BULLETIN CULTUUR & SCHOOL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BULLETIN CULTUUR & SCHOOL"

Transcriptie

1 d i j c BULLETIN CULTUUR & SCHOOL JUNI b e h k a f g l 1 CULTURELE DIVERSITEIT: IEDER ZIJN EIGEN VERHAAL? ZIE PAG. 4

2 4 COVERSTORY WAAR KOM JE VANDAAN EN WIE WIL JE ZIJN? Culturele diversiteit in de praktijk Het maakt niet uit waar je les geeft. In Delfzijl, Roermond, Vlissingen, Utrecht, Amsterdam of Rotterdam. Culturele diversiteit komt overal voor en gaat iedereen aan. Het gaat niet zozeer om culturele verschillen, maar meer om verschillen in sociale achtergrond, opleiding en belangstelling. Het zou goed zijn als het Nederlandse cultuuronderwijs daar op wordt afgestemd. In Rottterdam, Purmerend en de Amsterdamse Bijlmer hebben docenten, theatermakers en beleidsambtenaren al de nodige ervaring opgedaan. Ze vertellen er enthousiast over. RUBRIEK ZEEPBEL OF KAUWGOM Heeft u nog wel iets gehoord van Cultuur en School-project X? 10 HET VERLEDEN ONTDEKKEN IN DE EIGEN STAD De bedoeling van de Cultuur en School-projecten is dat de samenwerking tussen culturele instellingen (bijvoorbeeld theater, archief en bibliotheek) en scholen (vmbo, mavo, havo, atheneum en gymnasium) beklijft. In deze rubriek Zeepbel of kauwgom? Heeft u nog wel iets gehoord van Cultuur en School-project X? wordt een project ergens in Nederland onder de loep genomen. Wat zijn de resultaten? Bij het project van de provincie Utrecht Het verleden ontdekken in de eigen stad vertelt Joris Willemsz, een stadstimmerman uit de Middeleeuwen, leerlingen uit groep 4, 5 en 6 over het dagelijks leven in de Middeleeuwse stad. Wat aten en dronken mensen, waar en hoe werden huizen gebouwd, op welke manier bestreden mensen het brandgevaar en hoe zorgden ze voor hun dagelijkse hygiëne? Joris Willemsz wordt gespeeld door steeds wisselende museummedewerkers en heeft al heel veel kinderen van alles kunnen leren over de Middeleeuwen in hun eigen dorp of stad. Een reportage. COLUMN UIT HET CIRCUIT Meningen over cultuureducatie 13 COLOFON BULLETIN CULTUUR & SCHOOL JUNI 2000, JAARGANG 3, NUMMER 13 BULLETIN CULTUUR & SCHOOL WORDT EENS PER TWEE MAANDEN UIT- GEGEVEN OP INITIATIEF VAN HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN IN HET KADER VAN HET PROJECT CULTUUR EN SCHOOL EINDREDACTIE, COÖRDINATIE EN PRODUCTIE: MARTHE BAUWENS ALS U TEKSTEN UIT DEZE UITGAVE WILT OVERNEMEN, NEEM DAN CONTACT OP MET DE REDACTIE VAN HET BULLETIN CULTUUR & SCHOOL U MAG ME ALTIJD BELLEN Kunst en cultuureducatie zijn niet meer weg te denken. Met tomeloze energie organiseren docenten allerlei culturele activiteiten. Culturele instellingen doen hun best zich van hun beste kant te laten zien. Over het hoe en wat verhalen afwisselend Martijn Nicolaas, kunstcoördinator aan het Haags Montesori Lyceum en Jeffrey Meulman, directeur van het theater Huis aan de Werf in Utrecht. In dit Bulletin wil Jeffrey Meulman u ervan overtuigen dat in elk jongetje of meisje een ware kunstliefhebber schuilt. REDACTIESECRETARIAAT: SANDERS, ZEILSTRA & PARTNERS, PRINSESSEGRACHT AN DEN HAAG, TEL: , FAX: , AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE: RENÉE HEIJNEN, JEFFREY MEULMAN, YVONNE VAN EEKELEN, JOYCE VANHOMMERIG, ANJO CRAENEN, FEMKE TAUSK, REMKO VAN LOON, GEORGE LAWSON, MARTHE BAUWENS, BERT CORNELIUS REDACTIERAAD: MAARTEN HAMEL, JOS VAN RUYVEN, YVONNE VAN EEKELEN, MICHIEL VAN DER KAAIJ, CO ENGBERTS, MARTHE BAUWENS ONTWERP EN OPMAAK: VORM VIJF ONTWERPTEAM BNO, DEN HAAG DRUK: DRUKKERIJ ANDO, DEN HAAG ISSN NUMMER: RUBRIEK CULTUUR EN SCHOOL DOOR EEN ANDERE BRIL BEKEKEN PAPIER OF PC Bieden de podiumkunsten educatieve projecten aan op hun sites? Een steekproef bij enkele muziek-, dans- en theatergezelschappen.

3 RUBRIEKEN INHOUD 14 CULTUUR EN SCHOOL DOOR EEN ANDERE BRIL BEKEKEN Papier of pc 15 ERFGOED ACTUEEL De CKV-leerling bestaat niet Tweedaagse gezamenlijke training van CKV1-docenten en museummedewerkers 10 ZEEPBEL OF KAUWGUM Heeft u nog iets gehoord van Cultuur en School-project X? Het verleden ontdekken in de eigen stad ARTIKEL MEER RUIMTE VOOR CULTUUREDUCATIE Een interview met Winnie Sorgdrager Winnie Sorgdrager, voorzitter van de Raad voor Cultuur, vindt dat kinderen zo vroeg mogelijk de weg moeten leren vinden in de wereld van de kunst en cultuur. Het gaat volgens haar dan vooral om het leren ontdekken en waarderen van culturele uitingen in de dagelijkse omgeving. De Raad wil de staatssecretaris dan ook adviseren structureel aandacht te geven aan culturele vorming in het hele Nederlandse onderwijs. 8 COVERSTORY 4 Waar kom je vandaan en wie wil je zijn? Culturele diversiteit in de praktijk COLUMN 13 UIT HET CIRCUIT Meningen over cultuureducatie U mag me altijd bellen ARTIKELEN 8 INTERVIEW Meer ruimte voor cultuureducatie Een interview met Winnie Sorgdrager RUBRIEK ERFGOED ACTUEEL DE CKV-LEERLING BESTAAT NIET 15 Tweedaagse gezamenlijke training van CKV1-docenten en museummedewerkers Omdat steeds meer culturele instellingen bezoek krijgen van leerlingen uit het voortgezet onderwijs die hun kunstdossier komen aanvullen is het van belang dat de instellingen weten met welke voorstellingen en verwachtingen leerlingen tegen hen aan kijken. Een speciale training voor mensen uit de museumwereld en het onderwijs móet en kán beide partijen veel goeds opleveren. Deelnemers zijn enthousiast en blij met dit initiatief. Een verslag van de training. EN VERDER 17 DITJES EN DATJES Weetjes voor en door de lezer 20 CONTACTPERSONEN CULTUUR EN SCHOOL DITJES EN DATJES Weetjes voor en door de lezer 17 Waar loop je als enthousiaste docent allemaal tegenaan als je je succesvolle werkwijze om taalachterstanden weg te werken wilt delen met andere scholen en het beleidsveld. Een ingezonden brief van docent Nederlands Remco van Loon. George Lawson, projectleider Cultuur en School, benadrukt in zijn reactie het belang van netwerken. Het project Cultuur en School Cultuur en School is een vierjarig project, gestart in 1997, met als doel de samenwerking tussen culturele instellingen en scholen op het gebied van cultuureducatie een flinke impuls te geven. Cultuur en School beoogt: leerlingen in contact te brengen met verschillende cultuuruitingen, scholen te stimuleren meer gebruik te maken van hun culturele omgeving, cultuur ook een plaats te geven buiten de kunstvakken, zoals in geschiedenis, techniek en de talen, culturele instellingen te stimuleren hun aanbod beter af te stemmen op de behoeften uit het onderwijs en op de jongerencultuur.

4 WAAR KOM JE VANDAAN EN WIE WIL JE ZIJN? CULTURELE DIVERSITEIT IN DE PRAKTIJK COVERSTORY LEERLINGEN AAN HET WERK BIJ HET PROJECT KUNST FOTO: MARCO BAKKER Culturele diversiteit: als één thema de discussies over kunstbeleid van de afgelopen anderhalf jaar heeft gedomineerd, is dat het wel. Het voornemen van staatssecretaris Van der Ploeg om culturele instellingen aan te spreken op het bereiken van een cultureel divers publiek, met name jongeren en allochtonen, heeft voor ongekend veel rumoer gezorgd. Discussies braken los, over high en low culture, over kunstbeleid als welzijnsbeleid, over concessies doen of een eigen koers varen. Veel culturele instellingen namen culturele diversiteit op in hun subsidie-aanvraag voor de nieuwe Kunstenplan-periode. Ook bij Cultuur en School is culturele diversiteit een belangrijke prioriteit. Cultuureducatie kan eraan bijdragen dat leerlingen verschillende culturen en hun kunstuitingen leren waarderen, stelt de Vervolgnotitie Cultuur en School van het ministerie van OCenW. Dat leidt tot projecten en experimenten, waarin het veelal draait om het persoonlijke verhaal, de directe omgeving en om jongerencultuur. Aandacht voor culturele diversiteit betekent in feite gewoon goed schoolbeleid, zo blijkt uit voorbeelden uit Rotterdam, Purmerend en Amsterdam-Zuidoost. PO VO 4 Het Waterhuis, Roel Twijnstra tel: Eens in de zoveel tijd belt de Rotterdamse jeugdtheatergroep Het Waterhuis basisschool Finlandia in de wijk Oud-Mathenesse op: of ze weer een aantal weken op de zolder mogen bivakkeren en of ze kunnen werken met groep zeven (of vijf, of acht). Het antwoord is tot nu toe altijd ja, en tot ieders tevredenheid. De theatergroep bereidt in nauwe wisselwerking met haar doelgroep een voorstelling voor en ontwikkelt vanuit de band die ontstaat kunsteducatieve projecten die ook elders worden ingezet. De leerlingen en docenten hebben een intensieve ervaring met theatermaken en gaan met extra animo naar de uiteindelijke voorstelling. Finlandia heeft 70% leerlingen van allochtone afkomst, Het Waterhuis werkt met spelers en regisseurs met uiteenlopende culturele achtergronden. Dat ze elkaar hebben gevonden was puur toeval. Dat ze zo goed met elkaar overweg kunnen is minder toevallig. Roel Twijnstra van jeugdtheatergroep Het Waterhuis: We mixen principes uit allerlei culturen en maken er iets nieuws van. Dat vinden we spannend, daar hebben we lol in. THEATERSTUK DE KRUIK VAN HET WATERHUIS FOTO: PAUL VAN DER STAP Finlandia is gewoon een Nederlandse school, zonder expliciet beleid voor culturele diversiteit, zegt directeur Jan Offerman. Maar het is wel een school die cultuureducatie belangrijk vindt en kinderen daarom regelmatig bij Het Waterhuis laat vertoeven. Dat is nooit verloren tijd, want je wint op het vlak van taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling. Het Waterhuis maakt theater waarin lichaamstaal, muziek, beweging en beelden minstens zo belangrijk zijn als tekst. We mixen principes uit allerlei culturen en maken er iets nieuws van. Dat vinden we spannend, daar hebben we lol in, zegt artistiek leider Roel Twijnstra. Noem het cultuuroverstijgend theater wat we maken, fusion. En dat slaat aan bij alle kinderen, of de groep nu speelt in het Rotterdamse

