Essay. Norbert Vogel* Morele feiten bestaan niet

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Essay. Norbert Vogel* Morele feiten bestaan niet"

Transcriptie

1 Essay Norbert Vogel* Morele feiten bestaan niet Ethici onderscheiden zich van gewone mensen doordat zij niet schijnen te weten wat morele oordelen zijn. Met behulp van elkaar vaak uitsluitende ismen trachten ze aannemelijk te maken dat morele feiten al dan niet bestaan, waar zijn, of als objectief gelden. Moreel realisten vormen een opmerkelijke groep binnen de ethici. Zij menen dat er in de wereld morele feiten bestaan, en dat de objectieve geldigheid van morele oordelen afhangt van de waarheid van die feiten. In wat volgt zal ik beargumenteren waarom moreel realisten ongelijk hebben. Anders dan de ethicus weet de leek maar al te goed wat morele oordelen zijn. Hij krijgt uitspraken als «Nee, mag niet!» immers met de paplepel ingegoten. Hoe zou iemand niet kunnen weten wat morele oordelen zijn? Over dat je anderen niet respectloos mag behandelen, laat staan mishandelen of doden, bestaat geen twijfel. En het lijdt evenmin twijfel dat wij in dat geval te maken hebben met morele oordelen. Dus waarom hebben ethici morele feiten nodig? Is het nu echt zo dat de waarheid van die feiten de geldigheid van morele oordelen bepaalt? Men kan natuurlijk de suggestie wekken dat morele oordelen proposities zijn door de imperativus als indicativus te parafraseren. Zo kan men geboden en verboden zoals «steel niet», «moord niet» en «lieg niet» herformuleren als «je mag niet stelen, niet moorden en niet liegen.» Of, sterker nog: «stelen, moorden en liegen is slecht.» Hierdoor lijkt het alsof er iets aan te tonen valt, namelijk het slecht zijn van het ene en het goed m o r e l e f e i t e n b e s ta a n n i e t 33

2 zijn van het andere. Maar ook al gebruik je de aantonende wijs, geboden en verboden blijven oordelen over wat men (niet) behoort te doen. Het valt moeilijk in te zien wat men daarover feitelijk méér kan aantonen dan of zij door een gemeenschap wordt aanvaard of verworpen. Het is mij volstrekt onduidelijk wat er aan een morele overtuiging verder nog waar of onwaar kan zijn. Impliceren morele oordelen kennis? Jazeker! Wij hebben met harde of zachte hand geleerd wat wij mogen doen en weten aldus hoe wij ons behoren te gedragen. Praktische kennis dus. En als onze psychosociale ontwikkeling goed is verlopen en als wij niet behept zijn met een antisociale persoonlijkheidsstoornis, dan hebben wij de geboden en verboden van ons sociale milieu geïnternaliseerd in onze persoonlijkheidsstructuur. Voortaan weten wij, intuïtief of bewust beredeneerd, wat goed en wat verkeerd is. Er bestaan dus morele oordelen waarvan men kennis kan hebben. So far so good. Maar bestaan er ook morele feiten? Daarbij versta ik onder een feit een stand van zaken die als waar wordt beschouwd op basis van empirische toetsing. De bewering dat iets het geval is (wáár is) verliest immers zijn betekenis als men niet, althans in principe, kan aantonen dat iets inderdaad het geval is. Alfred Ayer heeft naar mijn mening op overtuigende wijze aannemelijk gemaakt dat een normatieve ethische uitspraak zoals «stelen is slecht» geen propositie is en dus niet waar kan zijn. Er is immers geen empirische test waarmee men kan vaststellen of «stelen is slecht» inderdaad het geval is. Hoe zou men dat moeten verifiëren? Er is weliswaar kritiek mogelijk op Ayers opvatting van verificatie. i Maar er is volgens mij een nog krachtiger argument denkbaar tegen de opvatting van realisten dat «stelen is slecht» waar zou kunnen zijn. Wat is namelijk de betekenis van die uitspraak? Betekenis wordt niet bepaald door de logische of grammaticale vorm van de propositie, maar door het gebruik van de taal in een sociale context. Ludwig Wittgenstein zag dat helder in toen hij schreef dat de betekenis van een woord (in de meeste 34 {politieke} t w i j f e l

3 gevallen) in het gebruik in de taal ligt. Als iemand te horen krijgt dat hij niet mag stelen, dan is de overweging niet dat «stelen is slecht» een ware propositie uitdrukt, of dat de slechtheid van stelen een moreel feit representeert. Stelen is voor moreel realisten kennelijk een ding met eigenschappen. Maar bestaat er dan ook zoiets als goed stelen, of rood stelen, of vierkant stelen? Is het predicaat slecht niet veeleer een (abstracte) conceptuele weergave van alle dingen die wij veroordelen of waarvan wij vinden dat zij niet gedaan behoren te worden? Er zijn volgens Michael Smith wel degelijk morele feiten in het spel, wanneer wij morele oordelen uitspreken. ii Ook wanneer men de ontologische claim van klassieke moreel realisten zoals George Moore verwerpt dat morele feiten objectieve entiteiten in een moreel domein zijn, dan nog zou men aan die morele feiten kunnen vasthouden. Want volgens Smith zijn morele feiten overtuigingen over wat wij onder bepaalde ideale omstandigheden op rationele gronden zouden verlangen te doen. En de subjectiviteit van die overtuigingen kan worden opgeheven wanneer de morele praktijk leert dat er een «convergence in moral beliefs» is, waardoor die «beliefs» een zekere objectieve status verkrijgen. Ik meen dat Smith zich vergist. Als iemand heeft geleerd dat hij niet mag stelen dan zou men dat met zéér veel goede wil kunnen parafraseren als «er is een moreel feit, namelijk de overtuiging van deze persoon dat hij onder bepaalde ideale omstandigheden op rationele gronden beslist niet zal willen stelen.» En een moreel oordeel zou over dat feit gaan. Nu kunnen wij inderdaad als feit vaststellen of deze persoon al dan niet de overtuiging heeft dat hij onder ideale omstandigheden niet zal willen stelen. Maar is dat relevant? Heeft een moreel oordeel wel betrekking op het feit welke overtuiging de persoon heeft inzake stelen? Morele oordelen gaan niet over overtuigingen, het zijn overtuigingen. Als ik als mijn morele oordeel uitspreek dat «stelen slecht is» of dat je «niet mag stelen», beweer ik dan dat ik de overtuiging heb dat ik onder ideale omstandigheden niet zal willen stelen? m o r e l e f e i t e n b e s ta a n n i e t 35

