Ontwikkelingen in Ruimtelijke Informatie & Geo-ICT Maart 2006 jaargang 4

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwikkelingen in Ruimtelijke Informatie & Geo-ICT Maart 2006 jaargang 4"

Transcriptie

1 2 Ontwikkelingen in Ruimtelijke Informatie & Geo-ICT Maart 2006 jaargang 4 Google Earth brengt GIS in de huiskamer Geoloketten Vrijheid in verbondenheid Vogels tellen bij Sovon: van hobby tot wetenschap Het tijdperk van organisatiebreed GIS is hier

2

3 COLOFON GIS-Magazine informeert over ontwikkelingen op het gebied van ruimtelijke informatie en Geo-ICT. GIS-Magazine verschijnt 8 maal per jaar in Nederland en België. Directie/uitgevers: Dhr. R. Groothuis Dhr. K. van der Lei Redactie: Tel.: (0527) Fax: (0527) Hoofdredacteur: Dhr. J.H.J.M. Vos Eindredacteur: Dhr. Drs. R. Takken Redacteur: Dhr. Ing. L.J.A. Koops Aan deze uitgave werkten mee: Harvey van Diek Egbert van Hattem Guido van den Heuvel Clasine Hoogerwaard Huibert-Jan Lekkerkerk John Renard Robin Wevers Advertentie-exploitatie: Tel.: (0527) Fax: (0527) Dhr. W. Westerhof Abonnementenservice: Tel.: (0527) Fax: (0527) Mw. Y.B. Jonker Mw. L. Pels Mw. J Regterschot Vormgeving: A.F. van der Kolk / CMedia Productions, Emmeloord Druk: Drukkerij Giethoorn ten Brink, Meppel Geo-tic Als de eerste zondag in februari, geheel in overeenstemming met de berichten van Erwin Krol (die van Piet Paulusma vertrouw ik niet) een strakblauwe hemel aankondigt, slaan we ons bezoekje aan mijn 92-jarige schoonmoeder een keertje over. Even geen verplichtingen, maar rust op de hei en in het bos van de Veluwse Posbank. Na een korte autorit schieten we bij Rheden omhoog en parkeren we ons brikkie op de bijna hoogste top van dit unieke stukje Nederland. We verwisselen ons fatsoenlijke schoeisel voor het type aanvalluh en kiezen een van de kronkelige paden. Het steile pad leidt naar de stille heide. Ondanks het kleinschalige karakter van dit natuurlandschap komt al snel de rust over ons heen. Ik denk alleen nog aan de natuur en de historie van dit ongerepte gebied. Paadje omhoog en paadje omlaag gaat het. Stukje bos, stukje hei, een mooie grote zandvlakte. Even buiten het pad, wijzend naar de grond onder me, zeg ik tegen mijn vrouw: stel je voor, hier heeft mogelijk nog nooit eerder iemand gelopen. Tijdens het uitspreken van deze woorden struikel ik over een hard obstakel dat nét boven het zandoppervlak uitsteekt. Ik kijk nog even achterom en schraap met mijn rechtervoet het mos van het obstakel. Na enkele seconden wordt het me duidelijk dat ík hier niet als eerste mijn voet zette. Langzaam komen de letters K, A en D onder het mos tevoorschijn Hoe is het mogelijk. Loop ik in the middle of nowhere om me even helemaal te ontspannen, wordt ik weer met de neus op mijn roots gedrukt. Alle gevoelens van rust en ontspanning meteen vervlogen. Tijdens de laatste kilometers van onze wandeling zie ik tussen bos en hei alleen nog maar attributen die me vóór het rendez-vous met de KAD-steen totaal niet waren opgevallen. Grensstenen en -palen, meetspijkers in het asfalt, afrasteringen, merktekens voor ondergrondse bekabeling, geschilderde paspunten Het is een geo-tic, ik kom er denk ik nooit meer van af. Terug bij het startpunt wordt automatisch de wijdse blik over het fraaie heide- en boslandschap door mijn brein omgetoverd tot een digitaal terreinmodel met alle grenzen, ondergrondse infrastructuur en zelfs een nieuw digitaal recreatiedorp Virtual reality van de koude grond, er komt geen computer aan te pas. Met geo in het hoofd zijn de mogelijkheden onbegrensd. Na 35 jaar in het vakgebied komen alle facetten ervan te pas en te onpas naar boven. Uitgever: CMedia Productions B.V. Noordzijde 2b, 8302 GL Emmeloord Postbus 231, 8300 AA Emmeloord Tel: (0527) Abonnementen: Uitgebreide informatie over een abonnement op GIS-Magazine vindt u in de rubriek Lezersservice. GIS-Magazine op Internet: Hans Vos Hoofdredacteur ISSN Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden overgenomen en vermenigvuldigd zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Copyright 2006 CMedia Productions B.V. Maart

