platform Thema: Taalkwaliteit Helder taalbeleid is noodzakelijk Taal is een visitekaartje HAN: Invoeren taalalarm Communicatie november 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "platform Thema: Taalkwaliteit Helder taalbeleid is noodzakelijk Taal is een visitekaartje HAN: Invoeren taalalarm Communicatie november 2011"

Transcriptie

1 platform Communicatie 16 november 2011 Thema: Taalkwaliteit Helder taalbeleid is noodzakelijk Taal is een visitekaartje HAN: Invoeren taalalarm

2 Inhoud 02 Voorwoord Astrid Overvoorde Taalkwaliteit 03 Docent aan het woord Taal is het belangrijkste wapen van een jurist 04 Expert aan het woord Helder taalbeleid gaat verder dan eenmalig toetsen en beoordelen 06 Studenten aan het woord Taal is mijn visitekaartje 07 Speciaal voor u geselecteerd Interessante titels in uw vakgebied 08 Informatief Docentgegevens, contactgegevens, Centrale examens en Bespaar tijd met de nieuwe versie van Toets-op-maat! Contact Wat is Platform? Platform Communicatie is een nieuwsbulletin voor en door docenten en opleidingsmanagers. Het blad wordt 3x per jaar gratis verspreid. Klantenservice Voor informatie over alle leermiddelen, het aanvragen van beoordelingsmateriaal en overige vragen, suggesties, klachten en opmerkingen. U kunt ons bereiken via of via We zijn u graag van dienst. Wilt u Platform Communicatie ook ontvangen? Maakt u dan eenmalig een docentnummer aan op U kunt hier ook uw adresgegevens controleren en wijzigen. Eindredacteur Platform Communicatie Voorwoord Astrid Overvoorde werkt als tekstschrijver, hoofdredacteur en communicatiehulp voor onder meer Rijkswaterstaat, Sociale Verzekeringsbank en de gemeente Delft. Na een loopbaan als accountmanager bij een Amerikaanse organisatie, stak haar passie voor communicatie weer op. Dat resulteerde in de oprichting van CommuniCate! in Een eenvrouwszaak voor uiteenlopende communicatieklussen. Voor meer informatie: Astrid Overvoorde Het Nederlands van prinses Maxima Dat taalvaardigheid cruciaal is voor studiesucces staat niet langer ter discussie. Dat studenten bij het afstuderen een voldoende taalvaardigheid moeten hebben om een goede kans te maken op de arbeidsmarkt, wordt evenmin betwijfeld. Dit geldt ook voor NT2-studenten. Het belangrijkste wapen van een jurist is taal, benadrukt hoofddocent aan de HAN, Daisy van der Wagen-Huijskens. Taal-, spelling- en argumentatiefouten verstoren je boodschap. Sterker nog, in het ergste geval kan het als gevolg hebben dat mensen je werk niet serieus nemen. Ook de positie van taal in de zin van een vaste nationale standaard verandert. Er is sprake van een veranderde studentenpopulatie, met een zeer diverse taalachtergrond. Het Engels in Pakistan verschilt van dat in Koeweit en het is beide geen Brits, Amerikaans of Australisch Engels. Het Nederlands van prinses Máxima is Nederlands, maar het verschilt wel van dat van prins Willem-Alexander. Ik kan het niet goed beoordelen maar haar uitdrukkingsvaardigheid zou wel eens groter kunnen zijn dan die van hem. Toch zal zij fouten in het woordgeslacht blijven maken. Wilma van der Westen, Senior adviseur taalbeleid bij de Haagse Hogeschool en coauteur van het rapport 'Talige startcompetenties in het HO, deelt haar visie in de rubriek Expert aan het woord. Hoe belangrijk taalvaardigheid op de werkvloer is, vertellen twee voormalig NT2- studenten in dit Platform. Schoenontwerpster Deniz Terli moet haar concepten vaak toelichten: Mensen moeten zich een voorstelling van het werk kunnen maken, zonder dat ze het hebben gezien. Dat vergt een goede beheersing van de Nederlandse taal. Geniet van deze nieuwste editie van Platform Communicatie over taalkwaliteit. Website Kijk op onder Hoger Onderwijs voor meer informatie over onze studieboeken, events, nieuws, accountmanagers, auteurs en meer... Colofon Redactie: Astrid Overvoorde (eindredacteur), Emma Bel (Noordhoff Uitgevers), Margriet Bakker (Noordhoff Uitgevers) en Esther van Rhijn (Noordhoff Uitgevers) Vormgeving: SaDe Design, Breda Adres: Postbus 58, 9700 MB Groningen,

3 Drs. Daisy van der Wagen-Huijskes is hoofddocent en vakgroepvoorzitter Communicatie voor juristen aan de opleiding HBO-rechten aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Docent aan het woord Taal is het belangrijkste wapen van een jurist De opleiding HBO-rechten aan de HAN heeft dit studiejaar het 'Taalalarm' ingevoerd. Een signaal dat docenten af kunnen geven als studenten een product inleveren dat niet leesbaar is of te veel onnodige fouten bevat. Ook organiseren de docenten sinds vorig studiejaar een juridisch dictee. Daisy van der Wagen-Huijskes is hoofddocent en vakgroepvoorzitter communicatie voor juristen aan de HAN. Zij legt uit waarom de opleiding deze maatregelen heeft genomen. Het belangrijkste wapen van een jurist is taal. Een goede taalvaardigheid is dus essentieel voor een juridische carrière. Taalalarm! Taal-, spelling- en argumentatiefouten verstoren je boodschap. Sterker nog, in het ergste geval kan het als gevolg hebben dat mensen je werk niet serieus nemen. Het is dus belangrijk dat alle docenten binnen de opleiding alert zijn op taal. Niet alleen de Neerlandicus, maar ook de jurist. Daarom hebben wij het Taalalarm! ingevoerd. Het Taalalarm geeft een signaal af als studenten een product inleveren dat niet leesbaar is of te veel onnodige fouten bevat. Het schrijfproduct of de gaat dan ongelezen of onbeantwoord retour naar de student. Deze krijgt vervolgens de mogelijkheid om zijn of haar schrijfproduct te verbeteren. Hbo-jurist Ons uitgangspunt is dat een hbo-jurist heel zorgvuldig moet kunnen communiceren. Hij moet de juridische taal kunnen begrijpen en deze kunnen vertalen. De hbo-jurist vormt de schakel tussen de meester (in de rechten) en de cliënt. Door de leerlijn Nederlands die strak is aangezet binnen HBO-rechten, wordt de student elk studiejaar geconfronteerd met een module waarbij de Nederlandse taal centraal staat of waarbij de Nederlandse taal een wezenlijk onderdeel is van het desbetreffende vak. Voorbeelden zijn de modules Communicatie voor juristen, Juridisch argumenteren en De oefenrechtbank. Tijdens deze lessen leren wij studenten goed te lezen, te interpreteren en samen te vatten en laten wij de studenten presentaties geven, debatten voeren, pleiten en stukken schrijven. Herkennen en herhalen Op dit moment zijn we bezig om een combinatie van de leerlijn Nederlands en de leerlijn onderzoek als een rode draad door de opleiding te laten lopen. Het is duidelijk dat er binnen deze twee leerlijnen veel overlap zit. We willen dit concept neerzetten middels Blended learning. Het succes zit wat ons betreft in het herkennen en het herhalen van taal- en onderzoeksvaardigheden! NT2-studenten Voor NT2-studenten geldt dat zij heel hard moeten werken. In de eerste periode frissen we de basiskennis op. Halen deze studenten de taaltoets niet, dan hebben zij veelal ook moeite met de rechtenvakken. Veel van deze studenten beschikken jammer genoeg niet over het gewenste hbo-niveau en zijn dan na het eerste jaar genoodzaakt om de opleiding te verlaten. Mocht een NT2-student in het tweede jaar nog steeds problemen hebben met de Nederlandse taal, maar wel voldoende scoren op andere vakken, dan sturen wij deze student door naar het Talencentrum van de HAN. Al tijdens de voorlichting proberen wij belangstellenden wel duidelijk te maken dat HBO-rechten een talige studie is. Dat betekent dat een rechtenstudie niet voor iedereen de beste keuze is. Juridisch dictee Leuk om hier te vermelden is dat een groep enthousiaste docenten van HBO-rechten de organisatie van een juridisch dictee op zich heeft genomen. Ook de studenten van de studievereniging Fides hebben een bijdrage geleverd. Rechtenstudenten krijgen tijdens hun studie en in hun werk te maken met juridische termen, die mensen in het dagelijks leven niet gebruiken. De deelnemers zetten hun tanden in een tekst die niet alleen algemene valkuilen op taalgebied bevat, maar ook juridisch jargon. Het dictee onderstreept op een leuke manier het belang van zorgvuldig taalgebruik. Afgelopen schooljaar werd dit dictee voor de eerste keer afgenomen in Nijmegen en het was een groot succes. Talige missie Jammer genoeg moeten wij ons in het eerste jaar nog veel bezighouden met de basiskennis van de Nederlandse taal. Dit gaat ten koste van de extra verdieping die we de studenten graag ook hadden willen aanbieden om het door ons gestelde eindniveau, bijvoorbeeld die van de functie van adjunct-gerechtssecretaris, te halen. Met een taaltoets in het eerste jaar, een strakke leerlijn Nederlands en het Taalalarm binnen het curriculum zijn we goed op weg om de vierdejaars op het gewenste niveau te brengen. Van een hbo-jurist mag je ons inziens toch iets meer verwachten en aan die missie werkt het HBO-rechtenteam met man en macht. P03