4 Wie mijn morele oordeel zo opvat, heeft er weinig van begrepen. Als ik beweer dat stelen slecht is, dan beweer ik niets over mijn overtuiging, maar dan geef ik uitdrukking aan die overtuiging zelf. Ik stel met mijn oordeel niet vast wat ik naar mijn overtuiging wil, maar ik stel vast wat ik naar mijn overtuiging behoor te doen en wat anderen naar mijn overtuiging óók behoren te doen, namelijk dat zij niet behoren te stelen. Nu zal mijn overtuiging doorgaans wel de praktische consequentie hebben dat ik inderdaad zelf niet zal (willen) stelen, maar dat is niet wat ik met mijn morele oordeel wil uitdrukken. In het bovenstaande verdedigde ik dat morele oordelen geen betrekking hebben op feiten, maar op overtuigingen over wat men zou behoren te doen. Op imperatieven dus. Daarmee heb ik impliciet al aangegeven dat de verwerping van moreel realisme en de aanvaarding van non-cognitivisme niet automatisch neerkomt op emotivisme. Anders dan Ayer meen ik dat morele oordelen incorrect worden beschreven wanneer men ze louter opvat als expressie van persoonlijke gevoelens die geen kritiek toelaten en die ook geen aanspraak kunnen maken op algemene geldigheid. Expressie van gevoelens is namelijk een individuele aangelegenheid en het individu wéét dat ook. Het uitspreken van een moreel oordeel daarentegen is iets dat voortkomt uit en een appèl doet op de gemeenschap. Bij dat oordeel kunnen gevoelens totaal ontbreken, terwijl de verwachting van een gedeelde overtuiging er juist een karakteristiek deel van uitmaakt. Tot die gedeelde overtuigingen over goed en slecht handelen behoren blijkens de ervaring ook overtuigingen die door vrijwel iedereen gedeeld worden. Alleen in de mate waarin er intersubjectieve overeenstemming over morele overtuigingen bestaat kan er ook van algemene geldigheid gesproken worden. Die consensus lijkt veel op de «convergence in moral beliefs» waarover Smith het heeft. Alleen ziet Smith die morele overtuigingen als morele feiten inzake onze overtuigingen over wat wij onder ideale omstandigheden zouden willen, en wel op rationele gronden. Smith voegt daarmee een aantal 36 {politieke} t w i j f e l

5 elementen toe die naar mijn mening volstrekt overbodig zijn en die de discussie slechts compliceren en vertroebelen. Het enige dat wij nodig hebben zijn (liefst door zoveel mogelijk mensen gedeelde) morele overtuigingen. Hoe wij over onze overtuigingen denken, of zij feiten zijn en of zij al dan niet op rationele gronden tot stand gekomen zijn maakt geen deel uit van het morele oordeel als zodanig. Morele feiten bestaan niet en we hebben ze niet nodig om morele oordelen te vellen of geldig te doen zijn. * Norbert Vogel (1938) is deeltijds bachelorstudent. i. Zie Ayer, A.J. (2001), Language, truth and logic, London, p ii. Hoofdstuk «Realism» in Singer, P.A. (1991), A companion to ethics, Carlton. m o r e l e f e i t e n b e s ta a n n i e t 37

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 3 Vreemder dan alles wat vreemd is 12 maximumscore 3 de twee manieren waarop je vanuit zingevingsvragen religies kunt analyseren: als waarden en als ervaring 2 een uitleg van de analyse van religie

Nadere informatie

Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck

Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck 1 Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck Emanuel Rutten Het essay van Vanheeswijck laat zich lezen als een boeiend en gepassioneerd

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Het nutteloze syllogisme

Het nutteloze syllogisme Het nutteloze syllogisme Victor Gijsbers 21 februari 2006 De volgende tekst is een sectie uit een langer document over het nut van rationele argumentatie dat al een jaar onaangeraakt op mijn harde schijf

Nadere informatie

Wat is een basis? Voorbeeld. Voorbeeld KRITISCH DENKEN. Bases zijn geïdentificeerd.. maar zijn ze ook goed? 17 Evalueren van Bases

Wat is een basis? Voorbeeld. Voorbeeld KRITISCH DENKEN. Bases zijn geïdentificeerd.. maar zijn ze ook goed? 17 Evalueren van Bases Wat is een basis? KRITISCH DENKEN 17 Evalueren van Bases Een basis is elke vorm van ondersteuning die niet zelf een reden is Een basis(vak) geeft informatie over de basis van een reden of bezwaar. en:

Nadere informatie

Groeperen. Het weldoordacht ordenen en weergeven van informatie. Groeperen van items. Groeperingprincipes kiezen. Geordend.

