1. Waar staan we nu? (de nulmeting)

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1. Waar staan we nu? (de nulmeting)"

Transcriptie

1 Amsterdam, 19 september 2015 Hoe zet u een praktisch milieumanagementsysteem voor uw organisatie op? Het stappenplan "ISO in 7 stappen" helpt u op weg! Onderstaand stappenplan is opgebouwd aan de hand van de kennis en ervaring opgedaan bij het succesvol invoeren van milieumanagementsystemen bij diverse organisaties, zowel in het bedrijfsleven als bij dienstverlenende instellingen en overheidsorganisaties. 1. Waar staan we nu? (de nulmeting) Vaak doet u al meer aan milieuzorg dan u denkt! Waarschijnlijk registreert u uw afvalstromen, wellicht zijn bepaalde verantwoordelijkheden m.b.t. milieuzaken vastgesteld, houdt u de correspondentie met het bevoegd gezag goed bij, mogelijk heeft u een opleidingsprogramma, etc. Door het uitvoeren van een nulmeting krijgt u goed zicht op de elementen van een milieumanagementsysteem die u al heeft. Tijdens de nulmeting vergelijkt u nauwkeurig: "Wat er door de ISO norm wordt vereist" en "Welke zaken u al heeft geregeld". In een nulmeting, door ISO14001 de 'initiële milieubeoordeling' genoemd, worden gewoonlijk in ieder geval de volgende onderwerpen bekeken: Identificatie van de belangrijkste milieuaspecten Eisen van milieuwet- en regelgeving (eventueel inclusief het nalevinggedrag) Een analyse van bestaande werkwijzen en procedures op het gebied van milieuzorg Een evaluatie eventuele milieu-incidenten uit het verleden De resultaten van de nulmeting geven aan welke stappen er nog gezet moeten worden om het milieumanagementsysteem op het niveau van de ISO norm te brengen. In die zin is de nulmeting eigenlijk een "nalevingsscan" (wet- en regelgeving) en een "Gap Analysis". Deze stappen kunt u vervolgens weergeven in een concreet projectplan, waarbij de nog uit te voeren taken en de benodigde tijdsinspanning inzichtelijk worden. Op basis van de nulmeting kunt u goed onderbouwd beslissen of u verder aan de slag wilt gaan met het invoeren van een milieumanagementsysteem en op welke wijze. Naast het uitvoeren van de nulmeting zelf is het in deze fase van belang om te besluiten op welke onderdelen van uw bedrijfsvoering u milieumanagement wilt toepassen (scope bepaling).

2 2. Welke belangrijke milieuaspecten hebben we? (milieurisico's) Wellicht heeft u wel een globaal beeld van de milieurisico's die relevant zijn voor uw organisatie, maar heeft u dergelijke risico's nog niet volledig volgens de systematiek van ISO in kaart gebracht. Waarschijnlijk is dan uit de nulmeting naar voren gekomen dat één van de eerstvolgende stappen het systematisch "inventariseren en evalueren van de milieuaspecten" is. Het is belangrijk dat u hiervoor nagaat welke activiteiten, producten en diensten van uw organisatie tot belangrijke "milieueffecten" kunnen leiden. Dergelijke milieueffecten kunnen ontstaan door uw eigen activiteiten, maar ook door de ondersteunende diensten die u gebruikt van derden of door de producten die uw organisatie inkoopt of op de markt zet. De lijst met milieuaspecten die op deze wijze wordt opgebouwd, hoeft alleen die milieuaspecten te omvatten waar de organisatie redelijkerwijs invloed op uit kan oefenen. Een misverstand is dat al deze milieuaspecten tegelijk verbeterd moeten worden. Het gaat erom dat u de belangrijke milieuaspecten selecteert. Welke milieuaspecten belangrijk zijn, kunt u bijvoorbeeld als volgt beoordelen: Is er milieuwet- en regelgeving van toepassing op een bepaalde activiteit, product of dienst? Indien het antwoord hierop "ja" is, wordt het zeker een belangrijk milieuaspect. Voldoen aan wet en regelgeving is immers één van de uitgangspunten van de ISO norm. Andere selectiecriteria kunt u naar eigen idee invullen, te denken valt aan: ernst van het milieueffect, frequentie, imago, mening van omwonenden, verwachting van klanten, etc. De lijst met belangrijke milieuaspecten die nu is ontstaan, vormt de basis van uw milieumanagementsysteem. Deze lijst zal als een rode draad in de volgende stappen terugkomen. Om te beginnen tijdens de volgende stappen, waar u gaat bepalen hoe u in de dagelijkse praktijk met de milieuaspecten om moet gaan (beheersen) en voor een selectie van de belangrijke milieuaspecten concrete doelstellingen gaat vaststellen. 3. Milieu dag in dag uit (het beheersen van belangrijke milieuaspecten) Nu we een lijst hebben met alle belangrijke milieuaspecten kunnen we gaan bepalen wat we moeten doen om milieuproblemen die mogelijk ontstaan voor te zijn. Aan de hand van de lijst kunnen we per milieuaspect gaan aanwijzen op welke manier we omgaan met het milieuaspect in de dagelijkse praktijk. Dat begint met het toewijzen van wie verantwoordelijk is. Daarnaast kunnen verschillende methoden worden gebruikt om het milieuaspecten te beheersen, bijvoorbeeld het schrijven van een werkinstructie, het lopen van een 'good housekeeping' rondje, preventief onderhoud en/of inspectie, training voor de personen die met het milieuaspect te maken hebben, etc. Als u klaar bent met het vaststellen van beheersing houden we een aantal lijsten over met acties die we dagelijks of door het jaar heen moeten uitvoeren, deze kunnen dan gesorteerd worden naar soort en frequentie.

3 4. Wat willen we bereiken? (milieubeleid, doelstellingen en milieuzorgprogramma) Om aan te geven wat uw organisatie in grote lijnen met milieuzorg wil bereiken wordt het milieubeleid opgesteld. Het management geeft hierin o.a. de intentie aan om te voldoen aan milieuwet- en regelgeving, plus dat de organisatie milieubelasting wil voorkomen en streeft naar continue verbetering. Het opgestelde beleid moet bekend worden gemaakt bij iedereen in de organisatie en ook aan alle externe belangstellenden moeten de mogelijkheid krijgen om hiervan kennis te nemen. De lijst met belangrijke milieuaspecten van stap 2 bevat waarschijnlijk ook 'milieuaspecten die momenteel al voldoen aan milieuwet- en regelgeving en overige aanvullende eisen. Deze moeten dus minimaal op het niveau worden gehouden dat door wet- en regelgeving is vastgesteld, of dat u zelf aanvullend heeft vastgesteld. Voor een selectie van de belangrijke milieuaspecten die u nog verder kunt en wilt verbeteren stelt u een concrete doelstelling op. Let op! U hoeft dus zeker niet voor alle belangrijke milieuaspecten een doelstelling op te stellen. U maakt een selectie van de effecten waarmee u in een bepaald tijdsbestek een concrete verbetering kunt behalen. Hierbij spelen beschikbare tijd, budget en mogelijke technieken een doorslaggevende rol. In het milieuzorgprogramma worden deze doelstellingen verder uitgewerkt. Hierin benoemt u wie er verantwoordelijk voor is, hoeveel tijd er voor beschikbaar is en wat de kosten zijn. In de praktijk wordt het milieuzorgprogramma voor bijvoorbeeld één jaar opgesteld, met eventueel een doorkijk naar de periode daarna. 5. Hoe geven we invulling aan het milieumanagementsysteem? (opstellen handboek, procedures en overige documentatie) Met de formulering van het beleid en de doelstellingen is de basis voor uw milieumanagementsysteem gelegd. U hebt nu immers vastgesteld wat de belangrijke milieuaspecten zijn van uw organisatie en hoe u deze wilt beheersen (= minimaal voldoen aan wet- en regelgeving) en waar u verbeteringen door wilt voeren (doelstellingen). Maar nu komt de vraag: hoe geeft u praktische invulling aan het beleid? De norm ISO geeft aan dat hier in ieder geval een aantal algemeen vereiste procedures en documenten voor nodig zijn. In deze stap gaat u invulling geven aan de verplichte procedures en documentatie die min of meer algemeen van opzet zijn. In een procedure beschrijft u hoe uw organisatie omgaat met een bepaalde werkwijze (wie doet wat wanneer). Voorbeelden kunt u zien door op de blauwe procedures te klikken.