4 Wilma van der Westen is senior adviseur taalbeleid bij De Haagse Hogeschool; voorzitter van het Nederlands / Vlaams Platform Taalbeleid Hoger Onderwijs; bestuurslid van Het Schoolvak Nederlands (HSN), van Levende Talen en van het sectiebestuur Nederlands. Wilma publiceert regelmatig over taalbeleid in het hoger onderwijs. Expert aan het woord Helder taalbeleid gaat verder dan eenmalig toetsen en beoordelen fotograaf Bart Maat, Over het algemeen heerst er een redelijke mate van tevredenheid over het niveau van de spreekvaardigheid. Ook over de leesvaardigheid van studenten zijn over het algemeen geen grote klachten. De geconstateerde taalproblemen zijn vooral geconcentreerd op het terrein van de schrijfvaardigheid (Bonset 2008). Dit is de conclusie van het rapport 'talige startcompetenties in het HO'. Wilma van der Westen is initiatiefnemer van het rapport. Ook was zij lid van de klankbordgroep van de commissie Meijerink. Wat is haar persoonlijke visie op het taalbeleid in het hoger en universitair onderwijs? Taalverwerving en taalontwikkeling Ik weet niet of je zomaar kunt zeggen dat het taalniveau van de gemiddelde student slecht is. Je kunt wel stellen dat door allerlei oorzaken het onderwijs een belangrijker taak heeft gekregen in het op gang brengen en houden van het proces van taalverwerving en taalontwikkeling. Zonder daarvoor aparte taalcursussen aan te bieden, trouwens. Die diverse oorzaken zijn de veranderende positie van taal, de nieuwe communicatiemiddelen en de toename van internationale samenwerking en uitwisseling. Maar natuurlijk ook de migratie: in elk gebied met een bepaalde (lands)taal leven meer en meer nietmoedertaalsprekers. De huidige wereld is veranderd. Dat geldt niet alleen voor de aard van de communicatie. Máxima en Alexander Ook de positie van taal in de zin van een vaste nationale standaard verandert. Er is sprake van een veranderde studentenpopulatie, met een zeer diverse taalachtergrond. Het Engels in Pakistan verschilt van dat in Koeweit en het is beide geen Brits, Amerikaans of Australisch Engels. Het Nederlands van Máxima is Nederlands, maar het verschilt wel van dat van Alexander. Ik kan het niet goed beoordelen maar haar uitdrukkingsvaardigheid zou wel eens groter kunnen zijn dan die van Alexander. Toch zal zij fouten in het woordgeslacht blijven maken. In deze wereld gaat het er niet om dat studenten vrijwel foutloos een spellingtoets kunnen maken en ook niet of zij kunnen ontleden. De taak van opleidingen in het hoger onderwijs is om hun uitdrukkingsvaardigheid te vergroten en te ontwikkelen tot een niveau dat past bij het toekomstige beroep. Uitdrukkingsvaardigheid Het hoger onderwijs hoort hooggekwalificeerde studenten af te leveren met een uitstekende taalvaardigheid. Taal is namelijk een belangrijk instrument voor de verwerving van kennis, voor competentieontwikkeling, bijvoorbeeld reflecteren en samenwerken, en voor de ontwikkeling van metacognitieve vaardigheden. Om goed te functioneren in het hoger onderwijs of in hogere functies is een kwalitatief hoge taalvaardigheid noodzakelijk. Bepalend voor die taalvaardigheid is uitdrukkingsvaardigheid: ondubbelzinnige, heldere, passende en zorgvuldige formuleringen; goede en geldige redeneringen en argumentatie en goed en zorgvuldig kunnen verwoorden van bijvoorbeeld causale en temporele relaties. Wildgroei van taaltoetsen Helaas, in plaats van in te zetten op leren en verwerven van de benodigde taal en het ontwikkelen van een goede uitdrukkingsvaardigheid, zet het onderwijs nu juist in op controleren. De toetsen gaan vaak uit van aannames en van een smalle visie op taal: toetsen van toepassing van spellingregels, linguïstische kennis, toevallige vocabulairekennis of weetjes of beperkte schrijfopdrachten zonder context. In die zin is er sprake van grote willekeur of wildgroei. Deze toetsen en het bijbehorend onderwijs plakken de pleister op de verkeerde wonde. Dit leidt niet tot het vergroten van het beroepsgerichte vocabulaire om studenten in staat te stellen in verschillende contexten, waaronder internationale, zorgvuldig, helder en passend te formuleren. Integendeel, van de strengere eisen aan de taalvaardigheid worden alleen de bureautjes beter. Zij verdienen aan het verbeteren van teksten van studenten. Er zijn momenteel zelfs bureaus die adverteren met het schrijven van teksten die 'absoluut plagiaatvrij' zijn. Belang van communicatievaardigheden De tijd en middelen die nu ingezet worden voor toetsen en strengere eisen kunnen we beter inzetten om studenten de taal te leren, niet in een aparte cursus, maar binnen de opleiding zelf. We moeten af van het denken in eenmalig toetsen en beoordelen. Er is ruimte nodig voor studenten om te kunnen leren ná de toets. Hogere functionarissen zullen onder andere moeten kunnen functioneren in vaak internationale teams en netwerken. Dat vraagt om kwa- P0

