Diagnostiek en indicatiestelling met het testinstrumentarium ESM. Ludo Verhoeven Expertisecentrum Nederlands Radboud Universiteit Nijmegen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Diagnostiek en indicatiestelling met het testinstrumentarium ESM. Ludo Verhoeven Expertisecentrum Nederlands Radboud Universiteit Nijmegen"

Transcriptie

1 Diagnostiek en indicatiestelling met het testinstrumentarium ESM Ludo Verhoeven Expertisecentrum Nederlands Radboud Universiteit Nijmegen

2 Opbouw Indicatiestelling ESM Begrijpen en produceren van taal Taalleerproblemen Pilotstudies Testconstructie en normering Betrouwbaarheid Begripsvaliditeit en criteriumvaliditeit Conclusies en discussie

3 Specific Language Impairment Children with specific language impairment are diagnosed as exhibiting a significant deficit in the production and/or comprehension of language that cannot be explained by general cognitive impairment, sensory-motor deficits, frank neurological disorder, psychiatric diagnosis or a general lack of exposure to language (cf. Leonard, 1998).

4 Slagboomdiagnostiek Hypothese ESM Onderzoek Nee Spraak/taal achterstand? Diagnose stoornis Nee Ja Onderwijsbeperking? Ja Diagnose beperking N-ESM Indicatie ESM

5

6 COGNITIVE ARCHITECTURE OF THE LANGUAGE PRODUCTION SYSTEM (Levelt et al., BBS 1998) conceptual identification lexical selection phonological encoding syllabification phonetic encoding bear articulation

7 Klinische evidentie (Bishop, 2004) Auditieve verwerkingsproblemen problemen met fonologische verwerking van taal Articulatieproblemen problemen met spraakproductie Grammaticale problemen problemen met morfologie en zinsbouw Lexicaal-semantische probemen Problemen met woordenschat, betekenisgeving Diagnostic dilemmas in Specific Language Impairment. In: L. Verhoeven & H. van Balkom, H. (2004). Developmental language disorders: Theoretical issues and clinical implications, pp Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.

8 Vooronderzoek Factor 1 Factor 2 Factor 3 Factor 4 Auditory discrimination.44 Auditory conceptualisation.87 Phoneme identification.74 Word articulation.55 Pseudoword articulation.63 Phonological contrasts.44 Word span.63 Sentence reproduction.62 Word order.46 Morphology.35 Receptive vocabulary.73 Productive vocabulary.74 Word definition.68 Sentence comprehension.68 Story comprehension.70 Van Daal, J.,Verhoeven, L, & van Balkom, H. (2004). Subtypes of severe speech and language impairments: psychometric evidence from four-yearold children in the Netherlands. Journal of Speech, Language and Hearing Research, 47 (6), Van Weerdenburg, M., Verhoeven, L., & van Balkom, H. (2006). Towards a typology of specific language impairment. Journal of Child Psychology and Psychiatry,47,

9 Taalleerproblemen van zesjarigen Factors 1 lexical-semantic 0 ability -1 auditory perception -2 phonological- -3 syntactic ability -4 1 (n=17) 2 (n=28) 3 (n=49) 4 (n=47) speech production Cluster

10 Normerings- en valideringsonderzoek Representatieve steekproeven basisonderwijs (n=600) Groep 1 Groep 2 Groep 3 Groep 4 Groep 5 Groep 6 Representatieve steekproeven ESM (n=100) Groep 3 Groep 4 Groep 6

11 Toets- en itemanalyse Auditieve verwerking Taak Nit Groep Model Auditieve discriminatie 30 1 tot 4 Klassiek Woordherkenning 37 1 tot 6 OPLM Verbaal werkgeheugen: woorden 12 1 tot 6 Klassiek Verbaal werkgeheugen: zinnen* 12 1 tot 6 Klassiek Spraak Taak Nit Groep Model Woordrepetitie 25 1 tot 2 OPLM Pseudowoordrepetitie 30 1 tot 6 OPLM Diadochokinese 23 1 tot 6 OPLM Grammatica Taak Nit Groep Model Receptieve zinsbouw 33 1 tot 4 OPLM Grammaticabeoordeling 55 5 tot 6 Klassiek Woordvorming 36 1 tot 6 OPLM Lexicon en semantiek Taak Nit Groep Model Receptieve woordenschat 64 1 tot 6 OPLM Impliciete betekenis 34 1 tot 6 OPLM

12 Interne consistentie Auditieve verwerking M1 M2 M3 M4 M5 M6 Taak Auditieve discriminatie Woordherkenning Verbaal werkgeheugen Spraak Taak Woordrepetitie Pseudowoordrepetitie Diadochokinese Grammatica Taak Receptieve zinsbouw Grammaticabeoordeling Woordvorming Lexicon en semantiek Taak Receptieve woordenschat Productieve woordenschat Impliciete betekenis

13 Auditieve discriminatie Score Regulier Cluster 2 Grensscore Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.001

14 Woordherkenning Score Regulier Cluster 2 Grensscore Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.01

15 Verbaal werkgeheugen: woorden Score Regulier Cluster 2 Grensscore Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.10

16 Verbaal werkgeheugen: zinnen 12 Regulier 10 Cluster 2 Grensscore 8 Score Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.001

17 Pseudowoordrepetitie Score Regulier Cluster 2 Grensscore Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.05

18 Diadochokinese Regulier Cluster 2 Grensscore Score Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.01

19 Receptieve zinsbouw Score Regulier Cluster 2 Grensscore Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.001

20 Woordvorming Score Regulier Cluster 2 Grensscore Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.001

21 Grammaticabeoordeling Score Regulier Cluster 2 Grensscore Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.05

22 Receptieve woordenschat Score Regulier Cluster 2 Grensscore Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.16

23 Productieve woordenschat Score Regulier Cluster 2 Grensscore Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.06

24 Impliciete betekenis Score Regulier Cluster 2 Grensscore Leeftijdsgroep Tijd: p<.001 Groep: p<.001 Tijd x Groep: p<.001