Groeperen. Het weldoordacht ordenen en weergeven van informatie. Groeperen van items. Groeperingprincipes kiezen. Geordend. Overzicht Methodiek KRITISCH DENKEN met RATIONALE KRITISCH DENKEN Groeperen Redeneren Structureren Analyseren Evalueren Oordelen 4 Grondslagen van Redeneren I Het weldoordacht ordenen en informatie. Het

Nadere informatie

Summary in Dutch: Bolzano s notie van fundering en het Klassiek Model van Wetenschap

Summary in Dutch: Bolzano s notie van fundering en het Klassiek Model van Wetenschap Summary in Dutch: Bolzano s notie van fundering en het Klassiek Model van Wetenschap Dit proefschrift is een bijdrage aan de studie van de geschiedenis van de notie van wetenschappelijke verklaring als

Nadere informatie

filosofie vwo 2016-I Opgave 1 Twijfel in de rechtbank

filosofie vwo 2016-I Opgave 1 Twijfel in de rechtbank Opgave 1 Twijfel in de rechtbank tekst 1 De film 12 Angry Men uit 1957 wordt beschouwd als een ode aan het Amerikaanse rechtssysteem. Centraal staat een rechtszaak tegen een jongen van 18 jaar die met

Nadere informatie

Inhoud. 1 Eristische dialectiek of de kunst van het gelijk krijgen 7. 2 De termen logica en dialectiek 69

Inhoud. 1 Eristische dialectiek of de kunst van het gelijk krijgen 7. 2 De termen logica en dialectiek 69 Inhoud 1 Eristische dialectiek of de kunst van het gelijk krijgen 7 2 De termen logica en dialectiek 69 3 De dialectiek van Aristoteles in de Topica 73 Nawoord door Tjark Kruiger 81 [5] 1 Eristische dialectiek

Nadere informatie

TAALFILOSOFIE. Overkoepelende vraag: WAT IS BETEKENIS?

TAALFILOSOFIE. Overkoepelende vraag: WAT IS BETEKENIS? TAALFILOSOFIE Overkoepelende vraag: WAT IS BETEKENIS? GOTTLOB FREGE (1848 1925) Logische Untersuchungen Der Gedanke Die Verneinung Gedankengefüge DER GEDANKE Logica waarheid Logica kunst van het geldig

Nadere informatie

Vragenlijst conflicthantering

Vragenlijst conflicthantering Vragenlijst conflicthantering Doel van deze vragenlijst is een zekere mate van inzicht verkrijgen in de persoonlijke wijze van reageren op conflicten. Deze vragenlijst bevat 30 paren van uitspraken. Het

Nadere informatie

Verschenen in Radix, Tijdschrift over geloof en wetenschap, Jaargang 38, #4, 2012

Verschenen in Radix, Tijdschrift over geloof en wetenschap, Jaargang 38, #4, 2012 Verschenen in Radix, Tijdschrift over geloof en wetenschap, Jaargang 38, #4, 2012 Repliek op Gijsbers Emanuel Rutten Trefwoorden Metafysica, Theïsme, Eerste Oorzaak, Kenbaarheid, Mogelijke werelden Victor

Nadere informatie

Is God noodzakelijk voor de moraal? Openingsvoordracht voor C.S.F.R. Debat in Groningen op 3 juni 2015. Emanuel Rutten

Is God noodzakelijk voor de moraal? Openingsvoordracht voor C.S.F.R. Debat in Groningen op 3 juni 2015. Emanuel Rutten 1 Is God noodzakelijk voor de moraal? Openingsvoordracht voor C.S.F.R. Debat in Groningen op 3 juni 2015 Emanuel Rutten Goed, allereerst wil ik C.S.F.R. Groningen hartelijk danken voor de uitnodiging om

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012. Emanuel Rutten

Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012. Emanuel Rutten 1 Openingstoespraak Debat Godsargument VU Faculteit der Wijsbegeerte 11 April 2012 Emanuel Rutten Goedemiddag. Laat ik beginnen met studievereniging Icarus en mijn promotor Rene van Woudenberg te bedanken

Nadere informatie

Opgave 2 Politiek en emoties

Opgave 2 Politiek en emoties Opgave 2 Politiek en emoties 6 maximumscore 2 een weergave van Spinoza s opvatting over blijdschap aan de hand van wat Spinoza onder een hartstocht verstaat: een overgang naar een grotere volmaaktheid

Nadere informatie

Ludwig Wittgenstein ( ) Filosofie in de twintigste eeuw

Ludwig Wittgenstein ( ) Filosofie in de twintigste eeuw Ludwig Wittgenstein (1889-1951) Filosofie in de twintigste eeuw De schok van 1914: dansend naar de oorlog Wenen Parlement, Wenen rond 1900 Looshaus (1909-1911) De schok van 1914: dansend naar de oorlog

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN Er zijn verschillende beïnvloedingsstijlen te onderscheiden. De stijlen kunnen worden onderverdeeld in: TEGENBEWEGENDE STIJLEN MEEBEWEGENDE STIJLEN = duwen = trekken Tegenbewegende

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 7

Samenvatting. Samenvatting 7 Samenvatting Levensbeëindiging het veroorzaken of bespoedigen van de dood door het toedienen van een middel met het doel het leven te bekorten is strafbaar als doodslag of moord. Onder omstandigheden kan

Nadere informatie

Opgave 2 Doen wat je denkt

Opgave 2 Doen wat je denkt Opgave 2 Doen wat je denkt 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom Swaab het bestaan van vrije wil verwerpt op grond van de experimenten van Libet: bewustzijn komt pas na de beslissingen van de hersenen

Nadere informatie

De Sinn van fictie. Wouter Bouvy March 12, 2006

De Sinn van fictie. Wouter Bouvy March 12, 2006 De Sinn van fictie Wouter Bouvy 3079171 March 12, 2006 1 Inleiding Hoe is het mogelijk dat mensen de waarheid van proposities over fictie zo kunnen bepalen dat iedereen het er mee eens is? Kan een theorie