5 litatief uitstekende communicatievaardigheden. Communicatie is steeds belangrijker. Talige startcompetenties Om een einde te maken aan die wildgroei van taaltoetsen vanuit aannames en zicht te krijgen op de taalvaardigheid die daadwerkelijk nodig is om succesvol een opleiding in het hoger onderwijs te kunnen doorlopen, heeft het Nederlands / Vlaams Platform Taalbeleid hoger onderwijs zich als eerste doel gesteld de talige startcompetenties voor hoger onderwijs te beschrijven. In het rapport is dan ook beschreven welke taalvaardigheid studenten nodig hebben om te kunnen studeren. Bij het maken van die beschrijving heeft de SLO zich gebaseerd op het gemeenschappelijk Europees Referentiekader voor Moderne Vreemde Talen en gebruikgemaakt van de in de looptijd van het project verschenen rapport Over de drempels met taal en rekenen van de commissie Meijerink. Commissie Meijerink In dat rapport heeft de commissie Meijerink destijds standaarden voor de taal- en rekenniveaus in een Nederlandse onderwijsloopbaan vastgesteld. Ze beschrijven het gewenste niveau voor taal op vier momenten in de schoolcarrière van leerlingen (met name die momenten waarop ze de drempel naar een volgend onderwijsniveau overstappen). De niveaus drie en vier beschrijven het eindniveau van respectievelijk havo en vwo. Dat eindniveau zou in principe ook het beginniveau van de eerstejaarsstudenten in het hoger onderwijs moeten zijn. Maar de instroom In het hoger onderwijs is breder dan alleen havisten en vwo ers. Er komen ook studenten met een buitenlands diploma, colloquium doctum, internationale studenten of studenten afkomstig uit het tweetalig voortgezet onderwijs. Ik vind het jammer dat de 'talige startcompetenties' voor wat betreft de taalverzorging te sterk uitgaan van de beschrijving van Over de drempels. Taalontwikkelend lesgeven Een veranderde maatschappij stelt ook andere eisen aan de docent of leraar. Niet elke docent is daar blij mee. Maar het is geen kwestie van kiezen, die tendens is niet te stoppen. Het basisonderwijs krijgt in toenemende mate een opvoedende en verzorgende taak. Denk aan leren met elkaar omgaan, beleefd en behulpzaam zijn, voor jezelf opkomen, het bieden van een ontbijtje, bewegen voor de les en de activiteiten van de brede school. Leraren in het voortgezet onderwijs moeten ook zorgleerlingen kunnen begeleiden en taalontwikkelend les kunnen geven, ook al geven zij geschiedenis of wiskunde. Taalontwikkelend kunnen lesgeven betekent overigens niet dat alle docenten taalles geven of kunnen uitleggen hoe t kofschip werkt. Het betekent dat zij de studenten zodanige feedback kunnen geven op hun taalgebruik of taalgedrag dat zij zich verder kunnen ontwikkelen. Taalontwikkelend lesgeven betekent het stimuleren, uitdagen en aanjagen van het proces van taalontwikkeling. Dat zullen ook universitair docenten moeten doen. Helder taalbeleid Na het basisonderwijs en toen het voortgezet onderwijs, gaan nu ook hogescholen in toenemende mate over tot een meer structurele aanpak en de invoering van een hogeschoolbreed taalbeleid. Een beleid dat verder gaat dan een toets en onderwijs om de toets te halen. Universiteiten in Nederland zien hun studentenpopulatie pas nu veranderen en proberen via taaltoetsen of selectie aan de poort de problemen buiten te houden. Dat is een illusie, zeker nu het niveau en de kwaliteit van onderwijs ter discussie is komen te staan. Of het nu gaat om Engelstalige of om Nederlandstalige opleidingen, om de kwaliteit van opleiding en afstudeerders hoog te houden is een helder taalbeleid noodzakelijk. P05

6 Mirna Mustacevic kwam vijf jaar geleden naar Nederland als buitenlandse student. Na een intensieve cursus Nederlands studeerde zij bedrijfseconomie in Haarlem. Mirna rondde haar studie na vier jaar succesvol af en vond meteen een baan bij ERAC, een adviesbureau in Boxtel. Zij is werkzaam als adviseur Europese subsidies voor regionale ontwikkeling (EFRO) voor de Provincies Gelderland en Overijssel. Deniz Terli is 27 jaar. Haar ouders komen uit Turkije, maar zij is geboren en opgegroeid in Den Haag. Na het vwo is zij toegelaten aan de Willem de Kooning Academie (WDKA) in Rotterdam, richting modeontwerpen. In 2009 begon Deniz de opleiding industrial footwear design, een eenjarige opleiding voor mensen met een creatieve achtergrond. In 2010 behoorde zij tot de eerste lichting die de opleiding voltooide. In de zomer van 2010 is haar eerste ontwerp in productie gegaan en verkocht bij schoenwinkelketen 'Sacha'. Studenten aan het woord Taal is mijn visitekaartje fotograaf Sinan Seyhan, Steeds meer studenten ervaren problemen met taalvaardigheid tijdens hun studies aan een hogeschool of een universiteit. Docenten in het hoger onderwijs, stage-instellingen en werkgevers constateren dat studenten gebrekkig schrijven. Mirna Mustacevic en Deniz Terli hebben alle twee een allochtone achtergrond. Beiden studeerden succesvol af in het Hoger Onderwijs. Wat vinden zij van bovenstaande constatering? Welke rol speelde taalvaardigheid tijdens hun studie? Hoe belangrijk is taal voor hen nú? Non-verbale taal Deniz: De voorwerpen die ik ontwerp, zeggen iets over wie ik ben, hoe ik in het leven sta en op welke doelgroep ik me richt. Dat is een vorm van non-verbale taal. Ik ben heel visueel ingesteld en de manier waarop ik kijk naar voorwerpen is enorm belangrijk. Ik lees beelden op de manier waarop anderen teksten lezen. Hoewel ik een visueel ingesteld persoon ben, ben ik verbaal ook sterk. Ik kan vaak goed verwoorden wat ik wil uitdragen en dat is handig. Het maakt het makkelijk om uit te leggen wat ik doe, vooral aan mensen die zelf niet beeldend zijn ingesteld. Binnen een ontwerpbedrijf moet je bijvoorbeeld vaak je ideeën uitleggen aan mensen van de marketingafdeling. Maar ook bij een subsidieaanvraag is het noodzakelijk om je visuele werk te beschrijven in woorden. Mensen moeten zich een voorstelling van het werk kunnen maken, zonder dat ze het hebben gezien. Dat vergt een goede beheersing van taal. Taal als visitekaartje Mirna: Taal bepaalt je identiteit en je móet foutloos kunnen spreken en schrijven, ook als die taal niet jouw moedertaal is. Tijdens mijn studie volgde ik verschillende vakken die met communicatie te maken hebben, zoals: adviseren, argumenteren, presenteren, zakelijk schrijven en natuurlijk spelling. Daarbij staat taal altijd centraal, welke opleiding je ook volgt. De Nederlandse taal speelt een belangrijke rol in mijn werk. Je zou denken dat een bedrijfseconoom vooral te maken heeft met cijfers en analyses. Maar taal is nóg belangrijker, zowel op de werkvloer als richting de klant. Mijn dagelijkse werk bestaat uit het uitvoeren van financiële controle op verleende subsidies, toepassen van de wet- en regelgeving en contact houden met klanten. Taal is mijn visitekaartje. Struikelblokken voor NT2-studenten Deniz: Ondanks dat ik in Nederland ben geboren, merk ik dat mijn Turkse achtergrond invloed heeft op mijn taalgebruik. Niet als ik spreek, maar wel als ik teksten moet schrijven. Ik weet bijvoorbeeld vaak niet of ik 'de' of 'het' moet gebruiken en ik moet extra alert zijn op taalfouten, omdat ik niet intuïtief herken of iets fout of goed is gespeld. Iemand anders moet mijn teksten nalezen. Ik denk dat mijn schrijfstijl veel beter had kunnen zijn als ik op school regelmatig teksten had moeten schrijven. Wat mij betreft had er op school meer aandacht besteed kunnen worden aan schrijfvaardigheid in het algemeen. Goede en behulpzame docenten zijn heel belangrijk, want soms heb je als student persoonlijke begeleiding nodig om dingen te leren. Veel NT2-studenten hebben moeite met bijvoorbeeld zinsopbouw of correct gebruik van woorden. Mirna: Tijdens de taalcursus heb ik een goede basis gelegd voor het hbo, zelfs beter dan ik ooit had kunnen denken. Toch kun je schrijfstijl niet op korte termijn leren. De taal moet je ook kunnen voelen en bovendien moet je initiatief tonen om je verder te ontwikkelen. Dat heb ik tijdens mijn hbo-opleiding gedaan. Ik las verschillende soorten vakliteratuur, maar had helaas weinig tijd voor de Nederlandse literatuur. Storende taalfouten op social media? Mirna: Met vrienden communiceer ik via Skype, Facebook, Twitter en Pingen. Ook dan kan ik me eraan ergeren dat veel sms'jes of s barsten van de taalfouten. Helaas vinden veel studenten het niet belangrijk dat ze taalfouten maken. Op social media lijkt zakelijk schrijven niet meer van belang. Deniz: Voor social media gelden andere regels. Het is een sociale manier van communiceren en daarbij is de kwaliteit van taal minder belangrijk. Daar draait het om snelheid, met een bepaald aantal tekens een boodschap overbrengen. Dan vind ik het niet storend als er taalfouten zijn, zolang ik snap wat iemand bedoelt. Als je een zakelijke stuurt, vind ik dat het taalgebruik correct moet zijn. Al moet ik voor mezelf echt streng zijn om de mails foutloos te schrijven. Vooral het gebruik van hoofdletters schiet er weleens bij in. P06