25 Confirmatieve factoranalyse Ψ Ψ Ψ Ψ ζ η1 ζ η2 ζ η3 ζ η4 η1 η2 η3 η4 λ08 λ09 λ11 λ02 λ18 λ12 λ01 λ07 λ98 λ99 y08 y09 y11 y02 y18 y12 λ03 λ04 λ13 ε08 ε09 ε11 ε02 ε18 ε12 y01 y07 y98 y99 y03 y04 y13 ε01 ε07 ε98 ε99 ε03 ε04 ε13 SRMR NFI CFI AIC kleuter onderbouw middenbouw totaal

26 Relatie met LOVS: Taal voor kleuters Auditieve verwerking K1 K2 Auditieve discriminatie Woordherkenning Verbaal werkgeheugen: woorden Verbaal werkgeheugen: zinnen* Spraak Woordrepetitie Pseudowoordrepetitie Diadochokinese Grammatica Receptieve zinsbouw Grammaticabeoordeling Woordvorming Lexicon en semantiek Receptieve woordenschat Impliciete betekenis Productieve woordenschat.41.44

27 Relatie met geletterdheid groep 6 Auditieve verwerking DMT Spelling Begr. lezen Auditieve discriminatie Woordherkenning Verbaal werkgeheugen: woorden Verbaal werkgeheugen: zinnen* Spraak Woordrepetitie Pseudowoordrepetitie Diadochokinese Grammatica Receptieve zinsbouw Grammaticabeoordeling Woordvorming Lexicon en semantiek Receptieve woordenschat Productieve woordenschat Impliciete betekenis

28 Uitval per taaldomein: regulier vs cluster 2 Uitval per domein Tijdstip Groep AV SP GR LS 1 regulier cluster dyslexie regulier cluster dyslexie regulier cluster dyslexie regulier cluster dyslexie regulier cluster dyslexie regulier cluster dyslexie regulier cluster dyslexie regulier cluster dyslexie

29 Percentage indicatie ESM: regulier vs cluster 2 Percentage cluster 2 indicaties Tijdstip Groep Totaal Indicatie % 1 regulier ,81 cluster ,00 dyslexie 0 0 0,00 2 regulier ,21 cluster ,00 dyslexie 0 0 0,00 3 regulier ,53 cluster ,68 dyslexie 0 0 0,00 4 regulier ,69 cluster ,80 dyslexie 0 0 0,00 5 regulier ,85 cluster ,60 dyslexie 0 0 0,00 6 regulier ,86 cluster ,56 dyslexie ,83 7 regulier ,00 cluster ,49 dyslexie ,53 8 regulier ,00 cluster ,00 dyslexie 0 0 0,00

30 Conclusies Interne consistentie testonderdelen OPML Cronbach s alpha Begripsvaliditeit Relatie tussen deeltaken Onderscheidend vermogen regulier en ESM Criteriumvaliditeit Relatie met LOVS Indicatie ESM

31

Achtergrond, inhoud en toepassing

Achtergrond, inhoud en toepassing Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen (T-TOS): Achtergrond, inhoud en toepassing Femke Scheltinga, Linda Horsels, Jos Keuning & Judith Stoep Sinds 2013 is het Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen

Nadere informatie

Diagnostiek en evaluatie in de praktijk

Diagnostiek en evaluatie in de praktijk Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen (T-TOS): Diagnostiek en evaluatie in de praktijk Linda Horsels, Jos Keuning & Femke Scheltinga Eerder in dit nummer las u meer over de achtergrond, de inhoud

Nadere informatie

Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen

Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen Primair en speciaal onderwijs Testinstrumentarium Taalontwikkelingsstoornissen Indicatiestelling taal- en spraakproblematiek Voor 4 tot 10 jarigen Digitale verwerking, makkelijk in gebruik Geen vertaalde,

Nadere informatie

Effectieve woordenschattherapie bij peuters met S-TOS Siméacongres 11 april Dr. N. Uilenburg Dr. E. Gerrits

Effectieve woordenschattherapie bij peuters met S-TOS Siméacongres 11 april Dr. N. Uilenburg Dr. E. Gerrits Effectieve woordenschattherapie bij peuters met S-TOS Siméacongres 11 april 2013 F. Cohen Tervaert Dr. N. Uilenburg Dr. E. Gerrits Inhoud Woordenschatverwerving Woordenschatinterventie Doel pilot Methode

Nadere informatie

Kinderen met specifieke taalstoornissen Trends en topics

Kinderen met specifieke taalstoornissen Trends en topics Kinderen met specifieke taalstoornissen Trends en topics Ellen Burger & Gertje de Wijkerslooth, 25 januari 2013 Kinderen met specifieke taalstoornissen vanuit diagnostisch perspectief 1. kind met een taalstoornis

Nadere informatie

Gedragsproblemen bij kinderen met Ernstige Spraaktaalmoeilijkheden

Gedragsproblemen bij kinderen met Ernstige Spraaktaalmoeilijkheden ARTIKELEN Gedragsproblemen bij kinderen met Ernstige Spraaktaalmoeilijkheden JOHN VAN DAAL Ernstige en chronische taalontwikkelingsproblemen gaan vaak gepaard met ernstige gedragsproblemen. Uit het in

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 4 onderwijs

Logopedie in het cluster 4 onderwijs Logopedie in het cluster 4 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement richt zich op de

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 2 onderwijs

Logopedie in het cluster 2 onderwijs Logopedie in het cluster 2 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement gaat over de logopedische

Nadere informatie

6-9-2012. Over de grenzen van taal en rekenen. Ontwikkeling van rekenvaardigheid bij baby s en peuters

6-9-2012. Over de grenzen van taal en rekenen. Ontwikkeling van rekenvaardigheid bij baby s en peuters 6-9-2012 Over de grenzen van taal en rekenen Over de invloed van taal op de rekenvaardigheid van jonge kinderen Tijs Kleemans Eliane Segers Ludo Verhoeven Behavioural Science Institute Even voorstellen

Nadere informatie

Executief functioneren in relatie tot taal bij kinderen met ADHD en kinderen met SLI. Esther Parigger juni 2012

