Docentenhandleiding bij de cd-rom Arbo en Hygiëne

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Docentenhandleiding bij de cd-rom Arbo en Hygiëne"

Transcriptie

1 Docentenhandleiding bij de cd-rom Arbo en Hygiëne Leerpakket voor de opleiding haarverzorging SLO nationaal expertisecentrum voor leerplanontwikkeling

2

3 Docentenhandleiding bij de cd-rom Arbo en Hygiëne Leerpakket voor de opleiding haarverzorging SLO nationaal expertisecentrum voor leerplanontwikkeling Bedrijfstakgroep ksv Kappen, Schoonheidsverzorging, Voetverzorging

4 Colofon 2007 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze handleiding en de cd-rom mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door druk, fotokopie, opnamen, of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Deze docentenhandleiding bij het leerpakket Arbo en hygiëne is samengesteld door: Elske Hebing, mede-auteur van het leerpakket Arbo en hygiëne en tot voor kort docent van de school voor Uiterlijke Verzorging van het regionaal opleidingen centrum Rijn IJssel te Arnhem Eindredactie: Gert van den Brink en Martin Klein Tank, SLO, Enschede Foto s: Jan Schartman Fotografie, Enschede Cees Elzenga Fotografie, Enschede Ontwerp: AXIS media-ontwerpers, Enschede Opdrachtgever voor het maken van deze handleiding is de bedrijfstakgroep Kappen, Schoonheidsverzorging en Voetverzorging (btg KSV). De verspreiding naar roc s (opleidingen haarverzorging) vindt plaats door het secretariaat van de btg KSV. Vragen over deze verspreiding kunt u richten aan: MBO Raad / secretariaat btg KSV T.a.v. mevrouw J.P. (Jordana) Donker Postbus AD De Bilt T: E:

5 Inhoud 1 Voorbeelduitwerkingen van de opdrachten uit het leerpakket 6 In dit onderdeel vindt u aanwijzingen voor het werken aan de onderwerpen en een voorbeeldmatige uitwerking van de opdrachten uit het leerpakket. De uitwerkingen van de opdrachten hebben als doel de docent een beeld te geven van wat er met de opdracht wordt bedoeld. 1.1 Onderwerp: Onderhoud en hygiëne Onderwerp: Lichamelijke belasting Onderwerp: Psychische belasting Onderwerp: Bij ziekte Onderwerp: Ongelukken in de kapsalon Onderwerp: Werken met cosmetica Onderwerp: Werken in de kapsalon Onderwerp: De inrichting van de kapsalon De eindopdracht, een RI&E 44 2 Opmerkingen bij het werken met het leerpakket 49 Over het inplannen van het leerpakket, het starten met het programma, het werken ermee in de praktijk, de mogelijkheden van voortgangsregistratie en het aanpassen van de inhoud van het pakket. 3 Toelichting op het leerpakket 57 Wat biedt het leerpakket Arbo en hygiëne en hoe is de leerstof opgebouwd? Informatie van de cd-rom. Bijlagen: Aftekenlijst Inhoud leerpakket Arbo en hygiëne 63 Scoreformulier Instaptest leerpakket Arbo en hygiëne 70

6

7 Inleiding Arbo en hygiëne is een multimediaal interactief leerpakket op cd-rom tot stand gekomen in samenwerking tussen BTG-KSV en SLO. Door middel van rijk geïllustreerde stukjes informatie, die omgeven zijn met vragen en opdrachten, kunnen deelnemers werken aan een basis voor Arbo en hygiëne. Dit gaat aan de computer, maar er zijn ook opdrachten die in de praktijksituatie moeten worden uitgevoerd. Als eindopdracht van het pakket gaan de deelnemers aan de slag met een Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RI&E). In de oorspronkelijke handleiding bij de cd-rom zijn al enkele tips gegeven over het gebruik van het leerpakket. Deze docentenhandleiding biedt meer praktische tips en gebruiksmogelijkheden. Daarnaast worden ervaringen uit de praktijk beschreven en zijn er voorbeeldmatige uitwerkingen. Zo kunt u als docent een beeld krijgen hoe u met het leerpakket in de praktijk aan de slag kunt. De deelnemers kunnen in principe zonder hulp van een docent met het pakket werken en zich de leerstof eigen maken. Afhankelijk van de onderdelen die de deelnemer doorneemt en de tijdsduur van praktijkopdrachten, geldt een studielast van ongeveer 40 uur. Het leerpakket Arbo en hygiëne sluit aan bij het Kwalificatiedossier Kapper Met het leerpakket wordt door de deelnemers gewerkt aan de kerntaken en de beroepscompetenties. Met name wat betreft: hygiënisch en milieubewust werken (beroepscompetentie 16), het zorg dragen voor kwaliteit (beroepscompetentie 17) en kwaliteit-, veiligheid-, arbo- milieubeleid ontwikkelen en borgen (beroepscompetentie 32). Deze handleiding volgt een voorbeeldgebruik van het leerpakket op een opleiding in Arnhem. Naast algemene tips en aanwijzingen zijn ook tips en bevindingen van de docenten opgenomen. We hopen dat deze handleiding bijdraagt aan een optimale inzet van het leerpakket.

8 1 Voorbeelduitwerkingen van de opdrachten In dit onderdeel vindt u aanwijzingen voor het werken aan de onderwerpen en een voorbeeldmatige uitwerking van de opdrachten uit het leerpakket. TIP: De uitwerkingen van de opdrachten hebben als doel de docent een beeld te geven van wat er met de opdracht wordt bedoeld. Er worden mogelijke antwoorden gegeven en niet dé antwoorden. Ze moeten dan ook als zodanig worden beschouwd! 1.1 Onderwerp: Onderhoud en hygiëne Om plezierig en veilig je werk te doen, is een goede hygiëne belangrijk. De kapsalon moet schoon zijn. Dat geldt voor de wachthoek en de behandelruimte, maar ook voor de ruiten, het sanitair en de chemiehoek. Ook moeten de apparaten en materialen die je gebruikt goed schoon zijn. En natuurlijk is persoonlijke hygiëne belangrijk. Hierover gaat dit onderwerp Leerdoelen De deelnemer leert bij dit onderwerp: het belang aangeven van hygiëne in de kapsalon met betrekking tot de uitstraling, de veiligheid en de gezondheid; het belang aangeven van een goede persoonlijke hygiëne met betrekking tot de gezichts- en haarverzorging, de verzorging en bescherming van de handen en voeten; het belang van goed schoeisel aangeven en criteria noemen waaraan schoeisel en bedrijfskleding moeten voldoen; eigenschappen en toepassingen opnoemen van reinigings- en onderhoudsproducten voor de verschillende objecten en ruimtes in een kapsalon; aangeven met welke technieken verschillende objecten en ruimtes in een kapsalon kunnen worden schoongemaakt en hoe deze technieken veilig, hygiënisch en verant woord kunnen worden toegepast; aangeven welke schoonmaakmaterialen in relatie met schoonmaaktechnieken en producten het meest geschikt zijn voor het reinigen van objecten en ruimtes in de kapsalon; aangeven welke schoonmaakfrequentie noodzakelijk is voor het reinigen van objecten en ruimtes in de kapsalon; aangeven wanneer en hoe de verschillende gereedschappen en materialen in de kapsalon moeten worden gereinigd; het begrip desinfecteren omschrijven en het verschil met steriliseren aangeven; aangeven wanneer instrumenten, materialen en oppervlakken in de kapsalon gedesinfecteerd moeten worden; verschillende desinfecteermethoden benoemen; aangeven op welke manier en met welke product instrumenten, materialen en oppervlakken kunnen worden gedesinfecteerd; benoemen wanneer, waarmee en hoe de huid gedesinfecteerd kan worden.

