fysiotherapie & ouderenzorg Redactioneel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "fysiotherapie & ouderenzorg Redactioneel"

Transcriptie

1 fysiotherapie & ouderenzorg Redactioneel De zomer van 2002 ligt weer achter ons en dat betekent dat het najaarscongres van het KNGF weer voor de deur staat. Het programma van de NVFG is dit keer op zaterdag. Of dat een vooruitgang is weten we niet, wellicht niet voor de mensen die in loondienst werken, maar wel voor de fysiotherapeuten uit de 1 e lijn. Het programma zelf zal garant staan voor veel belangstelling. Over vallende ouderen, het voorkómen van vallen of het voorkómen van blessures door vallen is steeds meer bekend. Deze kennis is relevant voor alle collega s die met ouderen werken, zowel thuiswonende als geïnstitutionaliseerde ouderen. Met het voorkómen van een heupfractuur door een val kan veel leed en geld worden bespaard. De heupbeschermer is wellicht een mogelijkheid om heupfracturen te voorkomen. De redactie acht het zinvol om het rapport dat hierover is verschenen in delen te publiceren. In deze editie het eerste deel. Daarnaast is voor de verbijzonderde collega s in de geriatrie de periode van herregistratie aangebroken. Hierover zijn nog veel vragen; in dit nummer alvast een aantal antwoorden. De post-hbo-opleiding is tegenwoordig de eerste fase van een masteropleiding die in Breda en Utrecht gaat starten, ook hierover in dit nummer meer informatie. Tenslotte weer een keer een heel interessant Engelstalig artikel. Dit keer over pijn bij psychogeriatrische patiënten. Veel leesgenoegen gewenst, de redactie. Inhoud Pg. 1: Pg. 2: Pg. 4: Pg. 5: Pg. 9 Pg. 14 Voorwoord, Inhoud Verenigingsnieuws Colofon, Richtlijnen voor auteurs Masteropleidingen voor de geriatrisch fysiotherapeut, Dr Bouwien Engelsman en Dr Hugo Molenaar. Kwaliteitsregister Geriatrie: herregistratie, scholing en accreditatie: de stand van zaken, Martin van Gennep, Bert Risseeuw. Improving Assessment and Treatment of Pain in Cognitively Impaired Nursing Home Residents, Karen S. Feldt. Pg. 21: Plaatsbepaling heupbeschermers bij niet beïnvloedbaar hoog val-en heupfractuurrisico: een zorgmodel. V. Chel, R. Heijman, P.H. Michels, R. van Ommen, M.E. Ooms, P.A. Stalenhoef, A. Zonneveld. Pg. 32: Boekbespreking Pg. 33: Artikel rubriek vakblad NVFG, oktober

2 Verenigingsnieuws Adreswijzing Met ingang van heden is het adres en de van zowel het secretariaat NVFG als het advertentie-adres gewijzigd. Secretariaat NVFG: Marianne Zweekhorst, Hartkampweg 33, 8101 ZX Raalte, Advertentie-adres: Angelique Grootfaam, Schepen van Ommerenstraat 126, 6831 Mc Arnhem, Vooraankondiging ALV NVFG Op woensdagavond 13 november zal de 40 e Algemene Ledenvergadering van de NVFG gehouden worden, waarvoor het bestuur u allen wilt uitnodigen. De vergadering zal plaatsvinden in het KNGF-kantoor aan de Stadsring 159b te Amersfoort. Voorlopige agenda; 1) Opening 2) Mededelingen en ingekomen post 3) Vaststellen notulen ALV 27 december ) Vaststellen van het secretarieel jaarverslag ) Vaststellen van het financieel jaarverslag 2001: verslag van de kascommissie, decharge van de penningmeester. 6) Evaluatie congres ) Verkiezing nieuwe bestuursleden 8) Vaststellen beleidsplan ) Vaststellen begroting ) Informatie over het functieprofiel van de geriatrie fysiotherapeut 11) Bespreking stukken voor AV KNGF 12) Rondvraag en sluiting. Het bestuur hoopt dat u deze datum al vast in uw agenda vastlegt. Sinds dit jaar worden 2 registratiepunten aan het bijwonen van de ALV toegekend. Ontwikkelingen op het gebied van vallen en valpreventie NVFG programma op het KNGF-congres 2002 Zaterdag 2 november 2002 Het Congresgebouw in Den Haag uur: Opening door voorzitter NVFG, Mw. M. van Gemert uur: Inleiding op de dag, H.van Herwaarde, Msc uur: Predictoren voor vallen: een inleiding op de dag, Dr. H.J.J. Verhaar uur: Pauze uur: Vallen verleden tijd: Onderzoek naar een oefenprogramma, Drs V. Weerdesteyn uur: Onderzoek naar de loop- en balansfunctie door middel van op het lichaam gedragen sensoren, Dr W. Zijlstra uur: Lunchpauze uur: Valpreventie in psychogeriatrische verpleeghuizen, Drs. J.C.L. Neyens uur: Heupbeschermers ter preventie van heupfracturen, Dr. M.E. Ooms uur: Pauze uur: Valpreventie in het verzorgingshuis, Dr. W.C. Graafmans uur: Sluiting door dagvoorzitter, H. van Herwaarde, Msc uur: Einde Voor dit congres is accreditatie aangevraagd. 2 fysiotherapie & ouderenzorg

3 Verenigingsnieuws Kwaliteitsregister KNGF Mededelingen over de herregistratie geriatriefysiotherapeut en accreditatie zijn te vinden in de fysiopraxis en op de internetsite van NVFG Bijscholingsdag Op 21 maart 2003 organiseert de NVFG een bijscholingsdag. De titel van deze dag is: "Richtlijnen revalidatie na een beroerte, wat KNGF-congres 2002 Onderwerp NVFG: Ontwikkelingen op het gebied van vallen en valpreventie Datum: zaterdag 2 november 2002 Locatie: het Congresgebouw in Den Haag Meer informatie over het congres is te lezen in deze rubriek. het KNGF (www.kngf.nl). Voor vragen kan men terecht bij het bureau van het KNGF. Elders in dit blad wordt in het artikel van van Gennep en Risseeuw uitgebreid ingegaan op de herregistratie, scholing en accreditatie. Verder zijn voor alle NVFG scholingen van de afgelopen 5 jaar accreditatie aangevraagd voor het register van de geriatriefysiotherapeut. moet ik ermee??" Meer informatie over deze dag is elders in dit blad te vinden. De najaarsbijscholingsdag van de NVFG wordt dit jaar gehouden tijdens het KNGFcongres op 2 november a.s. Informatie over het dagprogramma staat vermeld op de binnenkant het voorblad. vakblad NVFG, oktober

4 Colofon Richtlijnen voor auteurs "Fysiotherapie en Ouderenzorg", voorheen Nieuwsbrief NVFG, is een driemaal per jaar verschijnend vakblad voor fysiotherapeuten in werkzaam in de geriatrie, uitgegeven door de NVFG. Secretariaat NVFG: Marianne Zweekhorst, Hartkampweg 33, 8101 ZX Arnhem. Advertentie-adres: Angelique Grootfaam, Schepen van Ommerenstraat 126, 6831 MC Arnhem. angelique Advertentiekosten op aanvraag. Zestiende jaargang, nummer 3, opktober 2002, oplage 575 exemplaren. Abonnementen: gratis voor leden van de NVFG, 25,- euro per jaar voor niet leden. Aanmelden bij ledenadministratie KNGF, postbus 248, 3800 AE, Amersfoort. Losse abonnementen: Ina Bettman, verpleeghuis Tamarinde, Neckardreef 6, 3562 CN, Utrecht. Hoofdredactie: Ina Bettman. Redactie: Martin van Gennep, Eric Scherder. Redactie-adres: Ina Bettman, verpleeghuis Tamarinde, Neckardreef 6, 3562 CN, Utrecht. Lay-out: John Branten. Artikelenrubriek: Ina Bettman, John Branten. Ontwerp omslag: Menno van der Veen. Kopijsluiting volgende nummer: 1 december De NVFG stelt zich niet verantwoordelijk voor tekst en inhoud van artikelen en commerciële advertenties. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de redactie. ISSN: Druk: Drukkerij Best. Doel van het tijdschrift "Fysiotherapie en Ouderenzorg" Het tijdschrift verwelkomt iedere bijdrage die de intercollegiale communicatie op een zo breed mogelijk terrein, i.e. fysiotherapie, logopedie, ergotherapie, verpleging/verzorging in de ouderenzorg kan bevorderen. Een dergelijke bijdrage kan in de vorm van artikelen betreffende klinisch onderzoek, ervaringen uit het werkveld, een kritisch literatuuroverzicht, boekbesprekingen of een kort bericht. Richtlijnen voor het schrijven van een artikel 1.Het artikel kan zowel in het nederlands als in het engels worden geschreven. Laat in beide gevallen de tekst op taal en- en spellingsfouten controleren alvorens het in te leveren. 2.Nummer de bladzijden. 3.Geef een samenvatting van niet meer dan 200 woorden. 4.Zet op de titelpagina de volledige titel van het artikel, uw naam + werkzaamheden en uw contactadres (incl. tel., fax of ). 5.Bij klinisch onderzoek deelt u het artikel in met de volgende subhoofden: Inleiding, Methode, Resultaten, Discussie, Literatuur, Tabellen, Figuren. 6.Illustraties zijn gewenst, ze verduidelijken de inhoud en veraangenamen het lezen. 7.Figuren, tabellen en illustraties s.v.p. los van de tekst aanleveren, bij voorkeur in zwart-wit. 8.Geef in de tekst, door gebruik te maken van vet, cursief of onderstreping, een aantal quote s aan, in verband met het benadrukken van speciale inhouden. 9.Gebruik een dubbele regelafstand. 10.Lever het artikel in viervoud in, plus een versie van artikel op floppy-disk in WordPerfect of Word. Maak zo min mogelijk gebruik van een speciale opmaak. Adres toezending artikelen en dergelijke Reactie F&O, Ina Bettman, verpleeghuis Tamarinde, Neckardreef 6, 3562 CN, Utrecht, tel: Literatuurverwijzingen "Fysiotherapie en Ouderenzorg" hanteert het systeem van de American Psychological Association. Literatuurverwijzingen in de tekst Verwijs naar publicaties door middel van achternaam en jaar van uitgave: (Timmerman, 1996) of (Jansen en Timmerman, 1997) Zijn er meer dan twee auteurs schrijf dan (Timmerman e.a., 1998). Heeft een auteur in een jaar meerdere door u aangehaalde publicaties op zijn naam staan, schrijf dan (Pieterse, 1998a, 1998b). Zijn er meerdere auteurs met dezelfde achternaam, geef dan ook de voorletters aan (A. Vermeent, 1998, B. Vermeent, 1998). Na een citaat, wordt het paginacijfer van de aangehaalde publicatie gegeven (Timmermans, 1996, p57). Literatuurlijst Rangschik de literatuurlijst alfabetisch naar de achternaam van de eerste auteur. Wanneer u van een auteur meerdere publicaties vermeld, geef de titels dan in chronologische volgorde weer. Vermeld bij boeken auteur(s), redacteur(en), titel, plaats van uitgifte en eventueel betreffende paginacijfers. Voorbeelden: Kugel, J. Psychologie van het lichaam. Utrecht, het Spectrum, Beelen, F. Creatieve therapie met gezinnen. In: W.J.L. Klijn (red.), Systeemtaxatie in beweging. Amsterdam, Swetz en Zeitlinger, Vermeld bij tijdschriftartikelen auteur(s), titel, naam tijdschrift, jaartal, jaargang en paginacijfers. Voorbeeld: Smits-Engelsman, B.C.M. Het gebruik van motorische tests: praktijk en theorie. Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie, 1995; 105: fysiotherapie & ouderenzorg