Executief functioneren in relatie tot taal bij kinderen met ADHD en kinderen met SLI. Esther Parigger juni 2012 Executief functioneren in relatie tot taal bij kinderen met ADHD en kinderen met SLI Esther Parigger juni 2012 APA, 2000 ADHD Taalproblemen zijn ook opgenomen in de symptoomlijst! Diagnose Symptomen -aanwezig

Nadere informatie

Dyslexie en Hoogbegaafdheid

Dyslexie en Hoogbegaafdheid Dyslexie en Hoogbegaafdheid Amber de Wilde in samenwerking met Evelyn Kroesbergen - Universiteit Utrecht, afdeling Orthopedagogiek - Ambulatorium Universiteit Utrecht - Pieter Span Expertisecentrum Hoogbegaafdheid

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 3 onderwijs

Logopedie in het cluster 3 onderwijs Logopedie in het cluster 3 onderwijs mw. M. Boersma (NVLF) mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement

Nadere informatie

Dyslexiewijzer. Waarom deze dyslexiewijzer? De rol van de logopedist bij dyslexie

Dyslexiewijzer. Waarom deze dyslexiewijzer? De rol van de logopedist bij dyslexie Dyslexiewijzer Dyslexiewijzer Waarom deze dyslexiewijzer? Voordat kinderen met het leesonderwijs in aanraking komen, kunnen ze al verwezen worden naar een logopedist. Zij hebben dan een logopedische stoornis

Nadere informatie

Alle Taal Centraal 13 november 2014

Alle Taal Centraal 13 november 2014 18-11-14 Rol van taal bij de rekenvaardigheid van kinderen met taalleerproblemen Alle Taal Centraal 13 november 2014 Tijs Kleemans, Eliane Segers, & Ludo Verhoeven Behavioural Science Institute, Radboud

Nadere informatie

Vroege spraak- en taalontwikkeling

Vroege spraak- en taalontwikkeling Vroege spraak- en taalontwikkeling Margreet Langereis Viataal Cochleair Implant Centrum Nijmegen/Sint-Michielsgestel 17 maart 2006 Inhoud presentatie Wat is taal? Mijlpalen op gebieden van de taalontwikkeling

Nadere informatie

COMORBIDITEIT BIJ DYSLEXIE IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS

COMORBIDITEIT BIJ DYSLEXIE IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS COMORBIDITEIT BIJ DYSLEXIE IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS NATIONALE DYSLEXIECONFERENTIE 3 APRIL 2013 Wilma Jongejan w.jongejan@vu.nl Onderwijscentrum VU (OCVU) DYSLEXIE: GEEN GEÏSOLEERD PROBLEEM Secundaire

Nadere informatie

DIGITALE TOETSING IN HET LICHT VAN PASSEND ONDERWIJS: GEBRUIKERSERVARINGEN T-TOS

DIGITALE TOETSING IN HET LICHT VAN PASSEND ONDERWIJS: GEBRUIKERSERVARINGEN T-TOS DIGITALE TOETSING IN HET LICHT VAN PASSEND ONDERWIJS: GEBRUIKERSERVARINGEN T-TOS Project in het kader van het programma Kennis van Waarde Maken Uitgevoerd door het Expertisecentrum Nederlands Femke Scheltinga

Nadere informatie

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr, logopedist Congres 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Over welke kinderen praten we vandaag? Engels: Specific Language Impairment: Is SLI wel zo

Nadere informatie

Auditieve verwerkingsproblemen

Auditieve verwerkingsproblemen Auditieve verwerkingsproblemen definitie, diagnostiek, (be)handelen Jessica van Herel de Frel Logopedist / spraak taalpatholoog Koninklijke Auris Groep, AC Rotterdam j.v.herel@auris.nl 19 april 2012 Inhoud

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling bij taal- en gedragsproblemen. Inhoud lezing. Specific Language Impairment (Stark & Tallal, 1981)

Diagnostiek en behandeling bij taal- en gedragsproblemen. Inhoud lezing. Specific Language Impairment (Stark & Tallal, 1981) Diagnostiek en behandeling bij taal- en gedragsproblemen Dr. John van Daal Klinisch psycholoog/ psychotherapeut Inhoud lezing Taalproblemen Gedragsproblemen Comorbiditeit Ontwikkelingsdynamiek Signalering

Nadere informatie

Pragmatische taalproblemen bij kinderen met ernstige spraak- en taalmoeilijkheden

Pragmatische taalproblemen bij kinderen met ernstige spraak- en taalmoeilijkheden Stem-, Spraak- en Taalpathologie 32.8310/04/1610 209 Vol. 16, No. 4, 2010, pp. 209 223 Nijmegen University Press Pragmatische taalproblemen bij kinderen met ernstige spraak- en taalmoeilijkheden Mieke

Nadere informatie

Vandaag. Programma (webshop afasienet.com) Even voorstellen Ontvangst

Vandaag. Programma (webshop afasienet.com) Even voorstellen Ontvangst Vandaag Programma (webshop afasienet.com) 14.15-14.30 Ontvangst Even voorstellen 14.30-15.15 Lezing over de klinische implicaties van het proefschrift 15.15-15.45 Discussie over toepassen van gebaren in

Nadere informatie

Dubbeldiagnose dyslexie en dysfatische ontwikkeling. Parallelsessie C: Dubbeldiagnoses: dubbele zorg? Januari 2012 Petra van de Ree

Dubbeldiagnose dyslexie en dysfatische ontwikkeling. Parallelsessie C: Dubbeldiagnoses: dubbele zorg? Januari 2012 Petra van de Ree Dubbeldiagnose dyslexie en dysfatische ontwikkeling Parallelsessie C: Dubbeldiagnoses: dubbele zorg? Januari 2012 Petra van de Ree Definitie spraaktaalstoornis Dysfatische ontwikkeling (DO) Specific Language

Nadere informatie

Uit Jezelf! Taal die niet tot spraak komt, vindt in communicatie altijd een uitweg. Hans van Balkom. Inaugurale Rede Radboud Universiteit Nijmegen

Uit Jezelf! Taal die niet tot spraak komt, vindt in communicatie altijd een uitweg. Hans van Balkom. Inaugurale Rede Radboud Universiteit Nijmegen Uit Jezelf! Taal die niet tot spraak komt, vindt in communicatie altijd een uitweg Hans van Balkom Inaugurale Rede Radboud Universiteit Nijmegen Nijmegen, 16 juni 2011 Als communicatie niet vanzelf gaat...