5 TE PURMEREND Kralingen, in een asielzoekerscentrum, in het Marokkaanse Rif-gebergte of in een Zuid-Afrikaanse township. Gemengde klassen: een gegeven Voor Olga Smit, beleidsadviseur culturele zaken van de gemeente Rotterdam, is het eigenlijk heel simpel. Bijna de helft van alle kinderen en jongeren in Rotterdam is van allochtone afkomst, gemengde klassen zijn een gegeven, zegt ze. Dus hebben we geen specifiek cultureel diversiteitsbeleid. Westerse en allochtone, niet-westerse kunst en cultuur zijn met elkaar verweven geraakt, zeker als je kijkt naar de cultuur van jongeren zelf. Belangrijk zijn niet zozeer culturele verschillen, maar verschillen in levensstijl, bepaald door sociale achtergrond, opleiding en belangstelling. Smit: Cultuur en School heeft kunstinstellingen een flinke vernieuwingsimpuls gegeven: er zijn projecten ontwikkeld, waarin veel meer rekening wordt gehouden met wat jongeren zelf bezighoudt. Langzamerhand verdwijnt daardoor de kloof tussen high en low culture en speelt ook culturele diversiteit als vanzelf een rol. Paul Vogelezang van het LOKV: Culturele diversiteit gaat iedereen aan. Dat klinkt goed, maar zo gemakkelijk gaat het in de praktijk toch allemaal niet. Heel wat scholen en culturele instellingen zijn op zoek en stellen zich vragen: wat willen we leerlingen nou precies aanbieden en met welk doel? Ben je er met een project rap of raï, een multiculturele markt en een bezoek aan een Turkse worstelwedstrijd, of mis je daarmee nou net de essentie? Wie bepaalt welke kunstenaar op school wordt uitgenodigd en wie stelt het aanbod van een theater samen? En maakt het eigenlijk uit of je school in de grote stad staat of op het platteland? Scholen in de grote steden, scholen met internationale schakelklassen en scholen met asielzoekerscentra in de buurt zijn gespitst op culturele diversiteit, is de ervaring van Paul Vogelezang van het LOKV, Nederlands Instituut voor Kunsteducatie. Van witte scholen hoor je nog vaak: zolang wij niet gekleurd zijn, hoeven we er niets aan te doen. Terwijl culturele diversiteit iedereen aangaat. Waar het bij cultuureducatie om draait, vindt Vogelezang, is aandacht voor de persoonlijke beleving. Het gaat erom de eigen roots van een kind boven water te krijgen, in combinatie met de plek waar het zich bevindt. Zoals ook elk kunstwerk een persoonlijk verhaal is. Dat vraagt van docenten, educatieve medewerkers en consulenten kunstzinnige vorming wel een brede horizon. De pabo s, leraren- en kunstvakopleidingen kunnen op dat gebied nog mooi werk verrichten. Het LOKV wil kunsteducatieve instellingen en scholen adviseren over culturele diversiteit in beleid en organisatie. Opvallend is dat er bar weinig vragen binnenkomen. Wel vragen naar omgevings- en wijkgericht werken. Vogelezang: Men beseft steeds meer dat een wijk op zichzelf een global village is. Tolerantie en respect KUNST! heet het project dat dit voorjaar in Purmerend is uitgevoerd. Zo n 1100 eersteklassertjes van vier scholen voor voortgezet onderwijs (van vmbo tot gymnasium) gingen aan de slag met schilderen, mozaïek, keramiek en theater rond het thema de vier elementen, die tevens symbool stonden voor tolerantie, respect, samenwerking, harmonie en samenhang. Aanknopingspunt was verder het cultureel erfgoed van Purmerend, het Purmerends plateel (aardewerk). Na een reeks vaklessen werden de kinderen ondergedompeld in een kunst-tweedaagse en maakten ze allemaal een kleitegel. Al hun tegels tezamen vormen de bekleding van een grote muur met poort die in een park in Purmerend is verrezen. Boven de poort loopt een lichtkrant met statements van de kinderen over tolerantie. Met een sleutelhanger met chip kunnen ze, als ze in de buurt zijn, hun eigen uitspraak activeren. lees verder op pag. 6 DOOR KINDEREN GEMAAKTE KLEITEGELS TIJDENS HET PROJECT KUNST TE PURMEREND FOTO: MARCO BAKKER 5 Project KUNST! HH Producties, Huub Heye tel: website:

6 Matchpoint Cultuureducatie Zuidoost Jopie de Groot tel/fax: vervolg van pag. 5 Huub Heye, projectleider KUNST!: Culturele diversiteit kan alleen bestaan als er tolerantie en respect is. Wat is er cultureel divers aan dit project? Huub Heye, projectcoördinator in opdracht van het Centrum voor Kunstzinnige Vorming Wherelant: Kinderen uit allerlei culturen - Marokkaanse meisjes met hoofddoekjes, Hollandse polderjongens - hebben samengewerkt aan iets groots, dat met hun omgeving te maken heeft en ook nog op 7 juli officieel wordt onthuld, met hotemetoten erbij. Dit kunnen we met z n allen, is het gevoel. Voor hun tegel namen de kinderen van huis dierbare spulletjes mee die te maken hadden met het thema en die in de klei zijn afgedrukt. Die tegeltjes zijn dus allemaal persoonlijke verhaaltjes. Culturele diversiteit kan alleen bestaan als er tolerantie en respect is, zegt Heye. Dit project bewijst dat je een groep leerlingen, hoe divers ook, alles kunt laten doen, als je ze maar zekerheid en veiligheid biedt, dat wil zeggen: ze de kans geeft zichzelf te zijn en hun eigen ding te doen. En als de school er voor 100% achter staat, draait zoiets als een tierelier. Gelijkwaardigheid van culturen Inzet van de scholen en inbedding van cultuureducatie én culturele diversiteit in het reguliere schoolprogramma: dat is wat in Amsterdam-Zuidoost nadrukkelijk wordt beoogd. Het stadsdeelbestuur heeft Cultuur en School aangegrepen om expliciet aandacht te schenken aan de rijke culturele achtergronden van de bewoners. Multiculturalisatie, empowerment en aandacht voor het (multi-)culturele erfgoed STAND-UP COMEDIAN-PROJECT VAN FRESH-WAGON. COLLEGE IN AMSTERDAM-ZUIDOOST FOTO: KRATER van Zuidoost zijn de drie thema s die in projecten naar voren moeten komen. Meer kunst, meer kleur, meer kwaliteit luidt dan ook het devies van Matchpoint Cultuureducatie Zuidoost, dat voor een slagvaardige inzet van subsidies in het leven werd geroepen. Eindelijk gerechtigheid, vindt coördinator Jopie de Groot. Gelijkwaardigheid van culturen en gelijke kansen: dat lijkt in Amsterdam- Zuidoost heel vanzelfsprekend, maar is het niet. De westerse cultuur overheerst nog steeds, in het denken en doen van schooldirecties en medewerkers van de reguliere culturele instellingen, merkt ze. Toch is er sinds 1997, toen Cultuur en School van kracht werd, veel moois tot stand gekomen. Zo zijn beeldend kunstenaars met uiteenlopende achtergronden (Surinaams, Chinees, Namibisch, Nederlands) en veelal woonachtig in de wijk langdurig op basisscholen aan de slag gegaan. Voor scholieren in het voortgezet onderwijs is er onder meer het project OSB Junior Brotherhood, een brug tussen school en samenleving. Integreren en participeren Kunstcoördinator Jan Paddenburg van de Open Schoolgemeenschap Bijlmer (OSB) is net terug van een veertiendaagse reis naar Suriname, ondernomen met een groep leerlingen die meespelen met de percussieband Brotherhood. De meesten zijn van Surinaamse komaf, maar ook twee witte Nederlanders en een Angolese jongen waren mee. Otmar Watson van Stichting Brotherhood: Je hebt kennis over je eigen culturele achtergrond nodig om goed te kunnen integreren en participeren in de Nederlandse samenleving Op zijn school hangen ingelijste foto s van OSB Junior Brotherhood: leerlingen die in het kader van het naschoolse activiteitenprogramma School Plus les hebben van Brotherhoodinstructeurs. Het repertoire: Zuid-Amerikaanse muziek, van kaseko tot reggae. Een flink deel van de leerlingen is inmiddels lid geworden van Stichting Brotherhood en heeft nu daar les. Sommigen hebben zich tot assistentinstructeur ontwikkeld en instrueren medeleerlingen, niet alleen op de OSB, maar ook op de twee andere scholen voor voortgezet onderwijs in Amsterdam-Zuidoost waar Brotherhood actief is. Je hebt kennis over je eigen culturele achtergrond nodig om goed te kunnen integreren en participeren in de Nederlandse samenleving,

7 DE PERCUSSIEBAND JUNIOR BROTHERHOOD VAN DE OPENBARE SCHOLENGEMEENSCHAP BIJLMER vindt Otmar Watson, medewerker van de Stichting. Artistieke en sociale ontwikkeling gaan hand in hand. Om goed samen te kunnen spelen moet je elkaar kunnen verdragen. Om te trainen en een goede show te maken heb je discipline nodig. Als docent ontdek je bovendien heel andere facetten van leerlingen en dat is bijzonder waardevol, zegt Jan Paddenburg. Wanneer je zo n jongen van 14, in de klas geen lieverdje, als leider een hele band in z n vingers ziet hebben en tot grote hoogte ziet opstuwen, dan is dat genieten. Want iedere docent wil zijn leerlingen zien schitteren. Empowerment Voor Jopie de Groot van Matchpoint is dit een project naar haar hart. Wij willen alle in Zuidoost aanwezige deskundigheid en kwaliteit tot z n recht laten komen, zegt ze. En kinderen en jongeren zien wij, net als de kunstenaars die hier wonen, ook als deskundig, ze vormen een rijke culturele bron. Terwijl er zoveel over hun hoofden heen wordt bedacht. Empowerment betekent dan ook: op zoek gaan naar de kern van het kind, de jongere, de kunstenaar en diens kwaliteiten een plek geven. Wij werken in de eerste plaats voor de scholen en gaan met ze in gesprek over hun visie op cultuureducatie. Want zonder visie begin je niets. Kijk vervolgens wat de kinderen en de ouders in huis hebben, houden we ze voor, en Stichting Brotherhood tel: of fax: website: wat de omgeving je te bieden heeft. Belangrijk is dat scholen zich aan een project committeren, ook financieel. Matchpoint geeft daarom naar verhouding lage subsidies. Jopie de Groot van Matchpoint Cultuureducatie Zuidoost: Kinderen en jongeren vormen een rijke culturele bron. In feite betreft het hier eerder processen dan projecten, beaamt De Groot. En natuurlijk gaat het uiteindelijk niet over kleur, maar over de manier waarop je in de maatschappij wilt staan. Kernvragen zijn: waar kom je vandaan, wie wil je zijn, wat wil je voor je omgeving betekenen? En dat speelt niet alleen in Amsterdam-Zuidoost, maar overal in Nederland. RENÉE HEIJNEN freelance journalist en tekstschrijver 7