4 GIS-Magazine Google Earth brengt GIS in de huiskamer Google Earth is een snel populair wordende zoekmachine voor geografische informatie. Met Google Earth vliegt de consument vanuit de ruimte naar een virtuele plek op aarde om daar de omgeving te verkennen. Een jaar na de introductie is het tijd om de nieuwe toepassingen van Google Earth te inventariseren en te zoeken naar de impact die GE heeft op de GIS-sector. Artikel, pagina 22. In data-inwinning en GIS bestaan geen deelgebieden meer Met de opsplitsing in Topcon Europe Medical en Topcon Europe Positioning gaat Topcon Europe sinds juli 2005 serieus de strijd aan met concurrenten als Leica en Trimble. Toegegeven, Topcon is minder bekend, maar de van oorsprong Japanse onderneming heeft goede papieren als uitvinders van het total station, de spiegelreflexcamera en de beter zichtbare groene laserstraal. Data-inwinning, pagina 42. Top10NL grote winnaar van GML Relay 2006 Ik hoop van harte dat dit een lange saaie dag zal worden, zegt Peter van Oosterom bij de opening van de vierde GML Relay, dat zou betekenen dat alle GIS-software gewoon prima functioneert en alle schema s probleemloos worden verwerkt. Maar helemaal probleemloos wordt het natuurlijk nooit, als het gaat om een wedstrijd in GIS-standaarden. Evenement, pagina 58. Voorplaat: Total E&P Nederland was één van de winnaars van de BE Awards tijdens de BE Conference van Bentley in Baltimore. De prijs voor Best Managed Environment op geospatial-gebied krijgt een bedrijf natuurlijk niet zo maar. Wat heeft Total E&P Nederland zo goed gedaan dat het een prijs verdient? Lees verder op pagina Maart

5 GIS-Magazine Verder Artikel: Pagina Liever tien vogels in de lucht. Vogels tellen bij Sovon: van hobby tot wetenschap 19 Henk Pauwels Nederlander met meeste degree confluences. DCP tien jaar later. 14 Geoloketten Vrijheid in verbondenheid Geoinformatie kunnen vinden en mogen gebruiken 16 Behoud van informatie essentieel voor Total E&P Overzicht houden net zo belangrijk als het aanmaken van data 20 Google Earth brengt GIS in de huiskamer Een jaar na de lancering 22 Nieuwe toepassing maakt analyses eenvoudiger MorphGIS brengt de zeebodem in kaart 28 Nieuwe legger op basis van luchtfoto s Rivierenland vanuit de lucht 32 Beschouwing: Het tijdperk van organisatiebreed GIS is hier De betekenis voor de vooruitgang van de GIS-industrie 35 Onwetendheid en vooroordelen rond outsourcing/ offshoring Communicatie en training in plaats van angst 47 Data-inwinning: GPS Deel 2: plaatsbepaling en tijdwaarneming Satellietnavigatie in de praktijk 38 Topcon neemt integratie op in marketingplan In data-inwinning en GIS bestaan geen deelgebieden meer 42 Evenementen: Voorbeschouwing Overheid & ICT 2006 Standhouders en en deelnemende bedrijven 49 IDSW, standaarden en basisregistraties Verantwoord beheer en koppeling door eenduidigheid 54 Vooral aandacht voor mobiel werken, met of zonder kaart Mobility Event 2006: praktische tools en snelle jongens 56 Geen wereldproblemen tijdens estafette Top10NL grote winnaar van GML Relay Uitwisseling en nieuwtjes van Grontmij gemeente-applicatie DG Dialog Gebruikersdag groeit, net als de helpdesk 60 Hardware: HP xw4300 dicht gat tussen workstation en desktop pc 19 Interview: Nederland blijft spoorwegen bouwen met input-files BE Award voor Betuweroute 6 1,8 miljoen bevragingen per maand Europese e-government prijs voor het Kadaster 44 Zoals Altijd: Adverteerdersindex 66, Agenda 46, Data-inwinning 37, Kort nieuws 62, Lezersservice 66, Trainingswijzer 19 Maart

