Network Address Translation. NAT oplossing of obstakel?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Network Address Translation. NAT oplossing of obstakel?"

Transcriptie

1 Network Address Translation NAT oplossing of obstakel?

2 2

3 Inleiding De computer en het internet zijn niet meer weg te denken uit het onderwijs. Het gebruik van internet is verweven met veel primaire onderwijsprocessen. Om werkstations toegang te bieden tot internet, wordt in het primair en voortgezet onderwijs, maar ook bij sommige hogescholen, gebruik gemaakt van network address translation, kortweg NAT. Deze technologie levert echter problemen op voor veel nieuwe toepassingen, die juist in het onderwijs veelbelovend zijn. Onderwijsinstellingen waarvan het netwerk zich achter NAT bevindt, zullen bij traditioneel gebruik van het internet niets van de door NAT gerealiseerde adresomzetting merken. Toepassingen zoals en door interne gebruikers geïnitieerde activiteiten zoals websurfen verlopen vlekkeloos. Ook de eigen website, indien aanwezig, is voor de buitenwereld toegankelijk. Ook in het onderwijs begint echter het besef door te dringen dat het internet veel meer mogelijk maakt dan de zojuist genoemde basistoepassingen. Veelbelovende multimediatoepassingen zoals streaming video en audio, interactieve video, educatieve games en Voiceover-IP (VoIP) zijn inmiddels volwassen genoeg om breed en met succes te kunnen worden ingezet. NAT kan hierbij echter een belemmering vormen. In deze brochure leggen we uit wat NAT is en op welke manier NAT invloed kan hebben op het gebruik van deze toepassingen. Met behulp van de informatie in deze brochure kunt u vervolgens zelf bepalen op welke manier u met NAT omgaat. NAT heeft alles te maken met IP-adressen. Om de problematiek inzichtelijk te maken, begint deze brochure daarom met uitleg over dit adressysteem voor het internet. 3

4 IP-adressen en NAT NAT is in 1994 door de Internet Engineering Task Force (IETF) als standaard aangenomen. Het mechanisme heeft zijn ontstaan te danken aan het feit dat de verzameling adressen van IPv4, de huidige versie van het Internet Protocol, weliswaar groot is, maar niet onbeperkt. Deze adressen worden gebruikt om computers vindbaar en bereikbaar te maken. De eerste gestandaardiseerde versie van IPv4, waarvan de ontwikkeling halverwege de jaren 70 was begonnen, kwam uit in Met zijn 32-bits (een reeks van 32 nullen en enen) maakt IPv4 in theorie 2 32, dat wil zeggen , unieke adressen mogelijk. Het feitelijk beschikbare aantal adressen lag echter ergens tussen de 3,2 en 3,3 miljard. Dit was het gevolg van de manier waarop de adressen waren onderverdeeld in klassen, en het feit dat er adressen waren gereserveerd voor multicasting, testdoeleinden en andere speciale toepassingen. Nog altijd betrof het ruimschoots voldoende om decennialang te kunnen voorzien in welke behoefte dan ook, was de overtuiging. De door vrijwel niemand voorziene groei die het internet vanaf eind jaren 80 doormaakte, de onstuimige toename van het aantal thuisnetwerken en bedrijfsnetwerken en het idee om ook andere apparaten dan computers een IPadres te geven, zorgden ervoor dat het beeld volledig veranderde. Wanneer precies wist niemand, maar dat de steeds steiler wordende groeicurve van het aantal reeds bezette adressen op afzienbare termijn tegen het plafond van de 32-bits adresruimte zou botsen, stond vast. Zijn de adressen echt bijna op? Hoewel de relatieve bijdrage die onder andere NAT en de stringente toewijzingscriteria van de RIR s leveren aan het behoud van voldoende IPadressen niet bekend is, zijn ze er gezamenlijk wel in geslaagd het tempo waarin de verzameling IPv4-adressen opraakt aanzienlijk terug te dringen. De voorspelde uitputting van de IPv4- adresruimte trok nog niet zo lang geleden overal ter wereld, en ook buiten de vakbladen, de aandacht. In 2003 wist de BBC zelfs te melden dat het jaar 2005 het IPv4-rampjaar zou worden, het jaar waarin het echt afgelopen zou zijn. Op basis van een wereldwijde inventarisatie van het daadwerkelijke gebruik van IPv4-adressen zijn onderzoekers inmiddels tot een hele andere conclusie gekomen, en wel dat het gevreesde moment nog zeker tien jaar verder in de toekomst ligt. En dat het argument de adressen zijn op ook voor IPv4 voorlopig dus niet opgaat. De ontwikkeling van IPv6 is ondertussen met volle kracht doorgegaan. Het meest in het oog springende verschil met IPv4 is de uitbreiding van het adresformaat tot 128 bits, die het totale aantal mogelijke IP-adressen opvoert tot meer dan 3 x Dit getal zou overeenkomen met meer dan 6 x adressen per vierkante meter aardoppervlak en mogelijkheden bieden om bij wijze van spreken niet alleen elke koelkast, maar ook elk vakje (en subvakje) van de koelkast een eigen IP-adres te geven. IPv6 biedt echter veel meer dan aanzienlijk grotere adresruimte, waaronder automatische configuratie van computers en routers, een activiteit die op dit moment nog veel handmatig werk vereist. Ook biedt IPv6 ingebouwde mogelijkheden om datatransport te beveiligen, waarmee dit protocol ook veiliger is dan IPv4. Informatie over diensten die IPv6-enabled zijn is te vinden op de themaportal Infrastructuur van SURFnet: 4

5 De zoektocht naar een manier om dit moment zo ver mogelijk vooruit te schuiven, resulteerde in een combinatie van twee elkaar aanvullende oplossingen: het gedifferentieerder en met minder gulle hand toewijzen van IP-adressen aan de ene kant en de introductie van NAT aan de andere. Op deze manier zou voldoende tijd kunnen worden gewonnen om de inmiddels begonnen ontwikkeling van IPv6, de opvolger van IPv4, dat een veel groter aantal adressen biedt, te kunnen voltooien. Gedifferentieerdere uitgifte De wereldwijde uitgifte van IP-adressen gebeurt onder auspiciën van de Internet Assigned Numbers Authority (IANA). De uiteindelijke ontvangers hebben hun IP-adressen voor onbepaalde tijd in bruikleen. Van het in eigendom hebben of kopen van IP-adressen is dus nooit sprake. De uitgifte door IANA van IP-adressen gebeurde oorspronkelijk in grote blokken. Een nadeel van de gehanteerde methode was dat aanvragen in de beginjaren van het internet met zodanig gulle hand werden gehonoreerd, dat organisaties niet zelden het honderdvoudige van wat ze hadden gevraagd in handen kregen, en in de meeste gevallen daarna ook hielden. Tegenwoordig verloopt de toewijzing van adressen door IANA aan de hand van een hiërarchisch systeem. Grote blokken IP-adressen worden in handen gegeven van grote organisaties, die ze opgesplitst doorgeven aan kleinere organisaties. RIPE NCC (voluit: Réseaux IP Européens Network Coordination Center) is verantwoordelijk voor Europa. Regionale internet registries kunnen IP-adresblokken rechtstreeks aan internet service providers (ISP s) toewijzen of de verdere toewijzing delegeren aan nationale internet registries (NIR s) of kleinere lokale internet registries (LIR s). Instanties die adressen aanvragen, moeten kunnen aantonen dat ze de aangevraagde adresruimte nodig hebben en efficiënt en doeltreffend zullen benutten. 5