7 Speciaal voor u geselecteerd Communicatie Taalvaardig in het hbo R, van Hogen, E. Rietstap ISBN: e druk 128 pagina s Prijs: 27,95 NIEUW Praktische cursus spelling M. Klein, M. Visscher ISBN: e druk 232 pagina s Prijs: 25,95 HERZIEN Leverbaar Leverbaar Taalvaardig in het hbo is een nieuw boek dat speciaal is geschreven voor studenten die Nederlands als tweede taal (NT2) hebben. Aan bod komen het leren omgaan met nieuwe hbo-woorden en moeilijk toegankelijke teksten, het efficiënt lezen van ingewikkelde passages, adviezen om sneller en beter te kunnen schrijven, oefeningen voor betere mondelinge presentaties en de vreemde taalfouten die NT2-studenten maken. is een gevarieerde site met veel oefeningen met feedback, begin- en eindtoetsen en video s van presentaties. Deze Praktische cursus spelling behandelt in vijftien hoofdstukken alle denkbare problemen rond de spelling van het Nederlands. Het boek besteedt extra veel aandacht aan de spelling van de werkwoordsvormen en aan talloze subtiliteiten van de Nederlandse spelling. Aan bod komen de werkwoordsvormen, het aaneenschrijven van woorden, het trema, de apostrof, het vervangingsteken, het koppelteken, hoofdletters, verkleinwoorden, het woordgeslacht, leestekens en het afbreken van woorden Wie meer wil oefenen kan gebruikmaken van de website: met toetsen, oefeningen met feedback en studieadvies. Praktische cursus zinsontleding M. Klein, M.C. van der Toorn ISBN: e druk 152 pagina s Prijs: 25,95 Leverbaar HERZIEN Taaltopics spelling C.W.P. Braas, L. van der Pas ISBN: e druk 168 pagina s Prijs: 26,25 Leverbaar vanaf medio november 2011 HERZIEN Praktische cursus zinsontleding bewijst dat grammatica geen struikelblok hoeft te zijn. Op een overzichtelijke en complete manier biedt het boekje de student inzicht in de fundamentele theorie van de taal- en redekundige ontleding. De oefeningen hebben een oplopende moeilijkheidsgraad. Alle antwoorden bij de oefeningen zijn achter in het boek opgenomen. Elk hoofdstuk eindigt met twee toetsen. Op staat een groot aantal toetsen en oefeningen met feedback, waarmee de student zelfstandig aan het werk kan. Taaltopics Spelling geeft een overzicht van de belangrijkste regels voor spelling en interpunctie. Via een diagnostische toets kan de student een persoonlijke selectie maken van op te frissen onderwerpen. Het boek is op verschillende punten vernieuwd. Bij werkwoordspelling ligt het accent op problemen die studenten hiermee ervaren. Met een checklist kan de student bij iedere werkwoordsvorm snel achterhalen wat de problemen zijn. Het hoofdstuk Samenstellingen behandelt nu ook de meerledige samenstellingen en ingeburgerde Engelse woordcombinaties. Voorbeelden zijn vernieuwd en oefeningen zijn vervangen. De website bevat veel extra materiaal. P07

8 Maak hier één login aan om onbeperkt toegang te krijgen tot en alle ondersteunende websites van Noordhoff Uitgevers. Contactgegevens Noordhoff Uitgevers Klantenservice: Voor informatie over alle leermiddelen, het aanvragen van beoordelingsmateriaal en overige vragen, suggesties, klachten en opmerkingen kunt u ons bereiken via of via (050) We zijn u graag van dienst. Website: Kijk op voor meer informatie over onze studieboeken, events, nieuws, accountmanagers, auteurs en meer Centrale examens? De SP en PVV willen de examens op het hbo landelijk regelen. Afgelopen voorjaar kwam dit bericht in de media. Men is ervan overtuigd dat dit nodig is om de kwaliteit van het onderwijs te garanderen. Immers, centraal vastgestelde examens moeten voorkomen dat hogescholen sjoemelen met diploma s, zoals bleek uit een onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs. We hebben de geïnterviewden in dit Platform om een reactie gevraagd. Daisy van der Wagen-Huijskes: De centraal vastgestelde examens hebben nog niet ter discussie gestaan; daar kan ik geen uitspraak over doen. Wij zijn altijd bezig met het optimaliseren van het niveau. Als we centraal vastgestelde examens zouden invoeren betekent dat, dat we (beperkte) concessies moeten doen en daar zijn wij geen voorstander van. Wilma van der Westen: De centrale examens hebben alleen betrekking op de pabo en de lerarenopleiding. Het betreft dan een combinatie van eisen vanuit het beroep aan de eigen taalvaardigheid van leraren en de beroepseisen (taal)les kunnen geven). Het onderwijs dient zich bij wet (spellingwet) te houden aan de vastgestelde spellingregels. Voor de overige opleidingen komen (vooralsnog) geen centrale examens en dit zou ook nog niet kunnen: het is onvoldoende helder welke taalvaardigheid een verpleegkundige, civiel ingenieur of industrieel ontwerper nodig heeft voor de uitoefening van zijn beroep op het niveau van hoger onderwijs. Bij sommige opleidingen gelden strengere eisen aan de uitdrukkingsvaardigheid van studenten (dit is iets anders dan correct kunnen spellen), zoals juridische opleidingen, accountancy en andere economieopleidingen. Maar ook voor de sociale sector en de gezondheidszorg is een goede uitdrukkingsvaardigheid een vereiste. Bespaar tijd met de nieuwe versie van toets-op-maat Met Toets-op-maat kunt u als docent eenvoudig zelf tentamens samenstellen, in slechts enkele stappen. Ontdek de verbeterde 2.0 functionaliteit Toets-op-maat is nu nog gebruiksvriendelijker. Dit zijn de belangrijkste nieuwe functionaliteiten: Exportmogelijkheden naar Word, Pdf en Question Mark Perception Eigen vragen toevoegen Waardering toekennen en reacties plaatsen bij vragen Vraag een presentatie aan Benieuwd naar alle (nieuwe) mogelijkheden van Toets-op-maat? Vraag een presentatie aan via Wij nemen contact met u op om uw wensen te bespreken. Met uw aanvraag maakt u kans op een fantastische avond uit met vrienden of collega's t.w.v. 750! Toets-op-maat biedt gemak, is tijdsbesparend en sterk verbeterd.