5 Masteropleidingen voor de geriatrisch fysiotherapeut Dr Bouwien Engelsman en Dr Hugo Molenaar Initiatieven Veranderingen in de samenleving en met name in de sector gezondheidszorg, vragen om voortdurende ontwikkeling binnen de paramedische beroepen. De paramedische professional en daarmee ook de geriatrisch fysiotherapeut, moet zijn handelen steeds meer kunnen onderbouwen op basis van "best evidence". Door het KNGF en de beroepsinhoudelijke lidverenigingen zijn de afgelopen jaren al vele initiatieven genomen om de kwaliteit van het professioneel handelen te verzekeren en te verhogen. Te denken valt aan verschillende maatregelen zoals de opzet van een kwaliteitsregister, de ontwikkeling van richtlijnen, de invoering van intercollegiaal overleg en de verplichtingen tot bij- en nascholing. Naast al deze kwaliteitsbevorderende maatregelen door de beroepsverenigingen, wordt door aanbieders van postinitiële scholing voor fysiotherapeuten hard gewerkt aan het ontwikkelen van opleidingen die specifiek gericht zijn op de onderbouwing en verdieping van het fysiotherapeutisch beroep. Twee Master Opleidingen voor de geriatrisch fysiotherapeut Inmiddels hebben de Hogescholen van Brabant en Utrecht gezamenlijk het initiatief genomen een postinitiële HBO-masteropleiding op te zetten, specifiek voor de verbijzonderde fysiotherapeut en dus ook voor de geriatrisch fysiotherapeut. Niet een masteropleiding die gericht is op het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek, maar een beroepsgerichte masteropleiding waaraan de titel van professional master kan worden ontleend. Het zelf uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek, zoals bij de universitaire masteropleidingen, staat bij deze masteropleiding niet centraal, maar wel de ontwikkeling en professionalisering van het specialistische vakgebied, gebruik makend van wetenschappelijke evidentie. Echter voor die collega s geriatrisch fysiotherapeut, die zelf wetenschappelijk onderzoek willen leren opzetten en uitvoeren op het gebied van de menselijke motoriek, bestaat een speciale twee jarige part-time opleiding tot Master of Reseach bij het Nijmeegs Instituut voor Cognitie en Informatie (NICI) aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Professional Master Opleiding voor de Geriatrisch fysiotherapeut: Master of Specialized Physical Therapy Bij de opzet van de professional masters hebben niet alleen behoeftes vanuit het werkveld meegespeeld, maar ook ontwikkelingen in het hoger onderwijs. Tot voor kort was het wettelijk gezien onmogelijk voor HBO-instellingen om onafhankelijk van een universiteit, mastergraden te verlenen. Echter met de invoering van de nieuwe wetgeving rondom de bachelor-master- Dr Bouwien Engelsman is Lector Post Graduate Education in Developmental Human Movement Science aan de Hogeschool Brabant. Verder is ze verbonden aan het NICI op de katholieke Universiteit Nijmegenen. Dr Hugo Molenaar is directeur contract activiteiten en Senior Lecturer Physical Therapy aan de Hogeschool van Utrecht. vakblad NVFG, oktober

6 structuur in het hoger onderwijs, is het voor een HBOinstelling toegestaan masteropleidingen aan te bieden, mits deze worden geaccrediteerd door het Nationaal Accreditatie Orgaan (NAO). Deze raad opereert onder het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen. Vanaf september 2002 zal de nieuwe wetgeving in werking treden. Op dit moment is de kandidaatsaccreditering voor de nieuwe masteropleiding in aanvraag....complexe klinische diagnostiek en therapie op hoog niveau... Doelstellingen Master of Specialized Physical Therapy De afgestudeerde Master of Specialized Physical Therapie is beter in staat beleid te bepalen binnen de directe gespecialiseerde (in dit geval geriatrie) fysiotherapeutische patiëntenzorg en daarbij ontwikkelingen op het gebied van de wetenschap te integreren. Complexe klinische diagnostiek en therapie op hoog niveau en vanuit een interdisciplinaire benadering behoren tot de nieuw verworven competenties. Ook het kunnen leiden van projecten en het toepassen van resultaten van (toegepast) onderzoek, waarin de innovatie van de beroepspraktijk centraal staat, zijn onderdeel van het nieuwe profiel. De meest centrale kwalificatie voor de professional master is het vermogen om bestaande wetenschappelijke kennis in praktijk te brengen. Meer uitgesplitst kan gezegd worden dat de master leert wetenschappelijk onderzoek kritisch op waarde te schatten en tevens toegepast onderzoek leert beoordelen op praktijkrelevantie. Behalve dat de master complexe praktijk problemen leert analyseren, mede met behulp van kennis voortkomend uit wetenschappelijk onderzoek, leert de master deze kennis ook praktisch toe te passen. Organisatie Master of Specialized Physical Therapy De masteropleiding beslaat twee fasen: allereerst een vakspecifieke opleiding, het verbijzonderingtraject, gevolgd door een algemene kopstudie "clinical practioner specialized physiotherapy". De eerste fase bestaat uit een specialistische opleiding in een door het KNGF erkende verbijzondering, in casu geriatriefysiotherapie, kinderfysiotherapie, manuele therapie, of sportfysiotherapie. De tweede fase is te volgen door elke verbijzonderd fysiotherapeut, die minimaal vier jaar werkervaring heeft als fysiotherapeut. De masteropleiding kent daardoor uiteindelijk vier uitstroomvarianten: de Master geriatriefysiotherapie Master kinderfysiotherapie, de Master manuele therapie, de en de Master sportfysiotherapie. Master Paediatric Physical Therapy, Master Geriatric Physical Therapy, Master Sport Physical Therapy and Master Manual Therapy Het vakspecifieke deel van de Master of Specialized Physical Therapy opleiding, in dit geval de specialistische opleidingen tot geriatrisch fysiotherapeut wordt door de Hogescholen van Brabant en Utrecht verzorgd. De aanvullende studie "clinical practioner specialized physiotherapy" zal afhankelijk van het aantal inschrijvingen worden uitgevoerd op meerdere locaties (bv Breda, Utrecht of Nijmegen). De aanvullende studie "clinical practioner specialized physiotherapy" gaat voor het eerst van start in Breda in januari 2003 en beslaat een periode van twee jaar. Het tweede curriculum start in Utrecht. Het eerste studiejaar bestaat uit een introductieblok, gevolgd door tien maandelijkse bijeenkomsten. In het tweede jaar zullen de studenten in tweetallen een innovatieproject uitvoeren. De studiebelasting wordt geschat op ongeveer 10 uur per week. De kosten voor de opleiding Clinical Practitioner (dus het laatste deel van de opleiding tot master of specialized physical therapy voor de mensen die al geregistreerd geriatrisch fysiotherapeut zijn) zijn voorlopig vastgesteld op 4600 euro. Het inschrijfgeld en de kosten voor het intakegesprek bedragen 200 euro. Deze kosten worden bij definitieve inschrijving in mindering gebracht op de opleidingskosten. Bij dit bedrag zijn het studiemateriaal, boeken en overige kosten (internetaansluiting, eventuele stagekosten) niet inbegrepen. De geschatte kosten voor boeken bedragen fysiotherapie & ouderenzorg