6 Interview Nederland blijft spoorwegen ontwerpen met inputfiles BE Award voor Betuweroute Door: Egbert van Hattem Bij het ontwerpen van de Betuweroute werd begin jaren negentig meteen gekozen voor ontwerpen in 3D volgens Bentley MX. Een vooruitziende blik, zegt Biem Troost van Grontmij. We schrijven nog steeds inputfiles, maar de toepassingen zijn ondertussen flink toegenomen. De Betuweroute ter hoogte van knooppunt Deil. Eén van de Bentley BE Awards 2005, die voor Rail Design, werd vorig jaar in Baltimore uitgereikt aan Grontmij-De Weger voor hun innovatieve inzet van deze ontwerp- en analysetools bij de aanleg van de Betuweroute. Vijftien jaar terug werd al gekozen voor het volledig ontwerpen in 3D van dit 160 kilometer lange goederentransporttracé per rail. Het MOSS-modelleersysteem, van Engelse origine, kreeg destijds de voorkeur boven het meer Amerikaans georiënteerde Inroads. De Betuweroute bestaat uit twee hoofddelen. Beginnend aan zee betreffen de eerste 48 kilometer de Verlegde Havenspoorlijn en Kortsluitroute. Dan volgen 112 kilometer compleet nieuwe spoorweg: vanaf rangeerterrein Kijfhoek tot Valburg. Het ontwerp is inclusief de verbindingsbogen met andere spoorlijnen en de bestekvoorbereidingen hiervan. Ook horen alle noodzakelijke aanpassingen aan wegen erbij die de spoorbaan kruisen en de benodigde verkeersfaseringen tijdens de uitvoering van het project. Behalve de omvang van het project is de aanpak bijzonder. De Betuweroute geldt als het eerste grote infrastructurele project in Nederland dat grotendeels door particuliere ingenieursbureaus is uitgewerkt. Tijdperk Ingenieur Biem Troost is Projectleider Infrastructuur & Milieu van de afdeling Wegen bij Grontmij, alsook kennismanager 3D-wegontwerp. Hij vertelt dat de eerste ontwerpen van de Betuweroute, die in 1991 leidden tot de Tracénota en bijbehorende MER zijn begonnen in het MOSS-tijdperk. Dit modelleersysteem is de voorloper van de huidige Bentley MX-producten en sinds 1976 in gebruik in Nederland. Troost: Later is het systeem door alle regionale directies van Rijkswaterstaat ingezet bij wegontwerpprojecten. Het is moeilijk een recente autosnelweg of verkeersknooppunt in Nederland te vinden dat niet is ontworpen met MOSS/MX. De manier van werken was in 1991 dus ruimschoots bekend. Er was veel kennis aanwezig en ervaring mee opgedaan. Het Amerikaanse pakket Inroads gold als enige serieuze alternatief. Dit pakket was vooral dwarsprofiel-georiënteerd. Dat paste goed bij de Amerikaanse situatie waar iedere doorsnede mijlenver lang ongewijzigd gekopieerd kon worden. In Nederland is de situatie heel anders. Zo zijn in het nieuw aangelegde spoortracé van de Betuweroute een kleine tweehonderd kruisingen met andere wegen, wateren spoorwegen opgenomen. Troost: MX was daarvoor beter geschikt. Dat is meer langsprofiel-georiënteerd. Je begint met het ontwerpen van het alignement, ofwel een basis-as van het tracé. Vanuit dit alignement definieer je alle andere kenmerkende langslijnen zoals verharding, bermen en taluds. Door een standaard manier van werken in Nederland is een afsprakenstelsel tot stand gekomen. Daardoor is een uniforme taal bewerkstelligd in de naamgeving van de 3D-modellen en de daarin opgenomen langslijnen (strings). De basis is nu overal hetzelfde, moeilijker gaan we het niet maken. Herontwerpen De benadering vanuit MX geeft de mogelijkheid tot het uitdetailleren van 6 Maart