Nadere informatie

Opgave 1 Verbeelding bij Shakespeare

Opgave 1 Verbeelding bij Shakespeare Opgave 1 Verbeelding bij Shakespeare 1 maximumscore 2 een uitleg van de oplossing van de paradox van de fictionele emoties volgens Van Hove aan de hand van tekst 1: we weten dat theater fictie voorspiegelt,

Nadere informatie

Statistiek in de rechtszaal Het proces van Lucia de B

Statistiek in de rechtszaal Het proces van Lucia de B Statistiek in de rechtszaal Het proces van Lucia de B Willem R. van Zwet HOVO Leiden, november 2011 1 V=27 verplegenden D=1029 diensten van 8 uur (d.w.z. 343 dagen) D L =142 diensten van Lucia I=8 incidenten

Nadere informatie

Uitspraak Landelijke Commissie van Vertrouwenslieden

Uitspraak Landelijke Commissie van Vertrouwenslieden Uitspraak Landelijke Commissie van Vertrouwenslieden Uitspraaknr. : 07-06 Datum : 13 november 2007 Partijen : de cliëntenraad , vertegenwoordigd door zijn voorzitter, ,

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Toetsen van hypothesen

Toetsen van hypothesen Toetsen van hypothesen 1 Het probleem 25 maart 2003 De busmaatschappij De Lijn heeft gemiddeld per dag 20000 reizigers in de stad Antwerpen. Tegenwoordig zijn er heel wat reizigers die proberen met de

Nadere informatie

Naam student. Examennummer. Handtekening

Naam student. Examennummer. Handtekening Business Administration / Bedrijfskunde Naam student Examennummer : : Handtekening : Schriftelijk Tentamen Algemeen Vak: Wetenschapsleer Groep: 1 Vakcode: BKB0016 Soort tentamen Gesloten boek (open of

Nadere informatie

Intervisie: de 10-stappenmethode

Intervisie: de 10-stappenmethode Intervisie: de 10-stappenmethode Wanneer te gebruiken? De 10-stappenmethode is uitermate geschikt voor een beginnende intervisiegroep, waarin mensen participeren met weinig of geen intervisie-ervaring.

Nadere informatie

I nhoud. Voorwoord 5. Inleiding 11

I nhoud. Voorwoord 5. Inleiding 11 I nhoud Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Ruziën of discussiëren 13 1.1 Wie beweert, moet bewijzen 13 1.2 Het belemmeren van het geven van een mening 16 1.2.1 Het taboe verklaren van een standpunt 17 1.2.2 Het

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

Advies 247. 1.1. Beklaagde heeft een Europese openbare aanbesteding voor de levering van een paraatheid- en beschikbaarheidssysteem gehouden.

Advies 247. 1.1. Beklaagde heeft een Europese openbare aanbesteding voor de levering van een paraatheid- en beschikbaarheidssysteem gehouden. Advies 247 1. Feiten 1.1. Beklaagde heeft een Europese openbare aanbesteding voor de levering van een paraatheid- en beschikbaarheidssysteem gehouden. 1.2. In het Programma van Eisen is in eis 6.2 in hoofdstuk

Nadere informatie

Onderhandelen. Rob Koster. 28 oktober 2016

Onderhandelen. Rob Koster. 28 oktober 2016 28-10-16 Onderhandelen Rob Koster 28 oktober 2016 1 Onderhandelaar? - Cao-tafels: ziekenhuizen, UMC, AMS, apothekers - Pensioen-fondsen, -raden en -verenigingen - Arbeidsmarkt- en Opleidingsfondsen (StAZ

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie vwo II

Eindexamen Filosofie vwo II 3 Antwoordmodel Opgave 1 De empirische werkelijkheid 1 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: een goede uitleg van wat het verificatie- en het confirmatieprincipe inhouden 2 een goede uitleg dat

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo II

Eindexamen filosofie vwo II Opgave 2 Over wetenschap en religie: zij die uit de hemel kwamen 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom wetenschappelijke kennis niet als probleemloze bron van vooruitgang kan worden beschouwd: wetenschap

Nadere informatie

5 havo Nederlands mevr. Rozendaal. Leesvaardigheid examenvoorbereidingen

5 havo Nederlands mevr. Rozendaal. Leesvaardigheid examenvoorbereidingen naam: Leesvaardigheid examenvoorbereidingen Opdracht: vul de juiste begrippen in op de lege plekken. Je kunt kiezen uit: acceptatie afhankelijk belanghebbend beschouwing betrouwbare deskundige discussiant

Nadere informatie

Gottlob Frege, Der Gedanke, 1918.

Gottlob Frege, Der Gedanke, 1918. Gottlob Frege, Der Gedanke, 1918. Achtergrond Na de enorme teleurstelling die de ontdekking door Russell van de verzamelingtheoretische paradox was Frege lange tijd niet in staat te werken. Hij besloot

Nadere informatie

Ethiek. Analytische Wijsbegeerte

Ethiek. Analytische Wijsbegeerte Ethiek binnen de Analytische Wijsbegeerte Academiejaar 2008-2009 Dirk Spinnewyn Opzet De analytische wijsbegeerte is ruim honderd jaar oud en is de dominante denkrichting binnen de Angelsaksische wereld.

Nadere informatie

Wat is er mis met Ruttens modaal-epistemische argument? Victor Gijsbers

Wat is er mis met Ruttens modaal-epistemische argument? Victor Gijsbers Wat is er mis met Ruttens modaal-epistemische argument? Victor Gijsbers Inleiding Het modaal-epistemische argument voor het bestaan van God dat Emanuel Rutten in het vorige nummer van Radix verdedigt,

Nadere informatie

Logica Les 1 Definities en waarheidstabellen. (Deze les sluit aan bij les 1 van de syllabus Logica WD_online)

Logica Les 1 Definities en waarheidstabellen. (Deze les sluit aan bij les 1 van de syllabus Logica WD_online) Logica Les 1 Definities en waarheidstabellen (Deze les sluit aan bij les 1 van de syllabus Logica WD_online) Definities Een propositie is een bewering die waar of onwaar is (er is geen derde mogelijkheid).