Nadere informatie

Stoornis of breder? De stoornis beschrijven De 5 aspecten in een handzaam schema! Casuïstiek Conclusie

Stoornis of breder? De stoornis beschrijven De 5 aspecten in een handzaam schema! Casuïstiek Conclusie Overzicht diagnostisch instrumentarium spraak-taalonderzoek Edith Hofsteede-Botden Rianneke Crielaard Kentalis Sint-Michielsgestel Team Spraak-Taal Overzicht diagnostisch instrumentarium spraak-taalonderzoek

Nadere informatie

Patricia van Oppen De impact van depressie op de behandeling van de Obsessieve compulieve Stoornis op lange termijn

Patricia van Oppen De impact van depressie op de behandeling van de Obsessieve compulieve Stoornis op lange termijn Patricia van Oppen De impact van depressie op de behandeling van de Obsessieve compulieve Stoornis op lange termijn 9 november 2012 VU Medisch Centrum/GGZinGeest/Amsterdam Patricia van Oppen 1 Presentatie

Nadere informatie

Gezinskenmerken: De constructie van de Vragenlijst Gezinskenmerken (VGK) Klijn, W.J.L.

Gezinskenmerken: De constructie van de Vragenlijst Gezinskenmerken (VGK) Klijn, W.J.L. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Gezinskenmerken: De constructie van de Vragenlijst Gezinskenmerken (VGK) Klijn, W.J.L. Link to publication Citation for published version (APA): Klijn, W. J. L. (2013).

Nadere informatie

Meertaligheid en taalstoornissen. Jan de Jong Universiteit van Amsterdam

Meertaligheid en taalstoornissen. Jan de Jong Universiteit van Amsterdam Meertaligheid en taalstoornissen Jan de Jong Universiteit van Amsterdam Diagnostisch dilemma In veel onderzoek: oppervlakkige overeenkomst tussen eentalige kinderen met SLI en tweetalige kinderen zonder

Nadere informatie

Narratieve Vaardigheden van Eentalige en Meertalige Kinderen met en zonder een Taalontwikkelingsstoornis: Implicaties voor de Praktijk

Narratieve Vaardigheden van Eentalige en Meertalige Kinderen met en zonder een Taalontwikkelingsstoornis: Implicaties voor de Praktijk Faculteit Sociale Wetenschappen Afdeling Orthopedagogiek Narratieve Vaardigheden van Eentalige en Meertalige Kinderen met en zonder een Taalontwikkelingsstoornis: Implicaties voor de Praktijk Tessel Boerma

Nadere informatie

MONDELINGE-TAALPROBLEMEN BIJ KINDEREN MET DYSLEXIE

MONDELINGE-TAALPROBLEMEN BIJ KINDEREN MET DYSLEXIE MONDELINGE-TAALPROBLEMEN BIJ KINDEREN MET DYSLEXIE Drs. Talitha Postmus en drs. Tom Braams Bij kinderen met mondelinge-taalproblemen wordt niet zo snel aan dyslexie gedacht. Andersom worden bij dyslectische

Nadere informatie

Hoogbegaafdheid & dyslexie. Doelen van vandaag. Over wie hebben we het? Bekendheid krijgen over:

Hoogbegaafdheid & dyslexie. Doelen van vandaag. Over wie hebben we het? Bekendheid krijgen over: Hoogbegaafdheid & dyslexie Workshop bij samenwerkingsverband Plein 013 3 november 2016 Marlies Bijvank de Jonge, M.Sc. Orthopedagoog Centrum voor Begaafdheidsonderzoek Doelen van vandaag Bekendheid krijgen

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Taaltests voor kinderen (TVK) 1 Algemene gegevens

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Taaltests voor kinderen (TVK) 1 Algemene gegevens Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Taaltests voor kinderen (TVK) 10 oktober 2011 Review 1: Y. Gorissen, K. Merkelbach, A. ten Kate Review 2: M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens

Nadere informatie

Longitudinale studie van de communicatieontwikkeling van jonge kinderen met een verstandelijke beperking 22/09/2011. Inleiding. Inleiding.

Longitudinale studie van de communicatieontwikkeling van jonge kinderen met een verstandelijke beperking 22/09/2011. Inleiding. Inleiding. Longitudinale studie van de communicatieontwikkeling van jonge kinderen met een verstandelijke beperking Joke Vandereet Centrum voor Ontwikkelingsstoornissen, Leuven Expertisecentrum Autisme, UZ Leuven

Nadere informatie

Taalontwikkeling in een meertalige context

Taalontwikkeling in een meertalige context Taalontwikkeling in een meertalige context Informatiebrochure voor hulpverleners Code maakt deel uit van de Groep Gezondheid & Welzijn van Lessius Meertalige spraak- en taalverwerving 1 Inleiding Heel

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18701 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Gent, Tiejo van Title: Mental health problems in deaf and severely hard of hearing

Nadere informatie

Classificatie van Ernstige Spraak- en/of taalmoeilijkheden (ESM)

Classificatie van Ernstige Spraak- en/of taalmoeilijkheden (ESM) Stem-, Spraak- en Taalpathologie 32.8310/01/1507-3 Vol. 15, 2007, No. 1, pp. 3-32 Nijmegen University Press Classificatie van Ernstige Spraak- en/of taalmoeilijkheden (ESM) Marjolijn van Weerdenburg en

Nadere informatie

Het leren van Engels bij kinderen met TOS

Het leren van Engels bij kinderen met TOS Het leren van Engels bij kinderen met TOS Siméa congres 15-04-2016 Master Thesis Logopediewetenschap Inge Zoutenbier, MSc Onder begeleiding van: Dr. Rob Zwitserlood In een notendop http://auris.instantmagazine.com/auriscomdigit