7 Interview De Betuweroute bestaat uit twee hoofddelen. Beginnend aan zee betreffen de eerste 48 kilometer de Verlegde Havenspoorlijn en Kortsluitroute. Dan volgen 112 kilometer compleet nieuwe spoorweg: vanaf rangeerterrein Kijfhoek tot Valburg. kruisingen. Juist op deze plaatsen komt een dwarsprofiel-georiënteerde oplossing niet tot zijn recht. Door de opzet met inputfiles kunnen ontwerpers binnen enkele uren een complete aansluiting of kruising herontwerpen na mogelijke aanpassingen van het alignement. Dit is dan inclusief het genereren van de benodigde ontwerptekeningen. Ingenieur Jaap de Boer is projectmanager bij Bentley Professional Services, Civil & Transportation. Met het 3D modelleersysteem kon men al snel en relatief eenvoudig nauwkeurige volumehoeveelheden berekenen. Dit was een van de belangrijke aspecten, naast flexibiliteit, bij de keuze van het systeem voor het ontwerpen van de Betuweroute. De eerste versies werkten onder Unix. Later volgde de ondersteuning van Microsoft Windows en integratie met diverse CAD-systemen. De data waren en zijn nog steeds zonder conversies te benaderen door meerdere ontwerpers. Ook werkvoorbereiders en landmeters kunnen eenvoudig met elkaar communiceren en data delen. De Boer: Na de ervaringen met MOSS bij de Regionale Directie (RD) Zuid- Holland van Rijkswaterstaat adopteerden andere RD s het systeem. Omdat Rijkswaterstaat steeds vaker ingenieursbureaus en andere partijen inhuurde, werd ook daar de standaardmanier van werken overgenomen. Die is als het ware natuurlijk gegroeid, heel anders dan bijvoorbeeld in de automobielbranche waar afspraken van bovenaf zijn opgelegd aan samenwerkende partners. Country Kits Het werken met landspecifieke richtlijnen en afsprakenstelsels wordt vastgelegd in zogenaamde Country Kits. De Bentley MX gebruikers in Nederland werken samen in de Dutch Country Kit (DCK) waar afspraken over ondermeer modelbenamingen en stringcoderingen zijn vastgelegd. Ook nu nog zorgen gebruikers en leverancier er samen voor dat een nieuwe MX-versie volgens de laatste richtlijnen en standaarden werkt. Biem Troost van Grontmij zegt: Het is moeilijk een recente autosnelweg of verkeersknooppunt in Nederland te vinden dat niet is ontworpen met MOSS/MX. De Boer: Omdat Grontmij een belangrijke gebruiker is van onze ontwerpprogrammatuur zijn wij altijd benieuwd hoe zij over onze nieuwe producten en toepassingen denken. Voor grote projecten zijn nog weinig alternatieven voor MX beschikbaar. Biem Troost noemt AutoDesk Civil 3D (AutoDesk) als een goed pakket dat iets dichterbij AutoCAD staat en waar de conversie van 2D naar 3D meer laagdrempelig verloopt. Troost: Nederland is een van de weinige landen die volhardt in het schrijven van inputfiles. Dat is meteen ook de grootste kracht van Bentley MX. Nieuwe ontwerpen kunnen snel worden gegenereerd en gewijzigd aan de basis. Met wat ervaring zijn verschillende inputfiles gemakkelijk te combineren. Een ervaren ontwerper kan in zijn slaap de files lezen en de weg of spoorlijn voor zich zien. Een snelwegaansluiting kan soms binnen enkele uren geheel herontworpen zijn. Bij het project van de Betuweroute konden de inputfiles soms wel 18 pagina s groot worden! Het mooie hierbij is dat de codes die men nu gebruikt al in de eerste versie van MOSS zijn ingebracht. Licenties Continuïteit staat binnen het langlopende project hoog aangeschreven, maar ook een nieuw Bentleyproduct als Arenium heeft zijn intrede gedaan bij Grontmij, dat inmiddels meer dan twintig MX-licenties heeft. Met het gebruik van Arenium was Grontmij de eerste in Europa. Hierbij worden 3D-data op een centrale plaats opgeslagen en kunnen meerdere gebruikers de data tegelijk benaderen en Maart