4 De lijst met algemene verplichte procedures en overige documentatie is hieronder weergegeven. Het is raadzaam om de procedures op te stellen in overleg met de medewerkers die de procedure moeten uitvoeren. Norm element Procedures Identificatie en evaluatie van milieuaspecten Bijhouden van wettelijke en andere eisen Bewustwording van milieuzorg bij het personeel In- en externe communicatie Documentbeheer Inkoop, leveranciers, aannemers Specifieke procedures t.a.v. milieuaspecten Identificeren en reageren op noodsituaties Monitoring en meting bedrijfsactiviteiten Evalueren van de naleving van wettelijke en andere eisen Afwijkingen, corrigerende en preventieve maatregelen (inclusief milieuklachten) Milieuregistraties Milieuaudits Overige documentatie 4.2. Milieubeleid (opgezet in stap 2) Doel en taakstellingen (opgezet en in stap 2) Milieuzorgprogramma (opgezet in stap 2) Overzicht van de taken en bevoegdheden op milieugebied Opleidingsprogramma Documentatie (leidraad van het milieumanagementsysteem) 4.6. Directiebeoordelingen Naast de bovengenoemde 'verplichte' procedures zijn er ook nog procedures die niet verplicht zijn maar in de praktijk wel handig zijn om te hebben. Voorbeelden zijn procedures voor personeelsmanagement (vaststellen competentie personeel, beoordeling personeel, opstellen opleidingsplan, nieuwe medewerkers, etc.) en planvorming (vaststellen milieubeleid, periodiek opstellen milieudoelen en zorgprogramma, periodiek evalueren milieuplannen en management review). Verder zullen mogelijk specifieke procedures of werkinstructies geschreven moeten worden. Er is pas een specifieke procedure of aanvullende werkinstructie nodig, indien zonder deze procedure een bepaald milieuaspect niet kan worden beheerst. Het is dus een misverstand dat voor ISO allerlei bestaande werkwijzen en handelingen in procedures zouden moeten worden gedocumenteerd. Een milieumanagementsysteem hoeft niet over gedocumenteerd of bureaucratisch te zijn. De drie belangrijkste criteria die u telkens in de gaten moet houden zijn: Is voldoende vastgelegd wat de belangrijke milieuaspecten zijn van uw organisatie? Is duidelijk vastgelegd binnen welke grenzen die milieurisico's moeten liggen? Kan aangetoond worden dat de milieurisico's inderdaad binnen de vastgestelde grenzen liggen? Eventuele aanvullende procedures of werkinstructies moeten zo veel mogelijk vanaf de werkvloer worden opgezet. De bijdrage van de medewerkers op de werkvloer is een winstpunt in de volgende stap (stap 6 - invoeren in de praktijk!).

5 Als u klaar bent met het opstellen van de procedures schrijft u als laatste een handboek waarin wordt beschreven hoe het systeem werkt en hoe is gezorgd dat het systeem voldoet aan de norm. Terwijl u dit doet kunt u tegelijkertijd controleren of u bij het opstellen van uw documentatie inderdaad invulling hebt gegeven aan alle vereisten van de norm. De bovenstaande procedures kunnen gemakkelijk geïntegreerd worden in bestaande managementsystemen (bijvoorbeeld in een kwaliteitsmanagementsysteem volgens ISO 9001) indien deze gelijk van opzet zijn. Op welke wijze dit verder kan worden uitgewerkt, staat beschreven in ISO en andere managementsystemen. 6. Invoeren in de praktijk! Het is nu zaak om dat wat u heeft vastgelegd in de procedures en overige documentatie daadwerkelijk in te voeren. Op welke wijze dit plaatsvindt hangt uiteraard af van de cultuur, opbouw en grootte van uw organisatie. Iedereen moet de voor hem / haar relevante onderdelen van het systeem leren kennen. Dit proces versnelt aanzienlijk indien de medewerkers betrokken zijn geweest bij het opstellen van de procedures en documentatie. Tevens zal daardoor eerder draagvlak aanwezig zijn om eventuele veranderingen in te voeren. U kunt de medewerkers vertrouwd maken met de diverse onderdelen van het milieumanagementsysteem door bijvoorbeeld onderdelen van het milieumanagementsysteem te bespreken tijdens het reguliere werkoverleg, het uitbrengen van een nieuwsbrief, aanvullende bijeenkomsten, informatieborden of folders. Neem minimaal een aantal maanden om het milieumanagementsysteem daadwerkelijk in te voeren en om iedereen te laten wennen aan de procedures, overige documentatie en gewenste registraties. Sta open voor signalen voor mogelijke wijzigingen in de eerste opzet van de verschillende procedures. Door daadwerkelijke invoering in de praktijk, kan het immers duidelijk worden dat bepaalde procedures tóch net handiger opgesteld kunnen worden. Zodra het systeem is ingevoerd, iedereen vertrouwd geraakt is met de voor hen relevante procedures en er, door middel van registraties, een "historie" is opgebouwd om naleving van de procedures aan te tonen, kunt u overgaan naar de volgende en laatste stap. 7. Doen we wat we zeggen? (interne audits) In deze laatste stap gaat u na of het milieumanagementsysteem werkt zoals u het bedoeld heeft. Hierbij speelt het aantonen van de eerder genoemde uitgangspunten van uw milieumanagementsysteem een belangrijke rol: Voldoen aan wet- en regelgeving en het beheersen van milieuaspecten (risico's) binnen vastgestelde normen. Continu verbeteren van de milieuprestatie van uw organisatie (behalen van de doelstellingen). Deze controle vindt plaats door toepassing van het opgestelde monitoringprogramma (zie procedure 4.5.1) en door het uitvoeren van interne audits (zie procedure 4.5.4). Hierbij komen en door het toetsen van de naleving van wet- en regelgeving, het beheersen van milieuaspecten en het behalen van de vastgestelde doelstellingen nadrukkelijk aan bod. Belangrijkste uitgangspunten bij het uitvoeren van de interne audits is dat alle elementen van het milieumanagementsysteem worden getoetst volgens de aangegeven specificaties uit de ISO norm Bij eventuele afwijkingen (bijvoorbeeld: er wordt niet volledig voldaan aan alle eisen uit de wet- en regelgeving, doelstellingen worden niet volledig behaald, iemand signaleert intern een afwijking of er komt misschien een milieuklacht binnen) handelt u volgens de daarvoor bedoelde procedure zoals opgesteld in stap 5 (zie procedure 4.5.2).