7 euro. Als men na voorlopige inschrijving en het intakegesprek bericht heeft gekregen betreffende toelating tot de opleiding, volgt de definitieve inschrijving en dient het cursusgeld in een keer betaald te worden. Er kan eventueel een regeling worden getroffen voor het betalen in twee termijnen. Aanmelding en inschrijving Inschrijving kan geschieden bij het secretariaat van Hogeschool Brabant Opleiding & Advies, Verbeetenstraat 42, 4812 XL Breda ( Margot van den Akkerveken of Hier kan ook een folder worden aangevraagd. Na aanmelding zal de opleidingscoördinator contact opnemen voor een afspraak t.b.v. een intakegesprek. De datum van inschrijving geldt als plaatsingsnummer. Post-HBO-opleiding Geriatrie Fysiotherapie. De opleiding beoogt een synergie tussen praktijk en wetenschap te bewerkstelligen. Studenten worden gemotiveerd om voor hun stageonderzoek een praktijkrelevante vraagstelling te formuleren ten behoeve van kleinschalig wetenschappelijk onderzoek. De Master of Research opleiding is toegankelijk voor studenten die aantoonbaar een opleiding hebben gevolgd op het gebied van de ontwikkelings-, pathologieen interventie-gerelateerde veranderingen van de menselijke motoriek, bijvoorbeeld binnen de opleiding Geriatrie Fysiotherapie. Tevens wordt er vanuit gegaan dat er reeds scholing is gevolgd op het gebied van het lezen en interpreteren van vakliteratuur (100 sbu s) en de basisprincipes van statistiek en methoden en technieken (b.v. cursussen Scholing in Wetenschap van het Master of Research opleiding voor de gespecialiseerde fysiotherapeut Het algemene doel van de Master of Research opleiding is het leren verrichten van onderzoek naar de motorische controle processen die ten grondslag liggen aan het menselijke handelen. In het bijzonder worden de veranderingsprocessen in de motoriek bestudeerd die optreden ten gevolge van ontwikkeling (van babyleeftijd tot bejaard), pathologie en interventie. De Master opleiding is een tweejarige parttime onderzoekersopleiding op het terrein van het toepassingsgericht wetenschappelijk onderzoek en bestaat voor het grootste gedeelte uit vaardigheidstraining op het gebied van het opzetten van onderzoek, het meten van de motoriek, het verwerken van gegevens en het schrijven van een wetenschappelijk verslag. Onder begeleiding van ervaren onderzoekers leert de student zelfstandig (kleinschalig) onderzoek uitvoeren en verwerft discipline overstijgende, theoretische, methodologische en technische vaardigheden die nodig zijn bij onderzoek van motorische processen en die inzetbaar zijn in een brede revalidatiesetting. Organisatie Master of Research in Neuromotor Control Deze opleiding vindt plaats aan de Katholieke Universiteit Nijmegen en het volgende curriculum start begin De stageplaats is afhankelijk van het gekozen onderwerp. De opleiding is bedoeld voor reeds gespecialiseerde fysiotherapeuten met bijvoorbeeld een...in het bijzonder worden de veranderingsprocessen in de motoriek bestudeerd... NPi, niveau vergelijkbaar met Statistiek I en Methoden en Technieken I (100 sbu s). Indien dat niet het geval is zal voor deze kennisgebieden een extra aanvullend pakket worden samengesteld. Per student wordt in overleg met de opleidingscommissie, afhankelijk van het individuele kennis- en vaardighedenprofiel en de persoonlijke interesse, een individuele leerroute opgesteld en een keuzepakket van bestaande cursussen (aanschuifonderwijs) binnen KUN-opleidingen samengesteld. Het multidisciplinaire karakter van de opleiding en de zwaarte van de studie maken een hoge motivatie voor het volgen van de opleiding noodzakelijk. De Master of Research opleiding is een part-time opleiding. Hierdoor is het mogelijk studie en part-time werk te combineren. De totale opleiding duurt twee jaar (34 academieweken per jaar) met een gemiddelde studiebelasting van 20 uur per week (totaal 1360 sbu s, 34 studiepunten). Deze studiebelasting is echter een gemiddelde. Door het volgen van bepaalde cursussen zal er piekbelasting optreden. vakblad NVFG, oktober

8 Werk- en responsiecolleges en de onderwijswerkgroepen van het specifieke onderwijs voor de Master of Research studenten vinden één keer in de veertien dagen op woensdag plaats. Afspraken met de onderwijsgroepen en de stagebegeleiders worden in principe ervoor of erna gepland. Feedback op opdrachten zal behalve mondeling waar mogelijk ook per verzorgd worden, om de reistijd zoveel mogelijk te beperken. Naast de bovengenoemde activiteiten zal een paar maal tijdens de opleiding in blokken van enkele dagen aan specifieke onderwerpen gewerkt worden. Het aanschuifonderwijs vindt op wisselende tijden plaats, afhankelijk van planning van het normale cursorische onderwijs. Door de structuur van de opleiding kan men zelf tot op zekere hoogte de studiebelasting beïnvloeden. Anderzijds is, wat betreft het aanschuifonderwijs, een zekere mate van flexibiliteit voor het volgen van onderwijs noodzakelijk. Gezien de onderwijswerkvormen wordt het specifieke onderwijs van de Master opleiding in kleine groepen gegeven van maximaal 12 personen. De stagebegeleiding vindt individueel of in tweetallen plaats. Het met goed gevolg voltooien van de opleiding geeft recht op het voeren van de Master of Research titel in NeuroMotor Control (MRes NMC). Het diploma van de opleiding wordt verstrekt op gezag van de Faculteit der Sociale Wetenschappen van de Katholieke Universiteit Nijmegen....het vermogen om bestaande wetenschappelijke kennis in praktijk te brengen... De Master opleiding wordt verzorgd door het Nijmeegs Instituut voor Cognitie en Informatie (NICI) en het Academische Centrum van de KUN, in samenwerking met Hogeschool Brabant Opleiding & Advies. Aanmelding en inschrijving Master of Research in Neuromotor Control Inschrijving geschiedt in twee stappen. Geïnteresseerden kunnen informatie vinden op kun.nl/ac/ (klikken op post doctorale opleidingen) en aanmeldingsformulier aanvragen bij het Academisch Centrum SW, Opleiding & Nascholing, Postbus 9104, 6500 HE Nijmegen, of per Na aanmelding zal de opleidingscoördinator (dr. Bouwien Engelsman, contact opnemen voor een afspraak t.b.v. een intakegesprek met minimaal twee leden van de organisatie van de opleiding. Tijdens het intakegesprek wordt het programma voor het onderwijs samengesteld en kan de student zich op grond van dat studieadvies definitief inschrijven. Samenvatting Er zijn verschillende wegen voor de geriatrisch fysiotherapeut om een mastergraad te behalen. Op basis van een reeds afgeronde aantoonbare scholing heeft de verbijzonderd geriatrisch fysiotherapeut toegang tot de twee jarige part-time professional master opleiding alsmede tot de master of research opleiding. Zoals uit het bovenstaande blijkt hebben beide opleidingen een totaal andere focus. De Professional Master opleiding is bedoeld voor de clinicus die up-to-date zijn vak wil bijhouden en daarbij ontwikkelingen op het gebied van de wetenschap wil integreren. De Master of Research opgeleide gaat zelf onderzoeksvragen op het gebied van de motoriek te lijf met objectieve meettechnieken om antwoord te vinden op voor hem relevante vragen en leert daarvan verslag doen. De kosten bedragen euro voor de hele opleiding. Er kan een regeling worden getroffen tot het betalen in twee termijnen. Hierbij zijn de kosten voor literatuur, onderwijsmateriaal en niet inbegrepen. Aanmeldingskosten voor het intakegesprek en het bepalen van de individuele studieroute bedragen 100 euro. Deze kosten worden bij definitieve inschrijving in mindering gebracht op de opleidingskosten. 8 fysiotherapie & ouderenzorg

9 Kwaliteitsregister Geriatrie: herregistratie, scholing en accreditatie: de stand van zaken Drs. Martin R. van Gennep, Bert Risseeuw Inleiding Martin van Gennep is bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie in de Geriatrie (NVFG). Verder is hij als fysiotherapeut en psychomotorisch therapeut verbonden aan Zorgcentrum Oranjehaeve te Breda. Als docent aan de Hogeschool Brabant coördineert hij onder meer de Modulaire Opleiding tot Geriatrisch Fysiotherapeut. Bert Risseeuw is lid van het BeleidsOrgaan Centraal Kwaliteitsregister (BOCK). Hij is, als hoofd fysiotherapie, werkzaam in verpleeghuis Gulden Huis van de Stichting KVV in Den Haag. Verder is hij secretaris van de Vereniging Leidinggevenden Fysiotherapie (VLF). Op 1 januari 2003 vindt de eerste herregistratie plaats voor het merendeel van de in het kwaliteitsregister van het KNGF geregistreerde verbijzonderde geriatrisch fysiotherapeuten. Dit artikel geeft een overzicht van de stand van zaken met betrekking tot deze herregistratie. Tevens wordt aandacht besteed de onderwerpen scholing en accreditatie. In de Algemene Vergadering van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) van 19 november 1997 is het "Reglement voor het Centraal Kwaliteitsregister van het KNGF" vastgesteld. Hiermee werd bewerkstelligd dat de (her)registratie van verbijzonderde fysiotherapeuten en algemeen practici volgens een zelfde systematiek en dezelfde eisen kon gaan plaatsvinden. Volgens dit reglement worden fysiotherapeuten die voldoen aan de door het KNGF gestelde basisnormen en de daaruit voortvloeiende eisen en al dan niet een opleiding voor verbijzonderd fysiotherapeut hebben gevolgd ingeschreven in het Centraal Kwaliteits-register KNGF. Het Centraal Kwaliteitsregister is op 1 januari 1998 in werking getreden voor de toen reeds bij de beroepsinhoudelijke verenigingen bestaande verbijzonderingenregistraties (waaronder de geriatrie). Vanaf dat moment verviel de uitvoering van de registratie van verbijzonderde fysiotherapeuten door de beroepsinhoudelijke verenigingen: de bestaande verbijzonderingenregistraties en daarmee ook alle fysiotherapeuten die daarin per 31 december 1997 ingeschreven stonden, zijn in hun geheel opgenomen in het Centraal Kwaliteitsregister. Zo droeg ook de NVFG haar register van geriatrisch fysiotherapeuten over aan het KNGF. Het Centraal Kwaliteitsregister bestaat sinds 1 januari 2000 uit 5 deelregisters: het deelregister voor de fysiotherapeut algemeen practicus, dat op is opengesteld en de daarvoor al bestaande vier deelregisters, voor de verbijzonderde fysiotherapeuten (geriatrisch fysiotherapeut, kinderfysiotherapeut, sportfysiotherapeut en manueel therapeut). Verder is er per een aantekeningenregister (oedeemtherapeut) ingesteld. vakblad NVFG, oktober