Talige startcompetenties voor hoger onderwijs

Talige startcompetenties voor hoger onderwijs . Hoger onderwijs Tijdens de workshop op de HSN-conferentie illustreer ik zowel taalbegeleiding als taalontwikkelend lesgeven met praktijkvoorbeelden uit ons departement en gaan we in gesprek over de mogelijkheden

Nadere informatie

Verplicht toetsen en bijspijkeren of eigen verantwoordelijkheid? De basisvaardigheden Nederlands van eerstejaars VU-studenten

Verplicht toetsen en bijspijkeren of eigen verantwoordelijkheid? De basisvaardigheden Nederlands van eerstejaars VU-studenten 7.Taalbeleid hoger onderwijs Ronde 8 Marloes van Beersum & Eline van Straalen Taalcentrum-VU, Vrije Universiteit Amsterdam Contact: mvanbeersum@taalcentrum-vu.nl evanstraalen@taalcentrum-vu.nl Verplicht

Nadere informatie

Engels als voertaal in het hoger onderwijs: één taalbeleid!

Engels als voertaal in het hoger onderwijs: één taalbeleid! Engels als voertaal in het hoger onderwijs: één taalbeleid! Wilma van der Westen Conferentie Meertalig in de loopbaan: geen luxe, maar noodzaak 24 mei 2012 Even voorstellen: Bestuurslid Het Schoolvak Nederlands

Nadere informatie

Talige startcompetenties Hoger Onderwijs

Talige startcompetenties Hoger Onderwijs Talige startcompetenties Hoger Onderwijs Making a difference 23 maart 2010 Wilma van der Westen Voorzitter Nederlands / Vlaams Taal als voorwaarde voor studiesucces Instrument voor de verwerving van kennis

Nadere informatie

! " # $ % &! " # $ % & $ & ' $ (& $ ' % ) # & #) ( & $ & ' ( * & $ & ' $ & # ' ' ) ( $$ ' $! 2

!  # $ % &!  # $ % & $ & ' $ (& $ ' % ) # & #) ( & $ & ' ( * & $ & ' $ & # ' ' ) ( $$ ' $! 2 2 "# " # ## * # +## " # #, " # # - #./# # ## 0 1 # # #2 # # # #3 - " 0 * +./#- +# - 1 1 3 ** +, -" -. 4567 8 9#: ; :

Nadere informatie

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets Tenslotte demonstreren we u de online databank op de website van de Nederlandse Taalunie. U kunt Lezen in het basisonderwijs, evenals Schrijven in het basisonderwijs, downloaden van de volgende websites:

Nadere informatie

C2-taken uitvoeren met een B2-niveau: kunst- en vliegwerk?

C2-taken uitvoeren met een B2-niveau: kunst- en vliegwerk? C2-taken uitvoeren met een B2-niveau: kunst- en vliegwerk? Ineke de Bakker Universiteit van Amsterdam Instituut voor Nederlands Taalonderwijs en Taaladvies (INTT) E.: r.t.debakker@uva.nl Programma II van

Nadere informatie

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Wilma van der Westen Project Docenten aan zet bij taal in alle vakken Utrecht 7 november 2012 Even voorstellen: Bestuurslid Het Schoolvak Nederlands HSN

Nadere informatie

Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte

Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte 10/5/10 1 Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte NDN-lenteconferentie 2010: Kwaliteitszorg voor taal door leerlijnen, Antwerpen, 7 mei 2010 Kees de Glopper Expertisecentrum

Nadere informatie

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda.

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda. 2de GoLeWe-projectconferentie Maastricht, 11 mei 2010 Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda 11 mei 2010 Tussentijdse

Nadere informatie

Didactische verantwoording. Allemaal taal. Taal en communicatie voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en op de peuterspeelzaal

Didactische verantwoording. Allemaal taal. Taal en communicatie voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en op de peuterspeelzaal Didactische verantwoording Allemaal taal Taal en communicatie voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en op de peuterspeelzaal Jenny van der Ende Taalondersteuning bij kinderen Naast behoefte aan

Nadere informatie

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets.

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets. Richard Vollenbroek Hogeschool Edith Stein/Onderwijscentrum Twente Vollenbroek@edith.nl Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets. Instromende eerstejaars studenten aan Nederlandse pabo s

Nadere informatie

Engels op topniveau. Cambridge Certificates voor alle leerlingen

Engels op topniveau. Cambridge Certificates voor alle leerlingen Engels op topniveau Cambridge Certificates voor alle leerlingen Waarom? De toename van het gebruik van het Engels in de wereld is een feit. Het is de taal van veel games en websites, van veel films, televisieseries

Nadere informatie

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/)

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) SLO oktober 2009 filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) Achtergrond Nederland heeft een goed onderwijssysteem. Maar, er is maatschappelijke zorg over de kwaliteit van het reken- en taalonderwijs.

Nadere informatie

secretaresse! niveau 3 en! management assistent niveau 4!

secretaresse! niveau 3 en! management assistent niveau 4! secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4 De mbo-opleiding secretaresse niveau 3 / management assistent niveau 4 is bedoeld voor secretaresses van KLM die geen mbo-diploma hebben. VAKMANSCHAP

Nadere informatie

Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4

Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4 Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4 De mbo-opleiding secretaresse niveau 3 / management assistent niveau 4 is bedoeld voor secretaresses en management assistenten die geen mbo-diploma

Nadere informatie

Taalkunde in het schoolvak Nederlands: wat hebben methodes ons te bieden?

Taalkunde in het schoolvak Nederlands: wat hebben methodes ons te bieden? VIERENTWINTIGSTE CONFERENTIE HET SCHOOLVAK NEDERLANDS Ronde 5 Maria van der Aalsvoort ILS, Radboud Universiteit Nijmegen Contact: m.vanderaalsvoort@ils.ru.nl Taalkunde in het schoolvak Nederlands: wat

Nadere informatie

Slecht in taal, slecht in studie? Resultaten van een onderzoek naar de relatie tussen taalvaardigheid en studiesucces

Slecht in taal, slecht in studie? Resultaten van een onderzoek naar de relatie tussen taalvaardigheid en studiesucces VIJFENTWINTIGSTE CONFERENTIE HET SCHOOLVAK NEDERLANDS Ronde 1 Wilma van der Westen & Domien Wijsbroek Haagse Hogeschool Contact: W.M.C.vanderWesten@hhs.nl D.H.J.Wijsbroek@hhs.nl Slecht in taal, slecht

Nadere informatie

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer:

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer: Diplomawaardering Met een diploma dat niet-nederlands is, krijgt uw kind soms moeilijk toegang tot het hoger onderwijs in Nederland. Daarvoor verschillen de onderwijssystemen van de diverse landen te veel.