6 U spoort de oorzaak van de afwijking op en neemt passende maatregelen om te voorkomen dat dezelfde afwijking opnieuw voorkomt. Indien blijkt dat aanpassing van een procedure of werkinstructie nodig is om herhaling te voorkomen, of indien een aanvullende procedure nodig is, kunt u nogmaals de stappen 5 en 6 doorlopen. Maar let op! Een afwijking is zeker niet altijd aan een onjuiste of onvolledige procedure te wijten. De oorzaak kan ook zeker worden gezocht in gebrek aan tijd, gebrek aan motivatie, onduidelijkheid over de precieze bedoeling van de procedure, gebrek aan training, enzovoort. En hoe nu verder? (management review) De rapportages van de interne audits en verschillende registraties uit de overige procedures (o.a. monitoring, afwijkingen, milieuklachten, e.d.) vormen voor het management de mogelijkheid het milieumanagementsysteem te beoordelen. Door het uitvoeren van een directiebeoordeling voldoet uw milieumanagementsysteem aan de laatste eis uit de ISO norm. Het resultaat van de directiebeoordeling kan zijn, dat het milieubeleid wordt aangepast en/of dat de milieudoelstellingen verder worden aangescherpt. In feite doorloopt u vanaf dit moment opnieuw het stappenplan (vanaf stap 2) en houdt u op die wijze het milieumanagementsysteem levendig en actueel. De ISO stelt als één van de basiseisen dat u moet voldoen aan de wet en regelgeving. Maar weet u momenteel exact welke milieuwet- en regelgeving van toepassing is op uw organisatie? Wellicht heeft u een milieuvergunning of misschien valt uw organisatie onder één van de Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB's). Daarnaast is de milieuwet- en regelgeving voortdurend in ontwikkeling en zijn er wellicht inmiddels aanvullende regels voor u van toepassing. Bij het opzetten van een milieumanagementsysteem volgens ISO 14001, brengt u op systematisch wijze in kaart welke wet- en regelgeving van toepassing is op uw organisatie en wordt dit ook actueel gehouden. Deze inventarisatie geeft u te allen tijde inzicht in de wet- en regelgeving die op uw organisatie van toepassing is. Daarnaast houdt u, door middel van systematische monitoring, bij of u voldoet aan de eisen uit wet- en regelgeving. Hierdoor speelt u dus een actieve rol bij de toetsing van de naleving en komt u bij controlebezoeken door het bevoegd gezag niet voor onaangename verrassingen te staan. Ook de verantwoordelijkheden en de werkwijze bij de communicatie met het bevoegd gezag heeft u vastgelegd binnen uw milieumanagementsysteem. Al met al zorgt een goed inzicht in de wet- en regelgeving, het actief toetsen van de naleving ervan en een heldere communicatie al snel tot een verbeterde relatie met het bevoegd gezag. De klassieke milieuvergunning wordt gekenmerkt door een groot aantal voorschriften, waarin de vergunningverlener vaak tot in de details vastlegt hoe een organisatie nadelige gevolgen voor het milieu moet voorkomen en beperken. Een dergelijke milieuvergunning geeft een organisatie weinig ruimte om zelf de middelen te kiezen om deze milieugevolgen te voorkomen. Bij een goed functionerend milieumanagementsysteem kunnen mogelijk afspraken worden gemaakt met de overheid met betrekking tot een milieuvergunning op hoofdzaken (VOH) of een milieuvergunning op maat (VOM). Vergunning op hoofdzaken (VOH) Vergunning op maat (VOM)

7 Vergunning op hoofdzaken Met een vergunning op hoofdzaken (VOH) geeft het bevoegd gezag maximale flexibiliteit aan een organisatie om te voorkomen dat er nadelige milieugevolgen ontstaan. Daarvoor is vereist dat een bedrijf beschikt over de volgende drie punten: Een milieumanagementsysteem dient te kunnen gecertificeerd te worden volgens de ISO Een goedgekeurd milieuzorgprogramma Een milieujaarverslag In dat geval kan de vergunning maximaal afgestemd worden op hoofdzaken. Onder een VOH wordt een stijl verstaan waarbij het bevoegd gezag uw organisatie zoveel mogelijk de vrijheid laat voor wat betreft de volgende zaken: De keuze van de middelen om nadelige gevolgen voor het milieu te voorkomen Veranderingen in het productieproces zonder dat hiervoor bij het bevoegd gezag procedures moeten worden gevolgd Zelf prioriteiten stellen voor het realiseren van taakstellingen Het is echter niet zo dat als aan de drie voorwaarden wordt voldaan het recht ontstaat om een VOH te verkrijgen. Ook het nalevinggedrag moet betrokken worden bij het verlenen van een VOH. In de praktijk blijkt dat een goede vertrouwensrelatie met het bevoegd gezag pas kan ontstaan als uw organisatie aan de drie bovenstaande punten voldoet. Echter, een milieumanagementsysteem conform ISO geeft nog geen garantie dat er geen milieuovertredingen plaats kunnen vinden. Het milieumanagementsysteem legt wél vast hoe uw organisatie hiermee omgaat en dat hierover correct en transparant wordt gecommuniceerd met het bevoegd gezag. Vergunning op maat In de situatie dat uw organisatie niet aan alle voorwaarden voldoet voor verlening van een vergunning op hoofdzaken (VOH) kan toch een vergunning worden verleend, waarbij rekening is gehouden met uw milieuzorginspanningen. Afhankelijk van het niveau van milieuzorg kan de vergunning meer of minder flexibel worden. Deze vorm van vergunningverlening is mogelijk als u beschikt over een milieumanagementsysteem, maar niet gecertificeerd bent volgens ISO De vergunningverlener kan in de vergunning op maat (VOM) extra maatregelen opnemen die betrekking hebben op werkwijzen, verslaglegging of milieuplanvorming. Vergunning op hoofdzaken Met een vergunning op hoofdzaken (VOH) geeft het bevoegd gezag maximale flexibiliteit aan een organisatie om te voorkomen dat er De ISO stelt als één van de basiseisen dat u moet voldoen aan de wet en regelgeving. Maar weet u momenteel exact welke milieuwet- en regelgeving van toepassing is op uw organisatie? Wellicht heeft u een milieuvergunning of misschien valt uw organisatie onder één van de Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB's). Daarnaast is de milieuwet- en regelgeving voortdurend in ontwikkeling en zijn er wellicht inmiddels aanvullende regels voor u van toepassing. Bij het opzetten van een milieumanagementsysteem volgens ISO 14001, brengt u op systematisch wijze in kaart welke wet- en regelgeving van toepassing is op uw organisatie en wordt dit ook actueel gehouden. Deze inventarisatie geeft u te allen tijde inzicht in de wet- en regelgeving die op uw organisatie van toepassing is.