6 Port Address Translation Port Address Translation (PAT) is de meest gebruikte vorm van NAT. Hier wordt per verbinding heen en weer vertaald tussen meerdere interne IP-adressen en één enkel publiek IP-adres ser.ver.ip NAT pub.lic.ip.no poort 1234 pub.lic.ip.no poort 5678 TABEL ser.ver.ip poort poort 2314 pub.lic.ip.no poort 7586 pub.lic.ip.no poort 8675 VERTAAL from: to: ser.ver.ip.2 poort 1234 poort 80 from: pub.lic.ip.no poort 5678 to: ser.ver.ip.2 poort 80 from: to: from: to: poort poort 1234 ser.ver.ip.2 pub.lic.ip.no poort 5478 poort 5678 Voor de Nederlandse universiteiten, hogescholen, academische ziekenhuizen en onderzoeksinstellingen vervult SURFnet al vanaf de begintijd van internet de rol van LIR. Deze instellingen hebben de mogelijkheid om voldoende adressen af te nemen om hun lokale netwerk mee te nummeren. Andere gebruikers krijgen hun IPv4-adressen door hun internet service provider (ISP) toegewezen. Of beter gezegd: hun IP-adres, aangezien ISP s in de meeste gevallen standaard niet verder gaan dan toekenning van één enkel adres. En op die manier degenen die meerdere machines een eigen IP-adres willen geven, in de richting van NAT drijven. Veel scholen in het primair en voortgezet onderwijs hebben met dit gegeven te maken. Wat is NAT? NAT maakt het mogelijk om één enkel apparaat (router, firewall of computer) te laten fungeren als een soort postkamer die zich tussen het openbare internet en een lokaal of privaat netwerk bevindt. Op het openbare internet wordt gebruik gemaakt van de unieke IP-adressen; op de lokale netwerk wordt gebruik gemaakt van 3 speciaal voor NAT vrijgemaakte reeksen Bovenstaande is terug te vinden in RFC 1631, een internet-standaard. Deze adressen kunnen in lokale netwerken zonder problemen worden gebruikt en zijn niet uniek. Routers op het internet kunnen pakketjes met dit adres dan ook niet doorsturen (routeren) aangezien niet is vast te stellen naar welk netwerk ze moeten worden gestuurd. Wat een NAT apparaat doet, is het niet- 6

7 routeerbare, private IP-adres van de afzender uit het lokale netwerk in elk verstuurd gegevenspakketje vervangen door zijn eigen publieke (en unieke, routeerbare) IP-adres, waarna hij het pakketje doorstuurt naar de ontvanger. Deze stuurt zijn antwoord terug naar het adres van het NAT-apparaat, dat het adres van de interne afzender weer invoegt in de ontvangen gegevenspakketjes en het naar de machine in kwestie doorstuurt. Er zijn verschillende varianten op NAT, waarvan we er hier enkele zullen noemen. Statische NAT Bij statische NAT is sprake van één op één vertaling tussen een groep publieke IP-adressen en hun interne tegenhangers. Het zal duidelijk zijn dat statische NAT niet bijdraagt aan de doelstelling van zuiniger omgaan met IP-adressen, want voor elk intern adres is ook een publiek adres nodig. Afscherming is hier de belangrijkste functie. De computers met private adressen zijn immers niet rechtstreeks te benaderen. Dynamische NAT Bij dynamische NAT is er ook sprake van de vertaling van interne IP-adressen naar een publieke IP-adressen, maar daarbij is de koppeling tussen interne en externe adressen steeds weer anders (dynamisch). Port Adress Translation De derde vorm van NAT is, als meestgebruikte variant, in het kader van deze brochure het meest relevant. Het gaat om een vorm van dynamische NAT waarbij heen en weer wordt vertaald tussen meerdere interne IP-adressen en één enkel publiek IP-adres. Technisch iets 7

8 nauwkeuriger geformuleerd: bij dit type NAT wordt per verbinding heen en weer vertaald tussen een combinatie van het publieke IP-adres en een logisch poortnummer aan de ene kant en een combinatie van het interne, niet-routeerbare IP-adres en een logisch poortnummer van een computer aan de andere kant. Ter verduidelijking: waar het IP-adres leidt naar het huisnummer van een gebouw, zo leidt het poortnummer naar een specifieke ingang, een loket. Deze vorm van NAT wordt ook wel Port Address Translation (PAT) genoemd. In de illustratie is een grafische weergave te zien van het principe achter PAT. Een belangrijk kenmerk van NAT is dat elke ingang in de NAT-vertaaltabel (de lijst met de combinaties bronadres + bronpoort aan de ene kant en doeladres + doelpoort aan de andere kant) pas tot stand komt als de computer op het lokale netwerk het initiatief neemt om verbinding te maken met de buitenwereld. De computers in het lokale netwerk zijn van buitenaf dus niet direct te bereiken. Een tweede kenmerk van NAT is dat een regel in de NAT-vertaaltabel blijft bestaan zolang er verkeer heen en weer gaat tussen de betrokken poorten. Is er gedurende een bepaalde tijd geen verkeer, dan wordt de regel uit de tabel verwijderd. De tussenstappen die bij de door NAT uitgevoerde netwerkadresomzetting horen, rijmen niet met het end-to-end karakter van internet, dat grofweg inhoudt dat elk IP-apparaat in principe zonder belemmeringen met elk ander IP-apparaat moet kunnen communiceren. 8

9 Daar hebben nogal wat mensen bezwaar tegen. Dit bezwaar heeft de opmars van NAT echter niet tegen kunnen houden. Sterker nog: inmiddels wordt NAT-functionaliteit bij veel laaggeprijsde ADSL-routers standaard meegeleverd en wordt NAT bij configuratie door de ISP in veel gevallen ook standaard geactiveerd. In de tien jaar sinds de introductie van NAT is de omgeving waarin IP-adresomzetting plaatsvindt ingrijpend veranderd en verrijkt met compleet nieuwe toepassingen. Het zijn deze toepassingen die voor NAT een uitdaging blijken te zijn, waardoor NAT het gebruik van deze toepassingen kan belemmeren. Wat zijn nou die toepassingen en waarom vormt NAT daar een obstakel voor? Nieuwe toepassingen De tijd dat bandbreedte de beperkende factor was voor invoering van nieuwe, data-intensieve toepassingen is ook in het onderwijs vrijwel voorbij. Alles wijst erop dat we aan de vooravond staan van een revolutie waarvoor het internet, als universeel en alomtegenwoordig distributiemedium, opnieuw de wegbereider is. Tot de meest veelbelovende nieuwe toepassingen behoren zonder enige twijfel streaming video en videoconferencing. Streaming media Streaming video is een techniek die het mogelijk maakt om bewegende beelden te bekijken zonder eerst het complete bestand binnen te hoeven halen. Met streaming video heeft de gebruiker vrijwel direct na de start van een sessie de beschikking over de gevraagde bewegende beelden. En ook de controle over die beelden, in de vorm van voor- en achteruit spoelen, stilzetten, het maken van selecties en andere besturingscommando s. Een buffer zorgt ervoor dat eventuele hikjes in de verbinding niet direct leiden tot schokkerige beelden. Met behulp van streaming video kunnen elektronische leeromgevingen en ander digitaal lesmateriaal worden verrijkt met nauwkeurig gedoseerde levende inhoud. Inhoud die door de gebruiker naar eigen behoefte bekeken kan worden, maar op diens locatie niet blijvend wordt opgeslagen. Deze eigenschap van streaming video betekent dat de drempel voor eigenaren van beeldmateriaal om hun eigendom ter beschikking te stellen wordt verlaagd. Door streaming video portals te voorzien van mogelijkheden om materiaal af te schermen en selectief ter beschikking te stellen, kan de bereidheid van aanbieders verder worden vergroot. Die laatste mogelijkheid vinden we ook terug in de SURFnet Videotheek, onderdeel van de voor het hoger onderwijs en onderzoek bedoelde SURFnet Video Portal. De SURFnet Videotheek is een afspeelomgeving die reeds duizenden videobestanden bevat. De bestanden zijn voorzien van extra informatie die het mogelijk maken om te zoeken op thema, onderwerp datum en andere criteria. Een belangrijke toeleverancier van beeldmateriaal is het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG), dat inmiddels duizenden uren materiaal van de publieke omroepen bij SURFnet online heeft gezet. Dat er in het onderwijs grote belangstelling is voor de toepassing, bewijst het feit dat maandelijks tienduizenden in de SURFnet Videotheek aanwezige videobestanden worden bekeken. De SURFnet Videotheek biedt bestanden die on-demand te bekijken zijn, maar SURFnet biedt ook live uitzendingen aan. SURFnet-TV, Onderwijs-TV en webvideo zijn er speciaal voor educatieve uitzendingen en ook diverse digitale themakanalen van de omroepen worden via SURFnet doorgegeven. Ter verdere ondersteuning van het gebruik van streaming video biedt de SURFnet Video Portal een uitgebreide verzameling instructiemateriaal en hulpmiddelen voor het bewerken van materiaal. SURFnet geeft regelmatig praktijkworkshops over de manier waarop streaming video in het onderwijs kan worden geïntegreerd. 9