Nadere informatie

2. Syntaxis en semantiek

2. Syntaxis en semantiek 2. Syntaxis en semantiek In dit hoofdstuk worden de begrippen syntaxis en semantiek behandeld. Verder gaan we in op de fouten die hierin gemaakt kunnen worden en waarom dit in de algoritmiek zo desastreus

Nadere informatie

Overtuigd en Toch Onzeker Jonge Filosofen over de Bronnen van Onze Moraal

Overtuigd en Toch Onzeker Jonge Filosofen over de Bronnen van Onze Moraal Overtuigd en Toch Onzeker Jonge Filosofen over de Bronnen van Onze Moraal 14 oktober 2017 Ariënsinstituut, Keistraat 9, 3512 HV Utrecht Programma 13:00 Opening (Michiel Meijer) 13:15 Sessie 1: Moraal,

Nadere informatie

Gepast wijzen naar artistieke kwaliteit. dr. Rob van Gerwen.

Gepast wijzen naar artistieke kwaliteit. dr. Rob van Gerwen. Gepast wijzen naar artistieke kwaliteit 29 november 2012 dr. Rob van Gerwen Wijsbegeerte Universiteit Utrecht www.phil.uu.nl/~rob Inhoudsopgave 1 Gepast wijzen 1 2 Wat? 3 3 Voorbeelden 3 4 Conclusie 8

Nadere informatie

2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden

2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden 2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden Opmerking:dit procesdoel zal normaal gezien bij elke les terugkomen. Het belang ervan is dat leerlingen beseffen dat heel veel keuzes in het leven waardegeladen

Nadere informatie

De Bijbel Open (13-07)

De Bijbel Open (13-07) 1 De Bijbel Open 2013 27 (13-07) Vandaag gaan we weer verder met de Heidelbergse Catechismus. Zoals u weet denken we in dit jubileumjaar van de catechismus elke maand een keer na over een thema uit dit

Nadere informatie

Spinoza s Visie. Dag 2. Over God en de Natuur

Spinoza s Visie. Dag 2. Over God en de Natuur Spinoza s Visie Dag 2 Over God en de Natuur Module 2 Herhaling dag 1 Over geluk, kennis en God Belangrijke lessen Streven naar eer, rijkdom en lust brengt niet het gewenste geluk. Denken, het opdoen van

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 2 Religieus recht 7 maximumscore 2 een beargumenteerd standpunt over de vraag of religieuze wetgeving en rechtspraak voor bepaalde bevolkingsgroepen tot cultuurrelativisme leidt 1 een uitleg van

Nadere informatie

Wat is de eigen en passende aard van ons spreken over God?

Wat is de eigen en passende aard van ons spreken over God? 1 VRAAG 1: Wat is de eigen en passende aard van ons spreken over God? (In 5 artikelen) Om een goed fundament te leggen voor de analyse van ons thema, moeten wij eerst duidelijkheid verkrijgen over het

Nadere informatie

Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast?

Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast? Omgaan met een stoma: een versmald levenspad met een ongenode gast? An Lievrouw psycholoog Oncologisch Centrum UZ Gent Stellingen 2 We moeten de patiënt zover krijgen dat hij zijn stoma aanvaardt. Ja Ik

Nadere informatie

Resultaten onderzoek seksualiteit

Resultaten onderzoek seksualiteit Resultaten onderzoek seksualiteit Augustus 2015 In opdracht van Way of Life en de NPV Uitgevoerd door Direct Research www.wayoflife.nl www.npvzorg.nl Conclusies Kennis Seksuele voorlichting Opvattingen

Nadere informatie

En dus bestaat God. De beste argumenten. Emanuel Rutten Jeroen de Ridder. Buijten & Schipperheijn Motief - Amsterdam

En dus bestaat God. De beste argumenten. Emanuel Rutten Jeroen de Ridder. Buijten & Schipperheijn Motief - Amsterdam En dus bestaat God De beste argumenten Emanuel Rutten Jeroen de Ridder Buijten & Schipperheijn Motief - Amsterdam Colofon 2015 Buijten & Schipperheijn Motief Omslagontwerp: Kunny van der Ploeg, Berlijn

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Religieuze ervaring 1 maximumscore 5 een bruikbare definitie van religie 1 drie problemen die zich kunnen voordoen bij het definiëren van religie 3 meerdere religieuze tradities;

Nadere informatie

Affecting Meaning. Subjectivity and Evaluativity in Gradable Adjectives M.I. Crespo

Affecting Meaning. Subjectivity and Evaluativity in Gradable Adjectives M.I. Crespo Affecting Meaning. Subjectivity and Evaluativity in Gradable Adjectives M.I. Crespo Affect en betekenis. Subjectiviteit en evaluativiteit bij gradeerbaare bijvoeglijke naamwoorden María Inés Crespo In

Nadere informatie

Beoordeling. h2>klacht

Beoordeling. h2>klacht Rapport 2 h2>klacht Verzoeker klaagt er in vervolg op zijn bij de Nationale ombudsman op 5 februari 2008 ingediende klacht over dat het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV) Rotterdam in het

Nadere informatie

1. Waarom wetenschapsleer... 2

1. Waarom wetenschapsleer... 2 INHOUDSOPGAVE 1. Waarom wetenschapsleer... 2 1.1. Introductie... 2 1.2. De vijf eigenschappen van wetenschappelijk kennis... 2 1.3. Misopvattingen met betrekking tot managementwetenschappen... 2 1.4. Het

Nadere informatie

Stappen. Evalueren van redenen. (overigens ) Evalueren van een bewering KRITISCH DENKEN. 18 Evalueren van Beweringen en Redenen.