8 INTERVIEW WINNIE SORGDRAGER, VOORZITTER VAN DE RAAD VOOR CULTUUR FOTO: BART VERSTEEG MEER RUIMTE VOOR CULTUUREDUCATIE EEN INTERVIEW MET WINNIE SORGDRAGER De Raad voor Cultuur wil meer ruimte maken voor cultuureducatie op school en cultuuraanbod voor scholieren. Zo blijkt uit zijn recente advies over de rijksgesubsidieerde culturele instellingen in het kader van de Cultuurnota Culturele vorming moet vanaf het basisonderwijs structureel in het lespakket worden opgenomen. Veel nieuwe jeugdtheatergezelschappen en allochtone cultuurmakers krijgen een kans met rijksgeld aanbod te ontwikkelen. 8 Er zou een soortgelijk vak als CKV1 vanaf het basisonderwijs moeten worden ingevoerd, vindt de voorzitter van de Raad voor Cultuur, mevrouw Winnie Sorgdrager. Leerlingen moeten zo vroeg mogelijk de weg leren vinden in hun culturele omgeving. Het nieuwe vak CKV1 is een waardevolle aanvulling op de algemene vorming in het voortgezet onderwijs, maar het komt eigenlijk te laat. De Raad ziet structurele aandacht voor culturele vorming in het onderwijs als een uitbreiding van het Cultuur & Schoolproject en zal hierover nog advies uitbrengen aan staatssecretaris Van der Ploeg. Sorgdrager: Het nieuwe vak CKV1 is een waardevolle aanvulling op de algemene vorming in het voortgezet onderwijs, maar het komt eigenlijk te laat. De puberteit is niet de meest geschikte tijd om scholieren culturele vorming bij te brengen. Dat zou veel eerder en structureler vanaf het begin van de basisschool moeten gebeuren en moeten doorlopen tot en met het voortgezet onderwijs. Je kunt kinderen al vroeg leren kritisch te kijken. Het zou volgens Sorgdrager ideaal zijn als het basisonderwijs een apart vak zou bieden naast de expressievakken. Leerlingen moeten niet alleen tekenen, knutselen en muziek maken, maar ook leren kijken naar hun culturele omgeving. Het gaat om het ontdekken en het leren waarderen van de cultuur in hun omgeving. Daar horen ook tv-programma s bij. Je kunt kinderen al vroeg leren kritisch te kijken. Nu gaan leerlingen op de basisschool al naar het museum en het theater maar deze activiteiten staan teveel op zichzelf, vindt Sorgdrager. Er is vaak te weinig tijd om deze uitstapjes in de klas voor te bereiden en na te bespreken. Culturele vorming hoeft zeker niet altijd buiten school plaats te vinden. Er is veel op de school zelf te doen. Vertellen over het cultureel erfgoed in de buurt, voorwerpen laten zien, thema s uit een voorstelling of een tv-programma bespreken. Deze vorming zou integraal deel moeten zijn van het lesprogramma. Dan beklijft zij beter. Sorgdrager kijkt in dit verband met enige jaloezie naar andere landen waar het onderwijs jonge kinderen vertrouwd maakt met allerlei vormen van cultuur. Met muziek, theater, cultureel erfgoed en de eigen geschiedenis. In de voormalige Oostbloklanden stond het muziekonderwijs hoog op de agenda. Dvorak, Sjostakovitsj, maar ook popmuziek. De zalen zitten vol met kinderen. Sorgdrager vindt dat cultuureducatie niet alleen op de schouders van de leerkrachten moet neerkomen.

9 Er zouden in het kader van het Cultuur & Schoolproject meer mensen van buiten moeten worden ingeschakeld. Sommigen zouden daar wellicht wel voor voelen, maar leerkrachten hebben doorgaans al zoveel te doen. Er zouden in het kader van het Cultuur & Schoolproject meer mensen van buiten moeten worden ingeschakeld. Dan denk ik bijvoorbeeld aan educatief medewerkers van culturele - en steunfunctie-instellingen. De voorzitter van de Raad wil ook ict (informatie en communicatie technologie) inzetten voor cultuureducatie op school. Het zou een goed idee zijn als wij met het departement gaan praten over de implementatie van Kennisnet. Welke onderwerpen zouden daarop te vinden moeten zijn en op welke manier moeten ze worden aangeboden. Ik denk niet dat we dat alleen moeten overlaten aan culturele instellingen en uitgevers. Stevige impuls De Raad constateert dat steeds meer culturele instellingen educatieve activiteiten in hun beleidsplannen opnemen en daar geld voor uittrekken: het departement dat de subsidieaanvragen eind december 1999 ontving, sprak over 80% van de instellingen. Dat is aanzienlijk meer dan bij de vorige cultuurnota-ronde vier jaar geleden. Sorgdrager: Het Cultuur & Schoolproject heeft een stevige impuls gegeven aan het cultuureducatieve veld en het onderwijs. Van de kant van de culturele instellingen moet cultuureducatie nog wel een bredere basis krijgen. Sorgdrager constateert dat slechts een klein deel van de instellingen cultuureducatie als een geïntegreerd deel van de kerntaken ziet. De plannen worden al wel concreter maar er ontbreken gegevens over resultaten van het tot nu toe gevoerde educatiebeleid. Het is belangrijk dat instellingen van elkaar leren. Er wordt nog teveel hetzelfde wiel uitgevonden, meent Sorgdrager. Het Landelijk Expertisecentrum Cultuureducatie (i.o.), het huidige LOKV, zou voor de verspreiding van de resultaten kunnen zorgen. Slechts een klein deel van de instellingen ziet cultuureducatie als een geïntegreerd deel van de kerntaken. De Raad is redelijk tevreden over het aanbod, dat in toenemende mate speciaal voor scholieren wordt gemaakt. Niet alleen door jeugdtheatergezelschappen maar ook door andere toneelgroepen, orkesten en musea. Sorgdrager: Dit is een positieve ontwikkeling. Aan de andere kant zien we dat educatie nog steeds teveel een verantwoordelijkheid is van de culturele instellingen en niet genoeg is ingebed in het onderwijs. We hopen dat er in het kader van CKV1, maar ook voor de basisvorming, meer netwerken ontstaan en worden verstevigd. Uit de subsidieaanvragen van de instellingen is vaak niet duidelijk of zij uit de vouchers inkomsten genereren. Het besef dringt langzamerhand door dat instellingen samenwerking met scholen moeten zoeken voordat ze een educatief programma opstellen. lees verder op pag Meer informatie: Van de schaarste ende overvloed, Advies cultuurnota internet: ILLUSTRATIE: BERT CORNELIUS

10 10 vervolg van pag. 9 Uit de plannen blijkt dat meer instellingen de scholen als doelgroep erkennen. De vouchers spelen daar ook een rol bij. De scholen kunnen immers nu zelf inkopen. De Raad wijst erop dat uit de subsidieaanvragen van de instellingen vaak niet duidelijk is of zij uit de vouchers inkomsten genereren. De indruk bestaat dat er aanvragers zijn die nu uit twee subsidiestromen een graantje meepikken: de Cultuurnota voor de ontwikkeling van de activiteiten en de vouchers voor de afname. De Raad vraagt de staatssecretaris hierover helderheid te verschaffen. Volgens Sorgdrager hebben opvallend veel instellingen subsidie aangevraagd voor een website. Het is prima dat ze zich ook via nieuwe media bekendmaken maar de financiering daarvan is ons inziens deel van het gewone marketingbudget. De instellingen voeren vaak personele kosten op. Marketingafdelingen worden uitgebreid met speciale educatieve medewerkers voor cultuureducatie op school. Instellingen zouden zich voor de financiering van hun educatie wat inventiever kunnen opstellen, constateert de Raad. Subsidie wordt te makkelijk als de belangrijkste geldstroom gezien, terwijl er ten aanzien van educatie ook mogelijkheden zijn voor fondswerving en sponsoring. Cultuurmakers Mede door het grote aantal subsidieaanvragen van kwalitatief goede cultuurmakers heeft de Raad ervoor gekozen daar de prioriteit te leggen. Ook de staatssecretaris had daarom gevraagd. Dit gaat ten koste van de tussenpersonen en bemiddelaars in de cultuurwereld. Zo zouden de subsidies aan het Fonds Kunst en Educatie en de Inspectie Kunstzinnige Vorming en Amateurkunst beëindigd moeten worden. Aan het toekomstige Landelijk Expertisecentrum Cultuureducatie, het huidige LOKV, dat om 4 miljoen gulden gevraagd had, adviseert de Raad 3 miljoen toe te kennen. Cultuureducatie is immers ook bedoeld om cultuurmakers en hun - toekomstig - publiek dichter bij elkaar te brengen. In het advies van de Raad, die meer ruimte maakte voor nieuwe initiatieven, krijgen onder meer allerlei jeugdtheatergezelschappen de kans om straks met rijksgeld aanbod voor een jong publiek te ontwikkelen. Tot de nieuwelingen in het culturele bestel horen ook diverse multiculturele groepen die zich vooral richten op - allochtone - jongeren. Sorgdrager: Het stimuleren van educatie bij de cultuurmakers is van groot belang. Zij moeten straks van het effect ervan kunnen profiteren. Cultuureducatie is immers bedoeld om cultuurmakers en hun - toekomstig - publiek dichter bij elkaar te brengen. YVONNE VAN EEKELEN Freelance cultuurjournalist ZEEPBEL OF KAUWGOM HEEFT U NOG WEL EENS IETS GEHOORD VAN CULTUUR EN SCHOOL-PROJECT X? Elk jaar opnieuw subsidieert Cultuur en School verschillende projecten. Waarom? Omdat zo de samenwerking tussen culturele instellingen en scholen op het gebied van cultuureducatie goed van de grond kan komen. In deze rubriek Zeepbel of kauwgom nemen we telkens een voorbeeldproject ergens in Nederland onder de loep. Is het project een losse flodder gebleken of is er wel degelijk iets dat beklijft? Wordt de samenwerking uitgebreid (andere scholen, andere kunstvormen), is er uitbreiding naar andere regio s, krijgt het project een vervolg? Al sinds het begin van Cultuur en School, loopt in provincie Utrecht het cultureel erfgoedproject Bouwen aan de stad. Aan dit project, opgezet door Federatie Stichts Cultureel Erfgoed, doen jaarlijks ruim zeventig scholen mee. HET VERLEDEN ONTDEKKEN IN DE EIGEN STAD PO PROJECT Bouwen aan de stad gaat over de middeleeuwse stad. In het Amersfoortse Museum Flehite startte het project in 1997 onder de titel Bouwen aan de poort, met als uitgangspunt de middeleeuwse Koppelpoort in het centrum. Door dit erfgoedproject steeds te vertalen naar andere middeleeuwse steden maakte de Federatie Stichts Cultureel Erfgoed (FSCE) het project overdraagbaar. De FSCE is een koepelorganisatie van zes stichtingen op het gebied van cultureel erfgoed in provincie Utrecht.

11 Bouwen aan de stad, bedoeld voor groep 4, 5 en 6 van de basisschool, bestaat uit een voorbereidende les op school, een les in een historisch museum, een bezoek op locatie en eventueel verwerkingslessen. De verhalen en belevenissen van Joris Willemsz, stadstimmerman, vormen de rode draad. De leerlingen ontmoeten hem in levende lijve. In ieder museum wordt Joris namelijk gespeeld door één van de medewerkers. Joris vertelt de kinderen verhalen over het dagelijks leven in de middeleeuwen, over bouwen, eten, drinken, kleding, spelletjes, brandgevaar en hygiëne. Daarbij maakt hij gebruik van historische platen en objecten die een rol spelen in het verhaal. Leerlingen hebben zelf een actieve rol in het project. Ze lopen in het rad van de Koppelpoort, of bouwen zelf de middeleeuwse stad na en ontdekken zo waarom de mensen toen op bepaalde plekken gingen wonen. Na afloop van het project komen ze in hun stad natuurlijk nog steeds die historische elementen tegen, die ze dan weer kunnen plaatsen in het verhaal van Joris. Vertalingen Om Bouwen aan de stad overdraagbaar te maken, wordt het vertaald naar andere steden. Dat wil zeggen dat het project een vaste basis heeft, maar dat het verhaal steeds wordt aangepast aan de lokale gegevens. In principe is Bouwen aan de stad overdraagbaar naar elke stad waar nog elementen uit de middeleeuwen bewaard zijn gebleven. Daarnaast moet er een museum met een minimale collectie middeleeuwse voorwerpen zijn, dat ook in staat is het project structureel aan te bieden aan het onderwijs. Ervaring met vertalen, had de FSCE al EEN NIEUWE ERVARING MET EEN MONUMENT: LEERLINGEN LOPEN IN HET RAD OM DE STADSPOORT TE SLUITEN FOTO: NELLEKE BOON, AMERSFOORT (MET DANK AAN HET BLAD SCHOOLVOORBEELD) opgedaan met een ander project, Jeugd van Toen. Hiske Land, van de FSCE, is maker van beide projecten. Bij Jeugd van Toen was de drempel voor musea te hoog, zegt ze. Wij hadden te weinig vooronderzoek gedaan naar de feitelijke behoefte bij de musea. Daar hebben we van geleerd dat we de musea zoveel mogelijk werk uit handen moeten nemen. Daarom verzorgen wij zelf alle vertalingen. Dat is erg bewerkelijk. Maar het loont de moeite, want al snel werd mij duidelijk dat de museummedewerkers zoveel andere taken hebben. Daarnaast vereist een project behoorlijk wat voorkennis over het onderwijs en lesmethodes. Liesbeth Boon, educatief medewerkster van Stadsmuseum IJsselstein, voert het project uit in het museum en was betrokken bij de ontwikkeling van Bouwen aan de stad in Amersfoort. Bij het opzetten van dit project letten we er steeds goed op of we niet teveel zouden vragen van de museummedewerkers, vertelt ze. Zij moeten immers al het spel leiden en het verhaal van Joris de timmerman vertellen. Dat is best wel wat werk, maar dat verhaal en de begeleiding van de leerlingen maken het project juist zo leuk. School- én kindgericht Niet alleen de musea, maar ook de scholen wordt veel werk uit handen genomen door de FSCE. Zo is Bouwen aan de stad dusdanig opgezet dat het als vervanging kan dienen voor het hoofdstuk de middeleeuwen, in welke methode Geschiedenis dan ook. Verder is rekening gehouden met de beperkte tijd die een leerkracht aan het project kan besteden. Met de deelname aan het project, dat zo n drie uur duurt, is alle tijd voor Geschiedenis voor twee weken al weer op, zegt Land. Het heeft dus geen zin als de verwerkingsopdrachten alleen bij de geschiedenislessen gebruikt kunnen worden. De verwerkingsopdrachten bij Bouwen aan de stad hebben ook betrekking op de andere vakken. De leerkracht kan taal-, reken-, muziek- en tekenlessen geven over de middeleeuwse stad. Zo kunnen in de muziekles middeleeuwse liedjes worden behandeld. Een handig trucje. 11 De Trekvogel is één van de scholen in IJsselstein die aan het project meedoet. Marjo Tresoor is leerkracht van groep vijf en neemt voor het tweede opeenvolgende jaar deel aan Bouwen aan de stad. De herkenbaarheid spreekt de leerlingen lees verder op pag. 12