8 Daarnaast houdt u, door middel van systematische monitoring, bij of u voldoet aan de eisen uit wet- en regelgeving. Hierdoor speelt u dus een actieve rol bij de toetsing van de naleving en komt u bij controlebezoeken door het bevoegd gezag niet voor onaangename verrassingen te staan. Ook de verantwoordelijkheden en de werkwijze bij de communicatie met het bevoegd gezag heeft u vastgelegd binnen uw milieumanagementsysteem. Al met al zorgt een goed inzicht in de wet- en regelgeving, het actief toetsen van de naleving ervan en een heldere communicatie al snel tot een verbeterde relatie met het bevoegd gezag. De klassieke milieuvergunning wordt gekenmerkt door een groot aantal voorschriften, waarin de vergunningverlener vaak tot in de details vastlegt hoe een organisatie nadelige gevolgen voor het milieu moet voorkomen en beperken. Een dergelijke milieuvergunning geeft een organisatie weinig ruimte om zelf de middelen te kiezen om deze milieugevolgen te voorkomen. Bij een goed functionerend milieumanagementsysteem kunnen mogelijk afspraken worden gemaakt met de overheid met betrekking tot een milieuvergunning op hoofdzaken (VOH) of een milieuvergunning op maat (VOM). Vergunning op hoofdzaken (VOH) Vergunning op maat (VOM) Vergunning op hoofdzaken Met een vergunning op hoofdzaken (VOH) geeft het bevoegd gezag maximale flexibiliteit aan een organisatie om te voorkomen dat er nadelige milieugevolgen ontstaan. Daarvoor is vereist dat een bedrijf beschikt over de volgende drie punten: Een certificeerbaar milieumanagementsysteem volgens de ISO Een goedgekeurd milieuzorgprogramma Een milieujaarverslag In dat geval kan de vergunning maximaal afgestemd worden op hoofdzaken. Onder een VOH wordt een stijl verstaan waarbij het bevoegd gezag uw organisatie zoveel mogelijk de vrijheid laat voor wat betreft de volgende zaken: De keuze van de middelen om nadelige gevolgen voor het milieu te voorkomen Veranderingen in het productieproces zonder dat hiervoor bij het bevoegd gezag procedures moeten worden gevolgd Zelf prioriteiten stellen voor het realiseren van taakstellingen Het is echter niet zo dat als aan de drie voorwaarden wordt voldaan het recht ontstaat om een VOH te verkrijgen. Ook het nalevinggedrag moet betrokken worden bij het verlenen van een VOH. In de praktijk blijkt dat een goede vertrouwensrelatie met het bevoegd gezag pas kan ontstaan als uw organisatie aan de drie bovenstaande punten voldoet. Echter, een milieumanagementsysteem conform ISO geeft nog geen garantie dat er geen milieuovertredingen plaats kunnen vinden. Het milieumanagementsysteem legt wél vast hoe uw organisatie hiermee omgaat en dat hierover correct en transparant wordt gecommuniceerd met het bevoegd gezag. neutral assessor

Generieke systeemeisen

Generieke systeemeisen Bijlage Generieke Systeem in kader van LAT-RB, versie 27 maart 2012 Generieke systeem NTA 8620 BRZO (VBS elementen) Arbowet Bevb / NTA 8000 OHSAS 18001 ISO 14001 Compliance competence checklist 1. Algemene

Nadere informatie

4.2 Inzichten in de behoeften en verwachtingen van de belanghebbenden. 4.3 Het toepassingsgebied van het milieumanagementsystee m vaststellen

4.2 Inzichten in de behoeften en verwachtingen van de belanghebbenden. 4.3 Het toepassingsgebied van het milieumanagementsystee m vaststellen 4 Context van de organisatie 4 Milieumanagementsysteemeisen 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context 4.2 Inzichten in de behoeften en verwachtingen van de belanghebbenden 4.3 Het toepassingsgebied

Nadere informatie

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?!

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! Stichting QualityMasters Nieuwland Parc 157 3351 LJ Papendrecht 078-3030060 info@qualitymasters.com www.qualitymasters.com 02-2015 Inhoud Inleiding pagina 3 Van Oud naar

Nadere informatie

Opening. Welkom. Theo Drenth ICT & Kwaliteitszorg. Friso Ypma Commercieel manager

Opening. Welkom. Theo Drenth ICT & Kwaliteitszorg. Friso Ypma Commercieel manager Opening Introductie Harwig Wat is ISO 14001 Waarom ISO 14001 De weg naar certificering Resultaat tot nu toe Borging en continuering Duurzame oplossingen Afsluiting Agenda Opening Welkom Theo Drenth ICT

Nadere informatie

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan.

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan. ISO 9001:2015 ISO 9001:2008 Toelichting van de verschillen. 1 Scope 1 Scope 1.1 Algemeen 4 Context van de organisatie 4 Kwaliteitsmanagementsysteem 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context. 4 Kwaliteitsmanagementsysteem

Nadere informatie

Page 1 of 14. Deel 1: Procedures 1. Algemeen. Milieuhandboek Versie 1.0 1 april 2014. Page 1 of 14. 1.1.1: Inhoud en structuur handboek

Page 1 of 14. Deel 1: Procedures 1. Algemeen. Milieuhandboek Versie 1.0 1 april 2014. Page 1 of 14. 1.1.1: Inhoud en structuur handboek Milieu Page 1 of 14 Versie beheer Versie no. Datum Wijzigingen Auteur(s) 001 13-06-2014 H. Luksen Page 1 of 14 Milieu Page 2 of 14 Inhoud 0. MANAGEMENTVERKLARING 4 1. DOEL, INHOUD, STRUCTUUR MILIEUMANAGEMENTSYSTEEM

Nadere informatie

Bedrijfsmilieuplan 2012

Bedrijfsmilieuplan 2012 Bedrijfsmilieuplan 2012 Opgesteld door: Documentdatum: 01-08-2012 Documentversie: Versie 1.0 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1. Milieubeleid... 4 2. Wet- en regelgeving... 4 3. Input vanuit de directiebeoordeling...

Nadere informatie

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg Versie 2012 Inleiding 201 Nederlands Normalisatie Instituut. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK INHOUDSOPGAVE 1. FORMAT PLAN VAN AANPAK 1.1. Op weg naar een kwaliteitsmanagementsysteem 1.2. Besluit tot realisatie van een kwaliteitsmanagementsysteem (KMS) 1.3. Vaststellen van meerjarenbeleid en SMART

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Managementsystemen. Digitaal handboek MijnLab

Managementsystemen. Digitaal handboek MijnLab Managementsystemen Digitaal handboek MijnLab Duurzaam Beter Borger & Burghouts bewijst dat tijdig, kostenefficiënt en structureel inspelen op externe druk uw organisatie in een gunstiger positie brengt.