Nadere informatie

Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase

Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase Cursus Hoofdstuk havo 4/5 vwo 4 vwo 5/6 1 Leesvaardigheid 2 Schrijfvaardigheid 1 Inleiding leesvaardigheid 1 Leesstrategieën 2 Schrijfdoelen 3 Tekstsoorten 4 Tekst en publiek

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

NEDERLANDS en REKENEN

NEDERLANDS en REKENEN NEDERLANDS en REKENEN INHOUD Voorwoord Nederlands Rekenen Voorwoord Je beseft het misschien niet, maar de hele dag ben je met taal bezig. Om in de maatschappij en in je vak waarvoor je wordt opgeleid je

Nadere informatie

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012 De Referentieniveaus Taal BAVO Eemlanden 14 maart 2012 2 Wat komt aan de orde? Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Status en ontwikkelingen rond de referentieniveaus Referentieniveaus

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

Referentieniveaus Nederlandse taal

Referentieniveaus Nederlandse taal Referentieniveaus Nederlandse taal Congres ThiemeMeulenhoff Ede 2 februari 2012 Zorg over taal en rekenen Pabo-studenten: onvoldoende taal- en rekenvaardig Internationale onderzoeken: voorzichtige neerwaartse

Nadere informatie

Taalontwikkelend onderwijs in het hbo. Een voorbeeld van zelfregie

Taalontwikkelend onderwijs in het hbo. Een voorbeeld van zelfregie Henriette Groot Antink & Pieter t Hart Hogeschool Utrecht Faculteit Gezondheidszorg Contact: hgrootantink@gmail.com p.hart@sobit.nl Taalontwikkelend onderwijs in het hbo. Een voorbeeld van zelfregie 1.

Nadere informatie

De taalontwikkeling in het curriculum van Maatschappelijk Werk en Dienstverlening (MWD); de module Rapportage als voorbeeld

De taalontwikkeling in het curriculum van Maatschappelijk Werk en Dienstverlening (MWD); de module Rapportage als voorbeeld Ronde 6 Pauline Warrenaar De Haagse Hogeschool Contact: p.m.h.warrenaar@hhs.nl De taalontwikkeling in het curriculum van Maatschappelijk Werk en Dienstverlening (MWD); de module Rapportage als voorbeeld

Nadere informatie

Cambridge. Engels VWO. www.staring.nl. 1039042 Staring A5 brochure Cambridge Engels.indd 1

Cambridge. Engels VWO. www.staring.nl. 1039042 Staring A5 brochure Cambridge Engels.indd 1 Cambridge Engels VWO www.staring.nl 1039042 Staring A5 brochure Cambridge Engels.indd 1 19-01-16 13:33 Wat is Cambridge Engels? De Universiteit van Cambridge heeft een serie cursussen en examens Engelse

Nadere informatie

Product Informatie Blad - Taaltoets

Product Informatie Blad - Taaltoets Product Informatie Blad - Taaltoets PIB150-2010-Taaltoets Context In opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de Commissie Meijerink onderzoek gedaan naar wat leerlingen

Nadere informatie

talencentrum Het Talencentrum helpt u verder

talencentrum Het Talencentrum helpt u verder Het Talencentrum helpt u verder 1 Het Talencentrum Succesvol communiceren begint met taal. Of u nu naar een congres in Atlanta gaat, een vergadering hebt in Beijing, op stage gaat in Rio de Janeiro of

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016

TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016 TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016 INHOUD Inleiding Online cursussen Klantgericht schrijven Nederlands Zakelijk Engels Spelling & Grammar Online test Nederlands spelling & grammatica Online test Engels

Nadere informatie

Goed geschreven. Zakelijk schrijven binnen opleiding en beroep. Verwijsmodel. Wilma van der Westen. Herziene en uitgebreide versie, oktober 2009

Goed geschreven. Zakelijk schrijven binnen opleiding en beroep. Verwijsmodel. Wilma van der Westen. Herziene en uitgebreide versie, oktober 2009 Goed geschreven Zakelijk schrijven binnen opleiding en beroep Verwijsmodel Herziene en uitgebreide versie, oktober 2009 Wilma van der Westen bussum 2009 Naslagwerken en verwijsmodel Wanneer je aan je eigen

Nadere informatie

Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV)

Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Faculteit Economie en Management 2007/2008 Versie 1 Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Voor wie is deze minor bestemd

Nadere informatie

Academisch schrijven in voortgezet en hoger onderwijs: effectieve didactiek

Academisch schrijven in voortgezet en hoger onderwijs: effectieve didactiek wil niet alleen écht gekend worden als hij in verleiding wordt gebracht; diezelfde echtheid zoekt hij in de boeken. Gert Rijlaarsdam (a), Mariet Raedts (b) & Wilma van der Westen (c) (a) Universiteit van

Nadere informatie

Ontwikkelen/schrijiven methodiek Nederlands (geschreven door Jalal Al Baz) Kennis voor een gevulde winkelwagen / 2004/EQC/0021

Ontwikkelen/schrijiven methodiek Nederlands (geschreven door Jalal Al Baz) Kennis voor een gevulde winkelwagen / 2004/EQC/0021 Ontwikkelen/schrijiven methodiek Nederlands (geschreven door Jalal Al Baz) Kennis voor een gevulde winkelwagen / 2004/EQC/0021 Beschrijving van de methodiek Nederlands op de boulevard Inleiding In het

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I. Goede. Een. Zin. Yolanda Mante Laura Vening

06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I. Goede. Een. Zin. Yolanda Mante Laura Vening 06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I Een Goede Zin Yolanda Mante Laura Vening I 06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

OPEN DAGEN HBO 2011. Naam school Datum Info/evt. aanmelden. 18.00-21.00 uur. 18.00-21.00 uur. Woensdag 15 juni. Dinsdag 14 juni: 14.

OPEN DAGEN HBO 2011. Naam school Datum Info/evt. aanmelden. 18.00-21.00 uur. 18.00-21.00 uur. Woensdag 15 juni. Dinsdag 14 juni: 14. NIEUWSBRIEF LOB-BUREAU HAVO 30 mei 2010 OPEN DAGEN HBO 2011 Naam school Datum Info/evt. aanmelden AVANS Breda 18.00-21.00 uur www.avans.nl www.avansopen.nl AVANS Den Bosch 18.00-21.00 uur www.avansopen.nl

Nadere informatie

LTP klas 2 2014-2015. periode 1 september grammatica blok 1+2 (weging 2x)

LTP klas 2 2014-2015. periode 1 september grammatica blok 1+2 (weging 2x) LTP klas 2 2014-2015 periode 1 september grammatica blok 1+2 (weging 2x) oktober boekverslag 1 met recensie (weging 1x) spelling blok 1 + 2 (weging 1x) taalschat blok 1+2 (weging 1x) november leesvaardigheid

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

PTA Nederlands HAVO Belgisch Park cohort 14-15-16

PTA Nederlands HAVO Belgisch Park cohort 14-15-16 Examenprogramma Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Leesvaardigheid Domein B Mondelinge taalvaardigheid Domein

Nadere informatie

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Academie voor Algemeen en Financieel Management (AAFM) - Accountancy - Bedrijfseconomie - Bedrijfskunde MER - Human Resource Management WELKOM BIJ AAFM Even voorstellen:

Nadere informatie

xxxxxxxxxxxxxxx 11/19/2010

xxxxxxxxxxxxxxx 11/19/2010 Taalonderzoek bij meertalige volwassenen Gerda Bruinsma Paul scoord op de TvK zinsbouwprocutie test net gemiddeld.op de onderdelen TvK woordvoormproductie en TvK Woordenschatproductie 2 scoord hij gemiddeld.