10 Naar verwacht wordt, zal de video portal op termijn gaan uitgroeien tot dé plek waar onderwijsinstellingen onderling door henzelf ontwikkeld materiaal kunnen uitwisselen. SURFnet heeft samen met Kennisnet de video portal uitgebreid naar het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en het beroeps- en volwassenenonderwijs. Dit is gebeurd in de vorm van de Kennisnet Video Portal. Videoconferencing Videoconferencing was lange tijd voorbehouden aan een selecte groep gebruikers. Ook nu nog geldt dat, als videovergaderen al mogelijk is, het zich veelal beperkt tot een vaste plek binnen het bedrijf of de organisatie. En zelfs dan nog komt het regelmatig voor dat het gewoon niet werkt. Reden genoeg om te veronderstellen dat videoconferencing in het onderwijs weinig kans van slagen heeft. Of liever had, want er is heel wat veranderd. Het wegvallen van bandbreedtebeperkingen en de alomtegenwoordigheid van het internet, gecombineerd met gestaag dalende kosten van de vereiste hardware en sterk toegenomen mogelijkheden van software, zouden voor een radicale verandering kunnen gaan zorgen. Sterker nog: het onderwijs zou wel eens het toepassingsgebied kunnen gaan worden waar videoconferencing echt gaat doorbreken. Zo zou van bekende instant messaging programma s gebruik kunnen worden gemaakt voor videotelefonie, een vorm van lage kwaliteit videoconferencing. 10

11 pub.lic.ip.no ser.ver.ip.2 from: poort 1234 payload: I want to see a movie on address and use port Bye! to: ser.ver.ip.2 poort 554 from: pub.lic.ip.no poort 8765 payload: I want to see a movie on address and use port Bye! to: ser.ver.ip.2 poort is not routable from: ser.ver.ip.2 payload: I want to see a movie on address and use port to: poort 8765 poort 5020 Bye! Adressering in de payload vormt een probleem bij niet routeerbare adressen. Wat videoconferencing toevoegt, is interactie die steeds dichter in de buurt komt te liggen van echte interactie tussen personen die elkaar in levenden lijve ontmoeten. Het letterlijk bij de les houden van langdurig zieke leerlingen, echte samenwerking tussen leerlingen van scholen die op honderden kilometers van elkaar af liggen, het live raadplegen van een expert die te ver weg of te druk bezet is voor een bezoek aan de school, de toepassingsmogelijkheden zijn legio. Het Expert op Afstand project, dat SURFnet en Kennisnet hebben opgezet is hier een praktisch voorbeeld van. Het zijn toepassingsmogelijkheden die zich nog verder zullen uitbreiden naarmate videconferencing steeds losser komt te staan van een bepaalde fysieke locatie, een doelstelling die internettechnologie helpt realiseren. Educatieve games Videogames vormen een softwarecategorie die qua omzetcijfers de filmindustrie naar de kroon begint te steken. De jongste loot aan deze tak van software zijn multiplayer games waarin spelers via het internet op verschillende geografische locaties met en tegen elkaar spelen. Succesvolle computergames slagen er in spelers te verleiden om uren te investeren in het opdoen van nieuwe vaardigheden, zich in te leven in een verhaalfiguur en de eigenschappen en eigenaardigheden van andere verhaalfiguren en samenlevingen. De mogelijkheid om stapsgewijs naar een zelfverdiend hoger niveau te gaan, en ook dat nieuwe niveau meester te worden, zorgt voor een gevoel van flow dat er op zijn beurt weer voor zorgt dat spelers, ook degenen die zich in andere situaties maar moeilijk lijken te kunnen concentreren, geboeid blijven. Deze kenmerken van computergames maken dat ze ook in het onderwijs uitermate bruikbaar zijn. SURFnet en Kennisnet werken in het project Make-a-Game momenteel dan ook samen om het maken van educatieve games te stimuleren. IP-telefonie De vrijwel universele beschikbaarheid van internet met voldoende bandbreedte heeft de weg vrijgemaakt voor nog een toepassing: Voice-over-IP. Ook in Nederland is inmiddels een aantal grote VoIP-installaties gerealiseerd. 11

12 En ook voor VoIP is inmiddels software beschikbaar met groeiende mogelijkheden. Tot de voordelen van spraakverkeer over IP-verbindingen behoren het eenvoudig opzetten van groepsgesprekken, de lage gebruikskosten, het versturen van berichten aan groepen gebruikers, locatieonafhankelijke bereikbaarheid van medewerkers en integratie van spraak- en dataverkeer (daar is slechts één netwerk voor nodig). Gecombineerd maken de twee laatstgenoemde eigenschappen van VoIP het mogelijk om medewerkers met behoud van bereikbaarheid en toegang tot de informatiesystemen en applicaties van de organisatie thuis te laten werken. NAT en de nieuwe toepassingen De toepassingen die we hierboven hebben beschreven, functioneren over het algemeen probleemloos zolang er sprake is van communicatie tussen twee of meerdere van een NAT-adres voorziene machines binnen het lokale netwerk. De routers die op het internet verantwoordelijk zijn voor het op de juiste manier doorleiden van dataverkeer zullen gegevenspakketjes met een NAT-adres niet verder leiden en zullen ze dus weggooien. Het gevolg hiervan is dat eindstations, die zich buiten het lokale netwerk bevinden, eindstations die zich binnen het NAT-netwerk bevinden niet kunnen bereiken. En externe gebruikers kunnen dus ook niet op eigen intiatief een videoconferentie of VoIP-gesprek starten met iemand binnen een NAT-netwerk. 12

13 Ook in omgekeerde richting, als een eindstation dat zich achter NAT bevindt, contact legt met een eindstation op het internet, ontstaan er problemen. Zodra het eindstation in het lokale netwerk het initiatief neemt voor een IP-verbinding, bijvoorbeeld voor een videoconferentie of voor het opvragen van een videostream, wordt zijn IP-adres ingebed in de zogenoemde payload (de nuttige lading) van de gegevenspakketjes waarmee hij het aangeroepen eindstation uitnodigt om te communiceren. Dus in de audioen videopakketten wordt niet het publieke IP adres ingevuld. Het aangeroepen eindstation krijgt deze pakketjes binnen, opent ze en begint audio en video terug te sturen naar het IP-adres van de initiatiefnemer. Als dit IP-adres een NAT-adres is, zullen de routers op internet deze pakketjes met audio- en videoinformatie weggooien, aangezien ze een niet-routeerbaar IP-adres als bestemming hebben. Hoewel er in eerste instantie verbinding lijkt te zijn gemaakt, zal het eindstation achter NAT de van het externe eindstation afkomstige audio en video nooit ontvangen. Een tweede obstakel is dat veel streaming video servers en videoconferencing applicaties zelf bepalen welke poorten ze voor het terugzenden van audio en video willen gebruiken. Dit komt omdat ze veelal ontworpen zijn voordat NAT er was of in eerste instantie gebruikt werden voor lokale netwerken. Ze sturen dus pakketjes terug naar een poortnummer dat niet in de tabel van het NAT apparaat staat en dus ook niet bij het juiste eindstation afgeleverd kan worden. Waarom gebruikt u NAT? NAT wordt ingeschakeld op netwerken om uiteenlopende redenen, bijvoorbeeld om meerdere apparaten bereikbaar te maken via één IP-adres, om een netwerk te beveiligen of om ervoor te zorgen dat bij de overstap naar een nieuwe provider het netwerk eenvoudig is aan te passen. Beschikbaarheid IP-adressen Hoewel er vaak nog specifiek om moet worden gevraagd, is het tegenwoordig mogelijk om meerdere adressen toegewezen te krijgen van uw provider. Zeker wanneer de verbinding wordt geleverd door een OSP (Onderwijs Service Provider) behoort levering van een IP-range tot de standaard mogelijkheden. Beveiliging NAT biedt, doordat de netwerkadresomzetting het interne netwerk voor de buitenwereld verborgen houdt, bescherming tegen aanvallen van buitenaf. Aan dit verborgen houden van de interne IP-adressen ontleent NAT zijn alternatieve benaming masquerading (vermommen). Tegenstanders bestempelen deze vorm van beveiliging als security-by-hiding, die volgens hen een vals gevoel van veiligheid biedt en zonder verdere beveiligingsmaatregelen zelfs extra risico s met zich meebrengt. NAT biedt niet meer bescherming dan een erg eenvoudige firewall. Bij grotere netwerken zijn dus zeker nog meer maatregelen nodig. Onafhankelijkheid Indien gebruik wordt gemaakt van NAT is het, bij de overstap naar een nieuwe provider, makkelijk om het eigen netwerk om te nummeren. Het interne netwerk kan immers ongemoeid gelaten worden en alleen het NAT-systeem hoeft te worden aangepast. Het is tegenwoordig echter mogelijk om adressen mee te nemen (bijvoorbeeld in het geval van multihoming). Bovendien is het overstappen naar een nieuwe provider, zeker in het onderwijs, niet een regelmatig terugkerende activiteit. 13