Stappen. Evalueren van redenen. (overigens ) Evalueren van een bewering KRITISCH DENKEN. 18 Evalueren van Beweringen en Redenen. Evalueren van een bewering KRITISCH DENKEN 18 Evalueren van Beweringen en Redenen. Scenariotest Stel dat iemand iets beweert, bijvoorbeeld: Er bestaat geen grootste priemgetal. Gemalen hoorn van rinoceros

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 21 d.d. 2 april 2009 (mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil - Stork en mr. B. Sluijters) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

filosofie vwo 2016-II

filosofie vwo 2016-II Opgave 2 Theoriegeladenheid van de waarneming 5 maximumscore 3 Een goed antwoord bevat een uitleg met de afbeelding van het eend-konijn van: Kuhns Aristoteles-ervaring: plotselinge perspectiefverandering

Nadere informatie

Vragenlijst leerstijlen (model van Kolb/Juch)

Vragenlijst leerstijlen (model van Kolb/Juch) pag.: 1 van 6 Vragenlijst leerstijlen (model van Kolb/Juch) Bron: www.fractal.org/bewustzijns-besturings-model/vragenlijsten/vragenlijst-leerstijlen.htm Auteur: onbekend Een leerstijl is de manier waarop

Nadere informatie

DE WERKING VAN ONZE RAAD VAN BESTUUR: EEN GEDEELDE DIAGNOSE

DE WERKING VAN ONZE RAAD VAN BESTUUR: EEN GEDEELDE DIAGNOSE 57140513.JV-C1 DE WERKING VAN ONZE RAAD VAN BESTUUR: EEN GEDEELDE DIAGNOSE VRAGENLIJST VOOR BESTUURSLEDEN Wij verzoeken u de vragenlijst individueel in te vullen. Het is niet de bedoeling uw kennis te

Nadere informatie

Descartes inspirator van de Verlichting

Descartes inspirator van de Verlichting Descartes inspirator van de Verlichting Granada Columbus Copernicus veroordeling Galileï Newton Revolutie 1492 1509 1666 Aristoteles Descartes Moderne wetenschap 1776 1789 N = x+ 3y + 5z Moderne filosofie

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Vragenlijst onderhandelingsstijlen (Thomas & Van de Vliert)

Vragenlijst onderhandelingsstijlen (Thomas & Van de Vliert) pag.: 1 van Vragenlijst onderhandelingsstijlen (Thomas & Van de Vliert) Ieder van ons maakt bij het onderhandelen bewust of onbewust keuzes. Deze keuzes worden niet alleen ingegeven door strategie of tactiek

Nadere informatie

n filosofie n wetenschapsfilosofie n soorten wetenschap n filosofie van de informatica n inhoud college n werkwijze college

n filosofie n wetenschapsfilosofie n soorten wetenschap n filosofie van de informatica n inhoud college n werkwijze college Filosofie van de Informatica FILOSOFIE VAN DE INFORMATICA Prof. Dr. John-Jules Meyer Dr. R. Starmans Dr. J. Broersen n n wetenschaps n soorten wetenschap n van de informatica n inhoud college n werkwijze

Nadere informatie

Commentaar. Wetenschappelijke rechtsfilosofie?

Commentaar. Wetenschappelijke rechtsfilosofie? Commentaar Wetenschappelijke rechtsfilosofie? Jaap Hage* 1. Hoe het met andere lezers van dit tijdschrift staat weet ik niet, maar zelf heb ik het gevoel dat er aan veel bijdragen in R&R en aan rechtsfilosofische

Nadere informatie

TAALFILOSOFIE. Overkoepelende vraag: WAT IS BETEKENIS?

TAALFILOSOFIE. Overkoepelende vraag: WAT IS BETEKENIS? TAALFILOSOFIE Overkoepelende vraag: WAT IS BETEKENIS? GOTTLOB FREGE (1848 1925) Uitvinder moderne logica Vader van de taalfilosofie BEGRIFFSCHRIFT (1879) Bevat moderne propositie en predicaten-logica Syllogistiek

Nadere informatie

Vijf redenen waarom dit waar is

Vijf redenen waarom dit waar is Les 14 Eeuwige zekerheid Vijf redenen waarom dit waar is In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Is de echte (ware) gelovige voor eeuwig veilig en geborgen in Christus? Voor

Nadere informatie

Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Violette van Zandbeek Social research Datum: 15 april 2011

Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Violette van Zandbeek Social research Datum: 15 april 2011 Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Naam: Violette van Zandbeek Vak: Social research Datum: 15 april 2011 1 Kennis, hoe te benaderen en hoe te funderen..? Als onderdeel van het vak social research

Nadere informatie

5 Dit is de boodschap die we van Hem gehoord hebben en u bekend maken: dat God licht is en in Hem totaal geen duisternis is.

5 Dit is de boodschap die we van Hem gehoord hebben en u bekend maken: dat God licht is en in Hem totaal geen duisternis is. 1 JOHANNES vertaling dr. A. Dirkzwager 1 Wat er was vanaf het begin, wat we gehoord hebben, wat we met onze ogen gezien hebben, wat we bekeken hebben en onze handen aangeraakt hebben in verband met het

Nadere informatie

Door de vingers. Tekst 5. Gedogen = niet optreden tegen iets wat eigenlijk niet mag.

Door de vingers. Tekst 5. Gedogen = niet optreden tegen iets wat eigenlijk niet mag. Door de vingers Tekst 5 Definities Gedogen = niet optreden tegen iets wat eigenlijk niet mag. dulden, verdragen, tolereren, door de vingers zien, oogluikend toestaan Tolérer of to tolerate Gedoogbeleid

Nadere informatie

Hoe moeten wij morele uitspraken begrijpen; Cognitivisme of Non-Cognitivisme?