8 Interview De aanleg van de Betuweroute ter hoogte van Giessen. samen aan een model werken, onafhankelijk van locatie en tijdstip. Datagebruikers worden automatisch op de hoogte gehouden van de laatste ontwerpwijzigingen. De Boer: De producten zijn geëvolueerd. Het gebruik op grote projecten, zoals de Betuweroute, leidt vaak tot nieuwe productontwikkelingen. Een voorbeeld hiervan is de DTM Controle-tool (DCT), ontwikkeld in opdracht van Rijkswaterstaat Meetkundige Dienst, tegenwoordig Adviesdienst Geo-Informatie en ICT. Het hele tracé van de Betuweroute moest opnieuw worden ingemeten. Met DCT als hulpmiddel is Rijkswaterstaat in staat de metingen op nauwkeurigheid te analyseren en te controleren alvorens het digitale terreinmodel vrij te geven voor productie. Spoor of weg Bentley biedt diverse vakdisciplineafhankelijke programma s. MXRail bijvoorbeeld heeft railspecifieke reken- en analyse-tools, en de Country Kit voorziet onder meer in een bibliotheek met wissels. Troost: Het klinkt misschien gek, maar heel wat railtools hebben we onbenut gelaten. In de kern van de zaak maakt het niet veel uit of je een autoweg of een spoorlijn ontwerpt wanneer je de basis inputfiles goed gebruikt en je daar veel ervaring mee hebt. Afhankelijk van de fase waarin het project verkeert, is het mogelijk om vergelijkbare deeltracé s te gebruiken maar in andere gevallen is het beter om het ontwerp zo snel mogelijk specifiek in te vullen. Ook dat is een kwestie van ervaring. Een grote innovatie, volgens Troost, zijn de visualisatiemogelijkheden die erbij zijn gekomen. Zo kunnen we direct op basis van de 3D-data een film genereren om al in een vroeg stadium te beoordelen of het geheel voor de gebruikers logisch in elkaar zit. Ook in de publieksvoorlichting spelen visualisaties een steeds grotere rol. Machineaansturing Biem Troost merkt op dat de logistieke afhandeling steeds meer vanuit het ontwerp, zonder handmatige of papieren tussenkomst, rechtstreeks vanuit de data, verloopt. De werkzaamheden aan boord van bijvoorbeeld een bulldozer worden met GPS-gegevens rechtstreeks aangestuurd. Toch blijft ook daar veel ervaringskennis nodig, zegt Troost. Alleen de meest ervaren machinisten kunnen effectief met de aanwijzingen omgaan. Toen het werk met de Betuweroute begon waren dit soort technieken nog lang niet voorhanden, maar de data die eraan ten grondslag liggen zijn wel dezelfde gebleven. Daardoor waren aannemers, toen de technieken er eenmaal waren, in staat deze data te gebruiken voor het afwerken van de zandbaan en het aanbrengen van de ballastafdekkingen. Innoveren De Boer geeft aan dat de BE Award voor Grontmij een beloning is, zowel voor de grootte van het project waarin de programmatuur is ingezet, als voor de verfijning die men daarmee heeft weten te bereiken. Grontmij heeft aangetoond dat het grensverleggend bezig is en telkens blijft innoveren. Biem Troost verwacht dat die innovatie doorgaat. Vanuit de aannemers voelen we als ingenieursbureau de druk toenemen. Er zijn meer eisen om aan te voldoen zowel qua engineering maar ook uitvoering en onderhoud. We zoeken naar een groter detailniveau in onze uitwerkingen en we stellen ons flexibel op naar de eisen van de aannemer om gedurende het project wijzigingen te kunnen doorvoeren. Steeds meer snelheid is geboden, want stilstand van machines is soms duurder dan twee keer engineeren. Aan de andere kant zullen de engineeringkosten globaal zeven à tien procent blijven van de uitvoering van een project in zijn totaliteit. We moeten de balans tussen deze uitersten telkens opzoeken en beoordelen hoe we de tools het best kunnen toepassen. Egbert van Hattem is freelance schrijver van ICT-artikelen. Voor meer informatie over de in dit onderwerp besproken onderwerpen surft u naar en 8 Maart

9 Gemeente informatie op maat. Uw bestelling? Stelt u zich voor: u wilt een drankje op een terras. Dan vraagt u zich niet af waar de wijn staat en waar de glazen? Nee, u roept een ober en doet uw bestelling. Binnen twee minuten staat uw bestelling op tafel en dat vindt u vanzelfsprekend. Wij ook. U kunt Vicrea's oplossingen voor uw gemeentelijke informatie vergelijken met een ober, of sterker nog, met een butler. U bestelt informatie, al dan niet via een webservice. Stroomlijn zoekt ze op en presenteert ze zoals u erom gevraagd heeft. In de keuken heeft Vicrea's Geo Vastgoed Registratie een aantal belangrijke vastgoedgegevens geregistreerd. Hoe dat allemaal gebeurt, interesseert u vast niet. Als het maar goed gebeurt, u er snel over kunt beschikken en de kosten binnen de perken blijven.toch? En voor wie het wel precies wil weten: Vicrea Solutions is specialist in ruimtelijke informatietechnologie. Vicrea biedt locale overheden geïntegreerde totaaloplossingen om authentieke gegevens te registreren (Geo Vastgoed Registratie) en op maat te presenteren (Stroomlijn). Onze producten worden in ruim dertig gemeenten gebruikt. Ze zijn bijzonder gebruiksvriendelijk, gebaseerd op industriële standaarden en landelijke wet- en regelgeving en geënt op authentieke registraties van gebouwen, adressen en percelen. Ze zijn backoffice- en GIS-onafhankelijk, snel te implementeren, modulair opgezet en gebaseerd op uitstekende materiekennis. Vicrea Solutions b.v. postbus BL Amersfoort geeft informatie de ruimte.