Nadere informatie

Invloed van taalvaardigheid op spraakverstaan in rumoer

Invloed van taalvaardigheid op spraakverstaan in rumoer Invloed van taalvaardigheid op spraakverstaan in rumoer E. Huysmans (VUmc, Amsterdam) N. Stolk (UvA Taalwetenschap, Amsterdam) S.T. Goverts (VUmc, Amsterdam) Visuele variant van de SRT: Text Reception

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Algemeen, overige, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Algemeen, overige, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Taaltoets alle Kinderen (TAK) 17 oktober 2011 Review 1: K. Merkelbach, Y. Gorissen, A. ten Kate Review 2: M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens

Nadere informatie

Diagnostiek van spraaken taalstoornissen op het AC

Diagnostiek van spraaken taalstoornissen op het AC Diagnostiek van spraaken taalstoornissen op het AC bij meertalige kinderen door Manuela Julien, klinisch linguist Audiologisch Centrum Den Haag 25 januari 2008 M Julien 25.01.2008 Effatha Guyot Audiologische

Nadere informatie

Fonds Instituut voor Doven

Fonds Instituut voor Doven Fonds Instituut voor Doven Aanvraagformulier ten behoeve van een projectsubsidie Formulier indienen bij: Bestuur Fonds IvD, t.a.v. secretaris, Postbus 7 5270 BA Sint Michielsgestel 1 Hoofdaanvrager Naam,

Nadere informatie

Naar herziening van het dyslexie typerende profiel. Peter F. de Jong Universiteit van Amsterdam

Naar herziening van het dyslexie typerende profiel. Peter F. de Jong Universiteit van Amsterdam Naar herziening van het dyslexie typerende profiel Peter F. de Jong Universiteit van Amsterdam Het huidige dyslexie typerende profiel (DTP) Argumenten voor het gebruik van het DTP Wisseling van perspectief

Nadere informatie

Capita Selecta 28 november 2014 RTNA

Capita Selecta 28 november 2014 RTNA Capita Selecta 28 november 2014 RTNA Marja Borgers & Kino Jansonius Borgers, Jansonius & Scheper 1 Inhoud Ontstaan van RTNA Wat biedt RTNA het werkveld in relatie tot andere taaltesten? Hoe werkt de RTNA?

Nadere informatie

Werkgeheugen en TOS. Brigitte Vugs. Klinisch Neuropsycholoog Koninklijke Kentalis

Werkgeheugen en TOS. Brigitte Vugs. Klinisch Neuropsycholoog Koninklijke Kentalis Werkgeheugen en TOS Brigitte Vugs Klinisch Neuropsycholoog Koninklijke Kentalis Inhoud presentatie 1. Taalontwikkelingsstoornis 2. Werkgeheugen 3. Werkgeheugen & TOS 4. Behandeling 1. Taalontwikkelingsstoornis

Nadere informatie

Het aanleren van een tweede taal door kinderen met. Specific Language Impairment

Het aanleren van een tweede taal door kinderen met. Specific Language Impairment Het aanleren van een tweede taal door kinderen met Specific Language Impairment Universiteit van Amsterdam Bachelor these Naam: Amy Keip Studentnr: 5651328 Begeleider: P. Snellings 1 Inhoudsopgave SLI

Nadere informatie

Als schoolarts Speciaal Onderwijs cluster 2

Als schoolarts Speciaal Onderwijs cluster 2 Babette Diepeveen jeugdarts arts maatschappij en gezondheid Als consultatiebureau arts Als arts spraaktaalteam Audiologisch Centrum Als schoolarts Speciaal Onderwijs cluster 2 Als consultatiebureau arts

Nadere informatie

Protocol leesproblemen en dyslexie

Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2 Periode: Toetsen: Bij uitslag: Inzetten op: Materialen/ methode: Hele jaar kleutersignaleringslijst Kleuterplein Zorgen om leesmotivatie. november gr. 2 gr. 2 gr.2 gr.2 Geletterdheid (hierin

Nadere informatie

De ernst van een spraakproductiestoornis. Spraakkenmerken en de impact op het dagelijks leven. Dag van de Logopediewetenschap 2016

De ernst van een spraakproductiestoornis. Spraakkenmerken en de impact op het dagelijks leven. Dag van de Logopediewetenschap 2016 De ernst van een spraakproductiestoornis. Spraakkenmerken en de impact op het dagelijks leven. Dag van de Logopediewetenschap 2016 Anniek van Doornik- van der Zee Anniek.vandoornik@hu.nl 04-06-2016 Spraakontwikkelingsstoornis

Nadere informatie

Voorspellers van morfosyntaxis bij kinderen met een cochleair implantaat. Overzicht. Introductie (1) Introductie (2) Introductie (3)

Voorspellers van morfosyntaxis bij kinderen met een cochleair implantaat. Overzicht. Introductie (1) Introductie (2) Introductie (3) Voorspellers van morfosyntaxis bij kinderen met een cochleair implantaat Brigitte de Hoog Overzicht Introductie Huidige studie: Onderzoeksvragen Methode - Participanten - Materialen Resultaten t Conclusie

Nadere informatie

Taalachterstand bij peuters met Nederlands als eerste of als tweede taal

Taalachterstand bij peuters met Nederlands als eerste of als tweede taal Taalachterstand bij peuters met Nederlands als eerste of als tweede taal Masterthesis Universiteit Utrecht Masteropleiding Pedagogische Wetenschappen Masterprogramma Orthopedagogiek M.M.F.A. Donders 3362485

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

CELF-4-NL & CELF Preschool-2-NL

CELF-4-NL & CELF Preschool-2-NL CELF-4-NL & CELF Preschool-2-NL Clinical Evaluation of Language Fundamentals Sjoerd Pieters Consultant Pearson Basis van de CELF s constructie test modaliteiten: Receptief Expressief -> 5 taaldomeinen

Nadere informatie

Grammaticale ontwikkeling (sstoornis)