Nadere informatie

Milieumanagementsystemen Werken met ISO 14001

Milieumanagementsystemen Werken met ISO 14001 Milieumanagementsystemen Werken met ISO 14001 Nederlands Normalisatie-instituut, Delft, 2005 Voorwoord Colofon Auteurs Dick Hortensius John Stans Yvon van der Voort Vormgeving Oranje Vormgevers, indhoven

Nadere informatie

CO 2 Managementplan Energie meetplan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2. Jade Beheer B.V. OFN OFS 2C. Autorisatiedatum: 19-03-2016 Versie: 1.0

CO 2 Managementplan Energie meetplan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2. Jade Beheer B.V. OFN OFS 2C. Autorisatiedatum: 19-03-2016 Versie: 1.0 CO 2 Managementplan Energie meetplan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2 Jade Beheer B.V. OFN OFS 2C Auteur: Coert van Maren Autorisatiedatum: 19-03-2016 Versie: 1.0 CO 2 management plan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2 1 Inhoud

Nadere informatie

Introductie OHSAS 18001

Introductie OHSAS 18001 Introductie OHSAS 18001 OHSAS 18001 -in het kort OHSAS 18001 is een norm voor een managementsysteem die de veiligheid en gezondheid in en rondom de organisatie waarborgt. OHSAS staat voor Occupational

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

COMMUNICATIEPLAN code: B1308 1 oktober 2013

COMMUNICATIEPLAN code: B1308 1 oktober 2013 COMMUNICATIEPLAN code: B1308 1 oktober 2013 datum: 1 oktober 2013 referentie: lak code: B1308 blad: 3/11 Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 2. Belanghebbenden 4 2.1. Interne doelgroepen 4 2.2. Externe doelgroepen

Nadere informatie

Productgerichte MilieuZorg bij Duinrell: "bouwen aan de keten"

Productgerichte MilieuZorg bij Duinrell: bouwen aan de keten Productgerichte MilieuZorg bij Duinrell: "bouwen aan de keten" Eindrapport Novem projectnummer: 366100/ 2039 " Aan dit project is in het kader van het besluit milieusubsidies, regeling milieugerichte technologie

Nadere informatie

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager CO 2 managementplan Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants Versie: 1.0 Datum: xx-xx-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Authorisatiedatum: Naam:.. Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Beleid en doelstellingen / directieverantwoordelijkheid

Hoofdstuk 2 Beleid en doelstellingen / directieverantwoordelijkheid Hoofdstuk 2 Beleid en doelstellingen / directieverantwoordelijkheid 2.1 KAM beleidsverklaring De directie van Axent Groen BV onderschrijft het volgende KAM-beleid: Het beleid is er op gericht te willen

Nadere informatie

ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN. 3 oktober 2013

ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN. 3 oktober 2013 ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN code: B1308 3 oktober 2013 datum: 3 oktober 2013 referentie: lak code: B1308 blad: 3/8 Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 2. Onderdelen van het energiemanagement actieplan 5 2.1

Nadere informatie

Beschrijving van de generieke norm: ISO 27001:2013. Grafimedia en Creatieve Industrie. Versie: augustus 2016

Beschrijving van de generieke norm: ISO 27001:2013. Grafimedia en Creatieve Industrie. Versie: augustus 2016 Beschrijving van de generieke norm: ISO 27001:2013 Grafimedia en Creatieve Industrie Versie: augustus 2016 Uitgave van de branche (SCGM) INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1 INLEIDING... 4 1. ONDERWERP EN

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding... 9

Inhoudsopgave. Inleiding... 9 Inhoudsopgave Inleiding... 9 Hoofdstuk 1: Wat is geïntegreerd management?... 13 1.1. Wat is het doel van geïntegreerd management?... 13 1.2. Kwaliteit: wat betekent ISO 9001?... 14 1.3. Andere normen:

Nadere informatie

Een arbo en milieuzorgsysteem volgens ISO14001 en veilig werken op een ziekenhuislaboratorium

Een arbo en milieuzorgsysteem volgens ISO14001 en veilig werken op een ziekenhuislaboratorium Een arbo en milieuzorgsysteem volgens ISO14001 en veilig werken op een ziekenhuislaboratorium Het arbo en milieuzorgsysteem Het UMC Utrecht beschikt over een arbo-en milieuzorgsysteem. Het milieudeel is

Nadere informatie

Leidraad PLAN VAN AANPAK OP WEG NAAR EEN CERTIFICEERBAAR KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM

Leidraad PLAN VAN AANPAK OP WEG NAAR EEN CERTIFICEERBAAR KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM Pagina 1 van 6 Leidraad PLAN VAN AANPAK OP WEG NAAR EEN CERTIFICEERBAAR KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM In het onderstaande is een leidraad opgenomen voor een Plan van aanpak certificeerbaar kwaliteitsmanagementsysteem.

Nadere informatie

Energiezorg in relatie tot uw zorgsysteem

Energiezorg in relatie tot uw zorgsysteem Energiezorg in relatie tot uw zorgsysteem Linkinglists tussen de Referentie Energiezorg en ISO 14001 Versie december 2002 Zowel voor de industrie als voor profit- en non-profitorganisaties Inhoudsopgave

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1. INLEIDING Introductie Naar een visie op kwaliteits-, veiligheids- en milieumanagement...

HOOFDSTUK 1. INLEIDING Introductie Naar een visie op kwaliteits-, veiligheids- en milieumanagement... Inhoud INHOUD VOORWOORD... 13 HOOFDSTUK 1. INLEIDING... 15 1.1. Introductie... 15 1.1.1. Naar een visie op kwaliteits-, veiligheids- en milieumanagement... 15 1.1.1.1. Het uitgangspunt van beheersing...

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

OHSAS certificaat voor het waarborgen van veiligheid

OHSAS certificaat voor het waarborgen van veiligheid OHSAS 18001-certificaat voor het waarborgen van veiligheid > continue verbetering > voordelen > internationaal erkende norm > eigen verantwoordelijkheid > compleet arbo- en veiligheidsmanagementsysteem

Nadere informatie

CO 2 Managementplan. Eti BV. Autorisatiedatum: 25-02-2016 Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijke manager:

CO 2 Managementplan. Eti BV. Autorisatiedatum: 25-02-2016 Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijke manager: CO 2 Managementplan Eti BV Auteur: John Nannings Autorisatiedatum: 25-02-2016 Versie: 1.0 Handtekening autoriserend verantwoordelijke manager: CO 2 Managementplan 2.C.2 & 3.B.2 Inhoud 1 INLEIDING... 3

Nadere informatie

SCIOS certificatieregeling

SCIOS certificatieregeling SCIOS certificatieregeling SCIOS certificatieregeling SCIOS certificatieregeling is een kwaliteitsmanagementsysteem voor het uitvoeren voor inspectie- en onderhoudswerkzaamheden aan technische installaties.