Nadere informatie

Voor SE-3 (in de derde SE-periode van het jaar) schrijf je een uiteenzetting aan de hand van documentatie die door de docent is gebundeld.

Voor SE-3 (in de derde SE-periode van het jaar) schrijf je een uiteenzetting aan de hand van documentatie die door de docent is gebundeld. PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2015-2018 Vak: Nederlandse taal en literatuur 2 f vwo Inleiding Voor het vak Nederlands ben je bezig met de onderdelen taalvaardigheid, taalkunde en literatuuronderwijs.

Nadere informatie

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets is overzichtelijk en ziet er aantrekkelijk uit IEP Eindtoets - informatie voor ouders Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets voor een goed beeld van uw kind Sinds

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Engels is 'a piece of cake' met een Cambridge Certificate

Engels is 'a piece of cake' met een Cambridge Certificate Engels is 'a piece of cake' met een Cambridge Certificate DevelsteinCollege - Develsingel (gymnasium, atheneum, havo en vmbo-t) Develsingel 5, 3333 LD Zwijndrecht Postbus 377, 3330 AJ Zwijndrecht T: 078-619

Nadere informatie

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets is overzichtelijk en ziet er aantrekkelijk uit IEP Eindtoets - informatie voor ouders Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets voor een goed beeld van uw kind Vanaf

Nadere informatie

TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016 WERKGEVERS. > inhoud

TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016 WERKGEVERS. > inhoud TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016 WERKGEVERS INHOUD Inleiding Online cursussen Klantgericht schrijven Nederlands Zakelijk Engels Spelling & Grammar Online test Nederlands spelling & grammatica Online

Nadere informatie

Syntheseproef kerst 2013 Theoretische richtingen

Syntheseproef kerst 2013 Theoretische richtingen Syntheseproef kerst 2013 Theoretische richtingen Vooraf De syntheseproef bestaat uit een aantal onderdelen. 1. Schriftelijke taalvaardigheid Het verslag dat je maakte van de aidsgetuigenis van Kristof

Nadere informatie

TRAINING WERKEN MET. Training Werken met. Ella Bohnenn Fouke Jansen. In opdracht van Stichting Expertisecentrum ETV.nl

TRAINING WERKEN MET. Training Werken met. Ella Bohnenn Fouke Jansen. In opdracht van Stichting Expertisecentrum ETV.nl ... WERKEN MET TRAINING Ella Bohnenn Fouke Jansen In opdracht van Stichting Expertisecentrum ETV.nl Stichting Expertisecentrum ETV.nl Lange Voorhout 9 2514 EA Den Haag Postbus 556 2501 CN Den Haag T 070-3765490

Nadere informatie

De lessen. In de onderstaande tabel staan de vakken die worden gegeven in het Engels: Aantal lesuren

De lessen. In de onderstaande tabel staan de vakken die worden gegeven in het Engels: Aantal lesuren 2015-2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Wat houdt de pilot tweetalig onderwijs op het Dollard College in?... 3 De lessen... 3 Device... 4 Taalvaardigheid... 4 Internationalisering... 5 Kosten... 5 Bevorderingsnormen...

Nadere informatie

Schrijven en leren op de pabo en de basisschool. Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits

Schrijven en leren op de pabo en de basisschool. Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits Schrijven en leren op de pabo en de basisschool Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits Onderwerpen Schrijven op de lerarenopleiding en de basisschool De kracht van schrijven voor het leren en

Nadere informatie

PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 13-14-15

PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 13-14-15 Examenprogramma NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands in de maatschappij. NE/K/2 Basisvaardigheden De kandidaat kan

Nadere informatie

A. Persoonlijke gegevens

A. Persoonlijke gegevens Windesheim, Gesprek op afstand Zelfevalutie/feedbackformulier Beste (aankomende) student, Hartelijk dank voor het invullen en versturen van het Intakeformulier Afstandsleren School of Education. Per e-mail

Nadere informatie

Doorgaande leerlijn taal voor alle kinderen. Els Loman

Doorgaande leerlijn taal voor alle kinderen. Els Loman Doorgaande leerlijn taal voor alle kinderen Els Loman Doelen Verdieping in de inhouden van de domeinen van taal van de referentieniveaus www.taalenrekenen.nl 2 Waar Wil Je Heen? Alice kwam bij een tweesprong.

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal

Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Weblecture LEONED Utrecht 14 november 2012 Bart van der Leeuw, SLO Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Inhoudsopgave van het college

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2015-2016 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

tieve En Ect Educa traj

tieve En Ect Educa traj Educatieve trajecten Educatieve trajecten In opdracht van gemeentes verzorgt het ROC Kop van Noord- Holland opleidingen voor volwassenen om participatie in de samenleving of op het werk te vergroten: de

Nadere informatie

Correct en gestructureerd Nederlands. Voorstel taalbeheersingspilots 2012-2013 op de HKU

Correct en gestructureerd Nederlands. Voorstel taalbeheersingspilots 2012-2013 op de HKU Correct en gestructureerd Nederlands Voorstel taalbeheersingspilots 2012-2013 op de HKU 1 Voorwoord Bijna dagelijks lees je in de krant en hoor je via andere nieuwsmedia dat het hbo klaagt over het taalniveau

Nadere informatie

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau 2011 2014 Projectnummer 517575-LLP-1-2011-1-CH- ERASMUS-EMCR OVEREENKOMST NR. 2011-3648 / 001-001 Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

Communicatie voor juristen. mevrouw drs. D. van der Wagen. Communicatie voor juristen. Beschrijving en doel van dit beroepsproduct

Communicatie voor juristen. mevrouw drs. D. van der Wagen. Communicatie voor juristen. Beschrijving en doel van dit beroepsproduct Titel Onderwijseenheid (OWE) Code OWE Eigenaar OWE Communicatie voor juristen COJE 1 Opleiding HBO-Rechten 2 Doelgroep: variant(en) VT / DT / DU / EL mevrouw drs. D. van der Wagen E-learning Cluster A-cluster

Nadere informatie

NT1 Instroom Begrippenlijst en taalverzorging: Spelling, grammatica, Semantiek en stilistiek: stijl, zinsbouw, woordkennis Lezen en schrijven

NT1 Instroom Begrippenlijst en taalverzorging: Spelling, grammatica, Semantiek en stilistiek: stijl, zinsbouw, woordkennis Lezen en schrijven TOETSEN TAAL Titel Korte omschrijving Uitgever en jaar Doelgroep Niveau Koppeling Stand. & Eindt. Context Digitaal / Instaptoets NT1 Een instaptoets voor lezen en VanDorp educatief, www. schrijven om de

Nadere informatie

MEDIACONTACT SITUATIE

MEDIACONTACT SITUATIE MEDIACONTACT Wilco Bontenbal SITUATIE U, als manager, krijgt ongetwijfeld wel eens te maken met de. Daarom is het belangrijk om inzicht te krijgen in uw natuurlijke stijl van optreden in de en uw voorkeur

Nadere informatie

Ronde 8. Referentiekader taal: hoe werkt dat? 1. Inleiding. 2. Wat is het Referentiekader taal?