Hoe moeten wij morele uitspraken begrijpen; Cognitivisme of Non-Cognitivisme? Hoe moeten wij morele uitspraken begrijpen; Cognitivisme of Non-Cognitivisme? L.M. Geerdink/3250318 Niveau 3 April 24, 2009 1 Inleiding Het non-cognitivisme heeft als meta-ethische theorie de eerste helft

Nadere informatie

Je eigen persoon zijn

Je eigen persoon zijn Je eigen persoon zijn Artikel Een reactie op Lynne Rudder Bakers On Being One s Own Person Christiane E. Seidel In On Being One s Own Person (2004) presenteert Lynne Rudder Baker haar zienswijze op de

Nadere informatie

De wet en de belofte. Galaten 3:21. Gevangen en onder de wet bewaakt. Galaten 3: De wet als onze leermeester. Galaten 3:24.

De wet en de belofte. Galaten 3:21. Gevangen en onder de wet bewaakt. Galaten 3: De wet als onze leermeester. Galaten 3:24. Les 7 voor 12 augustus 2017 Hoe verhouden de wet en het geloof zich tot elkaar? Wat is hun rol in het verlossingsplan? Wat betekent onder de wet zijn? Is de wet ongeldig nadat we Christus door het geloof

Nadere informatie

Bedrijfscultuur en IC. College 2

Bedrijfscultuur en IC. College 2 Bedrijfscultuur en IC College 2 Vorig college Eerste blik op IC Belang, soorten IC, functies van IC Vandaag IC stromen Wat is een bedrijfscultuur? Waarom speelt bedrijfscultuur zo n belangrijke rol? En

Nadere informatie

houdende regels voor een referendum met betrekking tot de staatkundige status van Curaçao na 10 oktober 2010.

houdende regels voor een referendum met betrekking tot de staatkundige status van Curaçao na 10 oktober 2010. ONTWERP LANDSVERORDENING houdende regels voor een referendum met betrekking tot de staatkundige status van Curaçao na 10 oktober 2010. DE STATEN VAN CURACAO, Overwegende: dat in het referendum, gehouden

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 19/04/2013

Datum van inontvangstneming : 19/04/2013 Datum van inontvangstneming : 19/04/2013 Vertaling C-120/13-1 Zaak C-120/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 14 maart 2013 Verwijzende rechter: Amtsgericht Wedding (Duitsland)

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding. Wegwezen hier 7. Wat is een kerk? 10. Maar die schandalen dan? 17. In je eentje geloven? 24. Wat doet een kerk?

Inhoud. Inleiding. Wegwezen hier 7. Wat is een kerk? 10. Maar die schandalen dan? 17. In je eentje geloven? 24. Wat doet een kerk? Inhoud Inleiding. Wegwezen hier 7 Wat is een kerk? 10 Maar die schandalen dan? 17 In je eentje geloven? 24 Wat doet een kerk? 30 Is het niet saai daar? 37 Hoe vind je een geschikte kerk? 45 Bijlage. Om

Nadere informatie

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil pagina 1 van 5 Home > Bronteksten > Plato, Over kunst Vert. Gerard Koolschijn. Plato, Constitutie (Politeia), Amsterdam: 1995. 245-249. (Socrates) Nu we [...] de verschillende elementen van de menselijke

Nadere informatie

Causale Kunst: Fotografie

Causale Kunst: Fotografie Causale Kunst: Fotografie Bram Poels, 3868788 Van vele (moderne) kunstwerken kunnen we ons afvragen of het wel kunst is. Als onderdeel van deze grote vraag over de kunst als geheel, kunnen we ons verder

Nadere informatie

Proeftentamen 2010-2011 deel Wetenschapsfilosofie. 20102011proef_deel_Wetenschapsfilosofie.pdf

Proeftentamen 2010-2011 deel Wetenschapsfilosofie. 20102011proef_deel_Wetenschapsfilosofie.pdf Proeftentamen 2010-2011 deel Wetenschapsfilosofie 20102011proef_deel_Wetenschapsfilosofie.pdf Tilburg University Sociale Filosofie en Wetenschapsfilosofie Proeftentamen Sociale Filosofie en wetenschapsfilosofie

Nadere informatie

naar: Jed McKenna, Jed McKenna s theorie van alles, Samsara, 2014

naar: Jed McKenna, Jed McKenna s theorie van alles, Samsara, 2014 Opgave 2 Spiritueel scepticisme tekst 6 Jed McKenna is de schrijver van verschillende boeken over spiritualiteit. In zijn boeken speelt hij de hoofdrol als leraar van een leefgemeenschap. McKenna is spiritueel

Nadere informatie

De Verlichting. Maar voor de helft geslaagd?

De Verlichting. Maar voor de helft geslaagd? De Verlichting Maar voor de helft geslaagd? Moderne wetenschap Moderne filosofie Moderne cultuur De Verlichting methodische twijfel God garandeert rede scepticisme optimisme kritiek ongeduld ik denk rede

Nadere informatie

FOR THE SOWER JES.55:10 FOR THE EATER korte Bijbelse boodschappen van. THE WORD OF TRUTH MINISTRY Otis Q. Sellers, Bijbelleraar

FOR THE SOWER JES.55:10 FOR THE EATER korte Bijbelse boodschappen van. THE WORD OF TRUTH MINISTRY Otis Q. Sellers, Bijbelleraar SEED & BREAD FOR THE SOWER JES.55:10 FOR THE EATER korte Bijbelse boodschappen van THE WORD OF TRUTH MINISTRY Otis Q. Sellers, Bijbelleraar Vertaling Stichting Lachai Roï, Lelystad, Nederland www.lachairoi.org

Nadere informatie

Doel In de klas wordt middels de socratische methode het gesprek gevoerd over controversiële onderwerpen.