10 Op 1 januari 2003 loopt de eerste registratieperiode van 5 jaren teneinde en zal de eerste lichting geregistreerde verbijzonderde fysiotherapeuten zich moeten herregistreren. Het betreft fysiotherapeuten die sinds 1 januari 1998 in één of meerdere verbijzonderde registers staan ingeschreven. BeleidsOrgaan Centraal Kwaliteitsregister In het "Reglement voor het Centraal Kwaliteitsregister van het KNGF" staat aangegeven dat er een Beleidsorgaan Registratie wordt ingesteld. In mei 1998 is daarom het Beleidsorgaan Centraal Kwaliteitsregister (BOCK) geïnstalleerd. Samengevat heeft het BOCK de volgende taken: Het instellen en in stand houden van een Centraal Kwaliteitsregister - bestaande uit deelregisters en aantekeningenregisters - waarin de fysiotherapeut algemeen practicus, de verbijzonderde fysiotherapeut en de fysiotherapeut met aantekening kunnen worden ingeschreven. Het vaststellen van de eisen waaraan de fysiotherapeut algemeen practicus, de verbijzonderde fysiotherapeut en de fysiotherapeut met aantekening dienen te voldoen om voor registratie en herregistratie in het Centraal Kwaliteitsregister in aanmerking te komen. Het Beleidsorgaan stelt criteria vast ten behoeve van de accreditatie van na- en bijscholingscursussen in het kader van de herregistratie. Voor de toetsing van cursussen aan de door het Beleidsorgaan vastgestelde criteria ten behoeve van de accreditatie stelt het Beleidsorgaan voor elk deel- en aantekeningenregister accreditatiecommissies in. In deze commissies zullen de betreffende beroepsinhoudelijke verenigingen en het KNGF vertegenwoordigd zijn. Het Beleidsorgaan stelt een onafhankelijke Beroepscommissie Registratie in, die beslist in beroepszaken van fysiotherapeuten, waarvan de inschrijving in het Centraal Kwaliteitsregister door het orgaan dat de registratie uitvoert (het KNGF hoofdkantoor), is geweigerd. Het Beleidsorgaan stelt voor elk deel- en aantekeningenregister BOCK-scholings-commissies in, die adviseren over normen en toelatingseisen met betrekking tot de registratie en herregistratie in het register. (Her)registratie voor geriatrisch fysiotherapeuten Wanneer men aan een aantal hier niet nader te benoemen eisen voldoet, kan men gedurende een periode van 5 jaar opgenomen worden in het register geriatrisch fysiotherapeut. Na deze periode van vijf jaar dient men zich te herregistreren De basisnormen voor deze herregistratie zijn de volgende: "...de deskundigheidsbevordering is verdeeld in 4 tranches..." 1. De fysiotherapeut is ingeschreven in het BIG-register. 2. De fysiotherapeut neemt deel aan een klachtenregeling die voldoet aan de Wet Klachtrecht Cliënten Zorgsector. 3. De fysiotherapeut heeft het traject van de verplichte gerichte scholing dat door het KNGF wordt voorgesteld en door het Beleidsorgaan wordt vastgesteld, geldend voor de afgelopen registratieperiode, afgerond met een voldoende resultaat of is daar nog mee bezig. Het betreft hier de cursussen methodisch handelen, verslaglegging, communicatie en evidence based practice. 4. De fysiotherapeut heeft een nog nader door het Beleidsorgaan vast te stellen aantal studiepunten behaald, door het volgen van geaccrediteerde naen bijscholingsactiviteiten in de afgelopen registratieperiode. 5. De fysiotherapeut heeft gedurende de registratieperiode minimaal 4 x per jaar deelgenomen aan een Intercollegiaal Overleg Fysiotherapie (IOF). 6. De fysiotherapeut heeft de afgelopen registratieperiode gewerkt volgens de KNGF- Richtlijnen en KNGF-ontwerprichtlijnen. 7. Gedurende de registratieperiode van vijf jaar (60 maan- 10 fysiotherapie & ouderenzorg

11 den) is de fysiotherapeut minimaal gedurende 36 maanden als fysiotherapeut werkzaam geweest. Gedurende deze 36 maanden is de fysiotherapeut tenminste gemiddeld 8 uur per week werkzaam geweest als fysiotherapeut zoals bepaald in de domeinomschrijving en het beroepsprofiel. Verder moet de geregistreerde fysiotherapeut zich houden aan de beroepsethiek en de gedragsregels van het KNGF en zich onderwerpen aan het verenigingstuchtrecht KNGF. Studiepuntensysteem Bij de basisnormen voor herregistratie staat genoemd dat men een aantal studiepunten moet behalen door het volgen van geaccrediteerde na- en bijscholingsactiviteiten. Voor het aantal studiepunten geldt de volgende regeling: Iedere fysiotherapeut, die in één deelregister (o.a het register geriatrisch fysiotherapeuten) ingeschreven wil worden, moet in een registratieperiode van 5 jaar 80 punten halen (= gemiddeld 16 punten per jaar). Wil men in 2 of meer deelregisters worden ingeschreven, dan moet voor elk deelregister in een registratieperiode van 5 jaar 60 punten worden gehaald (= gemiddeld 12 punten per jaar). Systeem van deskundigheidsbevordering In het voorgaande hoofdstuk is beschreven hoeveel studiepunten een fysiotherapeut moet behalen om ingeschreven te blijven in het KNGF- Tranche 1: Na- en bijscholingsactiviteiten in de vorm van cursussen Tranche 2: Na- en bijscholingsactiviteiten in de vorm van symposia, congressen, studiedagen, lezingen, workshop Tranche 3: Overige vakinhoudelijke deskundigheidsbevordering: a. Vakdocent / cursustrainer b. Ontwerpen en houden van een voordracht / workshop c. Begeleiden van stagiaires d. Onderzoeksactiviteiten e. Vakinhoudelijke publicatie f. Werkgroepen die richtlijnen ontwikkelen g. Supervisie h. Refereergroepen Tranche 4: Beleidsmatige deskundigheidsbevordering: a. Bijwonen van landelijke en regionale bijeenkomsten, rondgangen, ledenvergaderingen van KNGF, RGF en/of de Beroepsinhoudelijke verenigingen. b. Functioneren als IOF-voorzitter. Kwaliteitsdeelregister. Deze studiepunten kunnen op verschillende manieren behaald worden. Hiervoor heeft het BOCK het tranchesysteem ontwikkeld. De deskundigheidsbevordering is verdeeld in 4 tranches: Tranche 1: Na- en bijscholingsactiviteiten in de vorm van cursussen; Tranche 2: Na- en bijscholingsactiviteiten in de vorm van symposia, congressen, studiedagen, lezingen, workshops; Tabel 1 Het puntensysteem en het maximaal aantal punten in een registratieperiode 1 punt per studiebelastingsuur 1 punt per studiebelastingsuur 6 punten per ontworpen cursus 2 punten per onderwerp 10 punten per registratieperiode 8 punten per onderzoek 8 punten per publicatie 8 punten per richtlijn eenmalig 8 punten eenmalig 4 punten 2 punten per keer maximaal 20 punten per registratieperiode 3 punten per jaar maximaal 15 punten per registratieperiode Tranche 3: Overige vakinhoudelijke deskundigheidsbevordering; Tranche 4: Beleidsmatige deskundigheidsbevordering. Gedurende de registratieperiode van 5 jaren moet het benodigd aantal studiepunten uit minimaal 2 tranches worden gehaald (zie ook tabel 1). Op deze regel zijn enkele uitzonderingen van toepassing: de bijzondere omstandigheden zijn: vakblad NVFG, oktober

12 a.promotie in het vakgebied,master of science fysiotherapy, Universitaire en/of masteropleidingen, die voldoende raakvlak hebben met de fysiotherapie: Voor elk jaar, dat binnen de registratieperiode valt, wordt het maximaal aantal te behalen punten voor een jaar toegekend, te weten 16 punten per jaar. Deze punten gelden voor 1 deelregister naar keuze. De aanvraag, waarin de start van de opleiding en de verwachte afronding staan vermeld - vergezeld van het bewijs van inschrijving - wordt beoordeeld door het BOCK. Na afloop van de studie moet het diploma o.i.d. worden getoond. b.initiële opleiding voor een verbijzondering: Voor elk jaar, dat binnen de registratieperiode valt, wordt het maximaal aantal te behalen punten voor een jaar toegekend, te weten 16 punten per jaar. Deze punten gelden alleen voor het register algemeen practicus. De aanvraag, waarin de start van de opleiding en de verwachte afronding staan vermeld - vergezeld van het bewijs van inschrijving - wordt beoordeeld door het BOCK. Na afloop van de studie moet het diploma o.i.d. worden getoond. Accreditatie van scholingsactiviteiten Voor 1998 vond accreditatie van een scholing plaats door de NVFG. De aanvraag werd toen op inhoudelijke, onderwijskundige en organisatorische aspecten bekeken door de stuurgroep onderwijs van de NVFG. Deze stuurgroep bestond uit zowel mensen uit het onderwijsveld als het praktijkveld. Als de "...studiepunten moeten uit minimaal 2 tranches worden gehaald..." scholing binnen voornoemde drie aspecten genoeg gewicht had adviseerde de stuurgroep vervolgens het bestuur om de opleiding te accrediteren. Men kwam in dit oude systeem na een periode van vijf jaar ingeschreven te hebben gestaan, in aanmerking voor herregistratie, als men vijf door de NVFG geaccrediteerde bij- en/of nascholingen had gevolgd. Een aanvraag voor accreditatie kon toentertijd ingediend worden door zowel een provider van opleidingen als door een lid van de NVFG. Vanaf 2000 is er een nieuw - door het BOCK vastgesteld - accreditatiesysteem in werking getreden en worden scholingsactiviteiten door een - door het BOCK - ingestelde accreditatie-commissie beoordeeld. Deze commissie neemt alle fysiotherapeutische accreditaties voor haar rekening en is samengesteld uit inhoudelijk deskundigen vanuit de diverse beroepsinhoudelijke verenigingen (sport-, kinder-, geriatrische fysiotherapie, manuele therapie en de algemeen practicus), onderwijskundigen en een ambtelijk secretaris vanuit het KNGF. Het nieuwe accreditatie-instrument toetst inhoudelijke, onderwijskundige en organisatorische aspecten van de scholing. Naast dit instrument vormen het door het BOCK geschreven beleidsdocument, het beroepsprofiel van de algemeen practicus en de functieprofielen van de verschillende beroepsinhoudelijke verenigingen het uitgangspunt voor de accreditatiecommissie. Daar het functieprofiel geriatrie nog niet gereed is, wordt er voor het register geriatrisch fysiotherapeut gewerkt met een lijst van te accrediteren thema s. Deze lijst werd samengesteld door een speciale commissie, de scholingscommissie. "...Veel informatie kan men verkrijgen op de site van het KNFG..." Hoe verloopt zo n accreditatie-aanvraag Een provider van opleidingen biedt, na invulling van een speciaal aanvraagformulier, voor een of meer registers zijn (complete) scholing en PR materiaal ter accreditatie aan. Het accreditatiebureau 12 fysiotherapie & ouderenzorg