14 Wat nu? Dat NAT in conflict kan komen met nieuwe IPtoepassingen is al langer bekend. Juist doordat het nieuwe toepassingen betreft, is het probleem tot nu toe onderbelicht gebleven. Het is niet de bedoeling om zo ver gaan als de auteur van het artikel NAT: Just Say No, maar dat goed nadenken over NAT loont, is een gegeven. Er worden nieuwe standaarden ontwikkeld om beter met NAT om te gaan en in de nieuwe applicaties geïmplementeerd. Maar wanneer dit voor alle applicaties en alle NAT apparaten gerealiseerd is, weet niemand. nieuwe technologie zoals streaming video, videoconferencing en VoIP. Technologie die in alle geledingen van het onderwijs van grote betekenis zal gaan worden. Dit is ook de reden dat er momenteel wordt gewerkt aan een aan NAT gewijd Cookbook. In dit cookbook staan praktische oplossingen voor veelvoorkomende situaties waarbij NAT nu eenmaal een gegeven is.daarbij wordt met name gekeken naar de in het voortgezet onderwijs veelgebruikte ISAserver. Dit cookbook is in pdf-formaat te downloaden via: Deze brochure heeft hopelijk duidelijk gemaakt dat de mogelijke implicaties van NAT de serieuze aandacht verdienen van iedere organisatie die nadenkt over of bezig is met de invoering van 14

15 Deze brochure is tot stand gekomen in het kader van het gezamenlijke SURFnet/Kennisnet project. In dit project werken SURFnet en Kennisnet samen om innovatieve internetdiensten beschikbaar te maken voor het onderwijs in Nederland. Tekst: Joost Mulder Fotografie: Jac Kloots Fotografie omslag: Aafke Holwerda Vormgeving: RAAK Grafisch Ontwerp Utrecht Druk: De Longte Juli

16 SURFnet bv Postbus DA Utrecht T F

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP]

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP] Revisie geschiedenis [XXTER & KNX via IP] Auteur: Freddy Van Geel Verbinding maken met xxter via internet met de KNX bus, voor programmeren of visualiseren en sturen. Gemakkelijk, maar niet zo eenvoudig!

Nadere informatie

IPv6. Seminar Innoveer je campusinfrastructuur: DNSSEC en IPv6 4 december 2014 Niels den Otter

IPv6. Seminar Innoveer je campusinfrastructuur: DNSSEC en IPv6 4 december 2014 Niels den Otter <Niels.denOtter@surfnet.nl> IPv6 WAAROM HOE WANNEER Seminar Innoveer je campusinfrastructuur: DNSSEC en IPv6 4 december 2014 Niels den Otter IPv6 IP-versie 6 (IPv6) gaat wereldwijd doorbreken. Instellingen

Nadere informatie

NAT (Network Address Translation)

NAT (Network Address Translation) Technical Note #019 Auteur: Olaf Suchorski Gemaakt op: 11 juli 2000 Bijgewerkt op: 11 juli 2000 NAT (Network Address Translation) In deze Technical Note worden de meest voorkomende situaties met NAT doorgelicht.

Nadere informatie

De belangrijkste informatie over IPv6 en de gebeurtenissen rond IP in 2011: pagina 1 en 2.

De belangrijkste informatie over IPv6 en de gebeurtenissen rond IP in 2011: pagina 1 en 2. Briefing IPv6 In 2011 worden de laatste IPv4-adressen toegekend, waarna het belang van de nieuwe versie van het Internet Protocol, IPv6, snel toe zal nemen. NederHost informeert u in deze briefing over

Nadere informatie

Goedkope DSL aansluitingen hebben voor de bewaking op afstand een belangrijk nadeel:

Goedkope DSL aansluitingen hebben voor de bewaking op afstand een belangrijk nadeel: Wereldwijd beelden beschikbaar Kosteloze service Goedkope DSL aansluitingen hebben voor de bewaking op afstand een belangrijk nadeel: Wisselende IP adressen. Alleen via een dynamische nameserver kunt u

Nadere informatie

IPv6 in de praktijk. Teun Vink teun@bit.nl. dsdsds. Tuesday, January 20, 2009

IPv6 in de praktijk. Teun Vink teun@bit.nl. dsdsds. Tuesday, January 20, 2009 IPv6 in de praktijk Teun Vink teun@bit.nl Agenda Introductie Internettoegang via IPv6 IPv6 adrestoewijzing Veiligheid IPv6 hosting (mail & web) De IPv6 toekomst Over BIT Internet / infrastructuur provider

Nadere informatie

Compad Store Automation

Compad Store Automation Compad Store Automation Elektronisch facturering Document beheer Versie Datum Status Auteur(s) Opmerking 1.0 1 november 2012 Definitief Carol Esmeijer 1.1 26 maart 2014 Definitief Carol Esmeijer Technische

Nadere informatie

NAS 224 Externe toegang Handmatige configuratie

NAS 224 Externe toegang Handmatige configuratie NAS 224 Externe toegang Handmatige configuratie Verbinden met uw ASUSTOR NAS via internet A S U S T O R C O L L E G E CURSUSDOELSTELLINGEN Na het afwerken van deze cursus moet u het volgende kunnen: 1.

Nadere informatie

Syslog / Mail Alert Setup

Syslog / Mail Alert Setup Syslog / Mail Alert Setup Syslog Wat is Syslog? Syslog is een utility waarmee de router activiteit kan worden bijgehouden. Tevens kan de utility worden gebruikt als debug utility. Wanneer gebruikt u Syslog?

Nadere informatie

E-Fax. Gebruikers handleiding

E-Fax. Gebruikers handleiding E-Fax Gebruikers handleiding Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Fax-over-IP (T.38)... 4 2.1 Introductie... 4 2.2 Achterliggende techniek... 4 2.3 Procedures... 5 2.4 Installatie en benodigdheden... 5 2.5 Tarieven...

Nadere informatie

S u b n e t t e n. t h e t r u e s t o r y 1100 0000. 1010 1000. 0000 0001. 0000 0001 1111 1111. 1111 1111. 1111 1111. 0000 0000.

S u b n e t t e n. t h e t r u e s t o r y 1100 0000. 1010 1000. 0000 0001. 0000 0001 1111 1111. 1111 1111. 1111 1111. 0000 0000. S u b n e t t e n t h e t r u e s t o r y 1100 0000. 1010 1000. 0000 0001. 0000 0001 1111 1111. 1111 1111. 1111 1111. 0000 0000 Part 1 Inhoud Wat is een subnet?... 2 Waarom?... 3 Het begin.... 3 Een voorbeeld...