Doel In de klas wordt middels de socratische methode het gesprek gevoerd over controversiële onderwerpen. De socratische methode De socratische methode kan worden ingezet om met een groep studenten in het mbo het gesprek aan te gaan over controversiële onderwerpen. Kernbegrippen hierbij zijn: Zoeken naar een

Nadere informatie

Logica op het Leonardo. Een inleiding

Logica op het Leonardo. Een inleiding Logica op het Leonardo Een inleiding Tekst 1 Alle onpartijdige waarnemers en alle geloofwaardige theoretici gaan ervan uit dat wanneer de fundamentele structuren van een samenleving rechtvaardig zijn,

Nadere informatie

1. Onderwerp van de klacht schending van wetenschappelijke integriteit bij uitbrengen deskundigenbericht aan rechtbank

1. Onderwerp van de klacht schending van wetenschappelijke integriteit bij uitbrengen deskundigenbericht aan rechtbank 2011 1. Onderwerp van de klacht schending van wetenschappelijke integriteit bij uitbrengen deskundigenbericht aan rechtbank 2. Advies Commissie Wetenschappelijke Integriteit KLACHT Bij brief van 2010,

Nadere informatie

MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP

MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Nr. WJZ/2005/30013 (3764) (Hoofd) Afdeling DIRECTIE WETGEVING EN JURIDISCHE ZAKEN Nader rapport inzake het voorstel van wet houdende wijziging van de Wet

Nadere informatie

4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1

4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1 4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1 4.1 Het prestige van de kerken De kerken zijn niet meer de gezaghebbende instanties van vroeger. Dat is niet alleen zo in Nederland. Zelfs in uitgesproken godsdienstige

Nadere informatie

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? 1 Advies is vaak iets anders

Nadere informatie

Zeg het eens. Assertief communiceren en overtuigend argumenteren.

Zeg het eens. Assertief communiceren en overtuigend argumenteren. Zeg het eens Assertief communiceren en overtuigend argumenteren www.cameleontraining.be Overtuigend argumenteren Jij verliest Jij wint Ik win Ik manipuleer jou Ik beïnvloed jou Ik verlies Ik haal ons allebei

Nadere informatie

Jezus, het licht van de wereld

Jezus, het licht van de wereld Jezus, het licht van de wereld Het evangelie naar Johannes 8: 1-30 1 Overzicht 1. De overspelige vrouw 2. Jezus als het Licht der wereld 3. Twistgesprekken met de Farizeeën 2 De overspelige vrouw Bijbeltekst

Nadere informatie

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag.

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Feedbackvragen Overtuigen en presenteren Vraag 1 Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Geef per doel aan of je die al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen

Nadere informatie

Waarom politiek en wetenschap niet zonder feiten kunnen FTM

Waarom politiek en wetenschap niet zonder feiten kunnen FTM 1 van 5 24-05-17 08:28 ftm.nl Waarom politiek en wetenschap niet zonder feiten kunnen FTM Thomas Bollen 6-7 minuten Rutte zegt zelfs na het aftreden van Keizer dat hij geen aanwijzingen heeft om te twijfelen

Nadere informatie

SEXTING Bravenewbooks

SEXTING Bravenewbooks SEXTING Bravenewbooks 2014 1 Re Pristinus 2 SEXTING Tineke was het mooiste meisje van de klas. Ze lag op haar roze bed in een overwegend roze tienerkamer. Ze twijfelde. Tineke hinkte op twee gedachten.

Nadere informatie

TAALFILOSOFIE. Overkoepelende vraag: WAT IS BETEKENIS?

TAALFILOSOFIE. Overkoepelende vraag: WAT IS BETEKENIS? TAALFILOSOFIE Overkoepelende vraag: WAT IS BETEKENIS? TAALFILOSOFIE Formele seman=ek Bijv. Proposi=elogica Informele seman=ek TAALWETENSCHAP Syntaxis Semantiek Pragmatiek Seman=sche categorieën Termen

Nadere informatie

Rapport. Datum: 18 oktober 2001 Rapportnummer: 2001/325

Rapport. Datum: 18 oktober 2001 Rapportnummer: 2001/325 Rapport Datum: 18 oktober 2001 Rapportnummer: 2001/325 2 Klacht Verzoeker klaagt er over dat de Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Venlo tot het moment van indienen van de klacht bij de Nationale

Nadere informatie

Het medezeggenschapsreglement mag het aantal aaneengesloten zittingsperiodes in de MR niet beperken. UITSPRAAK

Het medezeggenschapsreglement mag het aantal aaneengesloten zittingsperiodes in de MR niet beperken. UITSPRAAK 107381 Het medezeggenschapsreglement mag het aantal aaneengesloten zittingsperiodes in de MR niet beperken. in het geding tussen: UITSPRAAK de medezeggenschapsraad van A, gevestigd te G, H en J, verzoeker,

Nadere informatie

EO Grootnieuws 24 januari 2015 Ds. J. Ezinga

EO Grootnieuws 24 januari 2015 Ds. J. Ezinga Beste luisteraar, EO Grootnieuws 24 januari 2015 Ds. J. Ezinga Vandaag gaat het over praktische wijsheid. Wijsheid voor het gewone dagelijkse leven We krijgen antwoorden op vragen zoals : Hoe krijg ik

Nadere informatie

Ego, Schaduw, Zelf volgens Jung Bram Moerland

Ego, Schaduw, Zelf volgens Jung Bram Moerland Ego, Schaduw, Zelf volgens Jung Bram Moerland Carl Jung was degeen die het begrip 'schaduw' in de psychologie introduceerde. Hij gaf daaraan een bijzondere betekenis: het verborgen ware zelf. Dat ware

Nadere informatie