Grammaticale ontwikkeling (sstoornis) Grammaticale ontwikkeling (sstoornis) auteur annemiek hammer HOGESCHOOLHOOFDDOCENT HOGESCHOOL UTRECHT, INSTITUUT GEBAREN, TAAL & DOVENSTUDIES Bij ongeveer 7% van de kinderen in de basisschoolleeftijd doen

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut UvA-DARE (Digital Academic Repository) Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Schijf, G.M. Link to publication Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Nijmeegse Pragmatiek Test (NPT) 1 Algemene gegevens

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Nijmeegse Pragmatiek Test (NPT) 1 Algemene gegevens Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Nijmeegse Pragmatiek Test (NPT) Maart 2017 Review: 1. Sonja Bauhoff 2. Eveline van Engelen Invoer: Marsha Bokhorst 1 Algemene gegevens Lichaamsregio Aandoening

Nadere informatie

De Relatie tussen het Adaptief en Cognitief Functioneren van Dak- en Thuisloze Jongeren en het Wel of Niet Hebben van een Psychiatrische Diagnose

De Relatie tussen het Adaptief en Cognitief Functioneren van Dak- en Thuisloze Jongeren en het Wel of Niet Hebben van een Psychiatrische Diagnose De Relatie tussen het Adaptief en Cognitief Functioneren van Dak- en Thuisloze Jongeren en het Wel of Niet Hebben van een Psychiatrische Diagnose The Relationship between Adaptive and Cognitive Functioning

Nadere informatie

TOS en Dyslexie. De grenzen van mijn taal....zijn de grenzen van mijn wereld

TOS en Dyslexie. De grenzen van mijn taal....zijn de grenzen van mijn wereld TOS en Dyslexie De grenzen van mijn taal....zijn de grenzen van mijn wereld Inhoud: Wie zijn wij? Wat is een TOS? TOS en dyslexie, cormobiditeit TOS en dyslexie, dé aanpak Wie zijn wij? Auris: helpt mensen

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Geen losse woorden oefenen Geen losse woorden bespreken

Geen losse woorden oefenen Geen losse woorden bespreken Anneke Smits Geen losse woorden oefenen Geen losse woorden bespreken Woorden maken deel uit van associatief kennisnetwerk Actuele verbindingen bepalen betekenis, niet definities Kintsch & Kintsch, 2005;

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Parigger, E. M. (2012). Language and executive functioning in children with ADHD Den Bosch: Boxpress

Citation for published version (APA): Parigger, E. M. (2012). Language and executive functioning in children with ADHD Den Bosch: Boxpress UvA-DARE (Digital Academic Repository) Language and executive functioning in children with ADHD Parigger, E.M. Link to publication Citation for published version (APA): Parigger, E. M. (2012). Language

Nadere informatie

Siméa Nienke Lam de Waal, MA Dr. Annette Scheper

Siméa Nienke Lam de Waal, MA Dr. Annette Scheper Vertelvaardigheid: Kleuters versus kinderen met SLI Siméa 11-04-2013 Nienke Lam de Waal, MA Dr. Annette Scheper Inhoud Waar hebben we het over? Achtergrond Onderzoeksvragen Methode Resultaten Discussie

Nadere informatie

Signalering van lees- en spellingproblemen in het speciaal (basis) onderwijs. Judith Vloedgraven, Cito 3 april 2013

Signalering van lees- en spellingproblemen in het speciaal (basis) onderwijs. Judith Vloedgraven, Cito 3 april 2013 Signalering van lees- en spellingproblemen in het speciaal (basis) onderwijs Judith Vloedgraven, Cito 3 april 2013 Actualiteit Inleiding Actualiteit doorverwijzing naar zorg Vanaf 2009 kosten vergoed door

Nadere informatie

De spraakmotorische component: aspecten van spraakontwikkelingsdyspraxie (SOD)

De spraakmotorische component: aspecten van spraakontwikkelingsdyspraxie (SOD) Stem-, Spraak- en Taalpathologie 32.8310/01/1104-260 Vol. 11, 2003, No. 4, pp. 260-269 Nijmegen University Press De spraakmotorische component: aspecten van spraakontwikkelingsdyspraxie (SOD) Ben Maassen

Nadere informatie

Inhoud. predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling predictiemodel afasie predictiemodel afasie conclusies aanbeveling

Inhoud. predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling predictiemodel afasie predictiemodel afasie conclusies aanbeveling VOORSPELLEN VAN VERBAAL COMMUNICATIEVE VAARDIGHEID VAN AFASIEPATIËNTEN NA KLINISCHE REVALIDATIE AfasieNet Netwerkdag 31.10.2014 Marieke Blom-Smink Inhoud predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling

Nadere informatie

Werkgeheugen bij kinderen met SLI. Indeling presentatie. 1. Inleiding. Brigitte Vugs, 19 maart 2009. 1. Inleiding 2. Theoretische achtergrond

Werkgeheugen bij kinderen met SLI. Indeling presentatie. 1. Inleiding. Brigitte Vugs, 19 maart 2009. 1. Inleiding 2. Theoretische achtergrond Werkgeheugen bij kinderen met SLI Brigitte Vugs, 19 maart 2009 Indeling presentatie 1. Inleiding 2. Theoretische achtergrond SLI, Geheugen, Werkgeheugen 3. Ontwikkeling werkgeheugen 4. Relatie werkgeheugen

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Running head: AANDACHTSSYSTEEM EN ESM 1

Running head: AANDACHTSSYSTEEM EN ESM 1 Running head: AANDACHTSSYSTEEM EN ESM 1 Functioneren van het Aandachtssysteem van Kinderen met Ernstige Spraak- en Taalmoeilijkheden Claartje B.W. de Kleijn Universiteit Utrecht Masterthesis Universiteit

Nadere informatie

De spraakperceptie van kinderen met een genetisch risico voor dyslexie

De spraakperceptie van kinderen met een genetisch risico voor dyslexie 160 Stem-, Spraak- en Taalpathologie GERRITS 32.8310/03/1204-160 Vol. 12, 2004, No. 3, pp. 160-171 Nijmegen University Press De spraakperceptie van kinderen met een genetisch risico voor dyslexie Ellen