10 Artikel Liever tien vogels in de lucht. Vogels tellen: van hobby tot wete Door: Robin Wevers Betrouwbare gegevens over het voorkomen van vogels, zowel in aantallen als verspreiding, zijn van belang om te waken over de vogelstand. Sovon houdt zich al dertig jaar bezig met het verzamelen en verwerken van gegevens over vogels in Nederland. Onder de geïnteresseerden vinden we niet alleen vogelaars. Ook enkele ministeries en de luchtmacht willen graag weten waar en wanneer de kans op wolken vogels groot kan zijn. Afbeelding 1: Alle blokken waar één of meer buizerds zijn waargenomen zijn met groen aangegeven. Niet zonder zelfspot heet het jubileumboek van Sovon Boeiende vogels of saaie pieten. Sovon is een vereniging die zich bezig houdt met vogelonderzoek in Nederland. Je verwacht er mensen aan te treffen met geitenwollen sokken, die in een andere wereld leven. De andere wereld lijkt te kloppen: bij de vrijstaande villa in Beek-Ubbergen op een besneeuwde berghelling waan je je in het buitenland. Henk Sierdsema en Willy-Bas Loos, respectievelijk onderzoeker en GISmedewerker van Sovon, hebben geen geitenwollen sokken, maar wel de gedrevenheid van mensen, die van hun hobby hun werk hebben kunnen maken. Sovon is opgericht in 1973 en telt op dit moment vijftig medewerkers. Daarnaast is er een netwerk van circa vrijwilligers door het hele land, die in hun vrije tijd vogels tellen. Sovon is daarmee haast een datafabriek waar grote hoeveelheden gegevens worden verwerkt en omgezet naar zinvolle informatie. Het betreft veel meer dan een tabelletje van de hoeveelheid wilde ganzen in Nederland. De kaarten en cijfers van Sovon zijn de basis voor vogel- en natuurbescherming en voor terreinen milieubeheer. De eerste vogelatlassen In de jaren zeventig bestonden er nog geen overzichten van de verspreiding van broedvogels in Nederland. Dat was aanleiding een project te starten om een atlas voor broedvogels samen te stellen. Enkel met vrijwilligers zijn talloze gegevens verzameld. De waarnemingen zijn in kaart gezet: stippen zijn daarbij met de hand in kaarten weergegeven. Het in 1973 gestarte project leidde zeven jaar later tot de uitgave van de eerste broedvogelatlas. Het is een indrukwekkend boek, maar het kent ook zijn beperkingen: het toont een momentopname in het broedseizoen van de verspreiding van de broedvogels. Het zegt niets over aantallen vogels of over de andere seizoenen. Eventuele trends zijn hier niet te vinden. Ondertussen was besloten ook een jaaratlas te maken met een kaart voor elke maand. In 1987 zag de Atlas van de Nederlandse Vogels het daglicht. Hierin zijn ook de vogels opgenomen, die niet in Nederland broeden en de atlas vertelt iets over alle seizoenen. Beide atlassen gebruiken gridcellen van 5x5 kilometer. Methodes De atlassen vielen goed en voorzagen in een behoefte. Er bleven echter vragen over waarop de atlassen geen antwoord gaven, met name waar het gaat om het detailniveau, de aantallen vogels en eventuele trends. Voor de tweede broedvogelatlas, die is verschenen in 2002, is daarom aan de waarnemers gevraagd van een groot aantal soorten een schatting te maken van de aantallen per gridcel van 5x5 kilometer. Voor het vergroten van het detailniveau is gekozen voor een steekproefbenadering. In elke gridcel zijn acht kleinere cellen van één vierkante kilometer aangewezen, waarin gedurende twee maal een uur is waargenomen welke vogelsoorten zich daar bevonden. In afbeelding 1 zijn de gridcellen te zien waar buizerds zijn waargenomen. Met behulp van ruimtelijke interpolatie op basis van kriging ontstaat een kaart met de relatieve dichtheid van de buizerd in Nederland (afbeelding 2). Van alle 10 Maart