12 WAAR WORDT HET PROJECT UITGEVOERD, VOOR WIE IS HET EN WAT GEBEURT ER? Bouwen aan de stad is een project voor de groepen 4, 5 en 6 van het primair onderwijs. Het project wordt uitgevoerd in Amersfoort, IJsselstein, Wijk bij Duurstede en Rhenen. In een voorbereidende les op school, in een les in het plaatselijke historisch museum en tijdens een bezoek aan de middeleeuwse stadskern van deze plaatsen, wordt het leven in de late middeleeuwen aanschouwelijk gemaakt. Het project wil voor de leerlingen zichtbaar maken dat heden en verleden niet twee gescheiden grootheden zijn maar dat het heden gevormd is door het verleden. De Federatie Stichts Cultureel Erfgoed (FSCE) is samen met Museum Flehite maker van het project. De FSCE is een steunfunctie-instelling voor cultureel erfgoed stichtingen in de provincie Utrecht. WAT MAAKT BOUWEN AAN DE STAD ZO BIJZONDER? - Het project sluit aan bij de lesstof van Geschiedenis in groep 4, 5 en 6. - Bouwen aan de stad sluit niet alleen aan bij de lessen Geschiedenis, maar ook bij andere lessen, zoals Taal, Rekenen, Muziek en Bewegingsonderwijs, waardoor de leerkracht meer tijd aan de middeleeuwse stad kan besteden. - Het feitelijke onderwerp van het project is de stad waar de leerlingen zelf wonen, dit vergroot de betrokkenheid bij de eigen omgeving. - Het project stijgt uit boven het gebruikelijke uitstapje naar een museum van scholen, bedoeld als kennismaking met het fenomeen museum. - De relatie tussen musea en de scholen wordt versterkt doordat het project een jaarlijks terugkerend onderdeel van de lessen Geschiedenis kan zijn. vervolg van pag. 11 bijzonder aan, vertelt ze. Kinderen zien na het project natuurlijk nog alle dingen die ze geleerd hebben terug in hun stad. Doordat dit project zich afspeelt in hun eigen leefomgeving, gaat de lesstof leven voor ze. Ze luisteren ademloos naar het verhaal van Joris de timmerman. En dat vind ik heel knap, als je kinderen een hele ochtend zo kan boeien. Het is een heel kindgericht project. Ieder project blijft zich ontwikkelen. De FSCE heeft daarom regelmatig contact met de musea en de deelnemende schoolgroepen, aangezien de populatie op de scholen sterk aan het veranderen is. We werken nu aan de aanpassing van het project op intercultureel vlak, vertelt Land. Daarnaast wordt het project iets omhoog getrokken, want na verloop van tijd is gebleken dat op veel scholen de middeleeuwen in eind groep zes of groep zeven aan de orde komt. Wat de overdraagbaarheid betreft zijn we dan wel een beetje uitgepraat. Ik zie niet voor me hoe we dit project bij andere kunstdisciplines of andere kunstinstellingen of schooltypen kunnen uitvoeren. Wel bekijken we of er niet meer steden mee gaan doen, in de rest van het land. Want er zijn natuurlijk nog veel meer middeleeuwse steden. SUGGESTIES - Houd rekening met de tijd die de docent heeft om aan het project te besteden. - Zorg ervoor dat het project past in de lesstof, of beter nog: zorg dat het project een vervanging kan zijn voor de lesstof. Daarvoor moet je als maker van het project goed op de hoogte zijn van de lesmethodes. - Wanneer er ook opdrachten voor andere vakken te gebruiken zijn, kan de docent meer tijd aan het thema van het project besteden. - Maak het ook de museummedewerkers zo makkelijk mogelijk. Als je hen werk uit handen neemt, kunnen ze zich meer toeleggen op de uitvoering, die met enthousiasme gebracht moet worden. - Streef naar een structureel project, zodat scholen het niet zien als zomaar een museumbezoek, maar het kunnen opnemen in het lesprogramma. - Zorg dat je een vast concept hebt, dat met een paar aanpassingen makkelijk vertaald kan worden naar een andere stad, instelling of doelgroep. - Trainingen voor de museummedewerkers stimuleren de continuïteit en versterken het niveau van het aanbod. JOYCE VANHOMMERIG Freelance journalist Meer informatie: Bouwen aan de stad Federatie Stichts Cultureel Erfgoed Hiske Land Postbus AB Utrecht tel: fax: HET MONUMENT DAT CENTRAAL STAAT IN DE AMERSFOORTSE VERSIE VAN HET PROJECT: DE MIDDELEEUWSE KOPPELPOORT FOTO: NELLEKE BOON, AMERSFOORT (MET DANK AAN HET BLAD SCHOOLVOORBEELD) 12

13 UIT HET CIRCUIT MENINGEN OVER CULTUUREDUCATIE COLUMN Jeffrey Meulman, algemeen- en artistiek directeur van Huis a/d Werf en Festival a/d Werf in Utrecht, producent van theater, beeldende kunst en actuele muziek pleit in deze column voor de gekte van de docent als cultuurdrager. U MAG ME ALTIJD BELLEN tussen je laffe en uitgebluste collega s. In de geest van die film heb ik eens mijn docenten versteld doen staan door in volle overtuiging een Bijbelverhaal te vertellen aan een zogenaamd moeilijke groep van het Individueel Technisch Onderwijs in Veendam. De relschoppers, de opgegeven ettertjes, de ADHD kinderen, de plantsoenarbeiders van de toekomst, waren sprakeloos. Zelfs de grootste klier uit de groep luisterde met de duim in de mond en met gesloten ogen naar het relaas van de man die door zijn broers in een put geflikkerd werd en later koning van Egypte zou worden. JEFFREY MULMAN Net als veel mensen die werkzaam zijn in de culturele sector ben ik opgeleid voor een ander beroep. Als u het niet verder vertelt; eigenlijk ben ik leraar Nederlands en Maatschappijleer. Maatschappijleer is een hevig onderschat vak met een imago-probleem. Mensen van mijn leeftijd (dertigers) denken nog steeds dat het laten staan van je baard voldoende is voor het behalen van je lesbevoegdheid. Om van dit imago af te komen zou het vak dan ook beter maatschappijstudies of social science kunnen heten. Maar dit terzijde. Leraar ben ik nooit geworden. Vreemd; de saaiste mensen van mijn jaargroep zijn keurig voor de klas beland, wonen in Vinex-locaties, praten over hypotheken en kinderopvang en worden paradoxaal genoeg geacht de leerlingen enige zinnige bevlogenheid voor dit korte verblijf op aarde bij te brengen. De echte dwazen voor het schoolbord zijn zeldzaam. En als ze al voor de klas staan worden ze eruit getrapt omdat ze met veel te jonge meisjes rotzooien, vanwege een overmaat aan levenslust. Lang geleden, ergens in de vorige eeuw, was komiek Robin Williams een bron van inspiratie voor de aankomende leraar. Het kan dus toch, dacht je na het zien van de film Dead Poets Society. Je kunt leerlingen passie bijbrengen voor al het moois in dit leven. Voor de kunsten, voor de poëzie in ons bestaan. Ook al ben je een uitzondering Kom me dus niet aan met verhalen over Kunst voor een kleine, bevoorrechte groep. In elk jongetje en meisje schuilt een ware kunstliefhebber. Maar wie denkt dat de jeugd de culturele toekomst heeft en dat voldoende kunstzinnige vorming de toekomstige cultuurparticipatie van het individu gunstig beïnvloedt, heeft een (school)bord voor zijn kop. Jongeren zijn in alle opzichten volwassenen in spe en wensen nadrukkelijk als zodanig behandeld te worden. En hoe ze ook spartelen en tegenstribbelen; ze zullen uiteindelijk meer op hun ouders lijken dan ze zelf ooit voor mogelijk hebben gehouden. En dus zal meer dan 65% nooit naar het theater gaan, zelden een klassieke CD opzetten, geen galerie bezoeken, geen gedicht ontcijferen en nimmer weet hebben van al die schone kunsten. Zal het gesprek van de dag tot het eind der tijden De Bus of Big Brother zijn en niet Gijs Scholten van Aschat. Is het huis in een kindvriendelijke wijk het hoogste doel en Rick van der Ploeg slechts een pluisje op de jurk van het universum. Wat niet wegneemt dat u het moet blijven proberen. Ook al bent u die ene dwaas in het schoolgebouw, de reden tot hoon in de schoolkrant of de Grote Culturele Zeikerd... Weet u gesteund door deze gedachte; in de culturele sector is iedereen knettergek, een dagdromer en visionair, behept met een te groot libido, bang voor de dood en egocentrisch. Da s volkomen normaal. Een randvoorwaarde, zou ik eerder zeggen. U bent de eerstelijnsfunctionaris van heel veel moois. De held van elke kunstenaar en de schrik van de oppervlakkigheid. In tijden van vertwijfeling mag u me altijd bellen. JEFFREY MEULMAN 13