9 1.1.2 Aanwijzingen Start gezamenlijk met het onderwerp. Bespreek vooraf globaal waarom we schoonmaken, welke soorten hygiëne we kennen en bespreekt de opdracht die de deelnemers hiervoor moeten maken. Laat de deelnemers alles wat ze bekeken hebben afvinken! TIP: Om het geleerde in de praktijk te brengen is het na het doorwerken van dit onderdeel de bedoeling dat deelnemers de lokalen op en top schoonmaken volgens de regels van de school/docent. De praktijkdocent zal dus tijdens het schoonmaken goed moeten opletten en tips moeten aanreiken. Vervolgens moeten er twee opdrachten worden gemaakt. Voorbeelden van wat er ongeveer allemaal in moet komen, vindt u bij de opdrachtuitwerking in de volgende paragraaf. Bij de meeste opdrachten moet een document in MsWord worden geopend. In deze documenten kan de deelnemer de vragen uit de opdrachten beantwoorden. De deelnemer moet het opdrachtdocument in Word onder een andere naam opslaan op een eigen locatie (eigen account). Laat de eigen opdrachtdocumenten opslaan in een nieuwe map. TIP: Zorg dat de deelnemers in de bestandsnaam van het Worddocument duidelijk de naam van de opdracht en het onderwerp vermelden. Zo kan het document eenvoudig worden terug gevonden. Zo word de eerste opdracht bijvoorbeeld op de eigen locatie van de deelnemer bewaard in een nieuwe map Arbo en hygiëne met de naam: Onderhoud en hygiëne - Een stukje voor de nieuwsbrief.doc Na het afsluiten van het programma Word, komt de deelnemer automatisch terug in het leerpakket. Tussentijds wisselen van het Worddocument naar het leerpakket en terug kan met de toets combinatie <Alt> en <Tab> of via de Windowsbalk als deze in beeld is. Laat de deelnemers de resultaten van de test bij Persoonlijke hygiëne en bij Reinigen van de kapsalon op de afvinklijst bijschrijven. Laat de vragen over desinfecteren en het reinigen opschrijven en bij hun aantekeningen voegen.

10 1.1.3 Opdracht: Waarom moet een kapsalon schoon zijn? Arbo en hygiëne Onderhoud en hygiëne: Belang van hygiëne Een stukje voor de nieuwsbrief Je gaat een stukje schrijven voor de interne nieuwsbrief van kapsalon Hair. Informeer je collega s hierin over het belang van opruimen en schoonhouden (de hygiëne) in een kapsalon. Gebruik in je stukje de volgende elementen: - uitstraling van de salon - veiligheid - gezondheid Zorg dat je eerst goed geïnformeerd bent en de informatiebronnen op de computer hebt bekeken. Gebruik de aantekeningen die je hiervan hebt gemaakt. Type je stukje in het vak. (Je kunt ook dit document eerst afdrukken en je oplossing in het vak schrijven.) Bewaar het document in je eigen map of schijf. Print de opdracht en laat deze controleren en aftekenen door de docent.

11 Beste collega s, Tijdens ons laatste overleg hebben we met elkaar afgesproken dat één van ons zou proberen om onze salon objectief (met de ogen van een klant) te bekijken. We wilden graag weten of klanten onze salon aantrekkelijk vinden, schoon, helder en met een frisse uitstraling. Komt het personeel fris en energiek over enz, enz. Nou dat hebben we gedaan. Samen met de baas heb ik een lijst met vragen gemaakt en ik heb een paar vaste en nieuwe klanten vooraf gevraagd of ze tijd en zin hadden om de vragen te beantwoorden. Wat blijkt: Ze vonden allemaal dat we een gezellige salon hadden. Ze konden merken dat we op een hartelijke manier met elkaar omgingen. Als er iets bijzonders was met iemand, dan toonden we interesse en we waren erg betrokken met het wel en wee van onze klanten. Ze vonden het vaak wel rommelig en een paar dames vonden dat we de plintjes wel eens extra mochten doen. Ze bood zich zelfs aan om de lampjes overal eens flink te soppen. Nou, dat lijkt ons niet zo verstandig in verband met de elektriciteit, maar het zegt wel wat. We hebben de volgende opletpunten voor ons zelf er uit kunnen halen: 1 x per maand gaat iemand met een sopje langs alle plinten. 1x per maand worden alle voegen van de plavuizen met chloor geschrobd. Elke dag worden regelmatig alle vuile kopjes weggehaald en tussendoor wordt minstens één keer een doekje over de toiletjes van de klanten gehaald. De wachthoek moet een aantal keren per dag even opgeruimd worden. Denk aan de asbakken. Aan het eind van de dag moeten de spiegels helder worden gemaakt. De toiletten moeten regelmatig worden geïnspecteerd. Laat geen handdoeken rondslingeren. Wijs elkaar met een knipoog naar de rommel. Laat de klanten niet merken dat we daar soms met elkaar over kibbelen. Punt twee: We vinden dat we ons zelf wel wat meer kunnen optuigen: Doe s morgens je haar. We gaan elke maand een Haaravond organiseren zodat iedereen regelmatig een kleurtje krijgt en een nieuwe coupe. Het is belangrijk dat klanten zien dat we gek zijn op mode en graag het goede voorbeeld geven. Verzorg je make-up goed. Het hoeft niet veel te zijn, maar wel mooi. Verzorg je handen goed. Gebruik de handcrème die er staat meerdere malen per dag. Binnenkort wordt de kapsalon in een ander kleurtje geverfd. Ook de uitstraling van de salon doet mee in het beeld van de klant. We willen graag een moderne vrolijke salon zijn, we willen de toon aangeven in de mode. De komende tijd gaan we ons meer bezighouden met de wasbehandeling. Er komt een kortingsactie voor haarmaskers met bijbehorende massages. We gaan onze klanten voorlichting geven over het wassen met de bijbehorende thuisverzorging. Waarom? De hygiëne van ons en onze klanten begint bij de wasbak. Ziektekiemen mogen bij ons geen kans krijgen. De handdoeken worden regelmatig vanuit de wasmanden naar de wasmachine gebracht. Gebruik nooit een handdoek twee keer. Pak voor elke nek-uitscheer-behandeling een nieuw mesje. Wanneer je een wondje hebt toegebracht, pak je een pleistertje. Laat geen bloed zichtbaar op een watje ergens rondslingeren. Was goed je handen. En., zeg netjes sorry. Het kan gebeuren. Ruim elke keer de föhn op. Denk aan de snoeren van de tondeuse. Kijk de code van de kapper eens door, die hangt in de personeelsruimte. Dan weet je welke wettelijke eisen er zijn voor onderhoud en veiligheid. Nu hoeven we alleen nog af te spreken wie wat gaat doen de komende tijd. Dan gaan we op ons volgend overleg kijken of het allemaal is gelukt en wat we misschien nog meer kunnen veranderen in positieve zin. Groetjes van het Hygiëneteam(pje).