11 Artikel nschap vogelsoorten kan zo een dichtheidskaart worden gemaakt. Het betreft de relatieve dichtheid, omdat bij deze methode niet wordt gekeken naar absolute aantallen, maar alleen naar het al dan niet vóórkomen van een vogelsoort tijdens de twee bezoeken van een uur. Naast de informatie over verspreiding ontstond in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw tevens een behoefte aan informatie over trends.daarom trad een verschuiving op in de waarnemingen: steeds vaker werden tellingen verricht. Onder andere de zogenaamde punt-transect tellingen: op vaste punten worden jaarlijks op een vast moment gedurende vijf minuten alle vogels geteld. Dit levert schattingen van aantallen en na verloop van jaren worden ook trends zichtbaar. Door nu gegevens van tellingen in proefvlakken te combineren met de relatieve dichtheid kan een schatting worden gemaakt hoeveel vogels van een bepaalde soort op elke plek in Nederland voorkomen. Daarbij wordt ook rekening gehouden met een groot aantal landschapsvariabelen, zoals de bodemsoort, de openheid van het landschap, het percentage grasland, en nog vele andere. Door het gemaakte model weer te vergelijken met de waarnemingen ontstaat een residuenkaart, die informatie geeft over lokale factoren of over variabelen, die nog geen deel uitmaken van het model. De toekomst De werkzaamheden van Sovon zijn uitgegroeid van eenvoudige waarnemingen tot complexe statistische ruimtelijke analyses. Daarmee zijn grote hoeveelheden gegevens gemoeid en er is veel rekenkracht voor nodig. Sovon neemt deel aan een project van het Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica (IBED) van de Universiteit van Amsterdam waarin onderzoek gedaan wordt naar mogelijke toekomstige toepassingen van internet. De buizerd (foto: Harvey van Diek, Ooij) Afbeelding 2: Het combineren van gegevens uit diverse bronnen leidt tot de relatieve dichtheidskaart van de buizerd in Nederland (wit: weinig buizerds; rood: veel buizerds). Binnen dit project wordt een aantal deelprojecten onderscheiden waarvan Ecogrid er één is. Ecogrid tracht een grid van computers te realiseren, die gezamenlijk kunnen functioneren. Op deze wijze zijn gegevens gedistribueerd op te slaan en, misschien nog belangrijker, kan voor de statistische analyses gebruik worden gemaakt van de rekenkracht van een groot aantal computers. Belanghebbenden Eén van de partijen die geïnteresseerd is in de gegevens van Sovon is het CBS. De genoemde monitoringprojecten vinden plaats in het kader van het Netwerk Ecologische Monitoring waarin ook het CBS participeert. De genoemde punt-transect tellingen worden bekostigd door het CBS en Sovon zelf. Verder maken onder meer het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en Rijkswaterstaat bij hun werkzaamheden gebruik van informatie van Sovon. Naast deze structurele afnemers is er een aantal organisaties die op incidentele basis meer informatie willen hebben over het voorkomen van vogels in bepaalde gebieden, zoals bijvoorbeeld Staatsbosbeheer. Een derde pijler onder de werkzaamheden van Sovon zijn onderzoeks opdrachten, bijvoorbeeld voor meer gedetailleerde onderzoeken naar de toename of afname van bepaalde vogelsoorten, bijvoorbeeld de grutto. De grutto Zeventig procent van de wereldpopulatie van de grutto bevindt zich in Nederland. Daarmee heeft Nederland een grote verantwoordelijkheid voor het voortbestaan van deze vogelsoort. De grutto draagt in hoge mate bij aan het gezicht van het Nederlandse weidelandschap. Dat het aantal paren grutto s in Nederland is teruggelopen van naar is dan ook verontrustend. Gelukkig groeit het besef dat het anders kan. In opdracht van de Vogelbescherming Nederland heeft Sovon een gedetailleerd onderzoek verricht naar de grutto. Op basis Maart