Ronde 8. Referentiekader taal: hoe werkt dat? 1. Inleiding. 2. Wat is het Referentiekader taal? Ronde 8 Theun Meestringa & Bart van der Leeuw SLO, Enschede Contact: t.meestringa@slo.nl b.vanderleeuw@slo.nl Referentiekader taal: hoe werkt dat? 1. Inleiding Het Nederlandse Ministerie van Onderwijs,

Nadere informatie

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid, Departement Inburgering in het kader van Managers van diversiteit. Taalgericht naar werk Inhoud I

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid, Departement Inburgering in het kader van Managers van diversiteit. Taalgericht naar werk Inhoud I taalgericht naar werk Over het belang van geïntegreerd vakonder wijs voor beroepsgerichte opleidingen Publicatie ontwikkeld door Linguapolis, Instituut voor Taal en Communicatie Universiteit Antwerpen

Nadere informatie

INFORMATIEPAKKET. Leuk. Leerzaam. LeerBuddy.

INFORMATIEPAKKET. Leuk. Leerzaam. LeerBuddy. INFORMATIEPAKKET Leuk. Leerzaam. LeerBuddy. INHOUDSOPGAVE 3 Hoe werkt het nou eigenlijk? 8 Onze tarieven 4 Over LeerBuddy 9 Doet LeerBuddy meer dan alleen bijles? 5 Bijles, Huiswerkbegeleiding, Examentraing

Nadere informatie

De taaltoets voorbij. Oefenmateriaal bij het boek

De taaltoets voorbij. Oefenmateriaal bij het boek De taaltoets voorbij Oefenmateriaal bij het boek Oefenstrategie In de inleiding bij het boek schreven wij onder andere: Recent wetenschappelijk onderzoek onderbouwt dat je voornamelijk vanuit je onbewuste

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS

VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS WELKE MOGELIJKHEDEN HEB IK? 10-9-2015 COLLEGE DEN HULSTER 2 WELKE MOGELIJKHEDEN 1 HBO (73%) MBO (5%) VWO (5%) VAVO (10%) JE KEUZE UITSTELLEN (5%) EEN BAAN ZOEKEN (2%)

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit?

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Naam opleiding: Industrieel Ontwerpen Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen Nederlands (PO - havo/vwo) 2011

Doorlopende leerlijnen Nederlands (PO - havo/vwo) 2011 Doorlopende leerlijnen Nederlands ( - havo/vwo) 2011 De samengevatte kerndoelen en eindtermen in samenhang met de referentieniveaus taal Domein 1. Leesvaardigheid Nr. 4: Informatie achterhalen in informatieve

Nadere informatie

PTA Nederlands KBL Bohemen, Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17

PTA Nederlands KBL Bohemen, Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17 Exameneenheden Nederlands NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands in de maatschappij. NE/K/2 Basisvaardigheden De kandidaat

Nadere informatie

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps Titanpad Answergarden Wordle Tricider Resultaten Workshop ICT & Aps Rotterdam, Landelijke Lio-dag 9 februari 2012 Beste student van de lerarenopleidingen economie. Jullie hebben op 9 februari 2012 een

Nadere informatie

Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek.

Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek. Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek. Het schooljaar is nu bijna voorbij. Afgelopen jaar was voor de Oranje Nassau een bijzonder jaar, ze zijn namelijk vindplaatsschool geworden!

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

Studiehandleiding eigen vaardigheid basistoets Nederlands (studiegidsnr: 70710P06MY)

Studiehandleiding eigen vaardigheid basistoets Nederlands (studiegidsnr: 70710P06MY) Universitaire Pabo van Amsterdam Nieuwe Prinsengracht 130 1018 VZ Amsterdam E-mail: upva@uva.nl www.student.uva.nl/upva Studiehandleiding eigen vaardigheid basistoets Nederlands (studiegidsnr: 70710P06MY)

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens

IEP Eindtoets. IEP Eindtoets - informatie voor ouders. Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets is overzichtelijk en ziet er aantrekkelijk uit IEP Eindtoets - informatie voor ouders Bureau ICE De nieuwe generatie toetsen en examens IEP Eindtoets voor een goed beeld van uw kind Vanaf

Nadere informatie

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER Jongeren krijgen op school, op de werkplek, in de klas met allerlei regels en afspraken te maken. Zijn de afspraken en regels duidelijk genoeg voor hen? Wat vinden

Nadere informatie

WHITEPAPER. Waarom taalkennis veiligheid en productiviteit verhoogt

WHITEPAPER. Waarom taalkennis veiligheid en productiviteit verhoogt WHITEPAPER Gebrekkige taalkennis is gevaarlijk en contraproductief Het kunnen spreken van goed Nederlands is voor veel mensen een vanzelfsprekendheid. Men gaat er dan ook vaak van uit dat iedereen probleemloos

Nadere informatie

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag BVE/IenI/2006-43667

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag BVE/IenI/2006-43667 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk BVE/IenI/2006-43667 Onderwerp Inspectierapport 'Nederlands in het mbo' Bijlage(n) Rapport

Nadere informatie

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen Projectplan 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag Projectleider Arno van Houwelingen / Peter Eskens Deelnemende instellingen Haagse Hogeschool J. Westerdijkplein - namen en adressen 75 van de deelnemende

Nadere informatie

PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 14-15-16

PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 14-15-16 Examenprogramma PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 14-15-16 NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015 FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO Syllabus centraal examen 2015 April 2013 2013 College voor Examens, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Verleg je grenzen! Waarom kiest ú voor het nieuwe Taalblokken? Taalblokken Engels Brochure MBO

Verleg je grenzen! Waarom kiest ú voor het nieuwe Taalblokken? Taalblokken Engels Brochure MBO Brochure MBO Toetsing Figuur 4, toetsing Door de nieuwe aanpak en de goede mix van digitaal lesmateriaal en boeken geeft Taalblokken Engels mij de ruimte om les te geven zoals ik wil. Verleg je grenzen!

Nadere informatie

Voorwoord. Veel succes met de schrijftraining! Amsterdam, februari 2012. Freek Bakker Joke Olie. 6 Voorwoord

Voorwoord. Veel succes met de schrijftraining! Amsterdam, februari 2012. Freek Bakker Joke Olie. 6 Voorwoord Voorwoord Schrijven op B2 is een takenboek dat hulp biedt bij de training in het schrijven van korte en langere teksten in het Nederlands, die geschreven moeten worden op het Staatsexamen NT2 II. Schrijven

Nadere informatie

PTA Nederlands BBL Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17

PTA Nederlands BBL Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17 Exameneenheden Nederlands (verschillen tussen BBL en KBL zijn in de tekst aangegeven) NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands

Nadere informatie

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom Natuurkunde en Flipping the Classroom De lespraktijk van een natuurwetenschappelijk vak zoals natuurkunde bestaat gewoonlijk uit klassikale instructie, practicum en het verwerken van opdrachten. In de

Nadere informatie

Het belang van leren programmeren

Het belang van leren programmeren Het belang van leren programmeren Han van der Maas HL Psychologie UvA CSO Oefenweb.nl opzet Pleidooi voor programmeeronderwijs Ontwikkelingspsychologisch perspectief Non-formeel leren (examen) Program

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo entree. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo entree. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel entreeopleiding worden voorbereid op instroom in de entreeopleiding in het mbo. De entreeopleiding is drempelloos en duurt een

Nadere informatie

Naam leerlingen. Groep BBL 1 Nederlands. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment. Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen.

Naam leerlingen. Groep BBL 1 Nederlands. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment. Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL 1 Nederlands Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 5 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie