Het ICT-radmodel : een instrument voor het uitwerken van een schooleigen ICT-beleidsplan

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het ICT-radmodel : een instrument voor het uitwerken van een schooleigen ICT-beleidsplan"

Transcriptie

1 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 1 Het ICT-radmodel : ee istrumet voor het uitwerke va ee schooleige ICT-beleidspla Has Va Bove Assistet Vakgroep Bewegigs- e Sportweteschappe UGet ICT-coördiator i ee school secudair oderwijs 1. Ileidig 2. De samestellede compoete va het ICT-rad 2.1. De vijf basiscompoete bij ICT-implemetatie 2.2. De uitbreidig va het basisradmodel Leerlige $ ouders Leerkrachte $ overheid Hardware $ bedrijve e media Software $ bedrijve e media 2.3. De scholegroep of -gemeeschap 3. Het ICT-rad i bewegig brege 3.1. De cetrale actor i het ICT-rad 3.2. Lage e korte termij doelstellige visualisere 3.3. Ee cocreet stappepla uittekee 4. Overzicht va de belagrijkste radvoorwaarde 4.1. De verschillede compoete De horizotale as De verticale as 4.2. De C -compoet : De cruciale rol va ICT-coördiator of ICTbeleidsteam 4.3. Schoolextere actore ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 61

2 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 2 Krachtlije Aasluited op de bijdrage Opstelle va beleidsplae voor ICT i het basisoderwijs va Joha va Braak (2003), biede we directies, leerkrachte e i de eerste plaats ook ICT-coördiatore i dit artikel ee cocreet sceario aa om de situatie op de eige school met betrekkig tot ICT-itegratie i beeld te brege e er vervolges ook lage- e kortetermijdoelstellige op te ete. I het afrodede deel vatte we ee aatal radvoorwaarde same waarmee rekeig moet worde gehoude om tot ee succesvolle ICT-itegratie te kome. I os sceario plaatse we de uitwerkig va ee schooleige ICT-beleidspla cetraal e gaa we er metee ook va uit dat de ICT-coördiator of ee ICT-beleidsteam bij de implemetatie erva ee cruciale rol zal spele. I zo pla moet rekeig gehoude worde met twee errod wetelede asse of dimesies, met ame de meselijke dimesie e de techische dimesie. I het eerste geval moete we vooral oog hebbe voor de eigeheid va de leerlige e va de leerkrachte, i het tweede geval voor de hardware- e softwaretoestade waarop teruggevalle moet kue worde. Overal zulle we bovedie rekeig moete houde met schooloverstijgede remmede e stimulerede krachte, e zulle er ook veiligheidssysteme moete worde igebouwd. De veelzijdigheid va het aldus opgebouwde sceario laat toe op ee geuaceerde wijze a te deke over de mogelijkhede e cosequeties va cocrete doelstellige op het vlak va ICT-itegratie. Het sceario dat i deze bijdrage uitgewerkt wordt e het radmodel werde beide gecocipiëerd door de auteur va deze bijdrage, Has Va Bove. Hij is gedurede twee jaar actief als ICT-coördiator i ee school voor secudair oderwijs. Aldus bregt hij hier ee cocreet getuigeis over zij imiddels opgedae ervarige met deze ICT-tools. Dirk Gombeir schreef als lid va de redactie va ICT e oderwijsverieuwig op de achtergrod mee aa deze bijdrage. AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 62 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

3 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 3 & 1. Ileidig itegratie va ICT op school : vazelfspreked? tegestaders e twijfelaars... maar ook overtuigde voorstaders, zelfs freaks Tegewoordig zal (bija) iemad meer otkee dat itegratie va ICT i de maier waarop oderwijsleerprocesse gestalte krijge op school ee goede zaak is. ICT is immers iet meer weg te deke uit oze huidige maatschappij, dus moete ook jogere tijdes het lere i de klas de kas krijge het ut e de meerwaarde va ICT-gebruik uit de eerste had te ervare. Bij de itegratie va ICT op school moete we er echter rekeig mee houde dat er oder de collega s uit het lerareteam verschillede meige bestaa. Zo kue we er iet oderuit dat er i zo team og steeds ee groot aatal fervete tegestaders te vide zij va alles wat met ICT te make heeft. Ook bij directies, ouders e zelfs oder de leerlige is lag og iet iederee gewoe voor ICT-itegratie. Ee argumet dat hierbij vaak gevetileerd wordt, is dat ICT-implemetatie ee geldverslided iets is, terwijl veel drigeder pedagogisch-didactische materies ervoor aa de kat geschove worde. De meest verspreide meig is echter die va de twijfelaars. Lerare dus die weliswaar gewoe zij voor het gericht experimetere met ICT, maar die door allerlei factore zoals ovoldoede techische keis, te weiig odersteuig,... de stap aar het experimetere iet echt uit eige bewegig durve of kue zette. Zij make dus og gee deel uit va de kleiere groep va voorstaders, collega s die wél al op ee succesvolle maier, mede dakzij hu gedreveheid om er iets va te make, aatoe dat de itegratie va ICT ee haalbare e aatrekkelijke kaart is. Tot slot zij er ekele freaks die maar blijve doorduwe e daarbij meestal weiig begrip kue opbrege voor alle collega s die veel mider ver staa. Zij kue zich maar moeilijk ileve i de beperktere techische keis va adere. belag va voorbeelde va goede praktijk Te midde va dit voorspelbare kluwe va tege- e voorstaders, va freaks e twijfelaars,... is het iet eevoudig om als school, als ICT-coördiator of als ICT-beleidsteam ee echt voorwaardeschepped beleid uit te tekee waari tegemoetgekome wordt aa de specifieke ode e verwachtige va alle collega s. Wél duidelijk is dat er schooliter op dit ogeblik meestal al voorbeelde va goede praktijk bestaa die aatoe dat het gebruik va ICT ee extra troef ka zij met het oog op het realisere va de oderwijsdoele, ee troef aast of boveop de resem al veel lager gebruikelijke didactische tools. Wil de itegratie va ICT slage, da is het va het grootste belag dergelijke voorbeelde va goede praktijk als ispiratiebro te beutte voor collega s die og iet zo ver staa. Tegelijk zal er voor deze collega s ook geïvesteerd moete worde i voldoede hulp e odersteuig. Niet de occasioele freaks maar i eerste istatie de voor- ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 63

4 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 4 staders e de twijfelaars zulle volop aagemoedigd moete worde om verder te gaa of te starte met ICT-experimete. Maar hoe moeilijk of weerbarstig pertiete tegestaders ook (telkes) uit de hoek kome, ook zij zulle op het juiste momet over de brug gehaald moete worde, bijvoorbeeld door he aar aaleidig va ee cocrete vraag of ee project dat ze wille starte cocreet aa te toe dat iformatie va het iteret of uit ee softwarepakket dat aawezig is op school, echt wel uttig e aastekelijk ka zij om met de leerlige de oderwijsdoele te helpe realisere die zij als leerkracht mometeel voor oge hebbe. odersteuigs- e ascholigsiitiatieve om ICT te promote Op het vlak va cocrete odersteuig va collega s zal er dus gedifferetieerd moete worde aar startpositie. Tegelijk zal het evewel duidelijk zij dat er gee betere maier bestaat om ICT-implemetatie te bevordere da door alle op school al eerder otwikkelde, goed werkede praktijkvoorbeelde te promote. We hebbe het da over de projecte die door voorstaders e freaks zij uitgewerkt. Deze projecte kue i samespraak met de ICT-coördiator of oder de hoede va ee ICT-beleidsteam techisch vereevoudigd worde zodat het bie eeieders mogelijkhede komt te ligge om gelijkaardige projecte te otwikkele e te implemetere. Dakzij gerichte schoolitere odersteuigs- e ascholigsiitiatieve ka me er aldus voor zorge dat alle collega s op ee zeer directe e positieve maier i aarakig kome met ICT. voorbeelde duidelijk kadere is oodzaak Het komt er dus op aa ervoor te zorge dat er voldoede goed werkede praktijkvoorbeelde voorhade zij waaruit ispiratie geput ka worde e waaruit ook geleerd ka worde. Als die schooliter og iet bestaa, da kue ze evetueel ook elders gehaald worde. Zij er schooliter wel voldoede voorbeelde voorhade, da is het belagrijk ze goed te kadere e te duide bie het geheel va het schoolgebeure. Juist voor zo igrijped gebeure als ICT-itegratie geldt immers dat ee laissez faire -beleid waarbij er zomaar op los wordt geexperimeteerd, zeer schadelijke gevolge ka hebbe. I ogal wat gevalle resulteert dit immers i egatieve gevoeles bij de collega s die og iet zover zij gekome dat zij obezoe i het ICT-water durve sprige, maar ook bij de durvers die zich i hu ijver misked voele, bijvoorbeeld omdat zij iet de oodzakelijke software of appartuur tot hu beschikkig krijge om te kue realisere wat zij voor oge hebbe. Evemi gaat het op tegestaders e twijfelaars iees te verplichte om te experimetere wat ee slechte voorbereidig e ee gebrek aa gerichte odersteuig zulle wellicht resultere i egatieve ervarige zodat de hiderisse of bezware om ook bij he tot ee goede, voorwaardescheppede ICT-itegratie te kome og veel groter zulle worde. AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 64 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

5 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 5 ut va goed ICTbeleidspla Vadaar dat we ogmaals wille beadrukke dat het ICT-beleidspla va ee school moet zorge voor ee kader dat toelaat goede praktijkvoorbeelde te duide e teves geschikt is om ieuwe projecte uit te werke. Ee goed beleidspla zal tot het verbrede va de waaier va goede praktijkvoorbeelde leide, ee slecht beleidspla zal resultere i wildgroei e frustratie e slechts uiterst zelde leide tot de otwikkelig e implemetatie va ieuwe goede voorbeelde die metee ook ispirered kue zij voor adere collega s die veel mider ver staa. Aagezie schole evewel vauit het cetrale beleid verplicht worde om ee ICT-beleidspla uit te bouwe, ligt hier ee duidelijke kas om alle geëxperimeteer op het vlak va ICT-implemetatie te kadere, te ivetarisere e ook als ispiratiebro te late uitgroeie voor alle collega s. Dat er veel of te veel geëxperimeteerd wordt, is iet erg. Belagrijk is dat er ee beleid gevoerd wordt waarbij de positieve leerpute e de oderweg ervare kelpute ook echt bijeegebracht worde e tot ut va iederee worde gemaakt. vrage e atwoorde bij uitwerkig ICTbeleidspla Ook bij de cocrete uitwerkig va zo ICT-beleidspla duike er trouwes al veel probleme e vrage op izake de oodzakelijke radvoorwaarde om te kue slage i het opzet. Hoe moete we de ICT-itegratie gericht uitvoere? Wat moete we odereme? Waeer? Wie betrekke we hierbij allemaal? Wat is de totale kostprijs? Ez. De atwoorde op deze vrage hage i de eerste plaats af va de ICT-competeties va de betrokke teamlede, va de al eerder opgedae ervarige met gelijkaardige projecte op school, va de bereidheid va de directie om hieri daadwerkelijk te ivestere, va de aawezigheid va ee ICT-coördiator e/of ee ICT-beleidsteam die/dat telkes opieuw ee odersteuede rol op zich ka eme op orgaisatorisch, techisch e ihoudelijk vlak bij het uittekee va het implemetatieproces, ez. I dit artikel biede we schole ee dekpiste aa die he ka helpe bij het opstelle va ee eige, vlot werked e ispirered ICT-beleidspla. Het implemetere va zo pla zal trouwes ook op adere terreie werved werke voor de school. Deke we bijvoorbeeld allee al maar aa de otwikkelig va ee iformatief aatrekkelijke, grafisch mooi vormgegeve e tot uitwisselig e iteractie uitodigede schoolwebsite. Ook op dit put is ICT gewoo iet meer uit het gewoe leve op e rod ee school weg te deke. Nu ekel og alle collega s hierva overtuige... ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 65

6 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 6 & 2. De samestellede compoete va het ICT-rad Oze dekpiste voor het uitwerke va ICT-beleidsplae kue we het best vergelijke met ee spied rad. We verduidelijke eerst hoe we tot deze vergelijkig kome De vijf basiscompoete bij ICT-implemetatie C-compoet : actore e cotext De implemetatie va ICT op school berust bij e heeft ee ivloed op vijf compoete. We vertrekke hierbij vauit de ICT-coördiator of het ICTbeleidsteam i combiatie met de irichtig of de orgaisatie va het ICTgebeure op school. Cetraal staa dus de actore die ee schooleige visie betreffede ICT-itegratie uitwerke alsook de techische cotext waarbie deze uitwerkig ka of zal moete worde gerealiseerd. Deze actore e de cotext waarbie zij actief zij, duide we same aa als de Ccompoet. Deze compoet vormt metee ook de cetrale as i os radmodel omdat die i directe verbidig staat met alle adere compoete. Deze C-compoet of cetrale as wordt symbolisch als ee spil voorgesteld (zie Figuur 1a). vier adere compoete Vauit de cetrale as lope er directe verbidigslije aar vier adere compoete i os model. Waeer we de relatie tusse de cetrale as e deze vier compoete cocreet beschrijve, kome we tot volgede typerige. C $ de leerlige Ee eerste relatie is die tusse C e de leerlige. De itegratie va ICT i oderwijsleerprocesse steut atuurlijk op het gegeve dat we ICT als didactisch odersteuigsmiddel wille gebruike bij het vormgeve aa dergelijke processe. ICT ka op verschillede maiere gebruikt worde om dit soort processe te optimalisere of althas er ee meerwaarde aa te verlee. Voorbeelde va deze relatie zij : opzoeke va actuele iformatie, beutte va vakspecifieke software, zelfstadig studere dakzij wederzijds odersteuede commuicatie via ee digitaal leerplatform, eige toepassige uitwerke om leerihoude i te oefee e te studere, ez. C $ de leerkrachte Ee volgede relatie is die tusse C e de leerkrachte. Het is amelijk de leerkracht die veratwoordelijk is voor de ihoudelijke overdracht va leerihoude aar de leerlige, alsook voor de orgaisatie va leerprocesse waari de leerlige uitgedaagd worde tot actieve keiscostructie. De leerkracht ka besluite om bij de overdracht va bepaalde leerihoude of het cocreet vormgeve aa specifieke leerprocesse gebruik te make va ICT als odersteuigsmiddel. Te deke valt AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 66 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

7 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 7 oder adere aa het same met de leerlige otwikkele va ee webquest rod ee bepaald ihoudelijk thema, het gebruike va actuele, aderstalige ieuwsberichte i de taallesse, het voorbereide va museumbezoeke, het visueel odersteue va oderwijsleergesprekke, ez. C $ de hardware Ee derde relatie betreft die tusse C e de hardware. Om ICT als istrumet te kue gebruike, moete ee aatal voorwaarde vervuld worde. Het gaat da oder adere over vereiste op het vlak va techische specificaties va de toestelle, beschikbare radapparatuur, projectiefaciliteite voor klassikale presetaties, ee etwerk zodat met ee leerplatform ka worde gewerkt, ez. De ifrastructuur moet met adere woorde voldoede gebruiksfaciliteite garadere opdat er ook echt met ICT-toepassige aa de slag ka worde gegaa. Deze ifrastructuur mag het bovedie iet late afwete op cruciale momete. C $ de software Ee vierde e laatste relatie is die tusse C e de software. Ee goed werkede computer is iet de eige vereiste om ICT als istrumet te gebruike. Elk project ka adere eise op het vlak va software, cofiguraties, beveiligig, toegag tot het etwerk, ez. met zich meebrege. Voorbeelde zij oder adere : gebruik va Rasmol i de lesse chemie e va Cabri bij wiskude, beeldbewerkigssoftware voor het bewerke va foto s bij de aamaak va brochures, presetatiesoftware i fuctie va het uitwerke va ee multimediale voorstellig, ez. horizotale e verticale as Waeer we deze relaties of combiaties samebrege i ee figuur, krijge we twee asse. Op de horizotale as beadere we ICT-itegratie vauit de meselijke dimesie, of og : vauit de ivalshoek iteractie met de gebruikers, e i eerste istatie da cocreet de leerlige e de leerkrachte. Op de verticale as vide we de fysieke dimesie va ICT-itegratie terug, of og : de techische kat. Figuur 1a geeft ee beeld va de vijf compoete e de vier relaties die richtiggeved zij bij ICT-itegratie. I Figuur 1b worde dezelfde compoete i de vorm va ee rad weergegeve. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 67

8 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 8 Figure 1a e 1b : vier relaties e vijf compoete va ICT-itegratie (liks) e het radmodel (rechts) twee mogelijke toestade Waeer we deze rad-metafoor doortrekke, kue we stelle dat er twee toestade mogelijk zij die mede bepaled zulle zij voor de ispaige die ee school zal moete levere met het oog op ee goede, voorwaardescheppede ICT-implemetatie. We beschrijve beide toestade kort : volmaakt rod rad Ee volmaakt rod rad is ogeschijlijk altijd i evewicht, maar is tegelijk ook zeer beweeglijk omdat het makkelijk rod de cetrale as draait. I fysische terme bevidt zo rad zich i ee labiele toestad. Door het toediee va ee willekeurige, kleie kracht, zal dit rad rod zij middelput draaie. We kue da ook stelle dat de labiele toestad zo mogelijk de meest weselijke toestad is omdat het metee ook ee flexibele toestad is, aagezie ee kleie duw i de juiste richtig heel wat i gag ka zette. iet volmaakt rod rad Ee iet volmaakt rod rad (ovaal) bevidt zich daaretege slechts i evewicht waeer de zwaarste kat aar odere gericht is. Dit is metee ook ee fysisch stabiele toestad. Waeer ee kleie kracht toegedied wordt, zal dit rad auwelijks bewege e vrij sel terugkere aar zij stabiele toestad. Het zal da ook ee veel grotere kracht vrage om het rad daadwerkelijk i bewegig te brege e korte tijd draaiede te houde. Ook de plaats waar de kracht wordt toegedied e de richtig va de uitgeoefede kracht zulle ee grotere rol spele. Hoe da ook zal het rad vrij sel weer stilvalle wat het zal tedere aar de oorsprokelijke stabiele toestad. rad-metafoor vertaald aar schoolsituatie Waeer we deze rad-metafoor vertale aar de itegratie va ICT op ee school, kue we besluite dat iet de stabiele toestad maar wel de labiele toestad voor os het iteressatst is. I de labiele toestad waari alle compoete zich i relatief evewicht tot elkaar aa het otwikkele AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 68 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

9 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 9 zij is de toegediede kracht fuctioeel wat ze houdt het rad i bewegig. De ICT-itegratie is dus ook echt aa de gag. I ee stabiele toestad is het veel moeilijker om de otwikkelige te sture e zal er veel meer eergie odig zij, wil me eri slage echt voorwaardescheppede, gelijkgerichte otwikkelige op gag te brege e daarbij ook te voorzie i de odige odersteuig. Het is dus duidelijk i het voordeel va iedere school om te streve aar ee situatie waarbij de kleist mogelijke ispaige ertoe bijdrage dat de best mogelijke resultate worde behaald. Waeer er te veel aadacht gaat aar of te veel odersteuig wordt gegeve aa de verdere implemetatie va éé compoet, terwijl de realisatie va de adere compoete mider aadacht krijgt of zelfs tijdelijk geegeerd wordt, krijge we ee ovaal rad. I deze laatste situatie zal het véél meer ispaige vrage om tot veelbelovede resultate te kome die de school als geheel e alle actore erbie ook echt te goede zulle kome De uitbreidig va het basisradmodel uitgebreide radmodel Het rad zoals we het hierbove hebbe beschreve, is slechts ee basisrad. Bij het opstelle va ee beleidspla voor de itegratie va ICT, moete we rekeig houde met ee aatal bijkomede facette. Voor het grafisch voorstelle va het uitgebreide radmodel, gaa we uit va de Figure 1a e 1b. Aa deze figure voege we vier ieuwe compoete toe. Het resultaat is weergegeve i de Figure 2a e 2b. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 69

10 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 10 Figure 2a e 2b : vier ieuwe compoete e relaties voor het basisrad (bove) e het uitgebreide radmodel (oder) Zoals beide figure verduidelijke, gaa wij erva uit dat iedere relatie of compoet uit het basisrad verder aagevuld moet worde door er ook adere, buiteschoolse actore bij i rekeig te brege. De maier waarop schoolitere e schoolextere actore bie elk va deze relaties samewerke, ka bovedie op drie maiere worde geïterpreteerd : als AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 70 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

11 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 11 motor, als rem of als veiligheidssysteem. Het is i de wisselwerkig tusse de schoolitere e de schoolextere actore dat zich welbepaalde sturigstedese aftekee Leerlige $ ouders ICT op school moet (idirect) gekoppeld worde aa ICT i de thuissituatie wat de startpositie va kidere e jogere op het gebied va ICT-vertrouwdheid zal sterk uiteelope. Komt daarbij dat de vertrouwdheid va ouders met ICT-toestade ook grote verschille zal vertoe. Rem : sommige ouders hebbe og ooit met ee computer gewerkt, kee er de capaciteite iet va of gaa er hoe da ook va uit dat zij iet moete istaa voor de aaschaf va zo duur toestel. Nu ees gaat het om ee pricipieel stadput, i adere gevalle is de fiaciële draagkracht va het gezi iet groot geoeg. Hoe da ook moete we erva uitgaa dat ee school over voldoede basisvoorzieige moet beschikke om alle leerlige op te vage waeer er verwachtige op het vlak va ICT-gebruik worde vooropgesteld. Motor : adersom kue ouders ook verlage dat hu kidere zich op school sommige (gevorderde) computergerelateerde vaardighede eige zulle make. Het is echter aa de school om uit te make wat het basispakket aa keis e vaardighede is dat iedere leerlig moet meekrijge om iderdaad op ee zivolle maier gebruik te make va de aawezige computerfaciliteite tijdes het lere. De school moet dus uacere afhakelijk va haar eige visie op oderwijsleerprocesse. Veiligheidssysteem : omdat we i ee maatschappij leve waari ICT adrukkelijk wordt gepromoot, e ouders et zo mi als leerlige de selle evoluties op dit gebied kue bijbee, zal ee school hier altijd weer weloverwoge keuzes moete make die gemotiveerd worde vauit de cetrale bekommeris dat ICT-gebruik fuctioeel moet zij bie de met de leerlige aagegae oderwijsleerprocesse Leerkrachte $ overheid De itroductie va ICT op school is ee duurkope ivesterig, dus het is overmijdelijk dat de overheid hierbij op tal va maiere igrijpt. Dergelijke impulse kue va fiaciële aard zij of kue ook veel meer ihoudelijk va isteek zij, bijvoorbeeld i de vorm va ascholig voor lerare, schoolteams e ICT-coördiatore. Rem : het fiaciële kader dat de overheid uitteket, is atuurlijk erg bepaled voor hoe ver schole kome op het gebied va ICT-implemetatie. I dat opzicht kue we verwijze aar de vroegere fiacierig ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 71

12 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 12 op basis va leerligeaatalle waar het de subsidie voor het aaschaffe va computers betrof, aar de huidige, vergelijkbare criteria waar het de toewijzigig va ure ICT-coördiatie aa schole betreft,... Motor : aderzijds fugeert de overheid ook als promotor va goede ICTotwikkelige, bijvoorbeeld i de vorm va DIGIKIDS-awards voor goede praktijkvoorbeelde waari leerlige e lerare gezamelijk hebbe geïvesteerd. Voorts is de overheid ook stuwed waar zij opdracht geeft tot de otwikkelig va ee lijst va ICT-competeties voor leerlige basisoderwijs e tot het vrijmake va fiaciële middele voor de otwikkelig va ee ascholigsaabod via het REN. Veiligheidssysteem : omdat ICT iet meer uit oze maatschappij weg te deke valt, doet de overheid heel wat ispaige om schole ertoe aa te zette te ivestere i zivol ICT-gebruik bij jogere. Omdat het iet makkelijk is om greep te krijge e te behoude op het hele ICTgebeure, is het belagrijk dat de overheid hierbij ook fugeert als bewaker va krijtlije, bijvoorbeeld door het bewust opeme va ICTitegratie als ee werkput bij schooldoorlichtige e schole aldus ook tips of suggesties te geve op het vlak va ICT-implemetatie Hardware $ bedrijve e media De harde kat va ICT-implemetatie heeft atuurlijk te make met de aaschaf va apparatuur : multimedia-pc s, servers, ee etwerk, ee breedbadverbidig,... Kortom, alles wat odig is om als school echt performat te zij op het gebied va ICT-gebruik e ICT-implemetatie. Omdat het hier om ee agressieve markt gaat waarop bedrijve oophoudelijk met elkaar cocurrere, zij schole liefst zeer goed bij de pike als het erom gaat de hardwarekat te verstevige. Rem : schole zie zich gecofroteerd met allerlei hiderisse die remmed werke op ee doorgedreve ICT-itegratie. Door de alsmaar ieuwe mogelijkhede va de toestelle moet de bestaade ifrastructuur drie- of vierjaarlijks verieuwd worde. De icompatibiliteit tusse bepaalde hardwarevoorzieige gooit eveees roet i de otwikkeligsijver va schole. Verder valt te deke aa de vaak te gebrekkige odersteuig vauit de bedrijfswereld, aa de steeds complexer wordede techologie, ez. Motor : aastekelijk aa de adere kat zij de ieuwe gadgets e de krachtige multimediaproducte die het mogelijk make voordie ogekede toepassige te otwerpe e te itroducere op school. Door de alsmaar uitgebreidere mogelijkhede, waaroder ee (ogeschijlijk) vereevoudigd oderhoud, is het voor ICT-coördiatore e ICT-beleidsteams die goed op dreef zij, al veel lager ee uitgemaakte zaak : The sky is o loger the limit. AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 72 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

13 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 13 Veiligheidssysteem : tegeover de agressieve reclamepraktijke va bedrijve die met steeds ieuwe updates e geavaceerde cofiguraties kome aazette, is het belagrijk als school de odige uchterheid aa de dag te legge. Het atwoord vide op de vraag welke oplossig het best bij de ode va ee school past, is gee siecure. Het fiaciële carca is hierbij veelal maatgeved zodat schole best ook de odige creativiteit aa de dag legge, bijvoorbeeld door zich schooloverstijged te vereige om gustige voorwaarde te bedige bij grote aakope, door bedrijve gericht aa te spreke over het recyclere va hu afdakertjes, door aa te kloppe bij ee itermediaire vzw zoals eco-pc, Software $ bedrijve e media Hier focusse we op de zachte kat va ICT-gebruik, zoals het besturigssysteem waarop de apparate draaie (bv. Widows, maar meer e meer ook Liux), de educatieve programma s waarva gebruikgemaakt ka worde, de leerplatforme die schooliter of schooloverstijged kue worde beut, ez. Rem : tal va remmede factore kue de ijver va schole daig oderuithale. Te deke valt o.a. aa de (opgeschroefde) oodzaak om steeds ieuwe versies va softwarepakkette aa te kope e te istallere om va ieuwe faciliteite gebruik te kue make, aa bugs i softwarepakkette omdat deze pakkette vroegtijdig e ovoldoede getest op de markt worde gegooid, aa dure liceties, aa virusprotectie, patches e upgrades, aa cotroles op illegaal gebruik va software,... Motor : atuurlijk zij de ieuwe, voordie ogekede mogelijkhede va educatieve programma s e leerplatforme et zo goed ee uitodigig om verder te experimetere e ieuwe pedagogisch-didactische toepassige op hu waarde te teste. Het kue terugvalle op betere iterfaces, op gebruiksvriedelijker toepassige, op programmeerfaciliteite die bie ieders hadbereik ligge,... is hierbij atuurlijk ee extra troef. Veiligheidssysteem : te midde va alle mogelijkhede e beperkige op het vlak va softwaretoestade, bekleedt de ICT-coördiator e/of het ICT-beleidsteam, of og de visie op ICT-implemetatie die schooliter otwikkeld is, ee belagrijke, uacerede rol. Hier zal het er immers op aakome ee ICT-implemetatiepla te hatere waarbij schoolbreed gezocht wordt aar het uitwerke va toepassige die uttig e odersteued kue zij bij het lere va zoveel mogelijk leerlige. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 73

14 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 14 Eigelijk valle we met deze laatste opmerkige terug op de cetrale as i os ICT-rad, amelijk de sturede, stuwede e uacerede ivloed die moet uitgaa va ee ICT-coördiator of ICT-beleidsteam op school. Waar het erom gaat veiligheidssysteme uit te werke, hebbe we iderdaad op verschillede plaatse oderstreept dat schole zelf alert moete optrede, maar werd op adere plaatse tegelijk ook duidelijk dat de samewerkig bie bredere etwerke uttig e odig ka zij, bijvoorbeeld wat de aakoop va ICT-voorzieige of de uitwerkig va educatieve toepassige betreft. Door het verstevige va de wisselwerkig met de hierbove besproke schoolextere actore ka alvast op velerlei vlakke meer voorwaardeschepped gewerkt worde aa ICT-itegratie voor de eige school. Allerlei remme of hiderisse kue gaadeweg omgeboge worde tot troeve. Tegelijk zorgt het oog hebbe voor het ibouwe va veiligheidssysteme ervoor dat me als school iet i excesse vervalt De scholegroep of -gemeeschap We hebbe i het voorgaade ook al eve geweze op de troef om op schooloverstijged iveau same te werke, bijvoorbeeld waar het gaat om het gezamelijk aakope va hardware. Ook de ICT-coördiatie ka i het geval va kleie schole gebaat zij bij ee budelig va de beperkte middele of ee sturig vauit ee schooloverstijged iveau. parterschappe met schoolextere parters Ook op adere maiere ka er echter gewerkt worde aa het verhoge va de slagkracht via het aagaa va parterschappe met schoolextere parters. Waeer we erva uitgaa dat het basisrad ee etiteit vormt, i casu de school op zich, da kue we i haar etourage zoeke aar ee grotere verakerig via ee soepele wisselwerkig met allerhade actore die zich daar situere. Wat bijvoorbeeld te deke va de mogelijkheid om het ope leercetrum, de computerklas of de etwerkomgevig ook ope te stelle voor ouders? Dit zou kue door vauit de school ee aatal iitiatiesessies te orgaisere voor belagstellede, maar ook op tal va adere maiere ka de bestaade ifrastructuur beut worde als ee hadreikig aar groepe ouders. Steeds meer kue ouders aldus beaderd worde als parters bij de verdere ICT-itegratie i de schoolcotext. E atuurlijk ka ook het gegeve dat schole deel uitmake va ee scholegroep of -gemeeschap als troef uitgespeeld worde. Zo ka ee computerklas of ee elektroische leeromgevig meervoudig beut worde door er bijvoorbeeld ook de activiteite va de avodschool bie de groep of gemeeschap aa te koppele. Zodra er ee zekere mate va afstemmig wordt bereikt op het vlak va ICT-gebruik, e de verschillede samewerkede etiteite ook qua visie e beleid op vergelijkbare spore zitte, kue er gaadeweg ook extra dieste e odersteuigsmogelijkhede AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 74 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

15 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 15 gegeeerd worde die alle parterorgaisaties te goede kome. Cocrete voorbeelde hierva zij iitiatieve tot itere ascholig voor de teamlede va alle parters, de uitbouw va ee ICT-beleidsteam dat gezamelijk istaat voor het oplosse va de probleme va alle parters met ee mogelijkheid tot specialiserig va de diverse ICT-teamlede, het plaatse e het cetraal behere va ee duurdere, maar metee ook veel krachtigere server met toebehore die toegakelijk is voor alle parterorgaisaties, het i eige beheer (late) otwikkele va software i de schoot va de groep of gemeeschap om admiistratieve verwerkige te vereevoudige e aldus koste uit te spare bij elke parter, het vrijwel cotiu kue bemae va ee helpdesk die de techische probleme va alle parters zal odervage, ez. & 3. Het ICT-rad i bewegig brege 3.1. De cetrale actor i het ICT-rad de aadrijvede as I het radmodel eemt de C-compoet zijde de ICT-coördiator of het ICT-beleidsteam i combiatie met de huidige, schooleige ICT-ifrastructuur ee cetrale plaats i. We hebbe hier bewust voor gekoze omdat we erva uit gaa dat bij ee verdergaade ICT-implemetatie alles start vauit e eidigt bij deze C-compoet; eigelijk gaat het hier dus zo beetje om de aadrijvede as i het geheel. odersteuede rol Dit beteket evewel iet dat wij erva uitgaa dat deze C-compoet zeer adrukkelijke aawezig moet zij i iedere vezel va het schoolgebeure. Veeleer kope wij aa bij de gedachte dat ICT zowel op gebied va oderwijs e lere, als waar het gaat om schooladmiistratie ee odersteuede rol moet vervulle. I plaats va te vertrekke vauit ee middeldoelomkerig, moete we erva uitgaa dat ICT-coördiator e ICT-beleidsteam beter af zij als zij zichzelf ee bescheide, odersteuede rol voor de school e de teamlede aamete. De belichamers va de C-compoet kue veel effectiever werke als zij, zowel direct, door deel te eme aa beleidsmakede beslissige, als idirect, door hu werkig achter de scherme, aasture op ICT-itegratie. Het is iderdaad aa he om te zorge voor ee goede, voorwaardescheppede iteractie tusse alle verschillede compoete bie e buite de school, of og tusse alle actore uit het basis- e het uitgebreide rad. Dit ka o.a. door de computers te oderhoude e va ieuwe, up-to-date software te voorzie, door ICT-tools te itroducere bij lerare, door de educatieve toepassige te regissere die direct beutbaar zij i de klas, ez. Hoe veelzijdiger ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 75

16 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 16 de C-compoet uit de hoek komt i al haar odersteuigsactiviteite, hoe gretiger ook de adere compoete i het rad zulle zij om hu voordeel te doe met deze verdergaade ICT-itegratie Lage- e kortetermijdoelstellige visualisere Ee va de cruciale opdrachte va ee ICT-coördiator of ee ICT-beleidsteam bestaat er atuurlijk i ee ICT-beleidspla op te stelle. Hiervoor kue zij het radmodel gebruike. Ze gaa best metee ook uit va duidelijke eiddoelstellige, gekoppeld aa de schooleige visie op vlak va ICT. stappepla Ees de eiddoelige zij vooropgesteld, kue coördiator of team ee aatal stappe i ee vaste volgorde doorlope : Ivetariseer de radvoorwaarde Maak ee ivetaris op va de al aawezige radvoorwaarde om de doelstellige te bereike. Dit gaat zowel over de fiaciële e de materiële aspecte, als over de keis die al op school aawezig is, de betrokkeheid e de motivatie om i te stappe i verieuwigsprojecte. Teves moet gekeke worde aar de bereidwilligheid va schoolextere actore om als promotor of sposor te fugere. Bekijk de oodzaak va extere odersteuig Lij tegelijk ook af voor welke eiddoelstellige de betrokkeheid va schoolextere actore essetieel zal zij om ze te kue realisere. Waar odig moet je immers de odige tijd e ruimte iplae om he daadwerkelijk te betrekke. I het adere geval ku je de activiteite beperke tot de compoete uit het basisrad. Maak ee stappepla met tussedoele Keer terug aar de radvoorwaarde die gerealiseerd moete worde om de eiddoelstellige te bereike, e weeg af welke daarva daadwerkelijk og allemaal gerealiseerd moete worde. Leid hieruit tussedoelstellige af e stel ee stappepla op om tusse- e eiddoelstellige te realisere. Stel ee termij voorop (d.i. korte e lage termij plaig) met evetuele eiddata voor tussetijdse e eidrealisaties. Tracht hierbij ook probleme die je oderweg mag verwachte, zo goed mogelijk i kaart te brege e hou hiermee rekeig bij het opstelle va de termijplaig. Ga er ook va uit dat er tijd moet igecalculeerd worde voor probleme die iet op voorhad valle te voorspelle. Werk voor elke tussedoelstellig aldus ee gedetailleerd werkigspla uit. Evaleer het stappepla Vraag je af of e hoeverre het hele project i voldoede mate i cocrete, haalbare e motivatioeel voldoede sterk geduide stappe is uitgebouwd e of het gaat om ee realistisch e verdedigbaar pla. AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 76 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

17 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 17 Radbemerkig Niet alles ka je va tevore vastlegge. Je zal altijd weer voldoede flexibliteit aa de dag moete legge om via tussetijdse evaluaties tot bijsturige te kome. Zo ka het oderweg uttig e odig blijke dat voor ee specifieke tussestap wel ee extere actor betrokke moet worde die eerder iet i rekeig werd gebracht. Ee bijsturig va het project i die richtig moet da kue. Bij het uitwerke va ee project is het voorts telkes ook ee goede oefeig om vooraf ee ICT-rapport op te stelle. Bij vervolgprojecte ka je het al voorradige project uit ee vorige rode gewoo bijwerke. Elemete die i zo rapport aa bod kue kome zij :... ee overzicht va de beschikbare ifrastructuur; de beschikbare budgette; ee overzicht va alle ICT-gerelateerde probleme; de drijvede krachte bie de school : wie is lid va het ICT-beleidsteam, of ka worde aagesproke om er lid va te worde? de keis e vaardighede die i het schoolteam al aawezig zij; waar e hoe je ka terugvalle op extere actore; ee overzicht va al eerder uitgewerkte projecte; i de abije of verre toekomst als oodzakelijk geachte projecte; fuctioaliteit va het rad De iformatie uit dit ICT-rapport moet daara verwerkt worde op basis va het radmodel. Afhakelijk va de oodzaak om wel of iet schoolextere actore te betrekke, ka me zich beperke tot het basisrad, da wel uitgaa va het uitgebreide rad. Het afpasse va het rapport op het radmodel laat toe sel a te gaa aa welke radvoorwaarde er i het geheel og iet of og ovoldoede is voldaa om echt vooruit te kome. Het ischakele va het model laat ook toe ee bestaade (school)situatie te vergelijke met ee adere (school)situatie. Tot slot is het rad ook ee geschikt middel om de opvolgig va projecte op korte e lage termij cocreet e visueel voor te stelle. We illustrere dit alles eve cocreet i Figuur 3. ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 77

18 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 18 Figuur 3 : doelstellige afgezet op het radmodel cocetrische cirkels Hierbij gaa we uit va ee eiddoelstellig die we hebbe vertaald i diverse tussetijdse of kortetermijdoelstellige. Dergelijke tussetijdse doelstellige kue we op het rad voorstelle als cocetrische cirkels. Elke cirkel vormt ee stadium dat we moete doorlope, vooraleer we overgaa tot de praktische uitvoerig va de volgede cirkel. We kue voor elke compoet of pijler i het radmodel aaduide aa welke radvoorwaarde voldaa moet zij om de tussetijdse doelstellige te bereike, e fiaal ook om de eiddoelstellig te realisere. Door uitgaade va de huidige stad va zake op het model aa te geve hoe het er precies voor staat voor de vier compoete, e aldus ook de vier bekome pute met elkaar te verbide bekome we ee diagram. Dit diagram laat toe i te schatte aa welke tussedoelstellige we voor elk va de vier compoete prioritair moete werke om voor het hele project vooruitgag te boeke. I Figuur 3 geve de grijze pute e het grijze vlak aa tot op welke hoogte de tussedoelstellige al zij gerealiseerd. Duidelijk wordt hier dat i de pijler leerkrachte voor dit project bij aavag al voldoede is geïvesteerd. Het zal veeleer de pijler software zij die prioritair aadacht verdiet, wille we slage i het opzet. Op dezelfde maier kue we het model ook gebruike voor tussetijdse evaluaties e voor terugkoppelig va de voortgag va het project aa de teamlede. AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 78 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

19 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 19 Door aldus zeer gestructureerd te werk te gaa, kue we vermijde dat er iees te veel middele aar éé pijler vloeie, terwijl adere pijlers op ee te laag iveau blijve steke. I het laatste geval ka het project stilvalle e iederee zich bekocht voele omdat de grote izet fiaal op iets is uitgedraaid Ee cocreet stappepla uittekee ee voorbeeld Late we de hypothetische beschrijvig va hierbove uitwerke aa de had va ee voorbeeld. I school X wil me ICT itegrere i de verschillede vakdomeie, e wel oder de vorm va : De computer als iformatiebro. De eiddoelstellig wordt : De leerlige kue de computer beutte als iformatiebro, e kue de gevode iformatie zelfstadig gebruike e verwerke. De hierbove aagehaalde stappe passe we toe op dit voorbeeld : 1 Voor de uitwerkig va dit project zij er op het eerste gezicht gee schoolextere actore va doe, e ka dit project dus volledig uitgewerkt worde i de schoot va het schoolteam. 2 De school beschikt al lager over ee volledig ICT-rapport waari de verschillede radvoorwaarde voor ICT-implemetatie uitvoerig beschreve staa. Aa de start va het ieuwe project wordt agegaa of dit rapport og up-to-date is. 3 Radvoorwaarde Ee ope leercetrum (OLC) met 30 computers is ter beschikkig. Selle iteretverbidig is voorhade. De school beschikt over meerdere digitale aslagwerke (bijv.. Ecarta, Digitale Atlas, e.d.) e op de schoolwebsite is al ee eerste otwerp va ee vakspecifieke lik -bibliotheek aawezig. Er werd ee stappepla Verwerke va iformatie uitgewerkt door de ICT-coördiator i samewerkig met de verschillede vakgroepe, maar verdere verfijig is odig. Ee lessereeks Presetatievaardighede voor de leerlige werd eveees uitgewerkt. Voor het slage va dit project wil me 85 % va de leerkrachte kue betrekke. 4 Te verwachte probleme Het aticipere op probleme ka uitgewerkt worde per compoet of per as uit het radmodel, ee aapak die de volledigheid te goede zal kome : ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING & AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 79

20 BELEIDSPLANNEN & ALGEMEEN 2 & 20 Compoet hardware De aawezige ifrastructuur (o.a. ope leercetrum, iterettoegag, itraet op school,...) volstaat ruimschoots. Compoet software Om leerlige echt als keisotwikkelaars aa de slag te late gaa zij er gewoo og ovoldoede digitale aslagwerke aawezig op school. Compoet software Ook de lik -bibliotheek is og iet voldoede sterk uitgebouwd e al helemaal iet afgestemd op het uittekee va vakspecifieke leerlije. Compoet leerkrachte Eerdere proeflesse hebbe aagetood dat de stappeplae om iformatie te verwerke og iet vakspecifiek geoeg zij uitgewerkt. Compoet leerlige Dezelfde proeflesse toe ook aa dat leerlige og iet vertrouwd geoeg zij gemaakt met het zelf costruere va keis. Er zal dus extra odersteuig odig zij om he aa de slag late gaa met die stappeplae. Compoet leerkrachte Alhoewel het stappepla Verwerke va iformatie hertaald werd voor de vakke, is er op teamiveau ook ood aa voldoede trasparatie zodat de methode die iedere leerkracht hateert om het vakeige stappepla te beutte, afgestemd blijft op het overkoepelede stappepla. Compoet leerlige Aagezie dit project i de 3e graad zal draaie, ka er geoegzaam va worde uitgegaa dat de leerlige over de odige basisvaardighede op gebied va ICT beschikke (o.a. zoeke met ee browser, powerpoitslides opmake, ee tekst itikke,...). Compoet leerkrachte Er is og gee juist beeld over het aatal leerkrachte dat bereid is mee i te stappe i dit project. Afhakelijk va de begisituatie va de effectieve istappers zal ook moete gekeke worde welke odersteuig odig zal zij om deze persoe op het goede spoor te krijge om hu deelame i het project tot ee succes te make. 5 Uitwerke va mogelijke oplossige : Op basis va de oder put 4 geïvetariseerde, te verwachte probleme kue we sleutele aa oplossige. Daarbij zal het zo zij dat we sommige probleme same kue eme i éé oplossig. Ekele mogelijke aazette tot het uitwerke va oplossige i os voorbeeld zij : AFL. 7, SEPTEMBER 2004, 80 & ICT EN ONDERWIJSVERNIEUWING

DE PASSER. Een nieuw Strategisch Beleidsplan: Samen beter, beter samen! RESPONZ Passend antwoord op speciaal onderwijsvragen

DE PASSER. Een nieuw Strategisch Beleidsplan: Samen beter, beter samen! RESPONZ Passend antwoord op speciaal onderwijsvragen JANUARI 2016, NUMMER 7 DE PASSER RESPONZ Passed atwoord op speciaal oderwijsvrage Ifobulleti over relevate otwikkelige voor medewerkers Ee ieuw Strategisch Beleidspla: Same beter, beter same! THEMANUMMER

Nadere informatie

Evaluatie pilot ipad onder docenten

Evaluatie pilot ipad onder docenten Evaluatie pilot ipad oder docete Oderwerp equête Geëquêteerde Istellig Evaluatie pilot ipad Docete OSG Sigellad locatie Drachtster Lyceum Datum aamake equête 19-06-2012 Datum uitzette equête 21-06-2012

Nadere informatie

Verbeterbeleid. Avonturijn

Verbeterbeleid. Avonturijn Verbeterbeleid Avoturij 2 Als u ee keer mider tevrede over os bet... Ee verbeterput Odaks dat wij os best doe de opvag va uw kid zo goed mogelijk te verzorge, ka het voorkome dat u ees wat mider tevrede

Nadere informatie

Effectief document- en risicobeheer

Effectief document- en risicobeheer Tekee voor efficiecy Effectief documet- e risicobeheer Met KOVO s techisch iformatiecetrum (TIC) altijd toegag tot actuele tekeige e documete é voldoe aa de eise va wet- e regelgevig. Succesvol documetbeheer

Nadere informatie

Enquête social media gebruik ROC West-Brabant

Enquête social media gebruik ROC West-Brabant Equête social media gebruik ROC West-Brabat Jauari / februari 2012 I jauari 2012 is ee studeteequête geoped, met als thema social media i het oderwijs. De equête is door 514 mbo-studete igevuld. Afhakelijk

Nadere informatie

Strategic Workforce Management

Strategic Workforce Management Strategic Workforce Maagemet Ee strategische focus op persoeelsplaig is belagrijker da ooit. Itroductie Het is aa de orde va de dag; persoeel wordt otslage e de werkloosheid stijgt, maar tegelijkertijd

Nadere informatie

Periodiciteit bij breuken

Periodiciteit bij breuken Periodiciteit bij breuke Keuzeodracht voor wiskude Ee verdieede odracht over eriodieke decimale getalle, riemgetalle Voorkeis: omrekee va ee breuk i ee decimale vorm Ileidig I deze odracht leer je dat

Nadere informatie

Een toelichting op het belang en het berekenen van de steekproefomvang in marktonderzoek.

Een toelichting op het belang en het berekenen van de steekproefomvang in marktonderzoek. 006 Wolters-Noordhoff bv Groige/Houte De steekproefomvag Ee toelichtig op het belag e het berekee va de steekproefomvag i marktoderzoek. Ihoud 1 Ileidig Eerst ekele defiities 3 Steekproefomvag e respose

Nadere informatie

Klanten binden door excellente dienstverlening

Klanten binden door excellente dienstverlening Klate bide door excellete diestverleig Customer excellece als oderscheided vermoge De wijze waarop cosumete aar diestverleig kijke, veradert met hoge selheid. Steeds meer cosumete gebruike de digitale

Nadere informatie

consultancy ontwerp project management exploitatie onderhoud audits optimalisatie opleidingen Uw bedrijfswater in ervaren handen

consultancy ontwerp project management exploitatie onderhoud audits optimalisatie opleidingen Uw bedrijfswater in ervaren handen cosultacy otwerp project maagemet exploitatie oderhoud audits optimalisatie opleidige Uw bedrijfswater i ervare hade Over Aquaplus Als dochteroderemig va de Vlaamse waterzuiveraar Aquafi, heeft Aquaplus

Nadere informatie

Met vrije software een e-veiling opzetten

Met vrije software een e-veiling opzetten Met vrije software ee e-veilig opzette Mark De Quidt ICT-coördiator e ICT-leerkracht, Koiklijk Atheeum Atwerpe 1. Ileidig 2. Didactische kat va het verhaal va e-veilig 2.1. Doelstellige bie het vakgebied

Nadere informatie

RAADS IN FORMATIE BRIE F

RAADS IN FORMATIE BRIE F RAADS IN FORMATIE BRIE F gemeete WOERDEN Va: college va burgemeester e wethouders Datum: 1 december 2011 Portefeuillehouder(s): Titia Cosse Portefeuille(s): portefeuille Moumete e Archeologie Cotactpersoo:

Nadere informatie

Evaluatierapport. Tevredenheidsonderzoek NMV Nederlandse Montessori Vereniging 2005. Eindrapportage. BvPO

Evaluatierapport. Tevredenheidsonderzoek NMV Nederlandse Montessori Vereniging 2005. Eindrapportage. BvPO Evaluatierapport Tevredeheidsoderzoek NMV Nederladse Motessori Vereigig 2005 Eidrapportage BvPO Bureau voor praktijkgericht oderzoek, Groige BvPO BUREAU VOOR PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK POSTBUS 9505, 9703

Nadere informatie

Eindrapport Leerlingtevredenheidsonderzoek Floracollege Eindexamenklassen 2013

Eindrapport Leerlingtevredenheidsonderzoek Floracollege Eindexamenklassen 2013 Eidrapport Leerligtevredeheidsoderzoek Floracollege Eidexameklasse 2013 Juli 2013 Ihoudsopgave Samevattig 3 Vrage over schoolwerk 5 Vrage over jezelf 6 Vrage over docete 8 Vrage over de metor 11 Vrage

Nadere informatie

evaluatie in de goede toon

evaluatie in de goede toon P r o v i c i e N o o r d - H o l l a d evaluatie i de goede too Tusse raad e burgemeester Hadreikig evaluatiegesprek gemeeteraad e burgemeester evaluatie i de goede too Tusse raad e burgemeester P R

Nadere informatie

Implementatie van een ICT-beleidsplan in een scholengroep van BSO/TSO DBSO BuSO

Implementatie van een ICT-beleidsplan in een scholengroep van BSO/TSO DBSO BuSO BELEIDSPLANNEN & PRAKTIJKVOORBEELDEN 1 & 1 Implemetatie va ee ICT-beleidspla i ee scholegroep va BSO/TSO DBSO BuSO Pascal Savels ICT-coördiator Vrije Techische Schole (VTS), Sit-Niklaas 1. Situerig 2.

Nadere informatie

WAI-NOT. Stefan Agten en Gaby Thierry (secretariaat@wai-not.org) Auteur van deze beschrijvende fiche : Eric Beke E-LEEROMGEVINGEN & WAI-NOT 1 & 1

WAI-NOT. Stefan Agten en Gaby Thierry (secretariaat@wai-not.org) Auteur van deze beschrijvende fiche : Eric Beke E-LEEROMGEVINGEN & WAI-NOT 1 & 1 E-LEEROMGEVINGEN & WAI-NOT 1 & 1 WAI-NOT Titel : Bestaat uit : WAI-NOT iterettools voor kidere e jogere met verstadelijke beperkige (website met educatieve e (re)creatieve elemete, speciale e-mailcliet,...)

Nadere informatie

Geen taken naast lesgeven. Beperkt aantal verschillende

Geen taken naast lesgeven. Beperkt aantal verschillende Draaiboek 2013-2014 Scala College Alphe aa de Rij maatregele werksituatie doel i werk cocretiserig va doele Werkdruk vermidere optimaliserig va orgaisatorische radvoorwaarde e werksituatie maatregel die

Nadere informatie

De vernieuwing van Slotjes-Midden. Sociaal Statuut

De vernieuwing van Slotjes-Midden. Sociaal Statuut De verieuwig va Slotjes-Midde Sociaal Statuut Ihoudsopgave Sociaal Statuut voor de verieuwig va Slotjes-Midde 3 Artikel 1: Overwegige 4 Artikel 2: Algemee 4 Artikel 3: Procedure bij sloop 4 Artikel 4:

Nadere informatie

consultancy ontwerp project management exploitatie onderhoud audits optimalisatie opleidingen Uw bedrijfswater in ervaren handen

consultancy ontwerp project management exploitatie onderhoud audits optimalisatie opleidingen Uw bedrijfswater in ervaren handen cosultacy otwerp project maagemet exploitatie oderhoud audits optimalisatie opleidige Uw bedrijfswater i ervare hade Over Aquaplus cosultacy otwerp project maagemet exploitatie oderhoud audits optimalisatie

Nadere informatie

Waar moet je aan denken? Verhuizen. Stap 1: Hoe zeg ik de huur op?

Waar moet je aan denken? Verhuizen. Stap 1: Hoe zeg ik de huur op? Verhuize Waar moet je aa deke? Verhuize Bij verhuize komt heel wat kijke. Naast het ipakke va spulle e doorgeve va adreswijzigige, is het ook belagrijk dat u same met Thuisvester ee aatal zake regelt.

Nadere informatie

On line studentenbegeleiding

On line studentenbegeleiding VOORBEELDEN & HOGESCHOOL GENT 1 & 1 O lie studetebegeleidig Titel : Bestaat uit : Uitgever : Cotactpersoo : Productiejaar : Kostprijs : http ://docet.hoget.be/~ep786 of de digitale campuspsycholoog ee

Nadere informatie

Doe er iets aan! Internet ontdekken in de klas met OnderStroom

Doe er iets aan! Internet ontdekken in de klas met OnderStroom DIDACTIEK & INTERNET 1 & 1 Doe er iets aa! Iteret otdekke i de klas met OderStroom Ie Callebaut Weteschappelijk medewerker verbode aa het Cetrum voor Taal e Migratie / Steuput NT2 (K.U.Leuve) 1. Het iteretproject

Nadere informatie

VAIO-Link Online Service Gids

VAIO-Link Online Service Gids VAIO-Lik Olie Service Gids "Wij behadele iedere idividuele klacht met zorg, aadacht e respect e we zorge ervoor dat iedere klat ee goed gevoel heeft over de ervarig die hij had of zal hebbe met het VAIO-Lik

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 2 woensdag 19 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 2 woensdag 19 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Exame HAVO 2013 tijdvak 2 woesdag 19 jui 13.30-16.30 uur wiskude A Bij dit exame hoort ee uitwerkbijlage. Dit exame bestaat uit 21 vrage. Voor dit exame zij maximaal 80 pute te behale. Voor elk vraagummer

Nadere informatie

Meer waarde. met PIA. Evaluatie Project Professioneel Inkopen en Aanbesteden (PIA)

Meer waarde. met PIA. Evaluatie Project Professioneel Inkopen en Aanbesteden (PIA) Meer waarde met PIA Evaluatie Project Professioeel Ikope e Aabestede (PIA) Meer waarde met PIA Evaluatie Project Professioeel Ikope e Aabestede (PIA) Voorwoord De Stuurgroep PIA heeft i maart 2006 aa

Nadere informatie

Welkom bij Avonturijn

Welkom bij Avonturijn Hoofdkatoor Ruurlo: Nieuwe Weg 5-01 7261 NL Ruurlo Telefoo (0573) 760 200 ifo@avoturij.l www.avoturij.l Welkom bij Avoturij Uitgave: oktober 2015 Niets i deze uitgave mag gekopieerd of gebruikt worde zoder

Nadere informatie

Praktische opdracht: Complexe getallen en de Julia-verzameling

Praktische opdracht: Complexe getallen en de Julia-verzameling Praktische opdracht: Complexe getalle e de Julia-verzamelig Auteur: Wiebe K. Goodijk, Zerike College Hare Beodigde Voorkeis: 1 = i Het complexe vlak. Notatie: z = a + bi of z = r(cosϕ + i si ϕ) Regel va

Nadere informatie

Een andere kijk op Financiële Rekenkunde Wim Pijls, Erasmus Universiteit Rotterdam

Een andere kijk op Financiële Rekenkunde Wim Pijls, Erasmus Universiteit Rotterdam Ee adere kijk op Fiaciële Rekekude Wim Pijls, Erasmus Uiversiteit Rotterdam. Ileidig Het vak Fiaciële Rekekude levert vawege zij sterk wiskudig karakter ogal wat probleme op i het oderwijs. Veel leerlige

Nadere informatie

Hoe los ik het op, samen met Thuisvester? Ik heb een klacht

Hoe los ik het op, samen met Thuisvester? Ik heb een klacht Klachte? Hoe los ik het op, same met Thuisvester? Ik heb ee klacht Thuisvester doet haar uiterste best de beste service te verlee aa haar huurders. We vide ee goede relatie met oze klate erg belagrijk.

Nadere informatie

Sponsoring Best Vooruit sportief en ondernemend

Sponsoring Best Vooruit sportief en ondernemend Sposorig Best Vooruit sportief e oderemed Sposorpakkette Stersposorpakket RKVV Best Vooruit is ee voetbalvereigig waar het sportieve elemet wordt verbode met ee sociaal maatschappelijk gezie belagrijke

Nadere informatie

Buren en overlast. waar je thuis bent...

Buren en overlast. waar je thuis bent... Bure e overlast waar je thuis bet... Goed wooklimaat HEEMwoe vidt het belagrijk dat bewoers prettig woe i ee fije buurt. De meeste buurtbewoers kue het goed met elkaar vide. Soms gaat het sameleve i ee

Nadere informatie

Committee / Commission ECON. Meeting of / Réunion du 31/08/2011 BUDGETARY AMENDMENTS / AMENDEMENTS BUDGÉTAIRES. Rapporteur: Olle LUDVIGSSON

Committee / Commission ECON. Meeting of / Réunion du 31/08/2011 BUDGETARY AMENDMENTS / AMENDEMENTS BUDGÉTAIRES. Rapporteur: Olle LUDVIGSSON Committee / Commissio ECON Meetig of / Réuio du 31/08/2011 BUDGETARY AMENDMENTS / AMENDEMENTS BUDGÉTAIRES Rapporteur: Olle LUDVIGSSON NL NL Otwerpamedemet 6802 === ECON/6802 === igedied door Commissie

Nadere informatie

Tabellenrapportage CQ-index Kraamzorg

Tabellenrapportage CQ-index Kraamzorg Tabellerapportage CQ-idex Kraamzorg Jauari 2011 Ihoud Pagia Algemee uitleg 1 Deelame e bevalmaad 1 De itake 2 3 Zorg tijdes de bevallig 3 4 Zorg tijdes de kraamperiode 4 10 Samewerkig e afstemmig 11 Algemee

Nadere informatie

Internationale mobiliteit: kennisvermenigvuldiging door Hogeschool Utrecht (HU)

Internationale mobiliteit: kennisvermenigvuldiging door Hogeschool Utrecht (HU) Iteratioale mobiliteit: keisvermeigvuldigig door Hogeschool Utrecht (HU) 17 jui 2010 Elske Bares, Ige Saders, Bart Faber Barbara Krop, Ivar Ros Aaleidig Steeds meer buiteladse studete Extra aadacht vauit

Nadere informatie

Naar een breder nascholingsbegrip voor ICTintegratie

Naar een breder nascholingsbegrip voor ICTintegratie VLAAMSE OVERHEID & NASCHOLING 1 & 1 Naar ee breder ascholigsbegrip voor ICTitegratie i de klaspraktijk Jo Todeur Marijke De Smet Weteschappelijk medewerkers aa de Vakgroep Oderwijskude Uiversiteit Get

Nadere informatie

Schoenen voor diabetes en reuma

Schoenen voor diabetes en reuma Schoee voor diabetes e reuma Comfortschoee gemaakt voor de extra kwetsbare voet Officieel gee vergoedig via zorgverzekeraar. Echter bij ekele zorgverzekeraars is door middel va idividuele aavraag vergoedig

Nadere informatie

SCHELDETHEATER. Terneuzen. Het ideale decor voor iedere ontmoeting, voor elk evenement,zakelijk en particulier

SCHELDETHEATER. Terneuzen. Het ideale decor voor iedere ontmoeting, voor elk evenement,zakelijk en particulier SCHELDETHEATER Tereuze Het ideale decor voor iedere otmoetig, voor elk eveemet,zakelijk e particulier 1 Meer da ee mooi gebouw Elk eveemet ee succes Het multifuctioele gebouw is uitermate geschikt voor

Nadere informatie

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering De Amersfoortse Verzekerige Stadsrig 15, postbus 42 3800 AA Amersfoort Tel. (033) 464 29 11 Fax (033) 464 29 30 Wijzigigsformulier Ziektekosteverzekerig Gegevesverwerkig Bij deze wijzigig worde persoosgegeves

Nadere informatie

Naar een werkbare verhouding tussen gemeenten en corporaties. Lessen uit het SEV-experiment Bod op de woonvisie

Naar een werkbare verhouding tussen gemeenten en corporaties. Lessen uit het SEV-experiment Bod op de woonvisie Naar ee werkbare verhoudig tusse gemeete e corporaties Lesse uit het SEV-experimet Bod op de woovisie Dit is ee publicatie uit het SEV-programma: Woe e Orgaisatie U kut SEV-publicaties vide op www.sev.l

Nadere informatie

Werktekst 1: Een bos beheren

Werktekst 1: Een bos beheren Werktekst : Ee bos behere Berekeige met rije op het basisscherm Op ee perceel staa 3000 kerstbome. Ee boomkweker moet beslisse hoeveel bome er jaarlijks gekapt kue worde e hoeveel ieuwe aaplat er odig

Nadere informatie

we willen graag zelf klussen in onze nieuwe woning.

we willen graag zelf klussen in onze nieuwe woning. ZELF AANGEBRACHTE VOORZIENINGEN we wille graag zelf klusse i oze ieuwe woig. ECHT WEL. Zelf uw woig aar wes veradere De woig die u va os huurt, wilt u atuurlijk aar uw eige smaak irichte. U kiest zelf

Nadere informatie

Deel I. Kenmerken van ADHD. Hoofdstuk 1. Wat we weten over de stoornis ADHD. 1.1 De basiskenmerken

Deel I. Kenmerken van ADHD. Hoofdstuk 1. Wat we weten over de stoornis ADHD. 1.1 De basiskenmerken Deel I hoofdstuk 1 Deel I Wat we wete over de stooris ADHD Hoofdstuk 1 Kemerke va ADHD Altijd druk? De letters ADHD staa volges sommige vooral voor: Alle Dage Heel Druk. Dat klopt lag iet altijd. Niet

Nadere informatie

PageScope Enterprise Suite. Afdruk- en gebruikersbeheer van A tot Z. i-solutions PageScope Enterprise Suite

PageScope Enterprise Suite. Afdruk- en gebruikersbeheer van A tot Z. i-solutions PageScope Enterprise Suite Eterprise Suite Afdruk- e gebruikersbeheer va A tot Z i-solutios Eterprise Suite Eterprise Suite Cetraal e gestroomlijd beheer, absolute efficiëtie I de hededaagse zakewereld staat tijd cetraal. Iederee

Nadere informatie

Tussen leerkrachtgestuurd en zelfgestuurd leren : het open leercentrum in een school voor secundair onderwijs

Tussen leerkrachtgestuurd en zelfgestuurd leren : het open leercentrum in een school voor secundair onderwijs TUSSEN LEERKRACHTGESTUURD EN ZELFGESTUURD LEREN Tusse leerkrachtgestuurd e zelfgestuurd lere : het ope leercetrum i ee school voor secudair oderwijs Hedrik Despiegelaere Leraar Sit-Pieterscollege e Sit-Jozefshadelsschool

Nadere informatie

Duaal of deeltijd? Een onderzoek naar de duale en de deeltijdopleidingsvariant tot docent. Arjan Woord (08WO2009L)

Duaal of deeltijd? Een onderzoek naar de duale en de deeltijdopleidingsvariant tot docent. Arjan Woord (08WO2009L) Duaal of deeltijd? Ee oderzoek aar de duale e de deeltijdopleidigsvariat tot docet Arja Woord (08WO2009L) Mior Leidiggeve (cursusjaar 2011/2012) Begeleider: Chris Flikweert jui, 2012 Arja Woord (08WO2009L)

Nadere informatie

Analyse wijze en stimuleren van invullen Nationale Studenten Enquête 2012. Pascal Brenders 19 juni 2013

Analyse wijze en stimuleren van invullen Nationale Studenten Enquête 2012. Pascal Brenders 19 juni 2013 Aalyse wijze e stimulere va ivulle atioale Studete Equête 20. Pascal Breders 19 jui 2013 Aaleidig Studiekeuze3 is veratwoordelijk voor de uitvoerig va de atioale Studete Equête (SE). De atioale Studete

Nadere informatie

Haal het maximale uit jezelf. valkenburg. m a s t e r e x p e r i e n c e. p r o g r a m m a 2012-2015 1

Haal het maximale uit jezelf. valkenburg. m a s t e r e x p e r i e n c e. p r o g r a m m a 2012-2015 1 Haal het maximale uit jezelf valkeburg m a s t e r e x p e r i e c e p r o g r a m m a 2012-2015 1 Maximaal redemet voor mes e orgaisatie De Valkeburg Master Experiece is bedoeld voor mese die het maximale

Nadere informatie

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering De Amersfoortse Verzekerige Stadsrig 15, postbus 42 3800 AA Amersfoort Tel. (033) 464 29 11 Fax (033) 464 29 30 Gegevesverwerkig Wijzigigsformulier Ziektekosteverzekerig Bij deze wijzigig worde persoosgegeves

Nadere informatie

Mag systeem. Vloerreiniging

Mag systeem. Vloerreiniging NL Mag systeem Vloerreiigig Mag systeem Cocept Eé houder voor alles! Dat was er og ooit: Bij het Mag systeem past éé houder bij alle mopmethode. Zo ka ter plekke telkes de optimale werkbreedte, textielkwaliteit

Nadere informatie

Onveilige bedrijven betalen méér

Onveilige bedrijven betalen méér SAFETY & ACCIDENT MANAGER, software voor ee prevetiebeleid zoder zorge! Oveilige bedrijve betale méér maager Beheer e opvolgig va risico s MANAGER Aagifte, opvolgig e statistiek va arbeidsogevalle Behere

Nadere informatie

Sloopbesluit en verhuizen

Sloopbesluit en verhuizen Sloopbesluit e verhuize waar je thuis bet... Wat kut u verwachte als uw woig wordt gesloopt Op verschillede plaatse werkt HEEMwoe aa de verbeterig va de wijk. Soms heeft dat grote gevolge voor u als huurder.

Nadere informatie

www.rocspiegel.nl Zadkine dienstverlening bij Zadkine Zadkine Online Evaluatie Instrument locatie: Marconistraat april 2014

www.rocspiegel.nl Zadkine dienstverlening bij Zadkine Zadkine Online Evaluatie Instrument locatie: Marconistraat april 2014 diestverleig bij Zadkie Pagia 1 va 10 www.rocspiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Zadkie Zadkie diestverleig bij Zadkie locatie: Marcoistraat april 2014 Alle rechte voorbehoude. CopyRight 2014 DigiDoc ROCspiegel.l

Nadere informatie

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Enquete studenten Farel College Instituut Archimedes Online Evaluatie Instrument juli 2014

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Enquete studenten Farel College Instituut Archimedes Online Evaluatie Instrument juli 2014 Equete studete Farel College Pagia 1 va 11 www.hbospiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Istituut Archimedes Equete studete Farel College juli 201 Alle rechte voorbehoude.

Nadere informatie

Indaver bedrijfscode. Missie, kernwaarden en gedragsregels voor duurzaam ondernemen

Indaver bedrijfscode. Missie, kernwaarden en gedragsregels voor duurzaam ondernemen Idaver bedrijfscode Missie, kerwaarde e gedragsregels voor duurzaam odereme Vooraf Oze missie, kerwaarde e waardegebode gedragige: basis va os duurzaam odereme Idaver is ee waardegedreve orgaisatie. Idaver

Nadere informatie

Draagt het Ondernemersfonds Pijnacker-Nootdorp bij aan een gezonde locale economie?

Draagt het Ondernemersfonds Pijnacker-Nootdorp bij aan een gezonde locale economie? Evaluatie va pilot periode 2012-2014 Draagt het Oderemersfods Pijacker-Nootdorp bij aa ee gezode locale ecoomie? Met deze publicatie iformere wij u over het Oderemersfods Pijacker-Nootdorp. U leest hoe

Nadere informatie

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013 Olie Rapport Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Stadaard Rapport HBOspiegel.l 10-9-01 Dit rapport is automatisch gegeereerd: 11-9-01 16:0:4 DigiDoc Web Hostig Aalyse: Aalyse: ROCMN - Participatie opleidige

Nadere informatie

Bindend advies. Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen. c. d. Partijen. : A te B, in deze vertegenwoordigd door C vs.

Bindend advies. Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen. c. d. Partijen. : A te B, in deze vertegenwoordigd door C vs. c. d. Stichtig Zorgverzekerige f I- I J /' Bided advies Partije, Zaak Zaakummer Zittigsdatum : A te B, i deze vertegewoordigd door C vs. D te E : Hulpmiddelezorg, MOTOmed : 2006,02175 : 2 mei 2007 Geschillecommissie

Nadere informatie

STUDIEKEUZESTAPPENPLAN

STUDIEKEUZESTAPPENPLAN STUDIEKEUZESTAPPENPLAN www.uva.l/studie-kieze Hoe kies je ee studie? studiekeuzestappepla Weet je og iet wat je wilt studere? Begeleidig bij het studiekeuzestappepla Misschie ka dit studiekeuzestappepla

Nadere informatie

Ontwerpen van een schakelkast

Ontwerpen van een schakelkast Projectmatige aapak Otwerpe va ee schakelkast Voor het aasture va ee trasportsysteem Gebudeld door F. Rubbe VTI BRUGGE 2011 F. Rubbe 2 1. Ileidig tot de case study Aa de had va ee reëel probleem wordt

Nadere informatie

Spatial 360. Licht als accent. Zachte en uniforme lichtspreiding

Spatial 360. Licht als accent. Zachte en uniforme lichtspreiding Spatial 360 Licht als accet Zachte e uiforme lichtspreidig 10% va de lichtopbregst va de armature wordt gebruikt om wade e plafod aa te lichte Beperkte lumiatieverschille tusse armatuur, Spatial 360 TM

Nadere informatie

Elke leerling een nieuwe kans. Tijdelijk naar onderwijsopvang om uitval te voorkomen

Elke leerling een nieuwe kans. Tijdelijk naar onderwijsopvang om uitval te voorkomen Elke leerlig ee ieuwe kas Tijdelijk aar oderwijsopvag om uitval te voorkome 0 Samewerkigsverbad Koers VO werkt met de schole voor voortgezet oderwijs aa ee passede plek voor elke leerlig. Soms wijkt de

Nadere informatie

Levende Statistiek, een module voor VWO wiskunde D

Levende Statistiek, een module voor VWO wiskunde D Op het Stedelijk Gymasium te Leide is de module Levede Statistiek uitgeprobeerd, Ee verslag va Jacob va Eeghe e Liesbeth de Wreede. Levede Statistiek, ee module voor VWO wiskude D Statistiek is typisch

Nadere informatie

betreffende het doorgeven van orders via fax en telefoon

betreffende het doorgeven van orders via fax en telefoon Reglemet Tele-Equity betreffede het doorgeve va orders via fax e telefoo (Retail Cliëte) 02541 Om redee va efficiëtie e selheid ka de Cliët wese om zij orders per fax e/of telefoo aa de Bak over te make.

Nadere informatie

Rekenen met levensduurkosten

Rekenen met levensduurkosten Colibri Advies www.colibri-advies.l Rekee met levesduurkoste ir. Martie va de Boome MBA Colibri Advies -4-25 Pagia va 5 Rekee met levesduurkoste Auteur: Martie va de Boome - Colibri Advies BV. Materiaal

Nadere informatie

ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030. Systeemintegratie en de rol van energieopslag

ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030. Systeemintegratie en de rol van energieopslag ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030 Systeemitegratie e de rol va eergieopslag INHOUDSOPGAVE Ileidig Aapak project Dieste die geleverd kue worde met eergieopslag systeme Scearioaalyse e ecoomische aalyse

Nadere informatie

ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030

ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030 ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030 Systeemitegratie e de rol va eergieopslag CONTACT DETAILS DNV GL Utrechtseweg 310, 6812 AR Arhem Postbus 9035, 6800 ET Arhem Nederlad T +31 26 356 9111 F +31 26 443 4025

Nadere informatie

Toelichting bij Opbrengstgegevens VAVO 2011-2013

Toelichting bij Opbrengstgegevens VAVO 2011-2013 Toelichtig bij Opbregstgegeves VAVO 2011-2013 Ihoud Ileidig Aatal deelemers exame Kegetalle toezicht exames CE-cijfer alle vakke CE-cijfer alle vakke - tred SE-cijfer mius CE cijfer alle vakke Percetage

Nadere informatie

Betrouwbaarheid. Betrouwbaarheidsinterval

Betrouwbaarheid. Betrouwbaarheidsinterval Betrouwbaarheid Ee simulatie beoogt éé of i.h.a. twee of meerdere sceario s te evaluere e te vergelijke, bij Mote Carlo (MC) simulatie voor ee groot aatal istelwaarde, voor éé of meerdere parameters. Hierbij

Nadere informatie

Overlijden: uw rechten in Duitsland en Nederland

Overlijden: uw rechten in Duitsland en Nederland Regelige e voorzieige CODE 1.1.3.46 Overlijde: uw rechte i Duitslad e Nederlad brochure broe Bureau voor Duitse Zake, www.svb.l/bdz Ihoudsopgave Overlijde Uw rechte i Duitslad e Nederlad Deskudig e betrouwbaar

Nadere informatie

PUBAS, een vernieuwd systeem voor arbeidsbegroting In: Agro Informatica 4 (oktober 1999), p. 25 28.

PUBAS, een vernieuwd systeem voor arbeidsbegroting In: Agro Informatica 4 (oktober 1999), p. 25 28. PUBAS, ee verieuwd systeem voor arbeidsbegrotig I: Agro Iformatica 4 (oktober 999), p. 25 28. Aet Vik, tel. 037-476452 Gerrit Kroeze, tel. 037-476459 Istituut voor Milieu- e Agritechiek, Cluster Systeemkude

Nadere informatie

imtech Arbodienst (versie 2.0)

imtech Arbodienst (versie 2.0) imtech Arbodiest (versie 2.0) veilig e gezod werke (Gezodheids)risico s bij autorijde Buite de verkeersveiligheid e de oderhoudsstaat va de auto ka ook het lagdurig zitte i de auto tot (gezodheids)klachte

Nadere informatie

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Enquete project Cross Your Borders Faculteit Educatie Online Evaluatie Instrument juli 2014

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Enquete project Cross Your Borders Faculteit Educatie Online Evaluatie Instrument juli 2014 Equete project Cross Your Borders Pagia 1 va 7 www.hbospiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Equete project Cross Your Borders juli 2014 Alle rechte voorbehoude. CopyRight

Nadere informatie

Schoenen voor diabetes en reuma

Schoenen voor diabetes en reuma Schoee voor diabetes e reuma Comfortschoee gemaakt voor de extra kwetsbare voet Officieel gee vergoedig via zorgverzekeraar. Echter bij ekele zorgverzekeraars is door middel va idividuele aavraag vergoedig

Nadere informatie

Postgraduaat Community Service Engineering

Postgraduaat Community Service Engineering Postgraduaat Commuity Service Egieerig Techologie voor empowermet, leveskwaliteit, performate socialprofitorgaisaties Faculteit Idustriële Igeieursweteschappe Faculteit Igeieursweteschappe i.s.m.thomas

Nadere informatie

imtech Arbodienst (versie 2.0)

imtech Arbodienst (versie 2.0) imtech Arbodiest (versie.0) veilig e gezod werke Wat is lichamelijke belastig? Oder lichamelijke of fysieke belastig verstaa we het aaeme va houdige, het make va bewegige e het zette va kracht. Alle medewerkers,

Nadere informatie

Natuur en klimaatverandering

Natuur en klimaatverandering Natuur e klimaatveraderig Leefgebiede worde voedselrijker, droger, zouter e warmer Natuurgebiede Zuid-Hollad heeft aar verhoudig weiig bos e ope atuurlijk terrei: 6% tege ladelijk 12%. Rede temeer om er

Nadere informatie

SYMPOSIUM BETERE ZORG? MIJN IDEE!