14 INTERNET CULTUUR EN SCHOOL DOOR EEN ANDERE BRIL BEKEKEN PAPIER OF PC Seizoensbrochures, posters en flyers in alle kleuren en maten maken deel uit van het repertoire waarmee de podiumkunsten voorstellingen en concerten lanceren. Steeds vaker bedienen zij zich hiervoor ook van de digitale snelweg. Verschillende musea buiten het nieuwe medium niet alleen uit om hun aanbod kenbaar te maken, maar gebruiken het ook als educatief middel. Zo kunnen leerlingen een virtuele rondwandeling of spannende speurtocht op het net maken. Hoe staat het nu eigenlijk met het aanbieden van educatieve projecten op de sites van de podiumkunsten? Een steekproef bij enkele muziek-, dans- en theatergezelschappen laat zien dat zij nog niet optimaal gebruik maken van de mogelijkheden die internet boven papieren informatie kan bieden. 14 Brievenbus en telefoon Veel gezelschappen hebben een uitgebreide folder met hun educatief aanbod of zelfs een speciaal magazine voor jongeren. Steeds vaker plaatsen zij een kleine selectie hieruit op hun sites. Zo kondigt het Nederlands Balletorkest alleen de kinderconcerten in het Koninklijk Concertgebouw op de site aan en - vanuit praktisch oogpunt - haar educatieve projecten niet: Meestal worden projecten en voorstellingen op basis van inschrijving door scholen ingeroosterd, anderen kunnen zich dan al niet meer aanmelden. We werken bovendien veel met vaste contacten, aldus Julia Bastiaanse. Andere gezelschappen zoals Introdans en het Muztheater richten wel een subpagina in voor workshops, cursussen en educatieve voorstellingen. Het persoonlijk contact met docenten en leerlingen blijft echter nog favoriet. Philipien van Huet van Introdans: De website is handig voor mensen die een korte vraag willen stellen. Voor het inschrijven op cursussen of het inwinnen van meer informatie wordt nog altijd eerder naar de telefoon gegrepen. Actuele informatie Een voordeel van internet is dat tekst- en beeldmateriaal gemakkelijk kan worden geactualiseerd. Dit is voor podiumkunsten met hun vluchtige product een belangrijk aspect. Educatieve projecten volgen veelal de programmering en worden op maat bij een voorstelling samengesteld. Interactie Veel instellingen hebben plannen op stapel om meer interactief met internet om te gaan. Zo zal Introdans vanaf volgend seizoen een discussiekamer voor docenten op het net openen en het Muztheater een discussieplatform voor kinderen. Misschien is het een leuk idee om een chat-uurtje met een regisseur of acteur in te lassen? Dit levert bovendien feedback van de doelgroep op. Informatie ter voorbereiding op een voorstelling en aanwijzingen voor reflectie na afloop ontbreken meestal op de sites. Opdrachten, recensies en achtergrondinformatie via internet aanbieden, lijkt zinnig aangezien de meeste leerlingen inmiddels ervaring hebben met het downloaden van gegevens. Ook de inzet van bewegende beelden en geluidskaarten is nog mager. Een demonstratie van danspassen en fragmentjes uit bekende composities kan kinderen aanspreken. Bereik Naar bezoekersaantallen en bereik is door de culturele instellingen weinig onderzoek gedaan. Brochures worden naar een vast adressenbestand en op aanvraag verstuurd. Via sites worden misschien ook nieuwe geïnteresseerden bereikt. FEMKE TAUSK webmaster het Muztheater: Introdans: Nederlands Balletorkest: ~ muztheater

15 DE CKV-LEERLING BESTAAT NIET TWEEDAAGSE GEZAMENLIJKE TRAINING VAN CKV1-DOCENTEN EN MUSEUMMEDEWERKERS ERFGOED ACTUEEL Steeds meer culturele instellingen krijgen bezoek van leerlingen uit het voortgezet onderwijs die alleen of in groepjes informatie komen inwinnen, opdrachten komen doen, of op een andere manier hun kunstdossier komen aanvullen. Musea weten dat ze deze leerlingen uit de tweede fase van havo en vwo kunnen verwachten en dat ze al of niet met een voucher binnenkomen. Maar weten ze ook welke verwachtingen het onderwijs van de instellingen heeft en zijn docenten voldoende op de hoogte van de mogelijkheden die het museum biedt? ILLUSTRATIE: BERT CORNELIUS VO De twee werelden onderwijs en musea hebben over het algemeen geen intensief contact met elkaar terwijl ze wel steeds meer met elkaar te maken krijgen. Erfgoed Actueel besloot daarom om samen met de Specialisten in Leerprocessen (SLO) een tweedaagse training op te zetten waarin educatief medewerkers van musea en docenten uit het voortgezet onderwijs samen optrekken om opdrachten voor leerlingen te maken, om ervaringen met schoolbezoeken uit te wisselen en om elkaar een blik in de eigen keuken te geven. Van Doesburg: De mens moet zichzelf telkens weer opnieuw vernietigen om zich weder opnieuw te kunnen opbouwen. CKV-docenten De eerste training heeft inmiddels plaatsgevonden. Gastheer was het Centraal Museum in Utrecht. De deelnemers werkten de eerste ochtend vooral in koppels (museum/onderwijs) waardoor er telkens vanuit twee invalshoeken naar een opdracht werd gekeken. De opdracht om samen een kunstwerk uit te zoeken voor de school, om jongeren enthousiast te maken voor een museumbezoek, bood gelegenheid om te ontdekken wat de musea en wat de leerlingen willen. Docenten weten als geen ander hoe leerlingen op bepaalde zaken zullen reageren. Zij kennen de didactische do s en dont s, weten dat de allesoverheersende vraag is het voor een cijfer duidelijk moet zijn, maar zijn zich vaak niet bewust van de lesmogelijkheden die de voorwerpen in een museum bieden. Het hoeft zelfs niet altijd een voorwerp te zijn. Een koppel koos voor hun school een dichtregel van Van Doesburg die in het museum in plakletters op de grond stond geschreven: De mens moet zichzelf telkens weer opnieuw vernietigen om zich weder opnieuw te kunnen opbouwen. Deze dichtregel illustreert heel goed wat Van Doesburg met De Stijl voorhad, namelijk het oude loslaten alvorens aan iets nieuws te beginnen. Educatief medewerker museum: Het beste project is een op maat gesneden project voor iedere leerling, want dé CKV-leerling bestaat niet Museummedewerkers Voor museummedewerkers is het vaak lastig om te bepalen wat er inhoudelijk in het CKVaanbod moet komen. Ook is het niet altijd duidelijk voor wie het lesaanbod moet worden gemaakt. Moet het voor de hele groep zijn of juist voor kleinere groepjes of misschien wel voor de individuele leerling? Maar wie is die leerling dan en wat wil hij/zij precies? Dat verschilt erg per school, per groep en zelfs per leerling. Een educatief medewerkster verzuchtte: het beste project is een op maat gesneden project voor iedere leerling, want dé CKV-leerling bestaat niet. Een cursist: Om de interesse van de leerlingen te wekken wil een anekdote of sappig verhaal wel eens helpen. De belevingswereld van de leerling Maar ondanks deze constatering werd er de volgende dag hard gewerkt om met behulp van een kijkwijzer (schema met gerichte vragen dat de leerling dwingt goed te kijken) zelf te ervaren hoe leerlingen daarmee een visuele analyse kunnen maken van een kunstwerk of ander voorwerp. Daarbij is het niet de bedoeling dat de kijkwijzer de leerling door een aantal technische vragen loodst, maar dat de belevingswereld van de leerling centraal staat. Om de interesse van de leerlingen lees verder op pag

16 16 vervolg van pag. 15 te wekken wil een anekdote of sappig verhaal wel eens helpen. Het Centraal Museum heeft daarvoor een geschikt object in de vorm van de bronzen haas (Thinking on the rock) van B. Flanagan. Nadat de Engelse kunstenaar van de gemeente alle vrijheid had gekregen om te maken wat hem goed leek, bleek op het moment dat het kunstwerk klaar was dat de Utrechtse burgers het beeld niet zagen zitten en het beslist niet op het grote plein in de binnenstad, het Neude, wilden hebben. Met zo n verhaal als achtergrondinformatie kunnen leerlingen zelf beoordelen wat ze van het beeld vinden. Ze kunnen zich inleven in de voor- en tegenstanders of zelf met een alternatief voorstel komen. Cursist: Als je er samen voor gaat zitten is het opmerkelijk hoe snel je iets hebt. Het vijf-stappenplan Naast het thema de actualiteit waar bovengenoemde opdracht uit voortkwam, kon men in groepjes ook voor andere thema s kiezen. Deelnemers leerden om zo n thema via een vijf- stappenplan aan te pakken (bijvoorbeeld stap 1: maak een duidelijke, concrete handleiding met daarin onder andere de opbouw, het aantal studielast-uren en de verschillende werkvormen). Met de zelf opgedane ervaringen en de lesideeën uit de andere groepen, kregen de cursisten een flinke bagage mee naar huis om in de toekomst eigen CKV-projecten samen te stellen. De co-productie van museum en school bleek zeer effectief, of zoals een cursist het verwoordde: Als je er samen voor gaat zitten is het opmerkelijk hoe snel je iets hebt. Netwerken van museum en school De achterliggende gedachte van de cursus, deskundigheidsbevordering naar twee kanten, is volgens de deelnemers zeker geslaagd. Educatief medewerkers van musea maakten kennis met de actuele vernieuwingen in het onderwijs en CKV-docenten hebben begrippen als beeld- en kunstbeschouwing door jongeren verder uitgediept. Door zo intensief met elkaar op te trekken ontstonden er als vanzelf kleine netwerkjes. Een aantal docenten heeft al een uitnodiging op zak om bij de eerstvolgende educatieve tentoonstelling met de leerlingen te komen proefdraaien. ANJO CRAENEN Erfgoed Actueel training: Laat zien wat je in huis hebt* traniningsdata: 26 en 27 sept en 31 okt. en 1 nov tijd: van uur plaats: Centraal Museum, Agnietenstraat 3, Utrecht doelgroep: CKV1-docenten en -mentoren en museummedewerkers met educatieve taken kosten: f 850,-. (leden van de NMV krijgen 50% korting) inschrijvingen bij: SLO, mw. W. Geelhoed, tel: THINKING ON THE ROCK VAN B. FLANAGAN IN HET CENTRAAL MUSEUM IN UTRECHT Bij de training hoort een uitgebreid cursusboek met achtergrondinformatie, artikelen, literatuurverwijzingen en nuttige adressen. Cursisten krijgen dit als voorbereiding op de training vooraf toegestuurd. * Mogelijk komt er een soortgelijke cursus voor de podiumkunsten.

17 DITJES EN DATJES WEETJES VOOR EN DOOR DE LEZER Jeugdtheater, kunsteducatie en de pabo Jeugdtheater, kunsteducatie en de pabo is een verslag van een proefproject van jeugdtheatergroep Maccus en vijf pabo s die onderzochten op welke manier jeugdtheater op een eenvoudige en doeltreffende wijze in het bestaande lesprogramma van de pabo s kan worden ingepast. Op deze manier kunnen de toekomstige onderwijzers opgeleid worden om theaterbezoek van hun toekomstige leerlingen te begeleiden. Meer informatie: Theatergroep Maccus Berthe Spoelstra tel: Goed beschouwd Goed beschouwd is een praktische handleiding voor theaterbeschouwing met kinderen van de bovenbouw van het basisonderwijs. Het is een hulpmiddel bij de voorbereiding en de verwerking van dans- of theaterbezoek met de klas. Te bestellen: Stichting Leerplan Ontwikkeling, afdeling verkoop tel: Cursus CKV2! De opleiding Kunst- en cultuurwetenschappen aan de Erasmusuniversiteit Rotterdam verzorgt in het najaar een nascholingscursus CKV2. Het programma omvat drie studiedagen: - 21 september: Kunst en intercultureel - 25 oktober: Kunstenaar en opdrachtgever - 21 november: Kunst en vermaak. Meer informatie: Drs. N. Dijkstra tel: Inschrijving is mogelijk tot 1 september aanstaande. 17 WAT IS ER TE VINDEN OP DE CULTUUR EN SCHOOL-SITE? ABONNEMENT? U kunt zich op het Bulletin Cultuur & School abonneren (gratis) door een briefje met uw naam en adres te sturen of te faxen naar Sanders, Zeilstra & Partners. U ontvangt dan een inschrijfformulier. fax Wilt u zich direct opgeven, bezoek dan onze website: onder de rubriek nieuws Op de site van Cultuur en School kunt u terecht voor de meest uiteenlopende informatie over het project Cultuur en School. U vindt er onder andere informatie over de vakken CKV en KCV, een culturele agenda, interessante links en leuke projecten voor zowel het primair- en voortgezet onderwijs als de BVE-sector.