Nadere informatie

Basis communicatie netwerk

Basis communicatie netwerk Basis communicatie netwerk In het Hypotheken Data Netwerk communiceert een tussenpersoon direct met een maatschappij. De tussenpersoon gebruikt hiervoor het pakket HDN Basic. De maatschappij gebruikt het

Nadere informatie

De implicaties van M2M toepassingen voor het nummerplan

De implicaties van M2M toepassingen voor het nummerplan De implicaties van M2M toepassingen voor het nummerplan NNO bijeenkomst 28 mei 2009 Den Haag Introductie 2 Stratix Consulting Wie zijn we? Stratix: Consultancy bureau met focus op elektronische infrastructuur

Nadere informatie

Telenet Home Gateway. Instellingen, portforwarding. Instellen van de Home Gateway Docsis 3.0 Telenet met verbinding naar eigen router.

Telenet Home Gateway. Instellingen, portforwarding. Instellen van de Home Gateway Docsis 3.0 Telenet met verbinding naar eigen router. Telenet Home Gateway Instellingen, portforwarding Instellen van de Home Gateway Docsis 3.0 Telenet met verbinding naar eigen router. Ignace 31-1-2011 Home Gateway Telenet... 3 Aanpassing thuisrouter...

Nadere informatie

Port Redirection & Open Ports

Port Redirection & Open Ports Port Redirection & Open Ports Port Redirection & Open Ports In de DrayTek kunt u gebruik maken van zowel Port Redirection (ook wel Port Forwarding genoemd) en Open Ports. In deze handleiding zullen wij

Nadere informatie

ipact Installatiehandleiding CopperJet 816-2P / 1616-2P Router

ipact Installatiehandleiding CopperJet 816-2P / 1616-2P Router ipact Installatiehandleiding CopperJet 816-2P / 1616-2P Router Stap 1: Het instellen van uw computer Instellen netwerkkaart om de modem te kunnen bereiken: Windows 98/ME: Ga naar Start Instellingen Configuratiescherm

Nadere informatie

In de General Setup kunt u het IP-adres aanpassen. Standaard staat het IP-adres op 192.168.1.1 zoals u ziet in onderstaande afbeelding.

In de General Setup kunt u het IP-adres aanpassen. Standaard staat het IP-adres op 192.168.1.1 zoals u ziet in onderstaande afbeelding. LAN LAN Setup In deze handleiding kunt u informatie vinden over alle mogelijke LAN instellingen van de DrayTek Vigor 2130 en 2750. Hierin zullen wij alle algemene instellingen bespreken die van toepassing

Nadere informatie

Internet groeit uit zijn jasje

Internet groeit uit zijn jasje 58 Internet groeit uit zijn jasje Dr. ing. Sander Klous, drs. Tünde Balint en drs. Joost M.A. Koedijk CISA CISM Dr. ing. S. Klous heeft meer dan tien jaar ervaring in grootschalige dataverwerking en is

Nadere informatie

Workshop - Dynamic DNS De beelden van je IP-camera bekijken via internet

Workshop - Dynamic DNS De beelden van je IP-camera bekijken via internet Workshop - Dynamic DNS De beelden van je IP-camera bekijken via internet In deze workshop Introductie...2 Eminent EM4483 Draadloze Internet Camera...2 Uitleg van de term Dynamic DNS...3 Voordelen van DynDNS...3

Nadere informatie

Installatierichtlijn routers, alarmering i.v.m. Pin verkeer

Installatierichtlijn routers, alarmering i.v.m. Pin verkeer Installatierichtlijn routers, alarmering i.v.m. Pin verkeer Inhoud 1. Inleiding 3 2. Beveiliging in combinatie met ander gebruik van de router 4 3. Configureren van de router 4 3.1. Gecertificeerd netwerk

Nadere informatie

1. Introductie netwerken

1. Introductie netwerken 13 1. Introductie netwerken Een netwerk is simpel gezegd een verzameling computers die met elkaar verbonden zijn. De realiteit is wat complexer, omdat de computers met elkaar verbonden zijn met behulp

Nadere informatie

Rapport. i-bridge FleetBroker en LocationBroker. Versie 1.0. Datum 22 December 2010

Rapport. i-bridge FleetBroker en LocationBroker. Versie 1.0. Datum 22 December 2010 Rapport i-bridge FleetBroker en LocationBroker Versie 1.0 Datum 22 December 2010 Status Final Colofon IVENT A&A CDC Madame Curielaan 4-6 Postbus 20703 2289 CA Rijswijk Contactpersoon Patrick Brooijmans

Nadere informatie

Plugwise binnen de zakelijke omgeving

Plugwise binnen de zakelijke omgeving Plugwise binnen de zakelijke omgeving Plugwise is een gebruiksvriendelijk energiemanagementsysteem voor de zakelijke markt. Per stopcontact wordt er gemeten hoeveel elektriciteit er verbruikt wordt en

Nadere informatie

KPN Lokale Overheid IPv6

KPN Lokale Overheid IPv6 KPN Lokale Overheid IPv6 Whitepaper Datum : 26 juni 2013 Auteur : Jan Lammerts; Architect KPN LO Versie : 1.5 Status : Draft KPN LO Maanplein 110 2516 CK Den Haag T 070-343 69 00 E info.lokaleoverheid@kpn.com

Nadere informatie

Firewall Traffic Control

Firewall Traffic Control Firewall IPv4 Firewall IPv4 Setup In deze handleiding kunt u informatie vinden over alle mogelijke Firewall instellingen van de DrayTek Vigor 2130 en 2750. Hierin zullen wij alle algemene instellingen

Nadere informatie

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk IP Services De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk Voor wie opgroeit in deze tijd is het de grootste vanzelfsprekendheid. Je zet de computer aan en je kunt mailen, chatten, elkaar spreken

Nadere informatie

Stage I. Alle 5 RiR s krijgen een laatste /8 toegewezen. IANA s pool van IPv4 adressen is uitgenut. Stage II RIPE NCC distribueert adressen

Stage I. Alle 5 RiR s krijgen een laatste /8 toegewezen. IANA s pool van IPv4 adressen is uitgenut. Stage II RIPE NCC distribueert adressen Het wereldwijde IP verkeer zal tussen 2012 en 2017 verdrievoudigen tot 1,4 zettabyte per jaar. Deze sterke groei van het dataverkeer is het gevolg van het 'Internet of Everything', dat tegen 2017 rond

Nadere informatie

Onder het menu LAN General Setup kunt Settings wijzigen die te maken hebben met de DHCP en TCP/IP instelling voor het LAN segment (interne netwerk).

Onder het menu LAN General Setup kunt Settings wijzigen die te maken hebben met de DHCP en TCP/IP instelling voor het LAN segment (interne netwerk). LAN General Setup LAN General Setup Onder het menu LAN General Setup kunt Settings wijzigen die te maken hebben met de DHCP en TCP/IP instelling voor het LAN segment (interne netwerk). Hieronder ziet u

Nadere informatie

Inhoud Inleiding switched netwerken 11 Basis-switch-concepten en confi guratie 39 3 VLAN s

Inhoud Inleiding switched netwerken 11 Basis-switch-concepten en confi guratie 39 3 VLAN s 5 Inhoud 1 Inleiding switched netwerken 11 1.1 LAN-ontwerp 11 1.1.1 Geconvergeerde netwerken 12 1.1.2 Switched netwerken 19 1.2 De switched omgeving 24 1.2.1 Frame-forwarding 24 1.2.2 Switch-domeinen 33

Nadere informatie

QoS / Quality Of Service

QoS / Quality Of Service Quality of Service QoS / Quality Of Service De QoS-functie zorgt ervoor dat datastromen, zowel inkomend als uitgaand, met een bepaalde prioriteit worden behandeld. Er kan bijvoorbeeld per poort of per

Nadere informatie

4. Om eindgebruikers die keuze zo goed mogelijk te laten maken, moeten aanbieders dus alle

4. Om eindgebruikers die keuze zo goed mogelijk te laten maken, moeten aanbieders dus alle Stichting Bits of Freedom Postbus 10746 1001 ES Amsterdam M +31(0)6 5438 6680 Ministerie van Economische Zaken Postbus 20101 2500 EC Den Haag E ot.vandaalen@bof.nl W www.bof.nl Bankrekening 55 47 06 512

Nadere informatie

Vlaams Communicatie Assistentie Bureau voor Doven, vzw

Vlaams Communicatie Assistentie Bureau voor Doven, vzw Vlaams Communicatie Assistentie Bureau voor Doven, vzw Dendermondesteenweg 449, 9070 Destelbergen tolkaanvraag@cabvlaanderen.be - www.cabvlaanderen.be -www.tolkaanvraag.be Ondernemingsnummer : 445491009

Nadere informatie

Intelligente oplossingen

Intelligente oplossingen In het voortdurend veranderende zakelijke klimaat van vandaag de dag is het van cruciaal belang om met medewerkers, klanten en investeerders te kunnen communiceren, waar zij zich ook bevinden. Mshow webconferencing

Nadere informatie

IPv6 @ NGN. Wageningen, 30 oktober 2008. Iljitsch van Beijnum

IPv6 @ NGN. Wageningen, 30 oktober 2008. Iljitsch van Beijnum IPv6 @ NGN Wageningen, 30 oktober 2008 Iljitsch van Beijnum Blok 3+4: Routering & adressering When is the tube empty? HD ratio: in hierarchical system never possible to use every single address: HD = log(addresses

Nadere informatie

Vervolg: Uw Machines integreren in een bestaand netwerk?

Vervolg: Uw Machines integreren in een bestaand netwerk? Vervolg: Uw Machines integreren in een bestaand netwerk? Op 26 maart jl. heb ik tijdens het Industrial Ethernet Event in het Evoluon een presentatie mogen geven over hoe je op een veilige en efficiënte

Nadere informatie

goes Secure Siemens Groep in Nederland Sander Rotmensen tel: 070-3333555 Sander.rotmensen@siemens.com

goes Secure Siemens Groep in Nederland Sander Rotmensen tel: 070-3333555 Sander.rotmensen@siemens.com goes Secure Sander Rotmensen tel: 070-3333555 Sander.rotmensen@siemens.com Onbeveiligde hardware oplossing = Ping Security hardware oplossing 602, 612, 613 en de Softnet Security Client Beveiligde hardware

Nadere informatie

Degrande Frederik COMPUTER OVERNEMEN januari 2005

Degrande Frederik COMPUTER OVERNEMEN januari 2005 Een computer via internet overnemen Via internet kun je de bediening van een computer overnemen. Heel handig, als je iemand met een probleem wil helpen of iets wil demonstreren. Soms is het zeer handig

Nadere informatie

Vigor 2860 serie Multi PVC/EVC - RoutIT

Vigor 2860 serie Multi PVC/EVC - RoutIT Vigor 2860 serie Multi PVC/EVC - RoutIT PPPoA en NAT + PPPoA en routing RoutIT maakt gebruik van 2 keer PPPoA, waarbij de eerste PPPoA wordt gebruikt voor NAT en de tweede PPPoA wordt toegepast voor routing.

Nadere informatie

DSLSTL. Handleiding Copyright 2008. Handleiding DSLSTL Pagina 1 of 11

DSLSTL. Handleiding Copyright 2008. Handleiding DSLSTL Pagina 1 of 11 DSLSTL Handleiding Copyright 2008 Handleiding DSLSTL Pagina 1 of 11 1 Versie beheer...3 2 Algemene omschrijving DSLSTL...4 3 Gebruik achter een router en/of firewall...5 4 Installeren van de software...6

Nadere informatie

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2000 Gefeliciteerd met uw keuze voor Optibel telefonie. We hopen dat u tevreden zult zijn met onze service en zien er naar uit de komende

Nadere informatie

Computernetwerken Deel 2

Computernetwerken Deel 2 Computernetwerken Deel 2 Beveiliging Firewall: toegang beperken IDS: inbraak detecteren en alarmeren Encryp>e: gegevens verbergen Firewall Waarom? Filteren van pakkeben Wildcard mask: omgekeerd subnetmasker

Nadere informatie

VPN LAN-to-LAN PPTP. Vigor 1000, 2130 en 2750 serie

VPN LAN-to-LAN PPTP. Vigor 1000, 2130 en 2750 serie VPN LAN-to-LAN PPTP Vigor 1000, 2130 en 2750 serie VPN LAN-to-LAN PPTP De DrayTek producten beschikken over een geïntegreerde VPN server. Hierdoor kan een VPN tunnel gemaakt worden naar uw netwerk, zonder

Nadere informatie

De (on)vermijdbare IPv6-problemen

De (on)vermijdbare IPv6-problemen De (on)vermijdbare IPv6-problemen Amsterdam, World IPv6 Day (2010-06-08) Iljitsch van Beijnum Operatie Decibel Volledig nieuwe telefoonnummers alle nummers drie keer zo lang cijfers 0-9 en letters A -

Nadere informatie

Cloud handleiding Versie: 1.0 Datum: 23-7-2014

Cloud handleiding Versie: 1.0 Datum: 23-7-2014 Cloud handleiding Versie: 1.0 Datum: 23-7-2014 2 Inhoud Inleiding... 5 Inrichting SequreBox Cloud... 5 1. Inloggen... 6 2. Abonnementen voeg camera toe... 8 3. Controleer beelden... 9 4. Camera Stel Alarm

Nadere informatie

Video Conferencing anno 2012

Video Conferencing anno 2012 White paper Video Conferencing anno 2012 +31 (0) 88 121 20 00 upc.nl/business Pagina 1 van 8 Video Conferencing De behoefte aan video-vergaderen groeit. Mensen gaan steeds flexibeler om met de begrippen

Nadere informatie

SURFcontact HD videoconferencing dienst voor de zorg, hoger onderwijs en onderzoek

SURFcontact HD videoconferencing dienst voor de zorg, hoger onderwijs en onderzoek SURFcontact HD videoconferencing dienst voor de zorg, hoger onderwijs en onderzoek SURFcontact dienstbeschrijving Versie 1.6 May 19, 2009 1 Inhoudsopgave Introductie... 3 Open standaarden en randvoorwaarden...

Nadere informatie

Laten we eens beginnen met de mouwen op te stropen en een netwerk te bouwen.

Laten we eens beginnen met de mouwen op te stropen en een netwerk te bouwen. Practicum Filius In deze proefles gaan we jullie kennis laten maken met computernetwerken. Na afloop van dit practicum heb je een goede basis van waar een netwerk uit kan bestaan, hoe je een netwerk bouwt

Nadere informatie

DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS

DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS DJANAH, EEN TOTAL CONVERSATION VIDEO TELEFOON IN DE WEB BROWSER TECHNISCHE EISEN VOOR TOLK OP AFSTAND OP LOCATIE, NETWERK EN COMPUTERS V.0 Arnoud van Wijk arnoud@greengiraffe.nl INTRODUCTIE INTERNET EISEN

Nadere informatie

Basis communicatie netwerk

Basis communicatie netwerk Basis communicatie netwerk In het Hypotheken Data Netwerk communiceert een tussenpersoon direct met een maatschappij. De tussenpersoon gebruikt hiervoor het pakket HDN Client. De maatschappij gebruikt

Nadere informatie

Installatie How-to Kodak Scanstation 100 t.b.v. Factuurscanning TBlox

Installatie How-to Kodak Scanstation 100 t.b.v. Factuurscanning TBlox Installatie How-to Kodak Scanstation 100 t.b.v. Factuurscanning TBlox Introductie Het Kodak Scan Station 100 welke gebruikt wordt t.b.v. TBlox factuurscanning is een zelfstandige oplossing, waarvoor geen

Nadere informatie

VPN LAN-to-LAN IPSec. Vigor 1000, 2130 en 2750 serie

VPN LAN-to-LAN IPSec. Vigor 1000, 2130 en 2750 serie VPN LAN-to-LAN IPSec Vigor 1000, 2130 en 2750 serie VPN LAN-to-LAN IPSec De DrayTek producten beschikken over een geïntegreerde VPN server. Hierdoor kan een VPN tunnel gemaakt worden naar uw netwerk, zonder

Nadere informatie

IC Mail Gateway Gebruikershandleiding

IC Mail Gateway Gebruikershandleiding IC Mail Gateway Gebruikershandleiding Versiebeheer Versie Datum Naam Wijziging 1.0 27 oktober 2008 ICA Initieel document 1.1 18 juni 2010 ICA Document geheel herzien 2.0 30 januari 2013 ICA Aanpassing

Nadere informatie

Analyse van een aantal haat- en dreigmails (7 juli 2015)

Analyse van een aantal haat- en dreigmails (7 juli 2015) Analyse van een aantal haat- en dreigmails (7 juli 2015) Van een aantal mails (31 haatmails en 14 legitieme mails) zijn de mailheaders geanalyseerd om aanwijzingen te vinden voor een veronderstelde hack.