12 1.1.4 Wat is passende bedrijfskleding? TIP:Bij deze opdracht is het handig om de deelnemers meteen naar te laten gaan. Ook bij bijv. webwinkels als Wehkamp kan leuke kleding worden gekopieerd en in deze opdracht worden geplaatst. Zie plaatje 3 bij de voorbeelduitwerking hierna. Arbo en hygiëne Onderhoud en hygiëne: persoonlijke hygiëne Wat is passende bedrijfkleding? Opdracht: Zoek op internet of in de mediatheek informatie over bedrijfskleding. Internetadressen: Internet browser Beschrijf wat je goed en wat je minder goed aan deze bedrijfskleding vindt. Beantwoord hierbij de onderstaande vragen. Laat de opdracht beoordelen en aftekenen door de docent. 10

13 Plaatje 1 Plaatje 2 Plaatje 3a Plaatje 3b Plaatje 3c Heeft de kleding een goede pasvorm? Heeft de kleding een moderne uitstraling? Welke sfeer geeft de kleding aan de kapsalon? Is het materiaal slijtvast? Is het materiaal makkelijk te onderhouden? Plaatje 1 = ja Plaatje 2 = ja Plaatje 3 = nee Plaatje 1 = ja Plaatje 2 = ja Plaatje 3 = ja Plaatje 1 = netheid Plaatje 2 = stoer, mannelijk Plaatje 3 = modern, hip Plaatje 1 = Ja, speciale bedrijfskleding Plaatje 2 = Ja, speciale bedrijfskleding Plaatje 3 = Nee, gewoon katoen Plaatje 1 = ja Plaatje 2 = ja Plaatje 3 = ja 11

14 1.2 Onderwerp: Lichamelijke belasting Als kapper sta je veel en vaak in bepaalde houdingen. Om te zorgen dat je lichaam daar geen last van krijgt, moet je goed opletten hoe je lichaam belast wordt. Hierover gaat dit onderwerp. Aan de orde komt wat een juiste lichaamshouding is tijdens het werk en het gebruik van kappersfiets en pompstoel Leerdoelen De deelnemer leert bij dit onderwerp: risicovolle lichaamshoudingen tijdens het werk benoemen; preventieve maatregelen benoemen met betrekking tot lichaamshouding, schoeisel, afwisseling in werk en pauzes om te voorkomen dat lichamelijk letsel ontstaat; benoemen aan welke eisen de pompstoel en kappersfiets moeten voldoen om bij te dragen aan een verantwoorde lichaamshouding; het begrip ergonomie omschrijven en het belang ervan op de werkplek aangeven Aanwijzigingen Bespreek voordat u de deelnemers met het onderwerp Lichamelijke belasting laat beginnen klassikaal hoe je als kapper goed moet staan. Wat is een goede en verantwoorde houding? Wanneer krijg je snel klachten? Hoe erg kunnen deze klachten worden? Hoe moet je klachten voorkomen? Denk aan het laag werken met je schouders, het uitstappen bij de wasbak, de vorm van je rug, het gebruik van de kappersfiets samen met de pompstoel. 2/3 Deel van je voet leunt op de voorvoet, 1/3 op de hiel. Praat over goed schoeisel. Doe de houdingen voor en laat de deelnemers meepraten. Bij dit onderwerp wordt gebruik gemaakt van de video Kromme zaken. Als de installatie van het leerpakket en de cd-rom met deze video juist heeft plaatsgevonden, kan de video worden gestart vanuit het leerpakket. Zo niet dan kan met de toets < > het startmenu van Windows worden opgeroepen om van daaruit Kromme zaken te starten. TIP: Controleer vooraf of de video van de cd-rom Kromme zaken op de computers beschikbaar is. Dit voorkomt vervelende verrassingen tijdens de les. 12

15 1.2.3 Opdracht: Welke aandachtspunten heb je voor Esther? Arbo en hygiëne Lichamelijke belasting: houding, kappersfiets en pompstoel Langdurig staan en werken boven schouderhoogte Maak deze opdracht samen met een mededeelnemer. Je werkt in een kapsalon samen met zes collega s. Op een woensdagavond is er een werkoverleg gepland. Eén van jouw collega s, Esther, vertelt aan jullie dat ze veel last had van haar rug en schouders. Zolang zij zich kan herinneren, heeft ze elk jaar wel eens klachten over haar rug en schouders. Maar ze heeft gelukkig goede begeleiding van haar huisarts en een fysiotherapeut die de klachten behandelen met medicijnen en fysiotherapie. Dat wil zeggen: het gaat op dit moment naar omstandigheden redelijk goed. En dat wil ze graag zo houden. Daarom heeft zij in overleg met jullie werkgever de volgende opdracht bedacht. Opdracht: Schrijf achter alle voorkomende werkzaamheden die hieronder in het schema staan hoe Esther kan voorkomen dat haar rug en haar schouders onnodig belast worden. (Esther is allround Kapper) Natuurlijk zijn dit ook goede tips voor jullie als haar collega s! Laat de opdracht beoordelen en aftekenen door de docent. 13

16 Werkzaamheden Esther 1 (voorbeeld) Knippen en snijden Bijzonderheden en aandachtspunten voor Esther (voorbeeld) Zorg dat je de kappersfiets gebruikt op momenten dat dit kan. Zorg dat je je armen niet boven schouderhoogte houdt. Draag goede schoenen met een stevige hak, niet hoger dan 4 cm. 2 Wassen en spoelen Ga ook aan de zijkant van de wasbak staan. Stap uit met je been. Houd de ruggenwervel zoveel mogelijk in de S-vorm. Druk een opgerolde handdoek tegen je buik. Hierdoor duw je je rug rechter. Laat kleine klanten op een verhoging zitten 3 Föhnen Laat de klant laag zitten. Draai het mondstuk van de föhn in pistoolstand. Hierdoor kun je vaak de schouders laag houden. Droog het haar goed voor, zodat je niet lang hoeft te föhnen. 4 Permanenten Leer onderhands wikkelen. Laat lang haar zoveel mogelijk door anderen wikkelen, dit duurt vrij lang en vergt erg veel van je armen. Of wikkel met z n tweeën. 5 Kleuren Laat de klant laag zitten. Gebruik goed de pompstoel zodra je in de nek gaat opbrengen. 6 Blonderen Laat de klant laag zitten. Gebruik goed de pompstoel zodra je in de nek gaat opbrengen. 7 Vlechten en opsteken Laat de klant laag zitten. Wanneer nodig laat je de klant staan. 8 Watergolven inleggen en opkammen 9 Omvormen van haar met warmteapparatuur Wanneer je in de nek gaat bouchleren, pak je de kappersfiets. Pas op dat je niet met je armen omhoog gaat werken. Langdurige behandelingen met bijvoorbeeld het wafelijzer op lang haar kun je beter niet doen. Het vergt te veel van je spieren. En..., maar dat geldt voor iedereen: Neem regelmatig een kleine pauze en rek en strek je spiertjes regelmatig. 10 Schoonmaken Let op je bewegingen: op tijd door de knieën gaan. Doe de emmers halfvol. Je moet juist de hele dag door zoveel mogelijk wisselen in je werk. Af en toe bukken, dweilen of spinnenwebjes raggen kan voor je lichaam geen kwaad. 11 Adviseren / telefoneren / afrekenen Wanneer je aan het eind van de dag aangeeft dat je even moet rusten, kun je prima de receptie bemensen. Hierdoor zul je je spieren niet overbelasten. Rechtop zitten op een goede bureaustoel if... op een kappersfietsje 14