18 INGEZONDEN BRIEF VAN REMKO VAN LOON Geacht Ministerie van OCenW, Als Mohammed niet naar de berg komt, komt de berg naar Mohammed. Op lokaal niveau wil ik potentieel talent opsporen., citeerde het NRC Handelsblad (28 mei 1999) Rick van der Ploeg. Dit geldt cultuur. Maar ook maatschappij. De staatssecretarissen van Cultuur en Onderwijs willen overleggen op welke wijze het onderwijs een bijdrage kan leveren aan het terugdringen van racistische tendensen in de samenleving. En toch voel ik dan als docent van een school voor het voortgezet onderwijs in Amsterdam een soort woede. Niet alleen op mijn school, maar op tal van scholen vinden prachtige (multi)culturele (en talige) activiteiten plaats. Vaak ook vóór of in samenwerking mét honderden ouders, andere familieleden, vrienden. De overheid besteedt miljoenen aan de verbreding van cultuur onder jongeren en CKV1 wordt een verplicht vak in de tweede fase. Miljoenen aan projecten die bedoeld zijn taalachterstanden weg te werken: taalbeleid! Miljoenen aan het terugdringen van bedenkelijke tendensen in de maatschappij. De resultaten blijven steevast achter bij de verwachtingen. En over de individuele docent die de kar moet trekken (alsof deze al niet gebukt gaat onder de vele extra taken die z n werk meebrengt!) wordt nauwelijks gesproken. Vele scholen nemen deel aan projecten, maar van onderlinge uitwisseling is nauwelijks sprake. Dat geldt eveneens voor die vele projecten die door individuele docenten zijn gestart en die nooit hun weg vinden naar andere scholen in den lande. Want: de overheid treedt terug, waardoor concurrentie tussen scholen ontstaat. Hierdoor worden onderscheidende projecten gekoesterd om het aantal inschrijvingen hoger te doen zijn dan op die andere school uit hetzelfde gebied. In wezen is hier sprake van kapitaalvernietiging: de expertise van docenten bij het aanpakken van culturele en maatschappelijke (dus ook talige) problemen wordt niet landelijk benut. Alsof bijvoorbeeld problemen met taalachterstand en het deelnemen aan cultuur, van school tot school geheel verschillend zouden zijn. Instituten, universiteiten en dergelijke mogen echter wel - tegen een vaak zeer hoge vergoeding - het onderwijsveld adviseren. Het heet een debat, het is een monoloog las ik in het NRC over de problematiek rondom culturele verschillen. Waarmee wordt bedoeld dat het niet voldoende is dat als het ware van bovenaf, vanuit onze cultuur, wordt getoond hoe hiermee om te gaan. De wisselwerking die optreedt tussen verschillende culturen biedt de verrijking waarmee problemen als die van de taalachterstand kunnen worden aangepakt. In een aantal van de lessen trachten docenten van mijn school deze opvatting - naast die over het leren van de Nederlandse taal - te gebruiken om zogenaamde culturele en taalachterstanden weg te werken. Geacht Ministerie; dat kost niet miljoenen! Scholen kunnen van elkaar leren. Wat nu ontbreekt is het gevoel dat we met z n allen bezig zijn met dezelfde problemen. Wat ontbreekt is dat de docent die het allemaal moet trekken, wordt begeleid en ondersteund in netwerken. Dat die docent kan terugvallen op een landelijke aanpak die transparant is, die werkbaar is. Het onderwijs- en cultuurbeleid terzake lijkt inderdaad een monoloog: de docent wordt niets gevraagd. Met vriendelijke groeten, REMKO VAN LOON Docent voortgezet onderwijs in Amsterdam 18

19 ILLUSTRATIE: BERT CORNELIUS 19 EEN REACTIE VAN GEORGE LAWSON Geachte meneer van Loon, Als projectleider Cultuur en School wil ik graag op uw brief ingaan, hoewel het wel deels buiten de reikwijdte van Cultuur en School valt. U stelt dat de docent niets wordt gevraagd. Ik onderken met u dat over een beleidsonderwerp niet met alle docenten wordt gesproken of overlegd. Dat kan ook niet natuurlijk. We proberen wel zoveel mogelijk signalen uit het onderwijsveld op te pakken, daarnaast is er natuurlijk het overleg met talloze onderwijsorganisaties. Bij de voorbereiding en uitvoering van beleid worden echter veelal netwerken ingezet van enthousiaste scholen en docenten. Bij de aanloop van het vak CKV1, en nu ook weer bij de ontwikkeling van het vak CKV in het vmbo, is veelvuldig gebruik gemaakt van netwerken. Beide vakken zijn opgezet als pilot, om met de ervaringen van leerkrachten de juiste vorm te vinden. Ook voor Onderwijskansen komt er een expertisenetwerk, waar scholen, docenten en gespecialiseerde instellingen met elkaar informatie kunnen uitwisselen over onderwerpen die te maken hebben met onderwijsachterstanden. De kans dat een school voor voortgezet onderwijs in een netwerk Onderwijskansen terecht komt, is heel groot als uw school qua leerling-populatie daarin thuishoort. Binnenkort vindt er daarover in de Tweede Kamer overleg plaats. Wij stellen vertrouwen in deze netwerken juist omdat we weten, zoals u terecht schrijft, dat er op tal van scholen prachtige (multi) culturele activiteiten plaatsvinden. Bij de opzet van het project Cultuur en School is dat ook een belangrijk uitgangspunt geweest; een extra impuls om aanwezige activiteiten door te zetten en voort te zetten op andere scholen. Ik besef dat veel werk terechtkomt op de schouders van juist de enthousiaste docenten. Wellicht zijn er lezers die ook meer contact met docenten van andere scholen zouden willen of juist al participeren in een netwerk in de buurt van Amsterdam. Beide groepen lezers zou ik op willen roepen via het Bulletin contact met meneer Van Loon op te nemen. Verder is de steunfunctie-instelling Kunstweb in Amsterdam, contactpersoon A. Schilder, tel: , ook bezig met het opzetten van een netwerk. Met vriendelijke groet, GEORGE LAWSON Projectleider Cultuur en School

20 CONTACTPERSONEN CULTUUR EN SCHOOL IN DE REGIO Wilt u meer weten over de diverse activiteiten die ondernomen worden in het kader van het project Cultuur en School of wilt u zelf een projectaanvraag indienen, dan kunt u contact opnemen met één van de volgende personen. Zij kunnen u naar de juiste instanties doorverwijzen. HET NOORDEN Provincie Groningen Rudi de Vries tel fax Postbus AP GRONINGEN Provincie Friesland Mark Stuijt tel fax Postbus HM LEEUWARDEN Provincie Drenthe Luchiena Lanjouw tel fax HET OOSTEN Provincie Gelderland Floor Viveen tel fax Postbus GX ARNHEM Gemeente Nijmegen Provincie Limburg Conny Verberne Frank Gielen tel tel Postbus 9105 Postbus HG NIJMEGEN 6202 MA MAASTRICHT Gemeente Zwolle Provincie Zeeland Allard van Lenthe Jack van Aspert tel tel Postbus 1018 Postbus BA ZWOLLE 4330 LA MIDDELBURG GRONINGEN GRONINGEN LEEUWARDEN HET NOORDEN FRIESLAND Gemeente Tilburg Michiel Borgman tel Postbus LH TILBURG Gemeente Den Bosch Mevrouw H. Kroonberg tel Postbus GZ DEN BOSCH HET MIDDEN Provincie Utrecht Fanny Huisman tel fax Postbus TH UTRECHT Gemeente Groningen Tineke Bennema tel fax Postbus AG GRONINGEN Gemeente Leeuwarden Stina van der Ploeg tel fax Postbus JA LEEUWARDEN HET WESTEN Provincie Noord-Holland Ellen Koning tel fax Postbus DA HAARLEM Provincie Zuid-Holland Aty de Wolf Mary-Ann Koster tel fax Postbus GA DEN HAAG Gemeente Haarlem Noortje Benne tel Postbus DH HAARLEM Gemeente Leiden Ben van der Ree tel Postbus PC LEIDEN NOORD-HOLLAND FLEVO- LAND HAARLEM AMSTERDAM HET WESTEN DRENTHE ZWOLLE OVERIJSSEL HET OOSTEN HENGELO GELDERLAND LEIDEN UTRECHT DEN HAAG UTRECHT ARNHEM ROTTERDAM ZUID-HOLLAND NIJMEGEN HET ZUIDEN DEN BOSCH BREDA TILBURG ZEELAND NOORD-BRABANT EINDHOVEN LIMBURG MAASTRICHT HET MIDDEN ENSCHEDE Provincie Overijssel Paul Klaassen tel fax Postbus GB ZWOLLE Gemeente Arnhem Gitta Vis Afdeling CEWES tel Postbus EG ARNHEM Gemeente Enschede Irmgard Klaas tel Postbus AA ENSCHEDE Gemeente Hengelo Margreet Weide tel Erik Vos tel Postbus AA HENGELO HET ZUIDEN Provincie Noord-Brabant Eddie Lint tel fax Pierre Rutgers tel Postbus MC DEN BOSCH Gemeente Eindhoven Maaike Verberk tel Postbus CJ EINDHOVEN Gemeente Breda Thomas Heesters tel Postbus RH BREDA Gemeente Maastricht Anne-Marie Schipper tel fax Postbus BZ MAASTRICHT Provincie Flevoland Heleen Geluk tel Postbus AB LELYSTAD Gemeente Utrecht Liesbeth Droffelaar tel fax Postbus CE UTRECHT AMSTERDAM Gemeente Amsterdam Harm Rasterhoff tel fax Postbus BV AMSTERDAM ROTTERDAM Gemeente Rotterdam Olga Smit tel fax Postbus KP ROTTERDAM DEN HAAG Gemeente Den Haag Peter Spijkers tel fax Postbus DP DEN HAAG 20

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle klassen 9 3 Kunstproject voor VMBO

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer WIE ERGENS NAAR TOE WIL, MOET WETEN (ONTDEKKEN) WAAR HIJ VANDAAN KOMT Erfgoededucatie is omgevingsonderwijs: het leren in, van omgeving tot

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle groepen 9 3 Kunsteducatieproject voor

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor VMBO/HAVO/VWO 9 2.1 Kies je Kunst 9

Nadere informatie

Samen het beste uit jezelf halen

Samen het beste uit jezelf halen Samen het beste uit jezelf halen Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag. 6 Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag.