Nadere informatie

Fonologische verwerking en fonologisch werkgeheugen van kinderen met taalproblemen

Fonologische verwerking en fonologisch werkgeheugen van kinderen met taalproblemen 172 Stem-, Spraak- en Taalpathologie DE BREE, WILSENACH, GERRITS 32.8310/03/1204-172 Vol. 12, 2004, No. 3, pp. 172-186 Nijmegen University Press Fonologische verwerking en fonologisch werkgeheugen van

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

OVERZICHT RESULTATEN CITO-TOETSEN afnamemoment: januari groep 2

OVERZICHT RESULTATEN CITO-TOETSEN afnamemoment: januari groep 2 OVERZICHT RESULTATEN CITO-TOETSEN afnamemoment: januari groep 2 TOETS TAAL VOOR KLEUTERS: 50 56 62 69 TOETS REKENEN VOOR KLEUTERS: 67 74 81 90 Overzicht_resultaten_CITO-toetsen.doc 1 o.b.s. De Marskramer

Nadere informatie

Neurocognitieve stoornissen

Neurocognitieve stoornissen Neurocognitieve stoornissen DSM IV DSM 5 Lieve Lemey Carmen Vranken Neurocognitieve stoornissen Context: vergrijzing met prevalentie leeftijdsgebonden ziekten: diabetes, osteoporose, depressie, delier,

Nadere informatie

Ontwikkeling van het Dutch Position Statement Auditieve verwerkingsproblemen Ellen de Wit, Karin Neijenhuis en Margreet Luinge

Ontwikkeling van het Dutch Position Statement Auditieve verwerkingsproblemen Ellen de Wit, Karin Neijenhuis en Margreet Luinge Ontwikkeling van het Dutch Position Statement Auditieve verwerkingsproblemen Ellen de Wit, Karin Neijenhuis en Margreet Luinge Doelgroep Kinderen met vermoedelijke auditieve verwerkingsproblemen (AVP)

Nadere informatie

Bepaling van het taalbegrip bij kinderen tot en met 25 maanden. Liesbeth Schlichting Rijksuniversiteit Groningen

Bepaling van het taalbegrip bij kinderen tot en met 25 maanden. Liesbeth Schlichting Rijksuniversiteit Groningen Bepaling van het taalbegrip bij kinderen tot en met 25 maanden Liesbeth Schlichting Rijksuniversiteit Groningen Taalstoornissen Primair: specifieke taalontwikkelingsstoornissen (SLI) Secondair: niet-specifiek

Nadere informatie

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Executive and social cognitive functioning of mentally

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling

Diagnostiek en behandeling Diagnostiek en behandeling Hans Kaffener Diagnostiek en behandeling Kennismaking met de Doelgroep TOS in theorie en in beleving Wat biedt Kentalis diagnostiek en behandeling Hoe kom je bij Kentalis? verwijsmogelijkheden

Nadere informatie

van kleuters met TOS: de verwerking van betekenis in een zin

van kleuters met TOS: de verwerking van betekenis in een zin Een kijkje in het taalbrein van kleuters met TOS: de verwerking van betekenis in een zin Judith Pijnacker, Nina Davids, Marjolijn van Weerdenburg & Petra van Alphen Wat kan hersenonderzoek ons leren over

Nadere informatie

Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie

Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie Research Institute of Child Development and Education Over oude en nieuwe oorzaken van dyslexie Peter F. de Jong Brussel, Juni 2014 Overzicht Belang van kennis over oorzaken Belangrijkste oorzaken Enkele

Nadere informatie

Zimmerman, Sheeran, & Young. Beoordelen van de aanwezigheid van depressie

Zimmerman, Sheeran, & Young. Beoordelen van de aanwezigheid van depressie DIAGNOSTIC INVENTORY FOR DEPRESSION (DID) Zimmerman, M., Sheeran, T., & Young, D. (2004). The Diagnostic Inventory for Depression: A self-report scale to diagnose DSM-IV Major Depressive Disorder. Journal

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

EVIDENCE-BASED ALLIED HEALTH CARE. Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp

EVIDENCE-BASED ALLIED HEALTH CARE. Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp EVIDENCE-BASED ALLIED HEALTH CARE Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp Nederlands Paramedisch Instituut UMC St Radboud Hogeschool van Arnhem en Nijmegen NVLF 1 ORIËNTATIE op LOGOPEDIE NVLF Visie 2000-2005 NVLF

Nadere informatie

Prof. dr. A. M. T. Bosman. www.annabosman.eu. Radboud Universiteit Nijmegen Sectie Orthopedagogiek van Leren en Ontwikkeling

Prof. dr. A. M. T. Bosman. www.annabosman.eu. Radboud Universiteit Nijmegen Sectie Orthopedagogiek van Leren en Ontwikkeling Prof. dr. A. M. T. Bosman Radboud Universiteit Nijmegen Sectie Orthopedagogiek van Leren en Ontwikkeling www.annabosman.eu Studievereniging Emile, RU Leiden 24-09-2009 ª Vermoedelijk een biologische eigenschap

Nadere informatie

Achtergrond project. Deelonderzoeken. Pragmatische taalproblemen? Onderzoeksgroep

Achtergrond project. Deelonderzoeken. Pragmatische taalproblemen? Onderzoeksgroep Drs. M.P. Ketelaars Classificatie van kinderen met pragmatische taalproblemen Achtergrond project Samenwerkingsverband Radboud Universiteit Nijmegen en Sint Marie Prof. L. Verhoeven Dr. J. Cuperus Dr.

Nadere informatie

Metalinguïstische taaltherapie voor oudere kinderen met een TOS

Metalinguïstische taaltherapie voor oudere kinderen met een TOS Metalinguïstische taaltherapie voor oudere kinderen met een TOS Rob Zwitserlood Alle Taal Centraal 13-11-2014 Onderdeel promotieproject: Taalgroei bij kinderen met TOS in de basisschoolleeftijd 1. Grammaticale

Nadere informatie

Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen (VISK)

Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen (VISK) Instrument Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen (VISK) De VISK is ontwikkeld om sociaal probleemgedrag van kinderen met (mildere) varianten van pervasieve ontwikkelingsstoornissen

Nadere informatie

De CELF-4-NL: een opvolger voor de TvK?