17 1.3 Onderwerp: Psychische belasting Kapper zijn kan ook psychisch belastend zijn. Als de werkdruk erg hoog is of de verhouding met je baas of collega s niet plezierig is. Hierover gaat dit onderwerp. Aan de orde komen mogelijke psychische problemen en wat je daaraan kunt doen. Vooral wordt aandacht besteed hoe je dit kunt voorkomen Leerdoelen De deelnemer leert bij dit onderwerp: het begrip ongewenst gedrag omschrijven met betrekking tot het ontstaan en voortbestaan, en de gevolgen ervan voor het slachtoffer; maatregelen benoemen die het slachtoffer kan nemen om ongewenst gedrag aan de kaak te stellen; de gevolgen voor het bedrijf aangeven van ongewenst gedrag tegenover een werknemer; kenmerken van een bedrijfsorganisatie geven die ongewenst gedrag in de hand kunnen werken; aangeven welke maatregelen het bedrijf kan nemen en welke verplichtingen de werkgever heeft om ongewenst gedrag binnen het bedrijf te voorkomen; kenmerken en oorzaken van stress en burn-out benoemen; enkele punten aangeven die kunnen helpen bij het voorkomen van stress en burn-out Aanwijzingen Lees bij de inleiding samen met de deelnemers wat de doelen zijn. Bespreek met de groep: wie heeft al eens te maken gehad met ongewenst gedrag? Betrof het jezelf of iemand anders? Wat werd er toen gedaan? Zie je die persoon nog wel eens? Zou je durven vragen hoe het nu met haar/hem gaat? Komt het hier op school ook voor? Wat zou je nu, op dit moment er mee doen? Wijs de deelnemers op de informatieknop bij ongewenst gedrag. Daarna kunnen ze de opdracht pas goed maken. TIP: Laat de deelnemers voor meer informatie op internet zoeken op pesten op het werk of ongewenst gedrag, bijv. via GOOGLE. (http://home.fnv.nl/02werkgeld/arbo/themas/ongewenst-gedrag/vragen/ pesten/ antwoord-pesten.html) 15

18 1.3.3 Opdracht: Ik stond erbij en keek ernaar? Arbo en hygiëne Psychische belasting: ongewenst gedrag, stress en burn-out Je hebt de informatie gelezen over Ongewenst gedrag. Maak deze opdracht samen met een mededeelnemer. Opdracht: Bespreek de antwoorden op de onderstaande vragen. Schrijf de antwoorden beknopt op. Laat de opdracht beoordelen en aftekenen door de docent. 16

19 1. Wat is ongewenst gedrag? Vijandig, intimiderend gedrag naar één en dezelfde persoon toe. De persoon verweert zich niet. Je ziet dat het hem/haar raakt. 2. Hoe herken je ongewenst gedrag? Het slachtoffer wordt stil, terneergeslagen. De grapjes gaan altijd over dezelfde persoon. Sommigen doen mee omdat ze misschien bang zijn om ook slachtoffer te worden. De groep wordt steeds groter. 3. Wie zijn de slachtoffers? Mensen die afwijken met huidskleur, kleding, smaak. Mensen met een handicap. Mensen die niet voor zichzelf kunnen opkomen. 4. Hoe kan ongewenst gedrag ontstaan? Het heeft te maken met macht. De een wil macht over de ander. Omdat het slachtoffer bedreigd wordt en bang is voor meer, durft deze niets te zeggen. En hij/zij schaamt zich dat het hem/haar overkomt. Dus het gaat door en wordt steeds erger. 5. Welke werkomstandigheden binnen een bedrijf kunnen ervoor zorgen dat ongewenst gedrag ontstaat? Soms kan de leidinggevende de aanrichter zijn. Gebrek aan inzicht of scholing. Er kan een onveilige situatie ontstaan op het bedrijf, omdat er gebrek is aan leiding. Het kan zijn dat er geen gezamenlijke verantwoording wordt gedragen. 6. Wat zijn de gevolgen van ongewenst gedrag voor het slachtoffer? Onzekerheid, argwanend, het slachtoffer kan depressief raken. Ziekteverzuim. In het ergste geval kan het leiden tot zelfdoding. 7. Wat zegt de wet over ongewenst gedrag tegen een werknemer binnen een bedrijf? In de arbeidsomstandighedenwet staat dat de werkgever beleid moet voeren ten aanzien van ongewenst gedrag, geweld, seksuele intimidatie en agressie. Als hij dat niet doet, is hij strafbaar. De arbeidsinspectie kan de werkgever een boete opleggen. 8. Wat kun je doen als je zelf slachtoffer bent van ongewenst gedrag? Je moet er met iemand over praten. Zoek een vertrouwenspersoon. Praat met je leidinggevende of met een ouder iemand. Iemand die je vertrouwt. Stap naar je vakbond! Ga een dagboek (logboek) bijhouden van wanneer en waar het gebeurt. Ga bijhouden hoeveel arbeidsduur het kost. Zo kan er later een passende sanctie worden gegeven aan de dader. 9. Wat kan een bedrijf doen tegen ongewenst gedrag van werknemers? Signaleren, beleid vastleggen, beleid uitdragen. Leidinggevenden uitrusten met tools. Geef leidinggevenden en vertrouwenspersonen binnen je bedrijf scholing, zodat ze omgewenst gedrag kunnen herkennen en aanpakken. 17

20 1.3.4 Opdracht: Wat kan de gestressde collega doen? Arbo en hygiëne Psychische belasting: ongewenst gedrag, stress en burn-out Casus De gestresste collega Je collega Rutger werkt regelmatig langer dan nodig is en maakt een gedreven indruk. Volgens jou is er sprake van stress. Ook aan kleine signalen kun je dit merken. Hij is snel geïrriteerd en kan zich vaak moeilijk concentreren. Het lukt hem bijvoorbeeld niet om aandachtig te luisteren tijdens gesprekken. Hij kijkt steeds weg en laat zijn gedachten makkelijk afdwalen. Hij toont tekenen van ongeduld door met zijn vingers te trommelen. Door zijn slechte concentratie maakt hij fouten die hij, diep zuchtend, probeert te herstellen. Rutger doet vaak veel dingen tegelijk, waardoor klanten soms lang moeten wachten. Rutger put zich dan uit in duizend excuses en rent nog harder. Zijn overbetrokkenheid kan echter plotseling omslaan in onverschilligheid; zijn drukke praten in stilzwijgen. Dan zit hij bleek en onderuitgezakt in de koffiekamer. Op een maandag verschijnt hij niet op zijn werk. Hij meldt zich ziek, hij heeft hoofdpijn en is ontzettend moe. Hij wil alleen maar slapen en zal morgen weer terugkomen. Maar na een week is hij nog steeds moe en de hoofdpijn is ook niet weg. De baas belt hem boos op: Dat zielige gedoe. Iedereen is wel eens moe, je moet nu maar eens uitgeslapen zijn. Opdracht: Werk samen met een mededeelnemer. Bespreek de onderstaande vragen. Vul daarna in het kort de antwoorden in. Laat de opdracht controleren en aftekenen door de docent. 18