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Dario Fo, ondernemers in de kunst Poeldijk, 13 december 2012 Inleiding Op de vraag van de gezamenlijke basisscholen uit De Lier voor een

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Scheffer aan het werk in het grote atelier bij zijn woonhuis te Parijs Lamme, Ary Johannes 1851 Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud

Nadere informatie

Zicht op... Cultureel erfgoed

Zicht op... Cultureel erfgoed CULTUURNETWERK_ nl Expertisecentrum cultuureducatie Zicht op... Cultureel erfgoed Deze uitgave is een oorspronkelijke uitgave van het voormalige LOKV Nederlands Instituut voor Kunsteducatie. Cultuurnetwerk

Nadere informatie

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs Bijlage 2 Aanvraag Cultuureducatie met Kwaliteit in het Primair Onderwijs 2013 2016 Opgesteld door Cultura in samenwerking met de en besproken met Fonds Cultuurparticipatie. Lokale Situatie en context

Nadere informatie

De Multi waaier 12 tips voor het opbouwen van een cultureel divers netwerk

De Multi waaier 12 tips voor het opbouwen van een cultureel divers netwerk De Multi waaier 12 tips voor het opbouwen van een cultureel divers netwerk Culturele diversiteit en amateurkunst Deze waaier biedt u twaalf tips om u op weg te helpen een cultureel divers netwerk op te

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle groepen 9 3 Kunsteducatieproject voor

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4 Docentenhandleiding Nijvere Neeltje groep 3-4 1 Inhoud 1. Over deze lesbrief p. 2 2. Over het Zaans Museum p. 3 3. Praktische informatie p. 4 3.1 Verloop van het programma p. 4 3.2 Bereikbaarheid p. 4

Nadere informatie

Concours: talenten voortgezet onderwijs

Concours: talenten voortgezet onderwijs Concours: talenten voortgezet onderwijs Concours: uitnodiging Beste docenten, schoolleiders, Namens Kunstencentrum Kadmium willen wij via u uw leerlingen uitnodigen om mee te doen aan het project Concours,

Nadere informatie

Cultuureducatiebeleid. in Purmerend

Cultuureducatiebeleid. in Purmerend Cultuureducatiebeleid in Purmerend Kenmerken Over de gemeente Aantal inwoners 30.000-90.000 inwoners (middelgrote gemeente) Soort gemeente stadsgemeente Regiofunctie centrumgemeente van de regio Contactgegevens

Nadere informatie

CKV Rubric Rembrandt College Veenendaal december 2007

CKV Rubric Rembrandt College Veenendaal december 2007 Rubric CKV op het Rembrandt College Veenendaal (in ontwikkeling) Domeinen in CKV: A. Culturele activiteiten B. Kennis van Kunst en Cultuur C. Praktische activiteiten D. Reflectie en Kunstdossier We kiezen

Nadere informatie

Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs

Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs Cultuuruitingen spelen een belangrijke rol in de samenleving en in het leven van mensen. Cultuur vertegenwoordigt daarbij zowel een maatschappelijke, een artistieke

Nadere informatie

Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013

Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013 Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013 Inleiding De gemeente Dalfsen wil voor haar jonge inwoners een cultureel en kunstzinnig klimaat scheppen waarin zoveel

Nadere informatie

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0 INHOUDSOPGAVE Voorwoord Inhoudsopgave Docentenhandleiding Leerlingenbladen: Jonge Harten Theaterfestival FILMmmmmmmmm Wie werkt er mee aan een voorstelling? Opdracht Papagaaienjas Kijkwijzer LESBRIEF HARTENJAGERS

Nadere informatie

SG Nelson Mandela. mavo en mavo/havo algemeen toegankelijk

SG Nelson Mandela. mavo en mavo/havo algemeen toegankelijk SG Nelson Mandela mavo en mavo/havo algemeen toegankelijk Dalton is een Daltonschool Zo wil Scholengemeenschap Nelson Mandela bekend staan. In een open sfeer bepalen de leerlingen zelf voor een deel hun

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING Van de voorstelling Wat is het geheim van Protos Groen? Een voorstelling voor groep 5 en 6 Kunstmenu 2015-2016 1

DOCENTENHANDLEIDING Van de voorstelling Wat is het geheim van Protos Groen? Een voorstelling voor groep 5 en 6 Kunstmenu 2015-2016 1 DOCENTENHANDLEIDING Van de voorstelling Wat is het geheim van Protos Groen? Een voorstelling voor groep 5 en 6 Kunstmenu 2015-2016 1 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Informatie voor de leerkracht... 4 Hogeschool

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Broekmolenweg 16 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl B e l e i d s p l a n 2 0 1 3-2 0 1 6 Z I C H T B A AR M AK E N W AT E R I S, S T I M U L E R E N W AT

Nadere informatie

Nieuwsbrief CultuurlinC

Nieuwsbrief CultuurlinC September 2008 Jaargang 3, nummer 1 Nieuwsbrief CultuurlinC In deze nieuwsbrief Nieuw aanbod Deskundigheidsbevordering Kinderboekenweek Museumschatjes Bijeenkomsten Netwerk CultuurlinC Kort nieuws Deze

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Portfolio 2014 / 2015 CKV Voor klas 3

Portfolio 2014 / 2015 CKV Voor klas 3 Portfolio 2014 / 2015 CKV Voor klas 3 Naam: Klas: Inleiding Dit is jouw persoonlijke CKV-portfolio, waarmee je het onderdeel CKV in het derde en vierde leerjaar afrondt. CKV is een wettelijk verplicht

Nadere informatie

Fotograaf: Maarten van Haaff - Orkestproject Vredenburg. primair onderwijs kunst- en cultuurmenu

Fotograaf: Maarten van Haaff - Orkestproject Vredenburg. primair onderwijs kunst- en cultuurmenu Fotograaf: Maarten van Haaff - Orkestproject Vredenburg primair onderwijs kunst- en cultuurmenu kunst en cultuur beleven Utrecht onderscheidt zich door topaanbod van kennis en cultuur. Goed cultuuronderwijs

Nadere informatie

Cultuureducatie in het PO en SO

Cultuureducatie in het PO en SO Cultuureducatie in het PO en SO 04-10-2015/JD Inhoud Introductie 1. PR8cultuurprogramma 2. Expertisecentrum Kunst en Scholen 3. Cultuureducatie met Kwaliteit 4. Aanvullende educatieve projecten Introductie

Nadere informatie

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

historischcentrumoverijssel

historischcentrumoverijssel Met de klas... Educatief aanbod voor primair, voortgezet en beroepsonderwijs Eikenstraat 20 8021 WX Zwolle T 038 426 63 00 twitter: @HCOverijssel educatie@.nl volg ons! Met de klas... Educatie bij het

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Ik bied. Voortgezet Onderwijs Alle niveaus

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Ik bied. Voortgezet Onderwijs Alle niveaus Docentenhandleiding Educatieprogramma Ik bied Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud Het Dordrechts Museum p. 3 Algemene doelstelling programma p. 3 Aansluiting bij kerndoelen p. 3-4 Programma Ik Bied.

Nadere informatie

Reflectiespiraal: beeldende vakken

Reflectiespiraal: beeldende vakken Reflectiespiraal: beeldende vakken 1 (5) vooraf welke culturele activiteit? 1.1 (5.1) Aan welke culturele activiteit ga je deelnemen? museum / galerie - collectie - thema / beeldende discipline - kunstenaarsgroep

Nadere informatie

De onweerstaanbare verleiding om van kunst te genieten

De onweerstaanbare verleiding om van kunst te genieten OPEN ACADEMIE LINGEWAARD De onweerstaanbare verleiding om van kunst te genieten Kunst en cultuur zijn essentieel om ons staande te houden BEELDENDE KUNST THEATER FOTO/VIDEO D A N S M U Z I E K Lingewaard,

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

Inkoop van buitenschoolse cultuureducatie seizoen 2015/2016 - Rondom de (brede) school - Popmuziek - Dans - Beeldende Kunst Visie, uitgangspunten en

Inkoop van buitenschoolse cultuureducatie seizoen 2015/2016 - Rondom de (brede) school - Popmuziek - Dans - Beeldende Kunst Visie, uitgangspunten en Inkoop van buitenschoolse cultuureducatie seizoen 2015/2016 - Rondom de (brede) school - Popmuziek - Dans - Beeldende Kunst Visie, uitgangspunten en voorwaarden December 2014 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Visie

Nadere informatie

'Laat kinderen ook zelf kunst maken'

'Laat kinderen ook zelf kunst maken' 'Laat kinderen ook zelf kunst maken' Leren van duurzame verandering 'Laat kinderen ook zelf kunst maken' Amsterdam - Amsterdam Kunsteducatie in Nederland richt zich te weinig op het zélf maken van kunst.

Nadere informatie

Cursus cultuureducatie voor ambtenaren

Cursus cultuureducatie voor ambtenaren Cursus cultuureducatie voor ambtenaren Algemeen De cursus bestaat uit drie maal twee dagdelen en een terugkomdag van één of twee dagdelen. Tussen de cursusdagen zitten gemiddeld vier weken. In deze periode

Nadere informatie

Meet2learn - regulier ontmoet speciaal onderwijs

Meet2learn - regulier ontmoet speciaal onderwijs VOORWOORD Sinds de start van schooljaar 2012-2013 hebben we met veel plezier gewerkt aan een bijzondere samenwerking tussen de Mytylschool Roosendaal en De Kroevendonk. Een samenwerking tussen regulier

Nadere informatie

Seizoen 2012-2013. Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl

Seizoen 2012-2013. Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl Seizoen 2012-2013 Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl Liefde voor muziek De Zeister Muziekschool is hèt trefpunt voor muziek in Zeist. Iedereen die iets met muziek wil doen - van spelen tot luisteren,

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Cultuurplan basisschool De Regenboog

Cultuurplan basisschool De Regenboog Cultuurplan basisschool De Regenboog (2015-2016) Dukdalf 28 3961 LA Wijk bij Duurstede 1 Dit beleidsplan omvat de volgende punten: Wat is onze visie op cultuur? Wat willen we dit jaar veranderen? Hoe pakken

Nadere informatie

Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer?

Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer? Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer? In deze kennissessie vertelden Lisette de Wildt van DTV en Kim Ruijs van XTNT over hun verkeerseducatie projecten om

Nadere informatie

65.65.85.854 IBAN: NL64. INGB.0656.5858.54 BIC: INGBNL2A

65.65.85.854 IBAN: NL64. INGB.0656.5858.54 BIC: INGBNL2A Den Haag, 5 december 2012 Betreft: Bijlage: Informatie lokale veteranendagen en uitnodiging Toolkit gemeentelijke ondersteuning Geachte burgemeester, Nederland telt ongeveer 130.000 veteranen die ingezet

Nadere informatie

Nieuwe A. Amsterdammers en taalcoaches gaan samen op stap

Nieuwe A. Amsterdammers en taalcoaches gaan samen op stap Nieuwe A Amsterdammers en taalcoaches gaan samen op stap Mixen in Mokum Nieuwe Amsterdammers en taalcoaches gaan samen op stap Volwassen Amsterdammers met verschillende culturele achtergronden ontmoeten

Nadere informatie

Museum De Hermitage in Amsterdam

Museum De Hermitage in Amsterdam Museum De Hermitage in Amsterdam Beschrijving van het arrangement voor talentontwikkeling Onder de naam De Hermitage voor Kinderen besteedt het museum sinds tien jaar veel aandacht aan educatie en talentontwikkeling

Nadere informatie

CKE koers 2014. van care naar share. Eindhoven, september 2011

CKE koers 2014. van care naar share. Eindhoven, september 2011 CKE koers 214 van care naar share Eindhoven, september 211 Doelstellingen CKE heeft in mei deze verkenning gestart naar aanleiding van de druk op het subsidie en de wens adequaat in te kunnen spelen op

Nadere informatie

Gymnasium. Op lariks. www.csvincentvangogh.nl. Ook tweetalig onderwijs!

Gymnasium. Op lariks. www.csvincentvangogh.nl. Ook tweetalig onderwijs! Gymnasium Ook tweetalig onderwijs! Op lariks Inhoud Welkom! Het gymnasium aan CS Vincent van Gogh Eerste fase Tweede fase Romereis Gymnasium en tweetalig onderwijs Activiteiten Gymnasiumteam Viva Vox Contact

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool, inclusief teamcursus!

Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool, inclusief teamcursus! Drama Dans Muziek Beeldend Media Erfgoed & Minitheater-Blikopener Doorlopende leerlijnen (groep 1-8) voor kunst- en erfgoededucatie binnen de basisschool, inclusief teamcursus! Kunst- en erfgoededucatie

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Educatieprogramma Sprekende Portretten Wouter van Riessen, zelfportret met luchtbel, aankoop 2000 Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud Het Dordrechts Museum.... p. 3 Algemene

Nadere informatie

Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken

Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken Plaats: Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Datum: 21 maart 2013 Om de twee maanden organiseert het Fonds Vrijetijdsparticipatie een themanamiddag

Nadere informatie

Cultuur op school; een hele kunst

Cultuur op school; een hele kunst G:\Beleid & Regelingen\Beleid\Cultuur op school een hele kunst.doccultuur op school; een hele kunst - 1 - ONDERWIJSPR PR1MAIR Openbaar Primair Onderwijs Krimpenerwaard, Montfoort & Oudewater Cultuur op

Nadere informatie

College van Burgermeester en Wethouders Gemeente Heemstede ^ mi 2011 Afdeling Jeugd en Gezin Postbus 352 2100 AJ Heemstede

College van Burgermeester en Wethouders Gemeente Heemstede ^ mi 2011 Afdeling Jeugd en Gezin Postbus 352 2100 AJ Heemstede College van Burgermeester en Wethouders Gemeente Heemstede ^ mi 2011 Afdeling Jeugd en Gezin Postbus 352 2100 AJ Heemstede 23 juni 2011 Ons kenmerk: 2011-072 Betreft: subsidieaanvraag Geachte meneer /

Nadere informatie

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE Keizersgrach T 020-6 info@mocca-amsterdam.nl Factsheet Basispakket, Overgangsregeling Kunstkijkuren en de Cultuurbus Amsterdam Juli 2014 Inhoud Het Basispakket Kunst- en Cultuureducatie 2 MoccaAcademie

Nadere informatie

Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Fonds voor Cultuurparticipatie. Cultuurliefhebber met brede kennis van politiek Den Haag

Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Fonds voor Cultuurparticipatie. Cultuurliefhebber met brede kennis van politiek Den Haag Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Fonds voor Cultuurparticipatie Cultuurliefhebber met brede kennis van politiek Den Haag 1. Algemeen Het is belangrijk dat mensen kunnen meedoen aan cultuur. Niet

Nadere informatie

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag Bijlage 1. Opening door Gelbrich Feenstra. Zij werkt als onderwijsadviseur bij APS in Utrecht en sinds ruim een jaar is zij projectleider Engels bij het VLC. Wat was de aanleiding voor deze conferentie?

Nadere informatie

User Centered Design. Ontwerpbeslissingen

User Centered Design. Ontwerpbeslissingen User Centered Design Ontwerpbeslissingen Ontwerpbeslissingen: Wat wij willen doen voor jou is Met betrekking tot lessen voorbereiden: Overzichten, schema s en lesplannen moeten ook door leerlingen begrepen

Nadere informatie

Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren

Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren Van PO naar VO Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren SUGGESTIE 1: Informatie van een brugklasleerling Brugklasleerlingen infomeren leerlingen uit groep 8

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP)

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Met het Budget Educatie en Participatie Projecten willen de provincie Groningen en het Rijk een aantal doelstellingen bereiken. We hanteren daarbij een

Nadere informatie

Verslag internetconsultatie wetsvoorstel bovenbouw havo-vwo. (edoc 512410, projectgroep Profielen)

Verslag internetconsultatie wetsvoorstel bovenbouw havo-vwo. (edoc 512410, projectgroep Profielen) Verslag internetconsultatie wetsvoorstel bovenbouw havo-vwo (edoc 512410, projectgroep Profielen) 1 Verslag internetconsultatie wetsvoorstel bovenbouw havo-vwo 1. Inleiding Op 20 september 2012 is de openbare

Nadere informatie

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering...

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... Inhoud 1. Visie op cultuureducatie... 1 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... 5 4. De volgende culturele instellingen leveren een bijdrage

Nadere informatie

Speelwijzer Go VMBO game

Speelwijzer Go VMBO game Speelwijzer Go VMBO game Voor docenten basisonderwijs Welkom bij Go VMBO. Het spel dat uw leerlingen helpt om een gedegen keuze te maken voor het voortgezet onderwijs. Door het spelen van deze uitdagende

Nadere informatie

Informatie over de brugklas voor ouders

Informatie over de brugklas voor ouders Open Huis vrijdag 29 januari 2016 16.00-21.00 uur scholengemeenschap voor mavo, havo en vwo (atheneum en gymnasium) Informatie over de brugklas voor ouders Open lessen 11, 12, 14 en 15 januari 2015 Deelname

Nadere informatie

Kunstschool Boxtel. Inleiding

Kunstschool Boxtel. Inleiding Kunstschool Boxtel Inleiding In dit beknopte scenario wordt een kleine duurzame organisatie voor cultuureducatie in de gemeente Boxtel omschreven; Kunstschool Boxtel. Kunst- en cultuureducatie stimuleert,

Nadere informatie

Nieuwsbrief CultuurlinC. Marktplaats gaat verder als CultuurlinC

Nieuwsbrief CultuurlinC. Marktplaats gaat verder als CultuurlinC Augustus 2007 Jaargang 2, nummer 1 Nieuwsbrief CultuurlinC In deze nieuwsbrief Nieuwe naam Stuurgroep Website Netwerk CultuurlinC Tevredenheidsonderzoek ICC cursus Cursus KPCGroep Workshop Creëren draagvlak

Nadere informatie

Grize Lok. Het Goud van Oud zit in de aders van onze herinneringen

Grize Lok. Het Goud van Oud zit in de aders van onze herinneringen Het Goud van Oud zit in de aders van onze herinneringen Grize Lok een podium voor levenswijsheid levenservaring en levensverhalen voor ouderen in verzorgingstehuizen Wie vraagt aan ouderen wat zij kunnen?

Nadere informatie

Armando Museum social inclusion projecten. Landschap van herinneringen Armando in Beeld

Armando Museum social inclusion projecten. Landschap van herinneringen Armando in Beeld Armando Museum social inclusion projecten Landschap van herinneringen Armando in Beeld Het Armando Museum voor de brand in 2007 Kinderateliers in de Ladderkamer van het museum Kunstkoppen (po) op de vloer

Nadere informatie

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl Stappenplan cultuureducatiebeleid Inleiding Dit stappenplan is een handreiking om te komen tot

Nadere informatie

Waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege

Waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege Waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege Verbondenheid, Inspiratie, Verantwoordelijkheid, Ambitie: dit zijn waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege. We kunnen veel bereiken als school,

Nadere informatie

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 kunstliefde ruimte voor &beeldende kunst Utrechtse kunst Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 Voorwoord; In de cultuurnota 2013-2016 geeft de commissie in haar advies aan

Nadere informatie

Reizen in de tijd Leren van de plek waar je opgroeit. Leeswijzer bij www.reizenindetijd.nl KUNSTHUIS

Reizen in de tijd Leren van de plek waar je opgroeit. Leeswijzer bij www.reizenindetijd.nl KUNSTHUIS Leeswijzer bij www.reizenindetijd.nl Reizen in de tijd Leren van de plek waar je opgroeit Reizen in de Tijd is een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs. De activiteiten gaan over de leerlingen en de plek

Nadere informatie

De olifant die woord hield

De olifant die woord hield De olifant die woord hield Een voorstelling van verhalenverteller Peter Faber www.peterfaber.eu Inleiding Aan het eind van haar leven las Annie MG Schmidt al haar sprookjes nog eens door. Genadeloos streepte

Nadere informatie

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam Museum. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen.

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen. KUNSTPARTICIPATIE: OVER DEZE SUBSIDIE Met de programmalijn Kunstparticipatie wil het Fonds de vernieuwing van het aanbod van kunstbeoefening in de vrije tijd realiseren. Daarnaast wil het bijdragen aan

Nadere informatie

MUZIEK VOOR JONGE GASTEN - een Raamwerk voor schoolbreed muziekonderwijs -

MUZIEK VOOR JONGE GASTEN - een Raamwerk voor schoolbreed muziekonderwijs - MUZIEK VOOR JONGE GASTEN - een Raamwerk voor schoolbreed muziekonderwijs - De philharmonie zuidnederland is in seizoen 2013/2014 begonnen als nieuw orkest dat is ontstaan door het samengaan van Het Brabants

Nadere informatie

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF Uitgewerkt door: Thijs Oud kunst- en cultuurcoördinator Kunst & COO Langezwaag, juni 2011 KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF De opdracht voor Kunst & COO INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Fianne Konings en Marjo Berendsen over Culturele instellingen en een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs door Jacolien de Nooij

Fianne Konings en Marjo Berendsen over Culturele instellingen en een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs door Jacolien de Nooij Fianne Konings en Marjo Berendsen over Culturele instellingen en een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs door Jacolien de Nooij De publicatie van Fianne Konings, Culturele instellingen en een doorlopende

Nadere informatie

JE CULTURELE ZELFPORTRET

JE CULTURELE ZELFPORTRET JE CULTURELE ZELFPORTRET Dit is het culturele zelfportret van Vul alles in hele antwoordzinnen in. Gebruik een ander lettertype of een andere kleur voor de antwoorden. Plak hier je pasfoto Film/tv 1 Ga

Nadere informatie

www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1

www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 Thuis in Rotterdam In januari 2003 ging de pilot van de inburgeringcursus Thuis in Rotterdam van start. Wekelijks bezoeken inburgeringcursisten van het ROC Zadkine

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Veilig en vertrouwd Hoge cito-scores Elke dag met plezier naar school

Veilig en vertrouwd Hoge cito-scores Elke dag met plezier naar school Werelds leren in landelijk Amsterdam Veilig en vertrouwd Hoge cito-scores Elke dag met plezier naar school Welkom op De Weidevogel! De Weidevogel is niet zomaar een openbare basisschool. Onze school ligt

Nadere informatie

Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen

Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen 12 november 2014 Speciaal M voor erfgoedinstellingen CCA in Amsterdam organiseerde de MoccaAcademie op 12 november een netwerkbijeenkomst. In een eerder verstuurde

Nadere informatie

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS VTO-cultuurvragen Onderstaand zijn de vraagformuleringen zoals gehanteerd in VTO2012 afgedrukt. De respondenten kregen een brief toegestuurd waarin ze uitgenodigd werden om de VTOenquête via het internet

Nadere informatie

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Hoe breng je meer lijn en structuur in je cultuureducatie en hoe werk je gericht aan de persoonlijke (creativiteits)- ontwikkeling van leerlingen? Basisscholen

Nadere informatie

Uitvoeringsbesluit subsidieverlening Cultuurnota 2013-2016 provincie Drenthe

Uitvoeringsbesluit subsidieverlening Cultuurnota 2013-2016 provincie Drenthe Uitvoeringsbesluit subsidieverlening Cultuurnota 2013-2016 provincie Drenthe Thema en doelen subsidieprogramma Cultuurnota 2013-2016 Oude wereld, nieuwe mindset De provincie Drenthe staat voor een herkenbare

Nadere informatie

Talentontwikkeling binnen CKV-junior PENTA college CSG Jacob van Liesveldt, Hellevoetsluis

Talentontwikkeling binnen CKV-junior PENTA college CSG Jacob van Liesveldt, Hellevoetsluis Talentontwikkeling binnen CKV-junior PENTA college CSG Jacob van Liesveldt, Hellevoetsluis Beschrijving van het arrangement voor talentontwikkeling Het PENTA college CSG Jacob van Liesveldt is een erkende

Nadere informatie

Bij de samenstelling van het programma wordt ernaar gestreefd om met het totaalprogramma een zo breed mogelijk publiek te bereiken.

Bij de samenstelling van het programma wordt ernaar gestreefd om met het totaalprogramma een zo breed mogelijk publiek te bereiken. ARCAM educatie ARCAM Het architectuurcentrum Amsterdam (ARCAM) is een culturele instelling die als doel heeft het draagvlak voor ruimtelijke kwaliteit te vergroten en verbreden, door het publiek te enthousiasmeren

Nadere informatie

Een uniek lespakket laat uw leerlingen zelf alles ontdekken over (duurzame) energie

Een uniek lespakket laat uw leerlingen zelf alles ontdekken over (duurzame) energie Een uniek lespakket laat uw leerlingen zelf alles ontdekken over (duurzame) energie VOOR BOVEN-, MIDDEN- EN ONDERBOUW ZEER COMPLEET PRAKTISCH EN SPANNEND MODULAIR MULTIMEDIAAL EN INTERACTIEF PAST BIJ VERSCHILLENDE

Nadere informatie

Projectinformatie DIEREN VERZAMELEN. Groep 5-6 Erfgoed keuzeproject Primair Onderwijs

Projectinformatie DIEREN VERZAMELEN. Groep 5-6 Erfgoed keuzeproject Primair Onderwijs Projectinformatie DIEREN VERZAMELEN Groep 5-6 Erfgoed keuzeproject Primair Onderwijs BESTE LEERKRACHT Graag informeren wij u over het project Dieren verzamelen waaraan uw school binnenkort mee doet. In

Nadere informatie