13 van het KNGF toets de aanvraag op volledigheid en stuurt het vervolgens door naar een onderwijskundig accrediteur en een beroepsinhoudelijk accrediteur van de betreffende beroepsinhoudelijke vereniging. Deze twee accrediteurs bepalen gezamenlijk of de scholing aan de accreditatie-eisen voldoet. Wanneer dit het geval is, wordt aan de scholing een aantal punten toegekend en wordt bepaald of een scholing een opleiding betreft (tranche 1), dan wel een congres, symposium, studiedag of een workshop is (tranche2). Het aantal punten is gebaseerd op het aantal aangegeven studiebelastingsuren (contact- en studie-uren) van de scholing: 1 punt per studiebelastingsuur. Als de scholing niet aan de eisen voldoet, worden er geen studiepunten toegekend. Als de accreditatiecommissie op grond van het onderwerp twijfelt of een bepaalde scholing al dan niet voor accreditatie in aanmerking komt, schakelt ze de scholingcommissie in. Deze bepaalt vervolgens of het thema van de scholing op basis van het functieprofiel in aanmerking kan komen voor accreditatie. Stand van zaken m.b.t. de herregistratie Voor de meeste geriatrisch fysiotherapeuten die de komende periode voor herregistratie in aanmerking willen komen speelt momenteel met name de vraag of men genoeg studiepunten heeft behaald. Veel informatie kan men verkrijgen op de site van het KNFG (www.kngf.nl of nl). Onder het thema "Kwaliteit" zijn de volgende items te vinden: het kwaliteitsprogramma. herregistratie: pagina met persoonlijke gegevens: hier vindt u hoeveel punten u tot nu toe behaald heeft, volgens de administratie van het KNGF. na- en bijscholing: studiepunten accreditatie: hier is ook het aanvraagformulier voor tranche 3 en de bijzondere activiteiten te vinden en te downloaden. overzicht geaccrediteerde activiteiten: hier kunt u de - tot dan toe - geaccrediteerde NVFG scholingen en de toegekende studiepunten bekijken. kwaliteitsregister met o.a. het Reglement Kwaliteitsregister Naast studiepunten uit tranche 1 en 2 kunt u ook studiepunten halen uit tranche 3. Om voor deze punten in aanmerking te komen kunt u een ingevuld "Aanvraagformulier voor tranche 3 en de bijzondere activiteiten" (te downloaden van de website) opsturen naar het BOCK waarin u vermeld voor welk aspect uit tranche 3 u denkt studiepunten te kunnen verkrijgen. U dient tevens bewijzen mee te zenden. Indien u niet de beschikking heeft over een computer met internetverbinding kunt u ook alle informatie en het aanvraagformulier voor tranche 3 opvragen bij de afdeling "Ledenvoorlichting" van het KNGF. Een belangrijk aandachtspunt is het volgende: als een provider een cursus aanbiedt die binnen het domein van de geriatrisch fysiotherapeut valt en waarvoor door de provider geen accreditatie is aangevraagd dan wordt u aangeraden om contact op te nemen met deze provider en aan te geven dat u gedupeerd wordt door het feit dat hij geen accreditatie heeft aangevraagd. Wanneer deze actie geen resultaat heeft en de betreffende scholing is bepalend voor uw herregistratie, dan kunt u door middel van een gemotiveerde brief met bewijsstukken (ondermeer certificaat, aantal studiepunten, inhoud van de scholing etc) dispensatie aanvragen bij het BOCK Tot slot: bovenstaande tekst geeft slechts een samenvatting van een aantal reglementen van het BOCK. Getracht is om een en ander zorgvuldig weer te geven. Echter aan dit artikel kunnen geen rechten ontleend worden. Voor meer informatie over dit onderwerp wordt verwezen naar het beleidsdocument van het BOCK, naar mededelingen in fysiopraxis en naar de internetsite van het KNGF. vakblad NVFG, oktober

14 Improving Assessment and Treatment of Pain in Cognitively Impaired Nursing Home Residents Karen S. Feldt, Introduction The prevalence of pain for residents in long term care has been reported to be between 45 and 80% 1-6. Institutionalized elders are likely to have multiple medical problems, including many potentially painful conditions such as cancer, rheumatoid arthritis, osteoarthritis, cervical spondylosis, osteoporosis, fractures, neuropathic pain from diabetes, peripheral vascular disease, skin ulcers, cardiac disease, and Pain is a common problem for nursing home residents. Assessment of pain for cognitively impaired older adults is complicated by changes in memory, language skills, abstraction, and difficulties conceptualizing distress as pain. These assessment problems can be complicated by sensory impairments of elders, lack of knowledge about pain assessment and management by staff, and limited empirical data on pain treatment strategies for this population. The under-treatment of pain for cognitively impaired nursing home residents could be improved using instruments that are easily understood and observation measures that detect pain during movement. This article reviews literature on pain assessment of cognitively impaired institutionalized elders and offers recommendations for assessment and treatment of this population. Karen S. Feldt, PhD, RN, CS, GNP, Associate Professor, University of Minnesota School of Nursing and Gerontological Nurse Practitioner, PartneringCare, Healthpartners, St. Paul, MN. Mailing address: Karen S. Feldt, PhD, RN, CS, GNP Weaver Densford Hall, 308 Harvard St. S.E., Minneapolis, MN 55455, Phone: ; fax ; Dit artikel is eerder gepubliceerd in Annals of Long Term Care: Clinical Care and Ageing; 2000; 8 (9): Overgenomen met toestemming. contractures or paresthesias related to stroke 2,7. The consequences of untreated pain can be serious, including depression, decreased socialization, sleep disturbances, impaired ambulation, slowed healing, and increased healthcare costs 2,7,8. In long term care facilities the majority of residents are cognitively impaired, further complicating appropriate assessment and treatment of pain 4,6,7. This article reviews current research on assessment of pain and makes recommendations for improving treatment for cognitively impaired nursing home residents. Barriers to Pain Assessment and Treatment There are several barriers to assessing pain in nursing home residents, including: sensory losses (not being able to hear questions asked or see written pain assessment instruments); cognitive impairment related to acute confusion (delirium), dementia, or other neurological diseases; cultural barriers or beliefs by older residents (such as the belief that others will simply know when they have pain, or that pain is an inevitable part of aging) 2,7,9-12. Cognitively impaired residents have specific impair- 14 fysiotherapie & ouderenzorg

15 1. Believe the resident s pain report Do These Use an instrument with simple language, such as the Verbal Descriptor Scale Use simple synonyms (aching, hurting) Ask yes/no questions Listen for clues in fragmented speak Palpate areas thought to be painful while asking questions Assess pain following or during movement Attempt to assess pain in residents with poor appetite, depressive symptoms, sleep problems, changes of function, agitated behavior, or refusal of care. Observe for furrowed brows, grimaces, groans and crying out during movement Table 1: Pain assessment in cognitively impaired elders 1. Believe the resident s pain report 2. Plan treatment for care needs 2. Plan treatment for care needs Don t do These Don t use the verbal 1 to 10 scale, it is too complex Don t discount behaviors as part of dementia Don t use small print instruments Don t interrupt attempts at responses Don t assume anti-anxiety medications will relieve pain Don t forget to ask family members about previous pain complaints of the resident Don t overlook the possibility of discomfort due to urinary tract infections, constipation, or compression fractures in frail elders Don t assume that persons with dementia don t experience pain ments in language skills, especially word finding difficulty in attempts to describe their discomfort, which can frustrate both residents and health care providers 4,6,9. The lack of higher executive skills limits the ability to abstract the sensation of pain into a number on a scaled tool. These elders may be unable to conceptualize the distressful feeling as pain which impedes accurate assessment 2,4,9,11. Although there is no evidence that peripheral nociceptor responses or pain transmission are impaired in persons with dementia, there is controversy about central nervous system changes that may influence or diminish interpretation of pain transmission 13,14. Cognitively impaired hip fracture patients with verbal skills had difficulty identifying the location of pain, used vague responses that they "hurt all over", or appeared distressed and uncomfortable but said "no" to pain questions. However, they were equally as likely to report pain on yes/no questions when compared with intact subjects 15. Given the short term memory losses of dementia patients, they may forget pain when they are immobile and comfortable at rest, and respond no to questions about pain, even though they have terrible pain with movement 15,16. Structural and administrative barriers also impede pain assessment. 3. Stay ahead of pain 3. Stay ahead of pain 4. Take responsibility for pain management 4. Take responsibility for pain management 5. Communicate what works across settings 5. Communicate what works across settings 6. Consider empiric analgesic trials for profoundly impaired 6. Consider empiric analgesic trials for profoundly impaired residents residents 7. Document evidence of relief or lack of relief 7. Document evidence of relief or lack of relief 8. Titrate medications to effect. 8. Titrate medications to effect. 9. Know morphine equivalencies 9. Know morphine equivalencies 10. Make pain assessment a necessary vital sign and comfort an 10. Make pain assessment obvious a necessary goal. vital sign and comfort an obvious goal. These include: lack of appropriate pain assessment tools on the medication cart; lack of knowledge by nursing staff about appropriate pain assessment; limited "hands on" care time by the licensed staff who administer medications; and concerns about time required for documentation of pain assessment and treatment 4,9,10,11,17. Reports indicate that 40 to 60% of long term care residents do not use the PRN medications prescribed for them 18,19. Some nurses assume prn pain medications must be requested by the patient, an unlikely request if cognitively impaired residents are unaware pain medication is available. Physiological changes also confound treatment of older, frail nursing home residents, including: slowed absorption of medication, changes in metabolism and elimination which create problems of excess sedation, confusion, constipation or urinary retention 7. These changes can create real, life threatening barriers to the use of potent opioid medications in residents. Pain Assessment Instruments Pain assessment instruments selected for nursing home residents need to be simple, readily available to staff, in large and bold print, and in language that residents understand. Keys to pain assessment in cognitively impaired elders are identified in Table 1. Ferrell found that 83% of the 217 nursing home resident interviewed were able to complete at least one of the five pain assessment tools that were tested 2. The numeric rating scale (NRS) asked verbally: On a scale of 1 to 10, with 1 being very little pain, and 10 being the worst pain you can ima- vakblad NVFG, oktober