Nadere informatie

DIS. Digital Information System

DIS. Digital Information System DIS Digital Information System Inhoud Digital Information System........................................ 4 ORGANI - Your Profit.................................................. 8 Digital Information

Nadere informatie

Glasvezel in Staphorst! Ook voor u?

Glasvezel in Staphorst! Ook voor u? Op dit moment is er op de industrieterreinen De Baarge & De Esch een leidingnetwerk gereed gemaakt voor het actief maken van glasvezel infrastructuur. De realisatie hiervan geschied door Smartconnect Networks.

Nadere informatie

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking VideoSamenwerking Met het oog op zakelijk succes Videosamenwerking (collaboration) is een snelle en effectieve oplossing voor face

Nadere informatie

Om zelf een live stream op te zetten heb je een aantal dingen nodig:

Om zelf een live stream op te zetten heb je een aantal dingen nodig: How to: Live stream In dit document vind je een uitleg over live streaming video via het internet, tevens bevat het een stap voor stap beschrijving om zelf aan de slag te gaan. Het is bedoeld voor zaaleigenaren

Nadere informatie

Vigor 2850 serie Dual PPPoA/PVC - RoutIT

Vigor 2850 serie Dual PPPoA/PVC - RoutIT Vigor 2850 serie Dual PPPoA/PVC - RoutIT PPPoA en NAT + PPPoA en routing RoutIT maakt gebruik van 2 keer PPPoA, waarbij de eerste PPPoA wordt gebruikt voor NAT en de tweede PPPoA wordt toegepast voor routing.

Nadere informatie

Dienstbeschrijving faxdiensten

Dienstbeschrijving faxdiensten Dienstbeschrijving faxdiensten Auteur: Marketing Datum: 01-10-2014 Versie: 2.0 Aantal bladen: 10 Nummer: 1017 2 P a g i n a Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Fax-over-IP (T.38)... 4 2.1 Achterliggende techniek...

Nadere informatie

Campus Challenge 2013: HBO en MBO

Campus Challenge 2013: HBO en MBO Aankondiging Datum: 26 april 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.nl Deutsche Bank 46 57 33 506 KvK Utrecht 30090777 BTW NL

Nadere informatie

School logo. De hele school op één lijn!

School logo. De hele school op één lijn! School logo De hele school op één lijn! Het dataverkeer groeit exponentieel >50% groei per jaar = factor 40 in 10 jaar TNO 2010 Marktrapportage Elektronische Communicatie De lijn van het verhaal Glasvezel

Nadere informatie

Handleiding Faxdiensten

Handleiding Faxdiensten Handleiding Faxdiensten Auteur: Marketing Datum: 01-10-2014 Versie: 2.0 Aantal bladen: 12 Nummer: 1018 2 P a g i n a Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Beheer E-Fax IN- en E-Fax OUT-diensten... 4 3. E-Fax-overzicht...

Nadere informatie

Dataportabiliteit. Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk

Dataportabiliteit. Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk Dataportabiliteit Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk Cloud computing is een recente ontwikkeling die het mogelijk maakt om complexe ICTfunctionaliteit als dienst via het internet af te nemen.

Nadere informatie

Handleiding DSL Access Versatel

Handleiding DSL Access Versatel Handleiding DSL Access Versatel INHOUDSOPGAVE 1. 1.1. INSTALLATIE...3 Installatie door monteur...3 1.2. Doe-het-zelf installatie...3 1.2.1 Het doe-het-zelf pakket... 3 1.2.2 Installatie splitter... 4 1.2.3

Nadere informatie

Instructies Windows Live Mail Pagina 1

Instructies Windows Live Mail Pagina 1 Instructies Windows Live Mail Pagina 1 Instructies Windows Live Mail Deze handleiding gaat er vanuit dat u al een e-mail account geconfigureerd heeft in Windows Live Mail en we laten zien hoe u de SMTP

Nadere informatie

Handleiding: ingebruikname UPC met eigen router

Handleiding: ingebruikname UPC met eigen router Koldingweg 19-1 9723 HL Groningen Postbus 5236 9700 GE Groningen Handleiding: ingebruikname UPC met eigen router T (050) 820 00 00 F (050) 820 00 08 E mail@callvoiptelefonie.nl W www.callvoiptelefonie.nl

Nadere informatie

NAS staat voor Network Attached Storage ofwel gegevens opslag verbonden aan een netwerk. Wat niet in de afkorting of de omschrijving van NAS voorkomt is dat een NAS intelligentie bezit. Intelligentie in

Nadere informatie

WHITE PAPER. Nummerportabiliteit

WHITE PAPER. Nummerportabiliteit WHITE PAPER Nummerportabiliteit Nummerportabiliteit is in wezen weten bij welke aanbieder een telefoonnummer actief is. Introductie Nummerportabiliteit is binnen de telecom industrie in Nederland sinds

Nadere informatie

SWINXS BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het?

SWINXS BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? BESCHRIJVING SWINXS Wat is het? De Swinxs is een game console die zowel binnen- als buiten gebruikt kan worden voor actieve spellen. De Swinxs stuurt het spel aan met behulp van spraak. De console praat,

Nadere informatie

FAQ Pinnen over IP-dienst van SURFnet

FAQ Pinnen over IP-dienst van SURFnet FAQ Pinnen over IP-dienst van SURFnet Auteur(s): SURFnet Versie: 1.9 Datum: 17 mei 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.nl Deutsche

Nadere informatie

Getting Started. AOX-319 PBX Versie 2.0

Getting Started. AOX-319 PBX Versie 2.0 Getting Started AOX-319 PBX Versie 2.0 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 OVER DEZE HANDLEIDING... 3 ONDERDELEN... 3 INSTALLATIE EN ACTIVERING... 3 BEHEER VIA DE CONSOLE... 4 BEHEER VIA DE BROWSER... 5 BEVEILIGING...

Nadere informatie

Wat kunnen we verwachten in 2015?

Wat kunnen we verwachten in 2015? Toekomstbeelden Wat kunnen we verwachten in 2015? Waar staan we nu? Het internet gebruikt IPv4 Maar...de IPv4 adressen zijn op... Wereldwijde voorraad (IANA) is leeg Europese voorraad (RIPE NCC) is binnenkort

Nadere informatie

Trends in de Campusinfrastuctuur. In samenwerking met Stratix

Trends in de Campusinfrastuctuur. In samenwerking met Stratix Trends in de Campusinfrastuctuur In samenwerking met Stratix Agenda Workshop Trends in Campusinfrastructuur 30-4-2015 Agenda Introductie: SURFnet Automated Networks IaaS en SaaS Wireless Privacy en Security

Nadere informatie

xxter Mobotix T24 configuratie

xxter Mobotix T24 configuratie xxter Mobotix T24 configuratie Setup / instellingen voor VoIP De Mobotix T24 kan in samenwerking met xxter als video intercomsystem werken. De configuratie zoals beschreven in dit document is getest. Andere

Nadere informatie

Open Ports. Als eerste maakt u de regel actief. Dit kan door boven in het scherm een vinkje te zetten bij Enable Open Ports

Open Ports. Als eerste maakt u de regel actief. Dit kan door boven in het scherm een vinkje te zetten bij Enable Open Ports Open Ports Open Ports Met Open Ports kunt u een bepaalde serie poorten open zetten voor een bepaalde server/pc. Standaard zijn hier geen regels ingesteld. Wanneer u gebruik wilt maken van deze functie

Nadere informatie

BIJZONDERE VOORWAARDEN EXTRA IP-ADRESSEN IJZONDERE VOORWAARDEN EXTRA IP-ADRESSEN Laatste versie d.d. 29-11-2012

BIJZONDERE VOORWAARDEN EXTRA IP-ADRESSEN IJZONDERE VOORWAARDEN EXTRA IP-ADRESSEN Laatste versie d.d. 29-11-2012 BIJZONDERE VOORWAARDEN EXTRA IP-ADRESSEN IJZONDERE VOORWAARDEN EXTRA IP-ADRESSEN Laatste versie d.d. 29-11-2012 ARTIKEL 1: DOEL Deze bijzondere voorwaarden dienen ter aanvulling van de algemene voorwaarden

Nadere informatie

Veilig e-mailen. Waarom e-mailen via een beveiligde verbinding? U vertrouwt de verbinding met de e-mailserver van InterNLnet niet

Veilig e-mailen. Waarom e-mailen via een beveiligde verbinding? U vertrouwt de verbinding met de e-mailserver van InterNLnet niet Veilig e-mailen E-mail heeft zich inmiddels ruimschoots bewezen als communicatiemiddel. Het is een snelle en goedkope manier om met anderen waar ook ter wereld te communiceren. Als gevolg hiervan vindt

Nadere informatie

PRO CAMERASYSTEEM HANDLEIDING BSM-DVRNL V2.0

PRO CAMERASYSTEEM HANDLEIDING BSM-DVRNL V2.0 PRO CAMERASYSTEEM HANDLEIDING BSM-DVRNL INHOUD Inleiding Benodigdheden Pagina 3 Aansluiten Stap 1: aansluiten van de recorder Pagina 4 Stap 2: aansluiten van de monitor Pagina 4 Stap 3A: bekabelde camera

Nadere informatie

Load Balance/Policy Route. DrayTek Vigor 2860 & 2925 serie

Load Balance/Policy Route. DrayTek Vigor 2860 & 2925 serie Load Balance/Policy Route DrayTek Vigor 2860 & 2925 serie Load Balance/Policy Route Middels de functie Load Balance/Policy Route kunt u zelf bepalen via welke WAN interface bepaald verkeer dient te verlopen.

Nadere informatie

SURFACE BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? De Surface in het onderwijs

SURFACE BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? De Surface in het onderwijs BESCHRIJVING SURFACE Wat is het? De Surface is een liggend 30 inch beeldscherm op een tafel waaraan meerdere kinderen tegelijk kunnen werken. Zij bedienen de Surface met hun handen. Het apparaat kan 52

Nadere informatie

Dit document is bedoeld om de verschillen in beeld te brengen tussen. Revit Server en Globalscape WAFS.

Dit document is bedoeld om de verschillen in beeld te brengen tussen. Revit Server en Globalscape WAFS. %HWUHIW 3ULQWGDWXP 21-10-2010 %HVWDQGVQDDP _Revit_server_SCS_21-10-2010.doc 3DJLQD Dit document is bedoeld om de verschillen in beeld te brengen tussen Revit Server en Globalscape. Geprobeerd wordt om

Nadere informatie

Professional services

Professional services Prijzen verhuur 3e kwartaal 2015 De Teradek Cube wordt op een camera geplaatst en genereert een H.264 videostream die live bekeken kan worden op een tablet of computer, binnen de range van de ingebouwde

Nadere informatie

VoIP Netwerking Configuratie Gids. Vox Davo VoIP Netwerking Configuratie Gids

VoIP Netwerking Configuratie Gids. Vox Davo VoIP Netwerking Configuratie Gids VoIP Netwerking Configuratie Gids Vox Davo VoIP Netwerking Configuratie Gids 1 VoIP Netwerking Configuratie gids Specificaties kunnen wijzigen zonder voorgaande. DM-983 NL Draft 2 VoIP Netwerking Configuratie

Nadere informatie

MaxiTEL. dienst beschrijving. www.maxitel.nl. Laatste wijziging: April 2015 Versie: 1.0

MaxiTEL. dienst beschrijving. www.maxitel.nl. Laatste wijziging: April 2015 Versie: 1.0 Laatste wijziging: April 2015 Versie: 1.0 E-mail: info@maxitel.nl - Telefoon: 0172-754 000 Fax: 0172-754 010 - ACM Registraties: 942487 / 942488 1/8 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding...

Nadere informatie

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7 Het jaar 2011/2012 staat voor veel organisaties in het teken van Windows 7. De overstap van Windows XP naar Windows 7 lijkt in eerste instantie eenvoudig te zijn maar blijkt in de praktijk toch complex.

Nadere informatie

Installeren Internet Plus. Handleiding

Installeren Internet Plus. Handleiding Installeren Plus Handleiding Inhoudsopgave 1. Introductie handleiding 4 2. Plus 4 3. Koppelen van uw netwerk met het Ziggo netwerk 5 3.1 De standaard Plus dienst 5 3.2 Plus dienst met optie van Ziggo 5

Nadere informatie

Overheid & ICT. Bezoek onze stand D015 in de Jaarbeurs in Utrecht van 24-26 april 2012.

Overheid & ICT. Bezoek onze stand D015 in de Jaarbeurs in Utrecht van 24-26 april 2012. home introductie easyconference easycomfort scheduling over ons contact Overheid & ICT. Bezoek onze stand D015 in de Jaarbeurs in Utrecht van 24-26 april 2012. Met één klik brengt u iedereen die u wilt

Nadere informatie

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Veel bedrijven maken of overwegen een transitie naar de

Nadere informatie

Softphone Installatie Handleiding

Softphone Installatie Handleiding Softphone Installatie gids Softphone Installatie Handleiding Specifications subject to change without notice. This manual is based on Softphone version 02.041 and DaVo I en II software version 56.348 or

Nadere informatie

Toegewezen gebruikersidentificatie(s)

Toegewezen gebruikersidentificatie(s) 1. Te bewaren gegevens Richtlijn Wet Interpretatie overheid Toelichting E-mail om de bron van de te traceren en te identificeren (a): (s) (s) (a 2.i) om de bron van de te traceren en te identificeren (a):

Nadere informatie

Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem?

Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem? Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem? Executive summary Organisaties maken meer en meer gebruik van online

Nadere informatie

Geef nooit persoonlijke informatie door op internet, zoals namen, adressen en telefoonnummers.

Geef nooit persoonlijke informatie door op internet, zoals namen, adressen en telefoonnummers. Computer Niet eten en/of drinken bij de computers. Trek geen stekkers uit de computer. Laat het beeldscherm en de computer staan, niet verplaatsen. Wijzig geen beeldscherminstellingen. Meld je zelf af

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) Junos Pulse installeren en configureren Pagina 3 4) Een verbinding maken met Junos Pulse Pagina 4 5) Een werkstation op afstand overnemen Pagina 6

Nadere informatie

Hier kunt u alle schijven en mappen afscannen op audio bestanden die ondersteund worden door de MP (mp3 en wma).

Hier kunt u alle schijven en mappen afscannen op audio bestanden die ondersteund worden door de MP (mp3 en wma). Netgear MP101 Dit apparaat speelt MP3's en WMV digitale bestanden en koppelt de stereo rechtstreeks aan de PC. Het apparaat werkt alleen in combinatie met een router of een wireless acces point. Er zit

Nadere informatie

Handleiding voor DVRns www.wilcon security.com

Handleiding voor DVRns www.wilcon security.com Handleiding voor DVRns www.wilcon security.com 1 Inhoud pag 1 inleiding 4 gegevens verzamelen 7 instellingen router 8 instellingen digitale video recorder (DVR) 11 instellingen RAS+ software 13 Webguard

Nadere informatie

Eminent Advanced Manual

Eminent Advanced Manual Eminent Advanced Manual 2 EMINENT ADVANCED MANUAL Eminent Advanced Manual Inhoudsopgave Waarom een Eminent Advanced Manual?... 3 Uw tips en suggesties in de Eminent Advanced Manual?... 3 Service en ondersteuning...

Nadere informatie