Nadere informatie

Energie Management Plan 2015

Energie Management Plan 2015 Energie Management Plan 2015 Bijlage bij het KAM jaarplan 2015 Voorlopig Versie 1.0 VBG 2015-09 22 Energie Management Plan 2015 Pagina 1 van 5 Inhoudsopgave Energie Management Plan 2015 1 Veiligheid 2

Nadere informatie

ISO 9001:2015 ISO 14001:2015

ISO 9001:2015 ISO 14001:2015 ISO 9001:2015 ISO 14001:2015 The world has changed, a revision was needed Alumni-event, Milieu- en preventiemanagement Joerdi Roels, 20-10-2016 Hoeveel officiële ISO certificaten zijn er wereldwijd uitgereikt

Nadere informatie

OPENBARE SAMENVATTING

OPENBARE SAMENVATTING OPENBARE SAMENVATTING Project Gebruikersgroep energiemanagement RVO Datum 17 juli 2015 Onderwerp Openbare samenvatting NRK/mix gebruikersgroep implementatie energiemanagement in context van Europese EED-wetgeving

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Self assessment Goederenvervoer

Self assessment Goederenvervoer Self assessment Goederenvervoer De houdt toezicht op de naleving van wet- en regelgeving op vervoersgebied. De inspectie kent hiervoor vijf vormen van toezicht: objectinspecties, administratie controles,

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Specialist in certificatiebegeleiding. KAM Consultants. ISO Milieunorm. Telefoon:

Specialist in certificatiebegeleiding. KAM Consultants. ISO Milieunorm. Telefoon: KAM Consultants ISO 14001 Milieunorm 1 Brochurewijzer 1. 3. Welkom bij bij KAM KAM Consultants 2. 4. Werkwijze 3. 5. ISO ISO 14001 4. 6. ISO ISO 14001 certificatiebegeleiding 5. 7. QuickScan 6. 8. Coaching

Nadere informatie

Kwaliteit en veiligheid binnen uw organisatie: NCK tekent er voor!

Kwaliteit en veiligheid binnen uw organisatie: NCK tekent er voor! Kwaliteit en veiligheid binnen uw organisatie: NCK tekent er voor! Het doel van NCK B.V. is om voor bedrijven hun werkbaar en beheersbaar systeem om te zetten in een systeem- en/of procescertificaat waarbij

Nadere informatie

Handelwijze bij vragen en klachten over een ISO of OHSAS certificaat versie 18 november 2008

Handelwijze bij vragen en klachten over een ISO of OHSAS certificaat versie 18 november 2008 Handelwijze bij vragen en klachten over een ISO 14001 of OHSAS 18001-certificaat versie 18 november 2008 SCCM en de aangesloten certificatie-instellingen willen de uitwisseling van ervaringen met ISO 14001-

Nadere informatie

MVIE Geluidssystemen B.V.

MVIE Geluidssystemen B.V. MILIEUZORGSYSTEEM van MVIE Geluidssystemen B.V. tevens handelend onder: MVIE Audiovisuele Techniek MVIE Home Entertainment De scope van dit kwaliteitssysteem is: MVIE levert, installeert en onderhoud professionele

Nadere informatie

AUDITVRAGENLIJST GECOMBINEERDE AUDITS

AUDITVRAGENLIJST GECOMBINEERDE AUDITS AUDITVRAGENLIJST GECOMBINEERDE AUDITS ISO 9001 - ISO 14001 - OHSAS 18001 www.dnvba.nl/training 9001 14001 18001 4 KWALITEITSMANAGEMENTSYSTEEM 4 MILIEUMANAGEMENTSYSTEEMEISEN 4 ARBOMANAGEMENTSYSTEEMEISEN

Nadere informatie

Klanten inspireren met een nieuwe manier van denken en doen

Klanten inspireren met een nieuwe manier van denken en doen Kwaliteitshandboek van Klanten inspireren met een nieuwe manier van denken en doen INHOUD BELEIDSVERKLARING TEN AANZIEN VAN ISO- 9001:2008 INLEIDING Kantoorinrichter voor nieuw en gebruikt Breed assortiment

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Energie management plan

CO2 prestatieladder Energie management plan CO2 prestatieladder Versie: Definitief Datum: februari 2015 Eis: 2.C.3 Westgaag 42b - 3155 DG Maasland Postbus 285-3140 AG Maassluis Telefoon: 010-5922888 Fax: 010-5918621 E-mail: info@kroes.org Versie:

Nadere informatie

CO2 managementplan. Max Bögl

CO2 managementplan. Max Bögl CO2 managementplan Max Bögl Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Energie meetplan... 4 2.1 Planning meetmomenten... 4 2.2 Vergelijking met vergelijkbare organisaties... 5 3 Energiemanagement actieplan... 6 4 Stuurcyclus...

Nadere informatie

ISO 14001-Normeringen van het. Grafimedia Milieuzorg Certificatiesysteem

ISO 14001-Normeringen van het. Grafimedia Milieuzorg Certificatiesysteem ISO 14001-Normeringen van het Grafimedia Milieuzorg Certificatiesysteem Versie: november 2011 Uitgave van de branche (SCGM) Pagina 2 van 44 Versie: november 2011 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. Toepassingsgebied

Nadere informatie

Terug naar de bedoeling met ISO 9001:2015

Terug naar de bedoeling met ISO 9001:2015 Walvis ConsultingGroep Brengt kwaliteit tot leven Voor kwaliteit van mens en organisatie Terug naar de bedoeling met ISO 9001:2015 Ronald Zwart Vennoot, senior consultant en auditor ronald.zwart@walviscg.nl

Nadere informatie

Leidraad bij de aanschaf van persoonlijke beschermingsmiddelen Keuze, gebruik, reiniging en onderhoud

Leidraad bij de aanschaf van persoonlijke beschermingsmiddelen Keuze, gebruik, reiniging en onderhoud Leidraad bij de aanschaf van persoonlijke beschermingsmiddelen Keuze, gebruik, reiniging en onderhoud Het aanschaffen van systemen en producten die een bepaalde veiligheid moeten waarborgen kan niet vergeleken

Nadere informatie

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Opstapcertificatie fase I en II > VV&T versie 2010 Inleiding 2011 Stichting HKZ Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op

Nadere informatie

CO2 managementplan VAN DER GRIFT EN VALKENBURG ONDERHOUD BV. Auteur: Margriet de Jong. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager

CO2 managementplan VAN DER GRIFT EN VALKENBURG ONDERHOUD BV. Auteur: Margriet de Jong. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager CO2 managementplan VAN DER GRIFT EN VALKENBURG ONDERHOUD BV Auteur: Margriet de Jong Versie: 1.0 Datum: 14-04-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Authorisatiedatum: Naam:.. Inhoud 1

Nadere informatie

Review CO 2 reductiesysteem. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1

Review CO 2 reductiesysteem. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 Review CO 2 reductiesysteem Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Invalshoek A: Inzicht 3 2.1. Footprint berekening 3 2.2. Kwaliteitsmanagement (ISO 14064-1 hoofdstuk

Nadere informatie

CO 2 -Prestatieladder

CO 2 -Prestatieladder CO 2 -Prestatieladder Energiemanagement actieplan Schilderwerken De Boer Obdam B.V. 2015 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Auteur(s): R. de Boer (Schilderwerken

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Logitech B.V. Auteur: Merel van de Geer Autorisatiedatum: 08-02-2016 Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijke manager:

Logitech B.V. Auteur: Merel van de Geer Autorisatiedatum: 08-02-2016 Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijke manager: CO 2 management plan Logitech B.V. Auteur: Merel van de Geer Autorisatiedatum: 08-02-2016 Versie: 1.0 Handtekening autoriserend manager: CO 2 management plan 2.C.2 & 3.B.2 & 4.A.2 1 Inhoud 1 Inleiding...3

Nadere informatie

Meer rendement uit Interne Audits

Meer rendement uit Interne Audits van wijzend vingertje naar toegevoegde waarde Matthijs F.A. Dierick sr Lead Auditor en Trainer CLIENT LOGO Inhoud van de presentatie Vooroordelen en misvattingen over interne audits Wat is nu het minimum