16 gine, how would you rank your pain? is problematic and not recommended for elders with cognitive impairment. One-third to one half of nursing home residents (not just cognitively impaired) were unable to use the 0-10 scale 2,17,20 and less than half of cognitively impaired nursing home residents were able to respond to this scale 20. Recently, Wynne and colleagues identified that the Wong-Baker Faces scale and the Visual Analogue Scale were successfully used for pain report in only one-third of the cognitively impaired nursing home residents tested 20. The Wong-Baker Faces scale may be a measure of depression rather than pain for cognitively impaired elders, since the subject is asked to point to a face in the set of faces from smiling to crying. It is not clear whether residents with cognitive impairment, who lack abstraction skills, can reliably translate a crying face concept into a "severe" pain concept. The McGill present pain intensity (PPI) has been used successfully by about two thirds of cognitively impaired subjects tested 2,16,20. The PPI includes complex words ("discomforting", "distressing", "excruciating") which may be a barriers to elders with little formal schooling. One scale that is strongly recommended is the Verbal Descriptor Scale (VDS) for cognitively impaired elders with some verbal skills, especially those whose reading skills are preserved. This severity ranking instrument which uses familiar words, "slight pain", "mild pain", "moderate pain", "severe pain", "extreme pain" and "pain as bad as it could be" 21. It was reported to be most preferred and most 1. Believe the resident s pain report 2. Plan treatment for care needs 3. Stay ahead of pain 4. Take responsibility for pain management 5. Communicate what works across settings 6. Consider empiric analgesic trials for profoundly impaired residents 7. Document evidence of relief or lack of relief 8. Titrate medications to effect. 9. Know morphine equivalencies 10. Make pain assessment a necessary vital sign and comfort an obvious goal. Verbal descriptor scale easily understood by elders in the community 21 and was understood by 73% of cognitively impaired hospitalized elders 15. The higher rate of completion for the VDS compared with the McGill scale may be related to the simplicity of language. Ferrell and colleagues also recommend the use of pain synonyms: aching, stiff, dull, pressure, burning, shooting, cramping sore, uncomfortable 2. Some cognitively impaired elders can respond clearly to simple yes/no questions about pain when these synonyms are used. Assessment of pain for nonverbal or profoundly impaired elders is much more difficult. Observations for pain behavior should be done during movement or palpation of suspected painful area, when the resident is more likely to perceive pain and cry out 15,20. Family members should be consulted about the resident=s previous history of pain and use of analgesics 15,21. Other evidence of pain should be documented including: poor appetite, depressive symptoms, sleep problems, change of function, agitated behavior, refusal of care, moans, groans, or crying 3,4,7,9-12,22,23. Instruments to detect pain in nonverbal, cognitively impaired elders are being developed and tested 10, The Discomfort in Dementia of the Alzheimer s type (DS- DAT) scale assesses for the presence of nine indicators of discomfort: noisy breathing, negative vocalization, content facial expression, sad facial expression, frightened facial expression, frown, relaxed body language, tense body language, and fidgeting 24. Scoring for each item is on a continuous scale from absent (0) to extreme (100). Some researchers evaluating the DS- DAT noted that it lacks the simplicity for use by routine nursing staff because of the in-depth training required to obtain accurate, reliable ratings 26. Other observational instruments under development include many behaviors which may signify pain: vocalizations or crying out, facial expressions of grimacing or wincing, wrinkling of the forehead in response to movement, increased 16 fysiotherapie & ouderenzorg

17 restlessness, rocking, rubbing or guarding of a body part, using mechanical help (cane walker, grabbing onto furniture); moving extremely slowly; lying down; appearing upset or sad; sighing/moaning; having difficulty getting up after lying down or sitting. 10,25,27 Cognitively impaired patients may also show increased irritability or aggressive behaviors, increased resistance to any personal care which requires movement, changes in appetite or sleep patterns, or social withdrawal 10,23. These behaviors could also be attributed to factors other than pain, which complicates the use of these items in pain assessment tools. The Checklist of Nonverbal Pain Indicators was developed as a simple observational tool designed to assess pain in cognitively impaired elders 22. The scale includes those behaviors most frequently cited by other researchers: nonverbal vocalizations (defined as sighs, gasps, moans, groans, cries), facial grimacing or wincing (defined as furrowed brow, narrowed eyes, clenched teeth, tightened lips, jaw drop, distorted expression), bracing (defined as clutching or holding onto furniture or equipment or affected area during movement), rubbing (massaging affected area), restlessness (defined as constant or intermittent shifting of position, rocking, intermittent or constant hand motions, inability to keep still), and vocal complaints (defined as words expressing discomfort or pain, "ouch", "that hurts"; cursing during movement; and exclamations of protest "stop", "that s enough" based on work by Raway 16 ). Items potentially related to disease states or problems other than pain (such Date: Patient Name: as appetite changes), were not added to the instrument, although observation for these issues can be an important part of assessing pain for this population. Initial testing of the instrument on cognitively impaired elders with hip fractures, indicates that pain behaviors are more frequently observed during movement 15. Aggressive or agitated behaviors and resistance to care in cognitively impaired elders are often considered dementia-related behaviors, although many researchers identified untreated pain as a potential precipitant of behavioral changes 4,12,23,26, 28,29. Preliminary work with aggressive cognitively impaired elders has found that aggression scores were significantly higher in subjects who had a diagnosis of arthritis or who had two or more pain-related diagnoses. 23 New behavioral changes in dementia patients can signal any number Checklist of Nonverbal Pain Indicators ( Write a 0 if the behavior was not observed, and a 1 if the behavior occurred even briefly during activity or rest.) 1. Vocal complaints: Non-verbal (Expression of pain, not in words, moans, groans, grunts, cries, gasps, sighs) 2. Facial Grimaces/Winces (Furrowed brow, narrowed eyes, tightened lips, jaw drop, clenched teeth, distorted expressions). 3. Bracing (Clutching or holding onto side rails, bed, tray table, or affected area during movement) 4. Restlessness (Constant or intermittent shifting of position,rocking, intermittent or constant hand motions,inability to keep still) 5. Rubbing: (Massaging affected area) (In addition, record Verbal complaints). 6. Vocal complaints: Verbal (Words expressing discomfort or pain, "ouch""that hurts"; cursing during movement, or exclamations of protest stop, that s enough.) Subtotal Scores Total Score With Movement Rest Feldt, K. S. (1996). Treatment of pain in cognitively impaired versus cognitively intact post hip fractured elders. (Doctoral dissertation, University of Minnesota, 1996). Dissertation Abstracts International, 57-09B, Feldt, K.S. (2000). Checklist of Nonverbal Pain Indicators. Pain Management Nursing, 1 (1), vakblad NVFG, oktober

18 asking questions will relieve pain 1. Vocal complaints: Non-verbal (Expression of pain, not Assess pain in following words, moans, or during groans, movement grunts, Don t cries, forget gasps, to ask sighs) family members ab previous pain complaints of the residen 2. Facial Grimaces/Winces (Furrowed brow, narrowed Attempt to eyes, assess tightened pain in residents lips, jaw with drop, clenched Don t teeth, overlook distorted the possibility of of medical problems which may poor be appetite, Recommendations expressions). depressive symptoms, for improving pain treatment for rarely when comfortable, offers a sleep Oh discomfort God" loudly due when to urinary pain, tract but infection uncomfortable, including urinary problems, tract infections, constipation, cardiac changes, or discomfort from table, cognitively 3. changes Bracing of function, impaired (Clutching agitated elders or holding constipation, clear onto strategy side for rails, or compression nursing bed, staff tray fractures behavior, who or or refusal affected of care. area during movement) frail elders know that this "Oh God" scale is falls or injuries. Pilot studies indicate that improved treatment Observe Guidelines 4. for Restlessness furrowed for managing brows, (Constant grimaces, pain for or their intermittent Don t key assume to assessment. shifting that persons of with demen groans of elders and position,rocking, crying in long out term during care intermittent movement facilities or 2. constant Plan treatment don t hand experience for care needs. pain pain for cognitively impaired elders can reduce use of anxiolytics, mendations for specific medication ive during morning cares may do have motions,inability been established to with keep recom- still) Dementia patients who are combat- antipsychotics prescribed for aggressive approaches 5. Rubbing: for acute (Massaging and chronic affected better area) if a scheduled (In addition, analgesic is behaviors for this group of pain record 31,32. The Verbal best complaints). approaches to given a half hour before attempting residents 28,30. improving pain treatment for cognitively to manipulate older, stiffened 6. Vocal impaired complaints: elders are Verbal the (Words joints. Scheduling expressing an analgesic at discomfort or pain, "ouch""that hurts"; cursing during Meeting Regulatory Guidelines in Long term care Facili- taught for management of pain in reduce resistance to care. same basic principles that are 6:30 am rather than at 8:00 am may movement, or exclamations of protest stop, that s enough.) ties other populations. The ten key 3. Stay ahead of pain. Prescribe medications at intervals that keep resi- principles Subtotal for Scores improving pain treatment are listed in Table 2. dents comfortable. Elderly resi- The recent revised survey guidelines for long term care facilities identify pain as a part of the quality Total Score 1. Believe the resident s pain report. dents often wait until they are miserable before requesting pain me- of life indicator. In order to meet Assessment is essential to tredication. Routine medications regulatory guidelines, long term atment. Although cognitively impaired which anticipate pain problems care facilities will need to demonstrate assessment of pain for any and Feldt, residents K. S. (1996). speak in Treatment fragments of help pain residents in cognitively maintain impaired functional versus co intact have post difficulty hip fractured selecting elders. (Doctoral status. dissertation, University of Min pain related diagnosis, including words, Dissertation these fragmented Abstracts comments International, 4. Take 57-09B, responsibility Feldt, for pain K.S. management. Physicians Nursing, and 1 nurses (2000). C musculoskeletal conditions, diabetes, give Nonverbal clues to the Pain possibility Indicators. of pain. Pain Management peripheral vascular disease, cardiac disease and cancer as listed on the Minimum Data Set. Admission or readmission from an acute hospital stay, referral to hospice, a new fall or recurring falls are other conditions that trigger surveyor reviews. A resident who repeats "Oh God, need to stop pointing fingers at one (1), Residents at risk must show documented pain assessment, including PAIN AS BAD AS IT COULD BE the location of pain, a pain score EXTREME PAIN and/or a listing of nonverbal pain behaviors that will be used to track SEVERE PAIN pain for that resident. Evidence of frequent re-assessment must be documented MODERATE PAIN for those who report MILD PAIN pain. Chronic persistent pain should have routine (rather than SLIGHT PAIN prn) treatment prescribed. Comfort or pain relief must appear as a goal NO PAIN on the care plan with both pharmacological and non-pharmacological treatment strategies identified. (Note: you may also want to try the words: aching, soreness, discomfort instead of pain). 18 fysiotherapie & ouderenzorg