De CELF-4-NL: een opvolger voor de TvK? Marleen D hondt, Annemie Desoete, Mark Schittekatte, Willem Kort, Elzeloes Compaan, Fabienne Neyt, Melisa Polfliet & Sandra Surdiacourt 1 De CELF-4-NL: een opvolger voor de TvK? Sinds eind november is

Nadere informatie

Dyslexie in vogelvlucht. 6 februari 2015 Elise de Bree

Dyslexie in vogelvlucht. 6 februari 2015 Elise de Bree Dyslexie in vogelvlucht 6 februari 2015 Elise de Bree 1 Doel van lezing: 2 Dyslexie Klinische en schoolpraktijk Wetenschappelijke inzichten in lees-spellingsproblemen Definitie van dyslexie Signalering

Nadere informatie

Voorspellers van rekenvaardigheid bij kinderen met ESM in groep 3

Voorspellers van rekenvaardigheid bij kinderen met ESM in groep 3 Voorspellers van rekenvaardigheid bij kinderen met ESM in groep 3 TIJS KLEEMANS, ELIANE SEGERS, LUDO VERHOEVEN Lars is 7 jaar en zit in groep 3 van een cluster 2 school. Hij is gediagnosticeerd met ESM.

Nadere informatie

Audiologisch centrum, spraaktaalteam

Audiologisch centrum, spraaktaalteam TOS en Meertaligheid Onderwijsdag 25 mei 2016 Maaike Diender, klinisch linguïst Els de Jong, teamleider spraaktaalteam/logo-akoepedist Audiologisch centrum, spraaktaalteam Gehooronderzoek Logopedisch onderzoek

Nadere informatie

Wetenschappelijke verantwoording van de toetsen Taal voor kleuters voor groep 1 en 2 uit het Cito Volgsysteem primair onderwijs

Wetenschappelijke verantwoording van de toetsen Taal voor kleuters voor groep 1 en 2 uit het Cito Volgsysteem primair onderwijs Cito Volgsysteem primair onderwijs Wetenschappelijke verantwoording van de toetsen Taal voor kleuters voor groep 1 en 2 uit het Cito Volgsysteem primair onderwijs Nienke Lansink en Bas Hemker Wetenschappelijke

Nadere informatie

Ik heb vragen rond 'expressieve taalstoornis' of 'taalstoornis' alleen en begon nu wat te twijfelen of dat synoniemen zijn voor dysfasie of niet.

Ik heb vragen rond 'expressieve taalstoornis' of 'taalstoornis' alleen en begon nu wat te twijfelen of dat synoniemen zijn voor dysfasie of niet. Vraag In de aanloop naar volgend schooljaar krijgen we heel wat vragen rond de type 7 taal-spraak groep. Onder andere over welke 'termen' ok of niet ok zijn ifv opmaak gemotiveerd verslag / verslag. Ik

Nadere informatie

Gebruik van Engels door leerlingen tijdens de Engelse les.

Gebruik van Engels door leerlingen tijdens de Engelse les. Gebruik van Engels door leerlingen tijdens de Engelse les. Een onderzoek op het Scala College 6-6-2011 Shera Gerber, Marit de Jong, Jacob de Ruiter, Sander Stolk en Femke Verdonk Inhoud Context... 2 Relevantie...

Nadere informatie

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen Voorschoolse vorming en de ontwikkeling van kinderen 1 De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van Kinderen The Relationship between Early Child Care, Preschool Education and Child Development

Nadere informatie

Metalinguïstische taaltherapie voor oudere kinderen met TOS

Metalinguïstische taaltherapie voor oudere kinderen met TOS Metalinguïstische taaltherapie voor oudere kinderen met TOS Rob Zwitserlood 36e VVL Congres 20-3-2015 Flanders Expo, Gent Vandaag: 2 lezingen over metalinguïstische taaltherapie 1. Ochtend (Sessie 1):

Nadere informatie

Betekenis van vaderschap

Betekenis van vaderschap Betekenis van vaderschap Conferentie vader-empowerment G.O.Helberg Kinder-en Jeugdpsychiater Materiaal ontleed aan onderzoek: Prof. dr. Louis Tavecchio Afdeling POWL, Universiteit van Amsterdam Een paar

Nadere informatie

Taalontwikkeling bij peuters: de samenhang tussen foneemidentificatie, verbaal werkgeheugen en woordenschat bij 2- en 3-jarigen

Taalontwikkeling bij peuters: de samenhang tussen foneemidentificatie, verbaal werkgeheugen en woordenschat bij 2- en 3-jarigen Taalontwikkeling bij peuters: de samenhang tussen foneemidentificatie, verbaal werkgeheugen en woordenschat bij 2- en 3-jarigen V. van Dam Masterthesis Taalontwikkeling bij peuters: de samenhang tussen

Nadere informatie

Werkgeheugen - Onderzoek - Praktijk

Werkgeheugen - Onderzoek - Praktijk Het trainen van het werkgeheugen bij ontwikkelingsstoornissen: waarom zou je? Drs. B.J.L.Gerrits, psycholoog-psychotherapeut Presentatie Werkgeheugen wetenswaardigheden Onderzoek naar werkgeheugentrainingen

Nadere informatie

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Prof. Dr. Ir. Ad Snik, Klinisch Fysicus en Audioloog,

Nadere informatie

Gehoor geven aan: Penta x TOS Margot Visser-Bochane

Gehoor geven aan: Penta x TOS Margot Visser-Bochane Gehoor geven aan: Penta x TOS Margot Visser-Bochane TOS in 1965 Reilly et al, 2014 1 Infantile Speech 1822 Developmental Aphasia Πεντε x TOS in 2016 5x TOS Wat is het diagnostisch label? Hoe vaak komt

Nadere informatie