Nadere informatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie 130508 Nummer OHSAS-K83614/01 Vervangt - Uitgegeven 2014-07-01 Eerste uitgave 2014-07-01 Geldig tot 2017-07-01 Arbomanagementsysteemcertificaat BS OHSAS 18001 Kiwa heeft vastgesteld dat het door Rutges

Nadere informatie

Workshop Lean en de nieuwe ISO normen

Workshop Lean en de nieuwe ISO normen Workshop Lean en de nieuwe ISO normen Ingrid Ort Inhoud Nieuwe normen; HLS Structuur; Stakeholder analyse; Zelf aan de gang. Normontwikkelingstraject Duurzaam vertrouwd 2011 2012 2013 2014 2015 ISO 9001

Nadere informatie

Ter certificering van de CO 2 -Prestatieladder. Status: Definitief versie 1.5 Datum opgesteld: 23 februari 2016 Auteur: M. Hoefsloot Handtekening:

Ter certificering van de CO 2 -Prestatieladder. Status: Definitief versie 1.5 Datum opgesteld: 23 februari 2016 Auteur: M. Hoefsloot Handtekening: Ter certificering van de CO 2 -Prestatieladder Status: Definitief versie 1.5 Datum opgesteld: 23 februari 2016 Auteur: M. Hoefsloot Handtekening: Inhoudsopgave: 1 Introductie... 3 1.1 Doel CO 2 -prestatieladder...

Nadere informatie

Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V.

Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V. Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V. Een kwaliteitsmanagementsysteem helpt bij de beheersing van risico s Want

Nadere informatie

Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2

Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2 Van VCA naar OHSAS 18001:2007 naar ISO/CD 45001.2 Jacques Schouwenaars 13 oktober 2015 Onderwerpen Verschillen VCA en OHSAS 18001? ISO/CD 45001.2 Aandachtsgebieden tijdens certificatieaudits Voordelen

Nadere informatie

FUGRO GEOSERVICES B.V.

FUGRO GEOSERVICES B.V. FUGRO GEOSERVICES B.V. CO 2 Prestatieladder - Energiemanagement Aktieplan Bijlage C - Transparantie Datum: 21 april 2017 Versie 1.0 Versie 1.0 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 3 2. BEHEERSMAATREGELEN... 4

Nadere informatie

Documentenanalyse Veiligheidsvisitatiebezoek

Documentenanalyse Veiligheidsvisitatiebezoek Ingevuld door: Naam Instelling: Documentenanalyse Veiligheidsvisitatiebezoek In de documentenanalyse wordt gevraagd om verplichte documentatie en registraties vanuit de NTA 8009:2007 en HKZ certificatieschema

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Tijssens Electrotechniek B.V. De Boelakkers 25 5591 RA Heeze Energie Management Actieplan 2015 Status: definitief versie 1.0 Datum: november 2015 Datum gewijzigd: n.v.t. Auteur: U.Dorstijn Pagina 1 Inhoud

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

Checklist voor controle (audit) NEN 4000

Checklist voor controle (audit) NEN 4000 Rigaweg 26, 9723 TH Groningen T: (050) 54 45 112 // F: (050) 54 45 110 E: info@precare.nl // www.precare.nl Checklist voor controle (audit) NEN 4000 Nalooplijst hoofdstuk 4 Elementen in de beheersing van

Nadere informatie

In 10 stappen naar een managementsysteem

In 10 stappen naar een managementsysteem In 10 stappen naar een managementsysteem Luc Bortels Publisher HSE 9/2/2017 Luc Bortels Publisher Health, Safety & Environment bij Wolters Kluwer meer dan 25 jaar ervaring in het opzetten van systemen

Nadere informatie

CO 2 managementplan. 1 Inleiding

CO 2 managementplan. 1 Inleiding CO 2 managementplan Inhoud 1 Inleiding... 3 1.1 Energie meetplan... 4 1.2 Planning meetmomenten... 4 1.3 Cofely Zuid Nederland... 4 Scope 1 emissies... 4 Scope 2 emissies... 4 1.4 Project Renovatie gemaal

Nadere informatie

Energiezorg in relatie tot uw zorgsysteem. Linking List tussen de Referentie Energiezorg en ISO 9001:2000

Energiezorg in relatie tot uw zorgsysteem. Linking List tussen de Referentie Energiezorg en ISO 9001:2000 Energiezorg in relatie tot uw zorgsysteem Linking List tussen de Referentie Energiezorg en ISO 9001:2000 MJA2 en Energiezorg Energiezorg zorgt voor een blijvende verlaging van het energiegebruik, en daarmee

Nadere informatie

Wat? Waarom? Door het bos de bomen zien. Invoeren van een milieumanagementsysteem

Wat? Waarom? Door het bos de bomen zien. Invoeren van een milieumanagementsysteem O6 Door het bos de bomen zien Invoeren van een milieumanagementsysteem Wat? Waarom? Het is vaak moeilijk voor een organisatie om te weten waarmee ze rekening moet houden om de milieuwetgeving en -regelgeving

Nadere informatie

Energiemanagementplan Cofely Energy & Infra

Energiemanagementplan Cofely Energy & Infra Energiemanagementplan Cofely Energy & Infra MVO medewerker Naam: S. Gorter Manager QHSE Naam: B.F. Maas Datum: Datum: Handtekening: Handtekening: Cofely Energy & Infra BV Kamer van Koophandel nr. 35011527,

Nadere informatie

3.B.2 Energiemanagementprogramma

3.B.2 Energiemanagementprogramma 3.B.2 Energiemanagementprogramma DEME: creating land for the future 3.B.2 Energiemanagementprogramma Documentkenmerk: Datum: Status: RBE12-2016-RAP-203a 11-04-2012 Definitief Opgesteld door: Verificatie

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Certificatieschema Milieumanagementsystemen volgens ISO 14001:2015

Certificatieschema Milieumanagementsystemen volgens ISO 14001:2015 Certificatieschema Milieumanagementsystemen volgens ISO 14001:2015 CERTIFICATIESCHEMA MILIEUMANAGEMENTSYSTEMEN VOLGENS ISO 14001:2015 1 De overtuiging -en ervaring- van SCCM is dat elke organisatie (hoe

Nadere informatie

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Opgesteld door: ing. N.G. van Moerkerk Inhoudsopgave Opbouw niveaus van de MVO Prestatieladder

Nadere informatie

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement en duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen en milieumanagement zijn begrippen die vaak, bijna onbewust, gekoppeld worden aan milieubelastende sectoren

Nadere informatie

VCA 2008. Toelichting wijzigingen

VCA 2008. Toelichting wijzigingen Toelichting wijzigingen Inleiding VCA ValQ biedt ondersteuning bij: ontwikkeling van mens en organisatie ValQ helpt ook bij het opzetten van managementsystemen die kunnen worden gecertificeerd (VCA/OHSAS/ISO

Nadere informatie

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001)

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) pag.: 1 van 8 code: SPE-MVI-art-017-bl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Bron: SCCM, pp. 1-7 Auteur(s): www.sccm.nl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) 1 Duurzaam

Nadere informatie

Communicatieplan m.b.t. CO2

Communicatieplan m.b.t. CO2 Communicatieplan m.b.t. CO2 Opgesteld door : H. van Roode en Y. van der Vlies Datum : 20 februari 2014 Goedgekeurd door : H. van Roode Datum: 20 februari 2014 Blad 2 van 11 Inhoudsopgave Inleiding... 3