19 another about who is responsible for pain management and work together to focus on the goal of comfort for these residents. Residents with routine pain should get routine nonpharmacological approaches for pain and/or routine medications. 5. Communicate what works across settings. Some of the patients in a study of elders with hip fractures had orders for intravenous morphine in their last hospital day changed to prn acetaminophen on their first day of rehabilitation in the nursing home, even though they were only four days post-op 15. Good communication across settings, realistic tapering to oral opioids, and use of routine medications that will enhance rehabilitation makes better sense. 6. Consider empiric analgesic medication trials for profoundly impaired residents who are distressed and calling out. When comfort care is the main goal and diagnostic pursuits for other medical problems are negative or refused, empiric trials may yield desired goals. A trial of 650 milligrams of acetaminophen ordered three times daily for 10 residents with difficult behavior yielded a 63% reduction in behavioral symptoms Document evidence of relief or lack of relief. Pain management plans need ongoing re-evaluation by all members of the health care team, including the resident and family members. 8. Titrate medications to effect. This recommendation is probably the most difficult given the medical complexity of nursing home residents and the problems with side effects. Although morphine concentrates can be increased in doses gradually until pain relief is achieved 31,32, side effects of constipation may contraindicate levels required for pain relief. Other medications have maximum doses that should not be exceeded (acetaminophen should not exceed 4 grams per 24 hours). Starting doses of liquid morphine concentrate at 5 mg every 4 to 6 hours would be equianalgesic to offering one oxycodone or hydrocodone with acetaminophen tablet at similar time intervals. Simple approaches such as using cherry liquid acetaminophen (which may cause diarrhea) with oral morphine concentrate (which causes constipation) offer a way of balancing side effects of both medications. Finding the balance of comfort versus adverse effects is more art than science, and nonpharmacological approaches are a key part of this balance. 9. Know morphine equivalencies. Unlike hospital settings where a greater proportion of nursing staff are registered nurses, long term care facilities may have nursing assistants with a special certificate for passing medications. Education on morphine equivalencies of various pain medications will help nurses understand appropriate transitions from one medication to another. 10. Pain assessment needs to be an additional and necessary vital sign in long term care facilities with comfort as the obvious goal. If pain assessment is listed on the vital sign record, it is a reminder for frequent re-evaluation of discomfort. Pain relief which maximizes physical functioning enhances and improves the quality of life for residents regardless of the degree of cognitive impairment. Summary "...there are several barriers to assessing pain in nursing home residents..." Pain is a common, complex, and frustrating problem for frail residents in long term care facilities. Achieving the goal of comfort for elders in these facilities requires an understanding of assessment and management of pain. Appropriate assessment instruments and guidelines on pain management should be readily available to nursing home staff. Education about pharmacological and nonpharmacological strategies for pain management need to include all members of the interdisciplinary team that provide comfort to residents at the end of life. References 1. Ferrell B, Ferrell B, & Osterweil D. Pain in the nursing home. J Am Geriatr Soc 1990;38: Ferrell BA., Ferrell BR, Rivera L. Pain in cognitively impaired nursing home patients. J Pain Symptom Manage 1995;10(8): Marzinski LR. The tragedy of dementia: clinically assessing pain in the confu- vakblad NVFG, oktober

20 sed nonverbal elderly. J Gerontol Nurs 1991;17: Wagner AM, Goodwin M, Campbell B, Eskro S, French SA, Shepherd, PA, Wade M. Pain prevalence and pain treatments for residents in Oregon nursing homes, Geriatric Nurs 1997; 18: Morely JE, Kraenzle DM, Bible B, Bundren B. Perception of quality of life by nursing home residents. Nurs Home Med 1995;3(8): Sengstaken E, King S. The problems of pain and its detection among geriatric nursing home residents. J Am Geriatr Soc 1993;41: Ferrell BA. Pain evaluation and management in the nursing home. Ann Intern Med 1995;123: Parmelee PA, Katz IR, Powell I. The relation of pain to depression among institutionalized aged. J. Gerontol 1991;46:P Kaasalainen SJ, Robinson LK, Hartley T, Middleton J, Knezacek S, Ife C. The assessment of pain in the cognitively impaired elders: a literature review. Perspectives 1998;22(2): Weiner DK, Peterson B, Keefe EJ. Chronic pain-associated behaviors in the nursing home: resident versus caregiver perceptions. Pain 1999;80: Middleton JI, Knezacek S, Robinson L, Hartley T, Kaasalainen M. An exploratory study of pain in the institutionalized elderly. Am J Alzheimer=s Disease 1997;12(4): Gibson MC Improving pain control for the elderly patient with dementia. Am J Alzheimer=s Disease 1998;13(1): Fisher-Morris M, Gellatly, A. The experience and expression of pain in Alzheimer patients. Age Ageing 1997;26: Scherder E, Bouma A Is decreased use of analgesics in Alzheimer disease due to a change in the affective component of pain? Alzheimer Disease and Associated Disorders 1997;11: Feldt K, Ryden MB, Miles S. Treatment of pain in cognitively impaired compared with cognitively intact older patients with hip fractures. J Am Geriatr Soc 1998;46: Raway B. Pain behaviors and confusion in elderly patients with hip fracture. (Doctoral dissertation, Catholic University of America, 1994). Dissertation Abstracts International, 55, 02B. (University Microfilms No. AAI ). 17.Weiner DK, Ladd KE, Pieper CF Keefe FJ. Pain in the nursing home: resident versus staff perceptions. J Am Geriatr Soc 1995;43:SA Horgas AL, Tsai, PF. Analgesic drug prescription and use in cognitively impaired nursing home residents. Nurs Res 1998;47: Kaasalainen, S., Middleton, J., Knezacek, S., Hartley, T., Stewart, N., Ife, C., & Robinson, L. Pain and cognitive status in the institutionalized elderly. J Gerontol Nurs 1998; 24(8): Wynne CF, Ling SM, Remsburg R. Comparison of pain assessment instruments in cognitively intact and cognitively impaired nursing home residents. Geriatric Nurs 2000;21: Herr KA., Mobily PR Comparison of selected pain assessment tools for use with the elderly. Appl Nurs Res 1993;6: Feldt K. Checklist of non-verbal pain indicators. Pain Manage Nurs 2000;1:??-??. 23. Feldt KS, Warne MA Ryden, MB Examining pain in aggressive cognitively impaired elders. J Gerontol Nurs 1998;24(11): Hurley AC, Volicer BJ, Hanrahan PA, Houde S, Volicer L Assessment of discomfort in advanced Alzheimer s patients. Res Nurs Health 1992;15(5): Simons W, Malabar R. Assessing pain in elderly patients who cannot respond verbally. J Adv Nurs 1995;22: Miller J, Neelon V, Dalton J, Ng andu N, Bailey D Jr, Layman E, Hosfeld A.. The assessment of discomfort in elderly confused patients: a preliminary study. J Neurosci Nurs 1996;28: Baker A, Bowring L, Brignell A, Kafford D. Chronic pain management in cognitively impaired patients: a preliminary research project. Perspectives, 1996;20:4-8 (Summer). 28. Middleton JI, Richardson JS Berman E. An assessment and intervention study of aggressive behavior in cognitively impaired institutionalized elderly. Amer J Alzheimer=s Disease, 1997;12(1): Palmer AC Withee B Dementia care: effects of behavioral intervention training on staff perceptions of their work in veterans= nursing home. Geriatr Nurs,1996;17: Douzjian M, Wilson C, Shultz M, Berger J, Tapnio J, Blanton V. A program to use pain control medication to reduce psychotropic drug use in residents with difficult behavior. Annals of Long- Term Care, 1998;6(5): American Geriatrics Society Panel on Chronic Pain in Older Persons. The management of chronic pain in older persons, J Am Geriatr Soc 1998;46: American Medical Directors Association, Chronic Pain Management in the Long Term Care Setting. Columbia, MD: AMDA, fysiotherapie & ouderenzorg

REGLEMENT CENTRAAL KWALITEITSREGISTER FYSIOTHERAPIE

REGLEMENT CENTRAAL KWALITEITSREGISTER FYSIOTHERAPIE REGLEMENT CENTRAAL KWALITEITSREGISTER FYSIOTHERAPIE Waarin opgenomen, de registratie van de algemeen fysiotherapeut, de verbijzonderd fysiotherapeut en de fysiotherapeut met aantekening. Dit reglement

Nadere informatie

Informatiebrochure voor scholingsaanbieders. Accreditatie van bij- en nascholingsactiviteiten voor fysiotherapeuten

Informatiebrochure voor scholingsaanbieders. Accreditatie van bij- en nascholingsactiviteiten voor fysiotherapeuten Informatiebrochure voor scholingsaanbieders Accreditatie van bij- en nascholingsactiviteiten voor fysiotherapeuten Inhoud 1. Zes stappen voor het indienen van een accreditatieaanvraag 3 2. Inleiding 4

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

BELEIDSORGAAN CENTRAAL KWALITEITSREGISTER FYSIOTHERAPIE BELEIDSDOCUMENT

BELEIDSORGAAN CENTRAAL KWALITEITSREGISTER FYSIOTHERAPIE BELEIDSDOCUMENT BELEIDSORGAAN CENTRAAL KWALITEITSREGISTER FYSIOTHERAPIE BELEIDSDOCUMENT In dit beleidsdocument heeft het Beleidsorgaan invulling gegeven aan het Reglement Centraal Kwaliteitsregister Fysiotherapie. Het

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie Is Orthopedische Manuele Therapie nog Orthopedische Manuele Therapie? Zijn de huidige paradigma shifts wenselijk?

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de Fysiotherapie Praktijk Influence of Movement on Depression in the Physiotherapy Practice J.A. Michgelsen Eerste begeleider: dr. A. Mudde Tweede begeleider:

Nadere informatie

Kwaliteitsregister Doktersassistent

Kwaliteitsregister Doktersassistent Kwaliteitsregister Doktersassistent Toetsbaar Een gediplomeerde doktersassistent kan zich inschrijven in het kwaliteitsregister en maakt op deze manier zichtbaar en toetsbaar dat ze voldoet aan een aantal

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Kwaliteitsregister Doktersassistent

Kwaliteitsregister Doktersassistent Kwaliteitsregister Doktersassistent Toetsbaar Sinds de start in 2011 kent het kwaliteitsregister al meer dan 4800 aanmeldingen. Een gediplomeerde doktersassistent kan zich inschrijven in het kwaliteitsregister

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

REGLEMENT LoRNA - Long Revalidatie Netwerk Amsterdam versie november 2015

REGLEMENT LoRNA - Long Revalidatie Netwerk Amsterdam versie november 2015 REGLEMENT LoRNA - Long Revalidatie Netwerk Amsterdam versie november 2015 1. Aanleiding tot ontstaan en ontwikkeling van het netwerk Na invoering van het groepsprotocol COPD en astma in de eerste lijn

Nadere informatie

Registratieregeling Longfunctieanalisten 2011-2016

Registratieregeling Longfunctieanalisten 2011-2016 Nederlandse Vereniging voor Longfunctieanalisten Kwaliteitsregister Registratieregeling Longfunctieanalisten 2011-2016 Opgesteld door: NVLA (Nederlandse Vereniging van Longfunctieanalisten) www.nvla.nl

Nadere informatie

Reglement accreditatie Absg

Reglement accreditatie Absg Reglement accreditatie Absg Reglement Accreditatie Het reglement bestaat uit de volgende onderdelen: - definities - algemene bepalingen - procedure aanvraag accreditatie Definities Aanvrager: Onderwijsinstelling;

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

Kwaliteitsregister Doktersassistent

Kwaliteitsregister Doktersassistent Kwaliteitsregister Doktersassistent Toetsbaar Een gediplomeerde doktersassistent kan zich inschrijven in het kwaliteitsregister en maakt op deze manier zichtbaar en toetsbaar dat ze voldoet aan een aantal

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Het accrediteren van scholings- en andere PE-activiteiten geschiedt door de Accreditatiecommissie.

