning U V: Volt Stroomsterkte I A: Ampère Energie E J: Joule Weerstand R Ω: Ohm Spanning: noodzakelijk om lading

Nadere informatie

Hfd 3 Stroomkringen. Isolator heeft geen vrije elektronen. Molecuul. Geleider heeft wel vrije elektronen. Molecuul.

Hfd 3 Stroomkringen. Isolator heeft geen vrije elektronen. Molecuul. Geleider heeft wel vrije elektronen. Molecuul. Hfd 3 Stroomkringen Enkele begrippen: Richting van de stroom: Stroom loopt van de plus naar de min pool Richting van de elektronen: De elektronen stromen van de min naar de plus. Geleiders en isolatoren

Nadere informatie

LESVOORBEREIDING. Departement Bedrijfskunde, Lerarenopleiding & Sociaal werk

LESVOORBEREIDING. Departement Bedrijfskunde, Lerarenopleiding & Sociaal werk Departement Bedrijfskunde, Lerarenopleiding & Sociaal werk Zetel Campus Lier Bouwmeestersstraat 3 Berlaarsestraat 31 2000 Antwerpen 2500 Lier tel. 03/259 08 00 tel. 03/490.00.50 fax 03/259 08 18 fax 03/490.00.51

Nadere informatie

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien.

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. DE ENERGIECOACH Wat doet een energiecoach Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. Een opmerking vooraf : Het

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

toekomstopwielen.be 1.1 Branden en zoemen

toekomstopwielen.be 1.1 Branden en zoemen 1.1 Branden en zoemen We beginnen met een prachtige toepassing van de parallel- of serieschakeling. In het stroomschema dat je hieronder ziet, zitten een autobatterij, enkele lampen, een zoemer en schakelaars.

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen

De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen Deze week organiseerde de Vrije Universiteit Brussel een De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen congres over de recente ontwikkelingen in fotonica: Spie Photonics Europe. Fotonica heeft alles te

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Elektriciteit.

hoofdstuk 1 Elektriciteit. spanning 2007-2008 hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op van elektrische lading die stroomt. We kennen

Nadere informatie

Alternator 1. De functie van de wisselstroomgenerator of de alternator 2. De werking/ basisprincipe van de wisselstroomgenerator

Alternator 1. De functie van de wisselstroomgenerator of de alternator 2. De werking/ basisprincipe van de wisselstroomgenerator Alternator In dit hoofdstuk zal ik het vooral hebben over de functie is van de alternator in de wagen. En hoe het basisprincipe is van deze generator. 1. De functie van de wisselstroomgenerator of de alternator

Nadere informatie

Tevens is deze proefles ideaal als voorbereiding op de Mad Science workshop Elektriciteit die via deze link te boeken is.

Tevens is deze proefles ideaal als voorbereiding op de Mad Science workshop Elektriciteit die via deze link te boeken is. Lesbrief Elektriciteit : Voor u ligt een begeleidende lesbrief van Mad Science die u in uw eigen klas kunt gebruiken. De les bevat enkele experimenten die de kinderen zelf in de klas uit kunnen proberen.

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's.

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's. ENERGIE BESPAREN De energiekoffer 1 Hoe ga je zelf aan de slag? Koop een koffer aan en vul ze met: een spaardouchekop een bruismondstuk en doorstroombegrenzer spaarlampen een tijdschakelklok/timer een

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Accu en oplader instructies: Eigen bedrijfsgegevens

Accu en oplader instructies: Eigen bedrijfsgegevens Accu en oplader instructies: Eigen bedrijfsgegevens 1. Als u de accu helemaal leeg hebt gereden, zorg er dan voor dat u uw accu kort hierna weer aan de lader zet (binnen enkele uren). 2. Laat de accu nooit

Nadere informatie

You, Me, Electricity

You, Me, Electricity You, Me, Electricity Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! You, Me, Electricity Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 10-2013 1 You, Me, Electricity

Nadere informatie

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Technologie 1 Elektrische en elektronische begrippen Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Opleiding Pop en Media Peet Ferwerda, januari 2002 Deze instructie wordt tijdens

Nadere informatie

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek

Profi Oeco Power LPE 2 Natuur en techniek Met z n allen hebben wij dagelijks reusachtige hoeveelheden energie nodig. Kijk maar eens naar een heel normale dag: Je wordt s morgens gewekt door je wekkerradio. Deze krijgt de stroom natuurlijk uit

Nadere informatie

Opdracht 1. deel 8 De gereedschapskist van de elektricien. bektang. draadstriptang. krimptang. waterpomptang. combinatietang

Opdracht 1. deel 8 De gereedschapskist van de elektricien. bektang. draadstriptang. krimptang. waterpomptang. combinatietang deel 8 gereedschapskisk vkn de Opdracht 1 1. Bekijk de 5 foto s gereedschappen. Ontdek jij de verschillen? Schrijf bij de beschrijving op volgende pagina de naam tang op de foto. Tip: de naam tang kan

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Basis Elektriciteit R = U/I. Gelijkstroom (Direct Current) Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting.

Basis Elektriciteit R = U/I. Gelijkstroom (Direct Current) Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting. Basis Elektriciteit Gelijkstroom (Direct Current) Wisselstroom (Alternating Current) Gesloten stroomkring (Closed circuit) DC AC Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting. Lichtnet;

Nadere informatie

Groep 7 - Les 3 Wat als het misgaat?

Groep 7 - Les 3 Wat als het misgaat? Leerkrachtinformatie Groep 7 - Les 3 Wat als het misgaat? Lesduur: 50 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten waarom er voorzichtig moet worden omgegaan met elektrische stroom. veiligheid, stroom,

Nadere informatie

6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl

6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl 6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl 6.1 a Stroomkring b Geleiders en isolatoren 6.2 Chemische spanningsbron 6.3 a Schakelingen b Schakelingen (Crocodile) 6.4 a Stroom meten (Crocodile) b Schakelingen

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie elektriciteit klas 2 1 t/m 6 HAVO (versie A)

Naam: Klas: Repetitie elektriciteit klas 2 1 t/m 6 HAVO (versie A) Naam: Klas: Repetitie elektriciteit klas 2 1 t/m 6 HAVO (versie A) OPGAVE 1 Welke spanning leveren de combinaties van 1,5 volt-batterijen? Eerste combinatie: Tweede combinatie: OPGAVE 2 Stel dat alle lampjes

Nadere informatie

Elektrische stroomnetwerken

Elektrische stroomnetwerken ntroductieweek Faculteit Bewegings- en evalidatiewetenschappen 25 29 Augustus 2014 Elektrische stroomnetwerken Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be Assistent: Erik

Nadere informatie

Diktaat Spanning en Stroom

Diktaat Spanning en Stroom Diktaat Spanning en Stroom hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op elektrische lading die stroomt.

Nadere informatie