SYMPOSIUM BETERE ZORG? MIJN IDEE! SYMPOSIUM BETERE ZORG? MIJN IDEE! 6 maart 2015, Proviciehuis Lelystad Het etwerkplatform voor iovaties, treds e otwikkelige i zorg e welzij. Voor iformatie e registratie: www.beterezorgmijidee.l Op vrijdag

Nadere informatie

We kennen in de wiskunde de volgende getallenverzamelingen:

We kennen in de wiskunde de volgende getallenverzamelingen: Masteropleidig Fiacial Plaig Kwatitatieve Methode Relevate wiskude We kee i de wiskude de volgede getalleverzamelige: De atuurlijke getalle: N = {0,,,,4, } De gehele getalle: Z = {, -,-,-,0,,,, } (egels:

Nadere informatie

EVALUATIE SCHOLING EN STUDIEMIDDAG

EVALUATIE SCHOLING EN STUDIEMIDDAG EVALUATIE SCHOLING EN STUDIEMIDDAG Ee aalyse gebaseerd op de resultate va het oderzoek over Scholig e Studiemiddag va OSG Sigellad, gehoude oder de docete Oderwerp equête Geëquêteerde Evaluatie Scholig

Nadere informatie

JOGG-Noordwest: positieve resultaten bieden kansen voor de toekomst

JOGG-Noordwest: positieve resultaten bieden kansen voor de toekomst JOGG-Noordwest: positieve resultate biede kase voor de toekomst Ee evaluatieoderzoek va de pilotfase va ee wijkgerichte aapak i de Utrechtse aadachtswijk Noordwest Gôkky Zeistra, Naah Tak, Moique de Koig,,

Nadere informatie

Motto: t Wurd tied dat wi j weer es goat dansen (van het album bi j Normaal thuus 1993)

Motto: t Wurd tied dat wi j weer es goat dansen (van het album bi j Normaal thuus 1993) Notitie vormgevig werkgevers- e werkzoekede diestverleig. Samewerke maakt Sterker Motto: t Wurd tied dat wi j weer es goat dase (va het album bi j Normaal thuus 1993) 1 Ileidig: I deze otitie wordt de

Nadere informatie

6 METHODIEK n. tijdschrift voor agogisch werk BALANS. n METHODIEK. Psychofysiek werken: sleutel tot persoonlijk leiderschap. TGI en het lichaam

6 METHODIEK n. tijdschrift voor agogisch werk BALANS. n METHODIEK. Psychofysiek werken: sleutel tot persoonlijk leiderschap. TGI en het lichaam METHODIEK Psychofysiek werke: sleutel tot persoolijk leiderschap. Turbulete tijde e persoolijk leiderschap De turbuletie e de veraderige die we wereldwijd meemake zij ooit gezie i oze geschiedeis. De oorloge

Nadere informatie

Aanvullende Voorwaarden Webdiensten en Producten

Aanvullende Voorwaarden Webdiensten en Producten a G Silvesterstraat 19 6603 DW Wijche T 024 66 90 558 E ifo@rapolie.l Aavullede Voorwaarde Webdieste e Producte 1 Ileidig Deze Aavullede Voorwaarde Webdieste e Producte ( AVWP ) vorme ee aavullig op de

Nadere informatie

TAF GoedGezekerd AOV. De eerste AOV waarmee u zelf de touwtjes in handen heeft

TAF GoedGezekerd AOV. De eerste AOV waarmee u zelf de touwtjes in handen heeft TAF GoedGezekerd AOV De eerste AOV waarmee u zelf de touwtjes i hade heeft Als zelfstadig oderemer bet u gewed aa het eme va risico s. Daarbij beoordeelt u per situatie hoe groot het risico is dat u wilt

Nadere informatie

Vlottrekken Bouwprojecten Samenvattende rapportage

Vlottrekken Bouwprojecten Samenvattende rapportage Vlottrekke Bouwprojecte Samevattede rapportage Opdrachtgevers: Miisterie va Bieladse Zake e Koikrijksrelaties e Bouwed Nederlad Februari 2015 Ihoud Hoofdlije e advieze 4 1. Over dit rapport 7 Vlottrekke

Nadere informatie

Naar SKOFV GMR 2.0! eindrapport GMR werkgroep 8 Mei 2012

Naar SKOFV GMR 2.0! eindrapport GMR werkgroep 8 Mei 2012 Naar SKOFV GMR 2.0! eidrapport GMR werkgroep 8 Mei 2012 Pagia 1 va 22 Ihoudsopgave 1. Ileidig... 3 2. Equêtes... 4 2.1 Aalyse equête GMR lede... 4 2.2 Aalyse equête school MR-e... 4 3. Voorbeelde uit de

Nadere informatie

Geld verdienen. met duurzaamheid. Mijn klant vraagt daar helemaal niet om Waarom consumenten de keuzes maken die ze maken

Geld verdienen. met duurzaamheid. Mijn klant vraagt daar helemaal niet om Waarom consumenten de keuzes maken die ze maken Geld verdiee met duurzaamheid Praktische odersteuig voor het MKB dat zich richt op het duurzaam verbouwe va idividuele koopwoige. Mij klat vraagt daar helemaal iet om Waarom cosumete de keuzes make die

Nadere informatie

Alles wat u moet weten over asbest in en om uw woning

Alles wat u moet weten over asbest in en om uw woning Alles wat u moet wete over asbest i e om uw woig is meestal iet gevaarlijk. Maar waeer da wel? Dat kut u leze i deze folder. We legge uit wat asbest precies is, welke soorte er zij, welke gezodheidsrisico

Nadere informatie

Opgaven OPGAVE 1 1... OPGAVE 2. = x ( 5 stappen ). a. Itereer met F( x ) = en als startwaarden 1 en 100. 100...

Opgaven OPGAVE 1 1... OPGAVE 2. = x ( 5 stappen ). a. Itereer met F( x ) = en als startwaarden 1 en 100. 100... Opgave OPGAVE 1 a. Itereer met F( ) = e als startwaarde 1 e 1. 16 1............... 16 1............... b. Stel de bae grafisch voor i ee tijdgrafiek. c. Formuleer het gedrag va deze bae. (belagrijk is

Nadere informatie

Huisstijl en logogebruik Associatie KU Leuven

Huisstijl en logogebruik Associatie KU Leuven Huisstijl e logogebruik Associatie KU Leuve Associatie huisstijlhadboek > Ihoudstafel 1 Ihoudstafel 1. Gebruik va de huisstijl of opame va het associatielogo 3 2. Huisstijl Associatie KU Leuve 4 2.1 Opame

Nadere informatie

Software As A Service. voor optimaal container beheer. eenvoudige oplossingen voor complexe processen

Software As A Service. voor optimaal container beheer. eenvoudige oplossingen voor complexe processen Software As A Service voor optimaal cotaier beheer eevoudige oplossige voor complexe processe Otwikkele is vooruitzie De (olie) webportal WiCosyst WMS is ee totaaloplossig voor het behere va odergrodse

Nadere informatie

Provinciale Staten VOORBLAD

Provinciale Staten VOORBLAD Proviciale State VOORBLAD Oderwerp SIS-ummer Agederig (advies Griffie) Digitale bereikbaarheid PS2012-852 Commissie MIE 28 ovember 2012 Proviciale State Behadelwijze x Kaderstelle Cotrolere Advisere PS

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek 3. Gebruikersgerichte processen 3.3 Het beëindigen van de individuele dienstverleningsovereenkomst

Kwaliteitshandboek 3. Gebruikersgerichte processen 3.3 Het beëindigen van de individuele dienstverleningsovereenkomst De Meader Kwaliteitshadboek 3. Gebruikersgerichte processe 3.3 Het beëidige va de idividuele diestverleigsovereekomst 1/7 Beoordeeld: Stuurgroep Kwaliteit Geldig vaaf: 26/06/2013 Procedurehouder: Sociale

Nadere informatie

imtech Arbodienst (versie 2.0)

imtech Arbodienst (versie 2.0) imtech Arbodiest (versie 2.0) veilig e gezod werke Wat is werke op hoogte? Bij werkzaamhede op ee hoogte vaaf 2,5 meter moete voorzieige worde aagebracht, zodat veilig gewerkt ka worde. De voorkeur gaat

Nadere informatie

Verwarmingsenergie uit de lucht gegrepen.

Verwarmingsenergie uit de lucht gegrepen. DUURZAME ENERGIE LUCHT WATER-WARMTEPOMPEN Verwarmigseergie uit de lucht gegrepe. Gratis omgevigswarmte uit de lucht gebruike met warmtepomptechiek voor verwarmig e warm water. 09 2015 STIEBEL ELTRON zit

Nadere informatie

P r o v i n c i e N o o r d - H o l l a n d. Convenant Samenwerken Waterketen Noord-Holland

P r o v i n c i e N o o r d - H o l l a n d. Convenant Samenwerken Waterketen Noord-Holland P r o v i c i e N o o r d - H o l l a d Coveat Samewerke Waterkete Noord-Hollad Coveat Samewerke Waterkete Noord-Hollad P R O V I N C I E N O O R D - H O L L A N D Odergetekede College va Gedeputeerde

Nadere informatie

BU ERNST &YOUNG. tl n. Ll u n. [j l.\ [J n [J ;] IJ IJ. Illll""' VERTROUWELIJK De Raad van de gemeente Nijmegen Postbus 9105 6500 HG NIJMEGEN

BU ERNST &YOUNG. tl n. Ll u n. [j l.\ [J n [J ;] IJ IJ. Illll' VERTROUWELIJK De Raad van de gemeente Nijmegen Postbus 9105 6500 HG NIJMEGEN [1 ] Jl "1 1 I 3 a tl Illll""' VERTROUWELIJK De Raad va de gemeete Nijmege Postbus 9105 6500 HG NIJMEGEN BU ERNST &YOUNG Erst & Youg Accoutats LLP Meader 861 6825 MH Arhem Postbus 30116 6803 AC Arhem Tel.:

Nadere informatie

VERDIENEN MET DUURZAAMHEID

VERDIENEN MET DUURZAAMHEID GELD VERDIENEN MET DUURZAAMHEID PRAKTISCHE ONDERSTEUNING VOOR HET MKB DAT ZICH RICHT OP HET DUURZAAM VERBOUWEN VAN INDIVIDUELE KOOPWONINGEN. Mij klat vraagt daar helemaal iet om Waarom cosumete de keuzes

Nadere informatie