21 1. Vind je ook dat Rutger zich aanstelt en best weer aan het werk kan? Motiveer je antwoord. Nee, hij stelt zich niet aan. Je ziet dat hij het niet aan kan. Hij wil te veel. Lijkt chaotisch. Hij lijkt niet meer gemotiveerd. Er moet met hem gepraat worden. Heeft niemand dat nog gedaan? Want misschien heeft hij wel heel iets anders???? 2. Wat had de werkgever van Rutger kunnen doen om te voorkomen dat Rutger zich ziek meldt? Praten. Tijdens een functioneringsgesprek had dit al lang aan de orde moeten komen. Iedereen ziet het. De klanten zien het ook. Het is niet goed dat zulk afwijkend gedrag niet wordt besproken. Zelf ziet Rutger het blijkbaar niet. Dus hij moet tegen zichzelf in bescherming worden genomen. Uiteindelijk doet zijn lichaam dat door te zeggen: Nu moet ik alleen nog slapen, of hij krijgt de griep of misschien nog wel ergere ziekten. 3. Denk je dat het goed is voor Rutger dat hij weer naar zijn werk gaat? Motiveer je antwoord. Nee. Als Rutger nu weer begint, is hij over een week nog zieker. De vraag is of hij er dan wel weer bovenop komt. 4. Wat had Rutger zelf kunnen doen om te voorkomen dat hij ziek werd? Bij het eerste signaal van wrevel of irritatie had hij al aan de bel moeten trekken. Hij is een perfectionist die het niet kan hebben wanneer anderen een foutje maken. Hij heeft iemand nodig die hem tot inzicht kan brengen en hem leert te relativeren. 5. Wat moet de werkgever (samen met de Arbodienst) doen om Rutger weer aan het werk te krijgen? Rutger heeft een coach nodig. Iemand die hem begeleidt in zijn werk. Die hem na een tijdje rust weer op therapeutische basis aan het werk houdt. Die hem leert om anders met de zaken om te gaan. Zodat hij bij tegenslagen zelf aan de bel kan trekken. Hij moet leren dat hij niet de wereld naar zijn hand kan zetten. Hij zal moeten leren omgaan met de wensen en gebreken van collega s en met zijn eigen wensen en gebreken. 19

22 1.4 Onderwerp: Bij ziekte Niemand hoopt erop, maar je kunt ziek worden. Waar krijg je dan mee te maken? En wat moet je dan doen? Hierover gaat dit onderwerp. Je ziet wat rechten en plichten zijn voor jou en je werkgever. Wat jouw rol is, de rol van de werkgever en de rol van de Arbo-dienst Leerdoelen De deelnemer leert bij dit onderwerp: aangeven welke rechten en plichten je als werknemer hebt in geval van ziekte; aangeven welke rechten en plichten de werkgever heeft bij ziekte van een werknemer; aangeven wat de gevolgen voor je werkgever zijn als een werknemer ziek is; taken van de Arbo-dienst benoemen met betrekking tot ziekte; maatregelen benoemen die je werkgever kan nemen om ziekteverzuim in zijn bedrijf te beperken Aanwijzigingen Het is handig om de inleiding met de groep gezamenlijk te bespreken. Kijk dan ook naar de leerdoelen. Hierna kunnen de deelnemers zelfstandig verder Opdracht: Een situatie om ziek van te zijn? Arbo en hygiëne Bij ziekte: Weer beter of nog ziek? Een situatie om ziek van te zijn? Opdracht: Maak van de onderstaande woorden een verhaal waarvan jij denkt dat het in de praktijk (in het echt) zou kunnen gebeuren. Typ je verhaal hieronder in het vak en print het uit. Laat het controleren en aftekenen door de docent. 20

23 Drukke feestdagen Oudejaarsparty Zieke collega Werkgever Verantwoording Klikspaan Bedreiging Ontslag Een waar gebeurd verhaal: Het is een drukke tijd. Voor de kerst waren er al extra koopavonden en ook na de kerstdagen stroomt het vol. Klanten met en zonder afspraak, alles door elkaar. Op oudejaarsdag zitten we s morgens vroeg bij elkaar. Onze baas vroeg ons wat eerder te komen en er staat warme chocomelk voor ons klaar. Leuk hoor, voor het harde werken krijgen we allemaal een vette enveloppe met inhoud. Hoera! Vanavond gaan we naar een oudejaarsparty. Kan ik ook eens royaal doen. De telefoon gaat en de eerste klanten komen al binnen. Monique komt met een spijtig hoofd binnen en zegt: Kim is ziek. Nou dat is ook wat. Alles staat volgeboekt. Mijn baas komt binnen en zegt: we verdelen de klanten van haar. Een paar klanten bel ik op of ze wat later kunnen komen, dan zijn we maar wat later klaar. Als jullie tenminste daar allemaal mee instemmen! Natuurlijk. Na zo n enveloppe kun je geen nee meer zeggen. Je kunt je voorstellen hoe zo n dag verloopt: druk druk druk, laat naar huis. Toch nog even in bad en een dutje doen, want het zal wel errug laat worden (vroeg, dus! haha). Om half 11 s avonds afgesproken en het gaat zoals het hoort te gaan: PARTY!!! Dan ineens zie ik op het midden van de dansvloer Kim staan. Nou ja, staan.. swingen en met een glas champagne in de hand. Ik snel er naar toe. Nou, jij bent snel weer beter.. Ja, zegt ze, eerst erge hoofdpijn, maar het is nu over. Ik werd opgenomen door de drukte en de klok van twaalf uur, maar de andere dag kon ik het niet uit m n hoofd zetten. Je hebt toch allemaal wel eens hoofdpijn? En dan op zo n drukke dag? En s avonds weer zó tekeergaan? Nee, dat kon voor mij toch niet. Ik heb een collega gebeld en alles besproken. Als we als klikspaan zouden fungeren, zou Kim bedreigd worden met ontslag. De CAO is daar heel duidelijk in. Mijn baas zou het absoluut niet accepteren. Ontslag??? Dat was onze bedoeling toch niet? We besloten om bij mij thuis een vergadering met alle collega s te beleggen en om Kim uit te nodigen. Aan de telefoon vertelde ik haar wat we wilden bespreken. Ze kwam met tranen in de ogen. Ze wist dat ze te ver was gegaan. Wij hebben allemaal om de beurt verteld hoe die dag eruit zag. Zo gezellig, maar o zo druk. Met elkaar hebben we afgesproken dat we onze baas niets zouden vertellen. En dat we ons met elkaar verantwoordelijk voelen voor wat er in én buiten de salon gebeurt. We zijn nog jaren fijne collega s van elkaar gebleven. Ik kan me ook voorstellen dat sommigen het wél tegen hun werkgever vertellen. Of misschien een andere oplossing vinden? We zijn benieuwd. 21

Een werkgever is ook verplicht zich aan allerlei wetten te houden. Een van die wetten is de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbo-wet.

Een werkgever is ook verplicht zich aan allerlei wetten te houden. Een van die wetten is de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbo-wet. Arbo Inhoud Arbowet Als werknemer in een winkel heb je samen met de werkgever afspraken genaakt over het werk dat je doet. Dat zijn niet de enige regels waaraan een bedrijf zich moet houden. We gaan het

Nadere informatie

Ergonomie. Thema. 1 Inleiding

Ergonomie. Thema. 1 Inleiding Thema 8 Ergonomie 1 Inleiding Dit thema gaat over ergonomie. Het woord is je misschien niet bekend, maar ergonomisch werken doe je als het goed is wel. Als zorghulp probeer je zo te werken dat je je lichaam

Nadere informatie

De Handeczeemtest veilig en gezond werken, een serieuze zaak!

De Handeczeemtest veilig en gezond werken, een serieuze zaak! De Handeczeemtest veilig en gezond werken, een serieuze zaak! Colofon Tekst: Healty Hairdresser Eindredactie: diezit. Ontwerp en realisatie: diezit. Fotografie voorkant: Richard Monsieurs Disclaimer Niets

Nadere informatie

"EHBO" is een uitgave van CLB Externe preventie Industrieterrein Kolmen 1085 3570 Alken Tel : 011 59 83 50

EHBO is een uitgave van CLB Externe preventie Industrieterrein Kolmen 1085 3570 Alken Tel : 011 59 83 50 EHBO zon e Voor g erken eilig w d en v 1. Inleiding COLOFON "EHBO" is een uitgave van CLB Externe preventie Industrieterrein Kolmen 1085 3570 Alken Tel : 011 59 83 50 Redactie : CLB EDPB Fotografie : www.fotoben.be

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL 1 Betrekken medewerkers bij de uitvoering van de RI&E. Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

KBC-Preventie. Ongevallen thuis. we hebben het voor u

KBC-Preventie. Ongevallen thuis. we hebben het voor u KBC-Preventie Ongevallen thuis we hebben het voor u Basisprincipes van eerste hulp Handel als eerstehulpverlener. Zorg dat u de situatie niet verergert. Blijf rustig in een noodsituatie en verleen de eerste

Nadere informatie

Wellness in de salon. Integrale toets omgaan met klanten, wasbehandeling

Wellness in de salon. Integrale toets omgaan met klanten, wasbehandeling Integrale toets omgaan met klanten, wasbehandeling Wellness in de salon Introductie Een klant die binnenkomt in de salon wordt ontvangen. Je geeft de klant het gevoel welkom te zijn in je salon. Voordat

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

HEALTHY HAIRDRESSER. De handeczeemtest. www.healthyhairdresser.nl. en een handige Quick-Scan. jouw gezondheid telt!

HEALTHY HAIRDRESSER. De handeczeemtest. www.healthyhairdresser.nl. en een handige Quick-Scan. jouw gezondheid telt! HEALTHY jouw gezondheid telt! De handeczeemtest en een handige Quick-Scan HAIRDRESSER www.healthyhairdresser.nl QUICK-SCAN Heb je een gevoelige huid? Het kappersvak vraagt veel van je huid. Een gevoelige

Nadere informatie

Veilig en gezond werken

Veilig en gezond werken Veilig en gezond werken B.E.M. Pennings 2006 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie of op andere wijze

Nadere informatie

Het thema van deze les is Gezondheid. Dit is Les 1 Beginners. Een afspraak maken

Het thema van deze les is Gezondheid. Dit is Les 1 Beginners. Een afspraak maken Tekst Audio Les 1 /m 6 Radio Amsterdam LES 1. Beginners. Een afspraak maken Track 1 Jingle Track 2 Het thema van deze les is Gezondheid. Dit is Les 1 Beginners. Een afspraak maken Track 3 HET GESPREK.

Nadere informatie

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af.

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af. Intro Met de docent Wat ga je doen in dit hoofdstuk? 1 Herhalen: je gaat herhalen wat je hebt geleerd in hoofdstuk 7, 8 en 9. 2 Toepassen: je gaat wat je hebt geleerd gebruiken in een situatie over werk.

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie

Algemeen directeur Directeur sociale zaken

Algemeen directeur Directeur sociale zaken VOORWOORD Wanneer je aan je collega s zou vragen waarom zij naar het werk gaan, dan geven zij vast verschillende antwoorden. De één wil bijvoorbeeld veel geld verdienen, terwijl de ander het juist belangrijk

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Stress uit de bouw. Maak als UTA-werknemer gebruik van gratis advies en begeleiding bij de aanpak van stress. Informatie voor de werknemer

Stress uit de bouw. Maak als UTA-werknemer gebruik van gratis advies en begeleiding bij de aanpak van stress. Informatie voor de werknemer Stress uit de bouw Maak als UTA-werknemer gebruik van gratis advies en begeleiding bij de aanpak van stress Informatie voor de werknemer In de bouw wordt hard gewerkt, geen project verloopt hetzelfde.

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Inkijkexemplaar. Inhoud. 1 Ongeval 3. 2 Huidwonde 13. 3 Brandwonde 20. 4 Bloedneus 23. 5 Bloeding 26

Inkijkexemplaar. Inhoud. 1 Ongeval 3. 2 Huidwonde 13. 3 Brandwonde 20. 4 Bloedneus 23. 5 Bloeding 26 1 0 6 Inhoud Elke dag gebeuren er ongevallen. Soms heel kleine, maar soms ook grotere. Als er iets gebeurt, is het handig dat je weet wat je moet doen om te helpen. Eerste hulp is niet zo moeilijk. Je

Nadere informatie

EHBébé. Ongevallengids voor kinderen tussen 0 en 3 jaar

EHBébé. Ongevallengids voor kinderen tussen 0 en 3 jaar EHBébé Ongevallengids voor kinderen tussen 0 en 3 jaar Bij baby s en peuters moet je vaak ogen op je rug hebben. Jammer genoeg ontsnappen ze al eens aan onze waakzame blik, soms met de nodige blutsen,

Nadere informatie

HAIRDRESSER HEALTHY. Special. Kapperseczeem en last van de luchtwegen. Wist je dat... Dat overkomt mij niet! Inhoud. jouw gezondheid telt

HAIRDRESSER HEALTHY. Special. Kapperseczeem en last van de luchtwegen. Wist je dat... Dat overkomt mij niet! Inhoud. jouw gezondheid telt Inhoud Allergisch voor water? 2 Het kleurrijke gevaar 3 Werken met handschoenen: oefening baart kunst 4 Lekker luchtje? 6 Voorkomen, behandelen en genezen 7 Meer weten? 8 HEALTHY Special Haarverf, blondeermiddel,

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Behandeling van wonden en letsels

Behandeling van wonden en letsels Module 4 Behandeling van wonden en letsels Als u deze module gevolgd hebt, weet u: - Wat u moet doen bij mogelijk inwendig bloedverlies - Wat u moet doen bij uitwendig bloedverlies - Wat u moet doen bij

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

CP16. ziek- en betermelden

CP16. ziek- en betermelden CP16 ziek- en betermelden Bent u ziek? Kunt u daarom niet werken? Geef het dan door aan uw baas. Dat is normaal in Nederland. Als u wat langer ziek bent, maakt u een afspraak met de bedrijfsarts. Als u

Nadere informatie

Maximale inspanningstest

Maximale inspanningstest Maximale inspanningstest Je komt bij ons in het ziekenhuis voor een test. Die test heet maximale inspanningstest. Het is een onderzoek waarbij de dokter onderzoekt: Hoe jouw conditie is. Hoe je longen,

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen

Kinderen. Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Kinderen Hoe Yulius kinderen met autisme kan helpen Voor wie is dit boekje? Je hebt dit boekje gekregen omdat je autisme hebt of omdat je nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

CP15. functioneringsgesprek

CP15. functioneringsgesprek CP5 functioneringsgesprek In Nederland voert de leidinggevende een of meer keren per jaar een functioneringsgesprek met de werknemer over het werk. Dit gesprek gaat over wat wel en niet goed gaat in het

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? RESPECT

WAAROM DIT BOEKJE? RESPECT WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over pesten op het werk. Iemand kan bijvoorbeeld gepest worden door een collega. Of door de baas. PESTEN OF PLAGEN? Pesten is wat anders dan plagen. Iedereen maakt wel

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

LESBRIEF BIJ STAGE LOPEN

LESBRIEF BIJ STAGE LOPEN LESBRIEF BIJ STAGE LOPEN WAAROM DIT BOEKJE? 1. Denk jij, na het lezen van deze bladzijde dat dit boekje nuttig voor jou kan zijn? a. Ja,.. b. Nee, want c. Dat weet ik nog niet, omdat 2. Wat hoop jij na

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

SEH Spoedeisende hulp

SEH Spoedeisende hulp Afdeling: Onderwerp: SEH Spoedeisende hulp 1 Wat is hyperventilatie Wanneer u gespannen of angstig bent, kunnen daardoor verschillende lichamelijke klachten ontstaan. is één van die klachten. wil zeggen

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Les 33. Zwangerschap

Les 33. Zwangerschap http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 33. Zwangerschap Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over zwanger zijn. Zeggen dat u zwanger bent of dat u zich niet lekker voelt. Woorden die hetzelfde

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram)

Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram) Röntgenonderzoek van je blaas en urinewegen (mictiecystogram) De afspraak voor de mictiecystogram Het onderzoek van je blaas en urinewegen vindt plaats op: Datum:.. Dag/tijdstip: dag. uur Je wordt verwacht

Nadere informatie

Let op je lijf! Zo werk je prettiger!

Let op je lijf! Zo werk je prettiger! Let op je lijf! Zo werk je prettiger! Tillen, draaien, bukken, kracht zetten. Werken in de schoonmaak kan best zwaar zijn. Dat is op zich niet zo erg. Als je het maar op een gezonde manier doet. En gezond

Nadere informatie

6. Contacteczeem. Dermatologie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

6. Contacteczeem. Dermatologie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! 6. Contacteczeem Dermatologie Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Wat is contacteczeem? Bij contacteczeem krijgt u uitslag op uw huid (eczeem) door contact met bepaalde stoffen.

Nadere informatie

Hogeschool van Amsterdam. Beeldschermwerk? Voorkom RSI!

Hogeschool van Amsterdam. Beeldschermwerk? Voorkom RSI! Hogeschool van Amsterdam Beeldschermwerk? Voorkom RSI! RSI, dat krijg ik toch niet, dat krijgen anderen... Iedereen die dagelijks langer dan 2 uur ononderbroken op de computer werkt loopt het risico om

Nadere informatie

JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF

JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF Het is heel belangrijk om je eigen lijf goed te kennen. Als je wordt geboren, ben je een meisje of een jongen. In de loop van de tijd groeit je lijf groeit hard tot je volwassen en uitgegroeid

Nadere informatie

Hieronder vindt u enkele veelgestelde vragen

Hieronder vindt u enkele veelgestelde vragen Hieronder vindt u enkele veelgestelde vragen Er is dus asbest verspreid, wat betekent dit voor mij? Het asbestgebied is afgezet. U mag hier wel uit, u wordt ontsmet bij het naar buiten gaan. Mag ik het

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Docentenhandleiding. CP15 het functioneringsgesprek. dh15-v2.0. daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved

Docentenhandleiding. CP15 het functioneringsgesprek. dh15-v2.0. daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved Docentenhandleiding CP15 het functioneringsgesprek dh15-v2.0 INBURGEREN daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved Het functioneringsgesprek CP15 Waar gaat het over?

Nadere informatie

Allergologisch onderzoek

Allergologisch onderzoek Allergologisch onderzoek Allergologisch onderzoek Klachten van de huid of luchtwegen kunnen soms door overgevoeligheid (allergie) veroorzaakt worden. Bij verdenking op een allergie kan allergologisch onderzoek

Nadere informatie

IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END

IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END 4 TIPS voor een TOP jaarafsluiting 2014 Anja Lefeber Vit4Life 2 Dank je voor je interesse in dit e-book! Hartelijk bedankt voor het downloaden van mijn e-book In topvorm tijdens

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Subject: Taak 1.2.20

Subject: Taak 1.2.20 Taak 1.2.20 Tutor : vd Biggelaar Mentor : vd Biggelaar Klas : MT1A Gemaakt door : Tommy & Paul van der Linden 1 Inhoud! Taak 1.2.20 Inhoud!... 2 Inleiding... 3 Trekken en Duwen... 4 Tillen... 4 Zitten...

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Hoe ontstaat hyperventilatie?

Hoe ontstaat hyperventilatie? Hyperventilatie Wat is hyperventilatie? Ademhalen is een handeling die ieder mens verricht zonder er bij na te denken. Het gaat vanzelf en volkomen onbewust. Ademhaling is de basis van onze gezondheid.

Nadere informatie

Lesbrief 6. Gezondheid

Lesbrief 6. Gezondheid www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 6. Gezondheid Wat leert u in deze les? Praten met de dokter. Zinnen maken. Zeggen dat iets niet zo is. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Les 1. Bij de huisarts

Les 1. Bij de huisarts http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 1. Bij de huisarts Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren met de huisarts. Uw klachten beschrijven. Vragen stellen aan de huisarts. Vragen van de huisarts

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

jouw gezondheid telt! Zwangerschap HAIRDRESSER

jouw gezondheid telt! Zwangerschap HAIRDRESSER HEALTHY jouw gezondheid telt! Zwangerschap HAIRDRESSER Zwangerschap Zwangerschap is een heugelijk feit voor de medewerkster. De werkgever is verplicht om de gezondheid van de medewerkster en haar (ongeboren)

Nadere informatie

Arbeidsomstandigheden

Arbeidsomstandigheden t b r o n s e k Arbeidsomstandigheden T Inleiding Wettelijke regels Veiligheid, gezondheid en welzijn Rechten en plichten Uitvoering arbobeleid Inleiding Johan ter Veer, administratief medewerker bij blikfabriek

Nadere informatie

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hyperventilatie Wanneer u gespannen bent of angstig, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Eén van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat u te snel of te diep ademt.

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

metabole en cardiovasculaire aandoeningen info voor de patiënt Hygiëne en hydrateren UZ Gent, Dienst Dermatologie

metabole en cardiovasculaire aandoeningen info voor de patiënt Hygiëne en hydrateren UZ Gent, Dienst Dermatologie metabole en cardiovasculaire aandoeningen info voor de patiënt Hygiëne en hydrateren UZ Gent, Dienst Dermatologie Hygiëne Temperatuur bad- of douchewater: ideaal 35 C, zeker niet boven de 37 C. Warmte

Nadere informatie

dragscode Gedra Gedrags code scode Gedragscode Ged Gedragscode Ge DSW Gedragscode Gedragscod

dragscode Gedra Gedrags code scode Gedragscode Ged Gedragscode Ge DSW Gedragscode Gedragscod Gedragscode Ge scode Gedragscode Gedrag DSW Gedragscode Gedragscod dragscode Gedra scode Gedragscode Ged Gedragscode Ge Gedrags scode Gedragscode Gedrag D i e n s t S o c i a l e We r k v o o r z i e n

Nadere informatie

maandag 11 mei inleveren! STAGE BOEK 2015 VAN.AFDELING...

maandag 11 mei inleveren! STAGE BOEK 2015 VAN.AFDELING... maandag 11 mei inleveren! STAGE BOEK 2015 VAN.AFDELING... 1 Gegevens leerling Naam Adres Postcode Woonplaats Geboortedatum Telefoon Afdeling/leerweg Gegevens school Naam Schoolbegeleider Adres Plaats Telefoon

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren Informatie voor kinderen, jongeren en ouders Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

Sectorwerkstuk. Theoretische Leerweg. Klas 4 TL/M 2015-2016

Sectorwerkstuk. Theoretische Leerweg. Klas 4 TL/M 2015-2016 Sectorwerkstuk Theoretische Leerweg Klas 4 TL/M 2015-2016 Naam leerling Naam mentor/begeleider Inleiding Met het maken van dit sectorwerkstuk oefen je vaardigheden die je als leerling van het VMBO nodig

Nadere informatie

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Supplement informatiewijzer oncologie OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2.1 Instructie 2.2 Doel 2.3 Bespreking

Nadere informatie

jouw gezondheid telt! Ziekteverzuim HAIRDRESSER

jouw gezondheid telt! Ziekteverzuim HAIRDRESSER HEALTHY jouw gezondheid telt! Ziekteverzuim HAIRDRESSER Ziekteverzuim Ziekteverzuim komt altijd voor. Een hoog ziekteverzuim is een probleem. Hoog verzuim kan een financiële molensteen zijn en de teamsfeer

Nadere informatie

Thema Gezondheid. Lesbrief 2. De wachtkamer

Thema Gezondheid. Lesbrief 2. De wachtkamer Thema Gezondheid. Lesbrief 2. De wachtkamer Deze les gaat over praten in de wachtkamer. Een man, meneer Wong, gaat naar de huisarts. Hij moet even wachten. Hij zit in de wachtkamer. Er zitten veel mensen.

Nadere informatie

Waarom dit boekje? Overal. Kiezen. Uiterlijke verzorging. Afwisselend. Voor iedereen. Toekomst

Waarom dit boekje? Overal. Kiezen. Uiterlijke verzorging. Afwisselend. Voor iedereen. Toekomst Waarom dit boekje? Tijdens je opleiding ga je op stage. Je kunt op veel plekken stage lopen. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een stage in de keuken of in een magazijn. Of in de uiterlijke verzorging.

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

WIL JE MINDER BLOWEN?

WIL JE MINDER BLOWEN? WIL JE MINDER BLOWEN? Uitgave van Stichting Be Aware Maart 2015 Ik wil minderen. Je vindt dat je teveel wiet/hasj of cannabis rookt. Je beseft dat je hierdoor minder goed functioneert: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

Plakrand. Plakrand. Plakrand. Plakrand. Plakrand. Plakrand

Plakrand. Plakrand. Plakrand. Plakrand. Plakrand. Plakrand zgt.nl Wat heb je nodig? - De 2 bouwplaten - Schoenendoos (niet te klein) - Stiften of kleurkrijtjes - Schaar of prikpen - Lijm - Eventueel gekleurde vouwblaadjes De doos Knip de twee hoeken van de lange

Nadere informatie

De school is van ons

De school is van ons De school is van ons Werkboek sociale vaardigheden op school Uitgeverij Eenvoudig Communiceren LEZEN VOOR IEDEREEN UITGEVERIJ EENVOUDIG COMMUNICEREN Dit werkboek is van: Voornaam:... Achternaam: Leeftijd:...

Nadere informatie

Lymfoedeem na een borstoperatie

Lymfoedeem na een borstoperatie Lymfoedeem na een borstoperatie Dit hoofdstuk krijgt u als bij uw borstoperatie ook de lymfklieren in de oksel zijn verwijderd. Een klein percentage van de patiënten krijgt, als de lymfeklieren in de oksel

Nadere informatie

Voorlichtingsbrochure

Voorlichtingsbrochure Voorlichtingsbrochure Hogeschool van Amsterdam Haarfijn 2 Deze brochure is een onderdeel van het voorlichtingsprogramma geknipt voor jou ontwikkeld door de organisatie Haarfijn. Het kappersvak is een creatief

Nadere informatie

Lumbaalpunctie (ruggenprik)

Lumbaalpunctie (ruggenprik) Sophia Kinderziekenhuis Uw kind moet een lumbaalpunctie (ruggenprik) ondergaan. In deze folder geven wij u graag antwoord op de 10 meest gestelde vragen over de puntie. Achter in de folder vindt u ook

Nadere informatie

Op bezoek. bij Sam op de Intensive Care

Op bezoek. bij Sam op de Intensive Care Op bezoek S bij Sam op de Intensive Care Hoi, ik ben Sam en ik lig op de Intensive Care S Ik heb een fotoboekje gemaakt. Zo kun je alvast zien waar ik ben en wat iedereen op de afdeling doet. Natuurlijk

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Wat heb je nodig? De doos

Wat heb je nodig? De doos zgt.nl Wat heb je nodig? - De 2 bouwplaten - Schoenendoos (niet te klein) - Stiften of kleurkrijtjes - Schaar of prikpen - Lijm - Eventueel gekleurde vouwblaadjes De doos Knip de twee hoeken van de lange

Nadere informatie

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

OEFENSCHEMA HARTREVALIDATIE

OEFENSCHEMA HARTREVALIDATIE OEFENSCHEMA HARTREVALIDATIE 17601 Inleiding In deze folder vindt u een algemeen oefenschema en beweegadvies. Deze kunt u gebruiken ter voorbereiding op de revalidatie, maar ook tijdens en na de revalidatieperiode.

Nadere informatie

Help, ik moet naar het ziekenhuis!

Help, ik moet naar het ziekenhuis! Help, ik moet naar het ziekenhuis! Tips voor mensen met een verstandelijke beperking en voor ziekenhuismedewerkers Inhoud Inleiding Informatie over het ziekenhuis 1 Hoofdstuk 1 Een bezoek aan het ziekenhuis

Nadere informatie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie Onco-Move Bewegen tijdens chemotherapie Introductie De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

de nieren Tessa van de Weijer April 2015

de nieren Tessa van de Weijer April 2015 de nieren Tessa van de Weijer April 2015 0 Inhoudsopgave hoofdstuk: bladzijde: Inleiding 2 1. Wat zijn je nieren en hoe werken ze? 3 2. Nierziekte of nierfalen 5 3. Niertransplantatie 7 4. Nierdialyse

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Iedereen die Muziekvereniging Soli bezoekt onderschrijft de doelstellingen en het huishoudelijk reglement van de vereniging en houdt zich aan de omgangsregels

Nadere informatie

Mijn baby heeft een. voorkeurshouding... Wat nu? Adviezen voor de hantering van uw baby

Mijn baby heeft een. voorkeurshouding... Wat nu? Adviezen voor de hantering van uw baby Mijn baby heeft een voorkeurshouding... Wat nu? Adviezen voor de hantering van uw baby Als uw baby in de eerste levensmaanden een voorkeurshouding heeft, kan hij een afgeplat hoofd krijgen. Deze folder

Nadere informatie