Het accrediteren van scholings- en andere PE-activiteiten geschiedt door de Accreditatiecommissie. Reglement voor Registratie en Toetsing inzake het Register Erkende Verenigings Professionals (Register AE) en de Accreditatie van scholingsactiviteiten Inleiding In 2008 heeft de Algemene Ledenvergadering

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Najaarscongres NVFG Broodnodig; NVFG najaarscongres over voeding en beweging bij ouderen

Najaarscongres NVFG Broodnodig; NVFG najaarscongres over voeding en beweging bij ouderen Najaarscongres NVFG Broodnodig; NVFG najaarscongres over voeding en beweging bij ouderen Vrijdag 27 september 2013 Golden Tulip Hotel Ampt van Nijkerk Nijkerk Voorwoord Het is algemeen bekend dat zowel

Nadere informatie

Reglement voor de Permanente Educatie van in het NFFI ingeschreven deskundigen 23 oktober 2015

Reglement voor de Permanente Educatie van in het NFFI ingeschreven deskundigen 23 oktober 2015 Secretariaat: Klokkegat 26 6741 EL LUNTEREN info@nffi.nl www.nffi.nl 1. Inleiding Reglement voor de Permanente Educatie van in het NFFI ingeschreven deskundigen 23 oktober 2015 De in het register van de

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke.vanderScheer@utwente.nl Lieke van der Scheer ISOQOL 14-11-2014 1 De stem van patiënten Elisa Garcia Simone van der Burg (Nijmegen) Lieke van der Scheer

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Register Vaktherapie. Accreditatiereglement profilering

Register Vaktherapie. Accreditatiereglement profilering Register Vaktherapie reglement profilering Voor (her)registratie in zowel het register als het senior register kunnen maximaal 52 punten profilering worden behaald. We onderscheiden de volgende categoriën

Nadere informatie

Kwaliteitsregister, criteria 2015-2020: Voorstel tot aanpassing door Ergotherapie Nederland

Kwaliteitsregister, criteria 2015-2020: Voorstel tot aanpassing door Ergotherapie Nederland Kwaliteitsregister, criteria 2015-2020: Voorstel tot aanpassing door Ergotherapie Nederland Ergotherapie Nederland, november 2014. Hieronder volgt het voorstel van Ergotherapie Nederland voor een aanpassing

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. Innovaties in de revalidatiezorg. Nieuwe vormen van revalidatie.

Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. Innovaties in de revalidatiezorg. Nieuwe vormen van revalidatie. Inleiding in de revalidatiegeneeskunde 2011. Hoe is het revalidatie zorggebied op dit moment vormgegeven. De rol van de zorgverzekeraars. Innovaties in de revalidatiezorg. Wat is multidisciplinair. Pijnrevalidatie.

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren : Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren Assessment of Counseling Communication Skills by Means of the Webcamtest: A Study of Reliability, Experience and Correlation

Nadere informatie

Registratie en herregistratie kwaliteitsregister: eisen en bewijslast Globaal overzicht (conceptversie oktober 2011)

Registratie en herregistratie kwaliteitsregister: eisen en bewijslast Globaal overzicht (conceptversie oktober 2011) Concept voor eerste registerontwerp Registratie en her kwaliteitsregister: eisen en bewijslast Globaal overzicht (conceptversie oktober 2011) Remedial Teacher Autisme specialist Gedragsspecialist Intern

Nadere informatie

Toelichting Stichting Kwaliteitsregister Paramedici

Toelichting Stichting Kwaliteitsregister Paramedici Toelichting Stichting Kwaliteitsregister Paramedici Het kwaliteitsregister voor paramedici valt onder de wet BIG (artikel 34) Toelichting op de kwaliteitscriteria 2005-2010 Het kwaliteitsregister biedt

Nadere informatie

Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed. van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport

Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed. van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport Depressive Complaints in Adolescents: Risk Factors at School and the Influence of

Nadere informatie

Domeinbeschrijving manuele therapie NVMT

Domeinbeschrijving manuele therapie NVMT Domeinbeschrijving manuele therapie NVMT Voor u ligt de domeinbeschrijving manuele therapie. Deze beschrijving vormt de uitkomst van het project domeinbeschrijving manuele therapie dat door het bestuur

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Criteria voor registratie in het kwaliteitsregister voor radiodiagnostisch- en radiotherapeutisch laboranten

Criteria voor registratie in het kwaliteitsregister voor radiodiagnostisch- en radiotherapeutisch laboranten Criteria voor registratie in het kwaliteitsregister voor radiodiagnostisch- en radiotherapeutisch laboranten Om voor registratie in het Kwaliteitsregister Paramedici in aanmerking te komen dient de radiodiagnostisch-

Nadere informatie

NBDK Reglement Kwaliteitsregister dansdocent en Accreditatie 2013-2016

NBDK Reglement Kwaliteitsregister dansdocent en Accreditatie 2013-2016 NBDK Reglement Kwaliteitsregister dansdocent en Accreditatie 2013-2016 Dit Reglement Kwaliteitsregister en Accreditatie is een aanvulling op het Contributiereglement (25-11-2005) horende bij de Statuten,

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Amsterdam Symposium on Palliative Care

Amsterdam Symposium on Palliative Care 5th Amsterdam Symposium on Palliative Care Improvement of palliative care Making it work in practice Betere palliatieve zorg in de praktijk, daar werken we aan Uitnodiging Donderdagmiddag 8 oktober 2015

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Nota Accreditatie t.b.v herregistratie (update van VSG826)

Nota Accreditatie t.b.v herregistratie (update van VSG826) Nota Accreditatie t.b.v herregistratie (update van VSG826) 1. ACHTERGROND Artsen die voldoen aan de opleidingseisen voor een specialisme worden voor vijf jaar in dit specialisme geregistreerd, waarna zij

Nadere informatie

Accreditatie procedure

Accreditatie procedure Accreditatie procedure De accreditatieaanvragen worden beoordeeld door de accreditatiecommissie BOKA. De accreditatieaanvraag wordt gecontroleerd en beoordeeld door de accreditatiecommissie volgens de

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Gebruikershandleiding / User manual. Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop

Gebruikershandleiding / User manual. Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop Gebruikershandleiding / User manual Klappers bestellen in de webshop Ordering readers from the webshop Gebruikershandleiding klappers bestellen Voor het bestellen van klappers via de webshop moeten de

Nadere informatie

INLEIDING Naar aanleiding van veel voorkomende vragen is onderstaande informatie gebundeld.

INLEIDING Naar aanleiding van veel voorkomende vragen is onderstaande informatie gebundeld. OVEREENKOMSTEN, VERSCHILLEN IN KWALITEITSREGISTERS, HET BIG REGISTER EN PORTFOLIO S INLEIDING Naar aanleiding van veel voorkomende vragen is onderstaande informatie gebundeld. Wat is er zoal: Het BIG register

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Handleiding Beoordeling & Puntentelling Kwaliteitsregistratie

Handleiding Beoordeling & Puntentelling Kwaliteitsregistratie Handleiding Beoordeling & Puntentelling Kwaliteitsregistratie Hoe kan ik bepalen welke deskundigheidsbevordering meetelt voor het kwaliteitsregister? Inhoud 1. Inleiding... 2. Wanneer accreditatie en wanneer

Nadere informatie

De Cijfers. 4,4 miljoen sportblessures!

De Cijfers. 4,4 miljoen sportblessures! De Cijfers 4,4 miljoen sportblessures! 880.000 naar fysiotherapeut 510.000 komt rechtstreeks 650.000 naar huisarts 650.000 naar sportmasseur/ niet medici 110.000 naar sportarts 570.000 enkelletsels 50%

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

4. Inhoud minor. Diplomasupplement

4. Inhoud minor. Diplomasupplement Minorregeling 2010-2011 Start september 2010 1. Naam minor: Recht 2. Engelse benaming: Law 3. Catalogusnummer: 7 4. Inhoud minor Het doel van de minor is dat je: 1. rekening houdt met juridische aspecten

Nadere informatie

Reglement Kwaliteitsregister Technisch Geneeskundigen

Reglement Kwaliteitsregister Technisch Geneeskundigen p/a Technische Geneeskunde Carré CR 3.635 Postbus 217 7500 AE ENSCHEDE Reglement Kwaliteitsregister Technisch Geneeskundigen Versie: 27-12-2013 1 Inhoudsopgave 2 Inleiding In het voorjaar van 2009 is de

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR (HER)REGISTRATIE VOOR DE REGISTERCOUNSELLOR VAN DE ALGEMENE BEROEPSVERENIGING VOOR COUNSELLING (ABvC) Inleiding

REGLEMENT VOOR (HER)REGISTRATIE VOOR DE REGISTERCOUNSELLOR VAN DE ALGEMENE BEROEPSVERENIGING VOOR COUNSELLING (ABvC) Inleiding 1 REGLEMENT VOOR (HER)REGISTRATIE VOOR DE REGISTERCOUNSELLOR VAN DE ALGEMENE BEROEPSVERENIGING VOOR COUNSELLING (ABvC) Inleiding Het Bestuur van de Algemene Beroepsvereniging voor Counselling (ABvC) dient

Nadere informatie

Vrijstellingen-procedure Masteropleidingen Fysiotherapie Nederland

Vrijstellingen-procedure Masteropleidingen Fysiotherapie Nederland Vrijstellingen-procedure Masteropleidingen Fysiotherapie Nederland Dutch Educational Network Masters of Physiotherapy Informatie over de Vrijstellingen-procedure bij masteropleidingen in de fysiotherapie

Nadere informatie