Nadere informatie

Energie Management Actieplan Mei 2015 Versie 4

Energie Management Actieplan Mei 2015 Versie 4 Energie Management Actieplan Mei 2015 Versie 4 Colt International Beheer BV Korte Oijen 4 5433 NE KATWIJK Postbus 29 5430 AA CUIJK Tel: 0485-399 999 Website: www.coltinfo.nl E-mail: info@coltinfo.nl Opgesteld

Nadere informatie

Milieuzorgsystemen. Dirk Weydts Centexbel. een gezamenlijk initiatief van:

Milieuzorgsystemen. Dirk Weydts Centexbel. een gezamenlijk initiatief van: Milieuzorgsystemen Dirk Weydts Centexbel een gezamenlijk initiatief van: met steun van: MILIEU Toenemend milieubewustzijn Overheidsbemoeiingen: wetgeving, normen, overheidsaanbestedingen, Normalisatie

Nadere informatie

MVO-COMMUNICATIEPLAN QUINT & VAN GINKEL BV. Versie: februari 2016

MVO-COMMUNICATIEPLAN QUINT & VAN GINKEL BV. Versie: februari 2016 MVO communicatieplan Pagina 1 van 7 MVO-COMMUNICATIEPLAN QUINT & VAN GINKEL BV Versie: februari 2016 Opgesteld door H.J. Boneschansker (adviseur) Paraaf.. Gecontroleerd door Dhr. A. Mons Paraaf.. Goedgekeurd

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

Procedure 07 CO 2 -prestatieladder. 24 februari 2013 (FKO)

Procedure 07 CO 2 -prestatieladder. 24 februari 2013 (FKO) Procedure 07 CO 2 -prestatieladder 24 februari 2013 (FKO) Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Stuurcyclus Energiemanagement 4 2. Methodiek voor de emissie inventaris 6 Procedure 07 CO 2-prestatieladder 2 Inleiding

Nadere informatie

Energiezorg in relatie tot uw zorgsysteem. Linking List tussen de Referentie Energiezorg en ISO 14001:2004

Energiezorg in relatie tot uw zorgsysteem. Linking List tussen de Referentie Energiezorg en ISO 14001:2004 Energiezorg in relatie tot uw zorgsysteem Linking List tussen de Referentie Energiezorg en ISO 14001:2004 MJA2 en Energiezorg Energiezorg zorgt voor een blijvende verlaging van het energiegebruik, en daarmee

Nadere informatie

Milieu Management V1.4

Milieu Management V1.4 V1.4 Milieu Management Pagina 1 van 6 V1.4 Inhoudsopgave 1. ALGEMEEN 3 2. INLEIDING 3 3. DOELSTELLING 3 4. BEPALEN PRIORITEITEN 3 5. INKOOP 4 6. MANAGEMENT INFORMATIE 4 7. COMMUNICATIE 5 8. EVALUATIE 6

Nadere informatie

Beschrijving van de generieke norm: ISO 9001:2015. Grafimedia en Creatieve Industrie. Versie: augustus 2016

Beschrijving van de generieke norm: ISO 9001:2015. Grafimedia en Creatieve Industrie. Versie: augustus 2016 Beschrijving van de generieke norm: ISO 9001:2015 Grafimedia en Creatieve Industrie Versie: augustus 2016 Uitgave van de branche (SCGM) Dit is een uitgave van de SCGM. 2017, Branche, Boeingavenue 2017,

Nadere informatie

Medewerker administratieve processen en systemen

Medewerker administratieve processen en systemen processen en systemen Doel Voorbereiden, analyseren, ontwerpen, ontwikkelen, beheren en evalueren van procedures en inrichting van het administratieve proces en interne controles, rekening houdend met

Nadere informatie

Naar HKZ; procesgericht of doelgericht?

Naar HKZ; procesgericht of doelgericht? Naar HKZ; procesgericht of doelgericht? Septa Management Group Scheepsmakershaven 34d 3011 VB Rotterdam Auteur: Johan ter Heegde Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Vertrekpunt HKZ: documenten, processen of

Nadere informatie

Nieuwsbrief ISO 9001 & Kiwa Training BV

Nieuwsbrief ISO 9001 & Kiwa Training BV Afgelopen zomer zijn de Draft International Standards (DIS) voor zowel ISO 9001 kwaliteitsmanagement als voor ISO 14001 milieumanagement verschenen. In onze vorige nieuwsbrieven hebben wij u al geïnformeerd

Nadere informatie

In control met Compliance Management

In control met Compliance Management In control met Compliance Management Botlek Studiegroep, 15 september 2016 www.compliancecare.nl Hay Eggen h.eggen@compliancecare.nl 06-27153555 Patrick de Klerk p.deklerk@compliancecare.nl 06-27153555

Nadere informatie

Energie Management Actieplan Mei 2016 Versie 5

Energie Management Actieplan Mei 2016 Versie 5 Energie Management Actieplan Mei 2016 Versie 5 Colt International Beheer BV Korte Oijen 4 5433 NE KATWIJK Postbus 29 5430 AA CUIJK Tel: 0485-399 999 Website: www.coltinfo.nl E-mail: info@coltinfo.nl Opgesteld

Nadere informatie

Communicatieplan. Pagina 1 van 5. Inleiding

Communicatieplan. Pagina 1 van 5. Inleiding Pagina 1 van 5 Communicatieplan Datum : 1 maart 2011 Inleiding Van Wijnen Holding N.V. streeft altijd naar een zo transparant mogelijke communicatie met al haar in- en externe doelgroepen. Dat doen wij

Nadere informatie

MVO verklaring

MVO verklaring Voor u ligt het MVO beleid van Kamphuis Lastechniek BV. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam Ondernemen is verankerd in ons bedrijfsbeleid. Voor nu, en voor de toekomst. Doordat Kamphuis Lastechniek

Nadere informatie

Review CO2 reductiesysteem. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2

Review CO2 reductiesysteem. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Review CO2 reductiesysteem Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Invalshoek A: Inzicht 4 3 4 5 6 2.1. Footprintberekening 4 2.2. Kwaliteitsmanagement (ISO 14064-1

Nadere informatie

Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem

Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem Versie : 00-00-00 Vervangt versie : 00-00-00 Geldig m.i.v. : Opsteller : ------------------- Pag. 1 van 5 Goedkeuringen : Datum: Paraaf: teamleider OK/CSA : DSMH

Nadere informatie

Milieu, marktonderzoek en NEN-EN-ISO 14001. Introductie

Milieu, marktonderzoek en NEN-EN-ISO 14001. Introductie Milieu, marktonderzoek en NEN-EN-ISO 14001 Introductie September 2010 Inleiding In toenemende mate vragen opdrachtgevers aan marktonderzoekbureaus, met name bij aanbestedingen, hoe zij omgaan met het aspect

Nadere informatie

N150504, conceptversie 15 juli 2015

N150504, conceptversie 15 juli 2015 Certificatieschema Milieumanagementsystemen volgens ISO 14001:2015 Certificatieschema Milieumanagementsystemen volgens ISO 14001:2015 1 De overtuiging -en ervaring- van SCCM is dat elke organisatie (hoe

Nadere informatie