12 Artikel De grutto (foto: Harvey van Diek, Ooij) Afbeelding 3: De gruttokaart van Nederland laat de gebieden zien die geschikt zijn voor de grutto (in rood weergegeven). van territoriumkarteringen, nestvondsten, grootschalige kartering en een turfmethode is de gruttokaart van Nederland voor 2004 samengesteld (afbeelding 3). Luchtmacht Op 15 juli 1996 vond in Eindhoven de ramp met het Hercules-vliegtuig plaats. Die ramp trok veel aandacht, vooral door een tekortschietende communicatie tussen hulpverleners en autoriteiten: de hulpverleners wisten niet, dat er een militair fanfarekorps aan boord was. Velen is daardoor waarschijnlijk de oorzaak van de ramp ontgaan: een wolk van spreeuwen en kieviten. De ramp illustreert het belang van goede informatie over vogels voor de luchtmacht. Vliegtuigen van de luchtmacht vliegen vaak op vrij lage hoogte en lopen daardoor het risico op aanvaringen met vogels. Omdat het hier gaat om éénmotorige vliegtuigen kunnen de gevolgen van een aanvaring al snel fataal zijn, niet alleen voor de vogel. Omdat vooral wolken vogels gevaar opleveren, zijn vooral die vogelsoorten van belang die in groepen leven. Sovon heeft samen met de Universiteit van Amsterdam voor 65 vogelsoorten elk 24 verspreidingskaarten gemaakt, voor iedere maand twee, waarop de verspreiding van deze vogels te zien is. Deze kaarten zijn opgenomen in het Bird Avoidance Model, het product van de samenwerking van de Uva, Sovon en de Luchtmacht. De luchtmacht kan zo risico-gebieden mijden. Ook de burgerluchtvaart heeft belang bij goede informatie over het voorkomen van grote hoeveelheden vogels. Burgervliegtuigen vliegen op grotere hoogte, zodat risico s zich alleen rond luchthavens voordoen. Bovendien gaat het hier om toestellen met meer motoren, waardoor de gevolgen minder ernstig zijn. De kosten, die gepaard gaan met aanvaringen kunnen echter toch groot zijn: bij uitvallende motoren wordt omgedraaid of een tussenlanding gemaakt. Brussel Vanuit de overheid wordt steeds meer het belang onderkend van het behoud van een aantal natuurwaarden. Dit belang heeft zijn weerslag gevonden in een aantal regels, zowel vanuit Brussel als vanuit Den Haag. Op landelijk niveau hebben we de Flora- en Faunawet, die op 1 april 2002 in werking is getreden. Deze wet regelt de bescherming van soorten. Hieronder vallen bijvoorbeeld een aantal inheemse plantensoorten, de meeste van nature in Nederland voorkomende zoogdieren en reptielen, maar ook alle vogelsoorten, die van nature op het Europese grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie voorkomen. Vanuit Brussel komt de vogelrichtlijn, de EG-richtlijn inzake het behoud van de vogelstand (79/409/EEG, 2 april 1979), die al op 6 april 1981 in werking is getreden. Het is een Europese richtlijn die betrekking heeft op de instandhouding van alle natuurlijk in het wild levende vogelsoorten op het Europese grondgebied van de Lidstaten van de Europese Unie. Het betreft de bescherming, het beheer en de regulering van deze soorten en stelt regels voor de exploitatie daarvan. De richtlijn is van toepassing op vogels, hun eieren, hun nesten en hun leefgebieden. De Lidstaten zijn verplicht alle nodige maatregelen te nemen om de bedoelde vogelsoorten een voldoende gevarieerdheid van leefgebieden en een voldoende omvang ervan te beschermen, in stand te houden of te herstellen. Op basis van de vogelrichtlijn worden gebieden aangewezen waar een speciaal regime geldt. Onderzoeken zoals die naar het voorkomen van de grutto zijn onmisbaar voor het aanwijzen van gebieden die van belang zijn voor het voortbestaan van kwetsbare soorten. Robin Wevers is freelance schrijver van geo-ict-artikelen.voor meer informatie over de in dit artikel besproken onderwerpen kijkt u op 12 Maart

13 EEN KLEURENPRINTER VAN FORMAAT ,- excl. BTW HP DESIGNJET 4500 Resolutie tot 2400 x 1200 dpi Lijnaccuratesse met zwart pigment tot 0,1% Printsnelheid tot 100 A1/u Automatische papiersnijder Optionele uitvoereenheid Optionele automatische inlinevouwmachine Bestelnr.: Q1271A Met de nieuwe HP DesignJet 4500 haalt u niet zomaar een printer in huis. Want hiermee print u moeiteloos in elke kleur, op elk formaat. Zelfs tot A0. Door de twee automatisch wisselende papierrollen kan er continu geprint worden. En met de Embedded Webserver is op elk tijdstip het exacte verbruik per opdracht zichtbaar. Bovendien blijven de operationele kosten door de extra zuinige high-capacity kleureninktcartridges bijzonder laag. Zo print de HP DesignJet 4500 zelfs goedkoper dan de meeste zwart-witprinters. Wilt u de HP DesignJet 4500 in het groot zien? Bel dan voor een livepresentatie met Of kijk op HP DESIGNJET 4500 PS ,- (excl. BTW) Bestelnr.: Q1272A HP DESIGNJET 4500 mfp ,- (excl. BTW) Bestelnr.: Q1276A Bel Kijk op Raadpleeg uw HP Business Partner Copyright 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. HP behoudt zich het recht voor om zonder vooraankondiging wijzigingen aan te brengen in materialen, specificaties of accessoires.

14 Artikel Henk Pauwels Nederlander met meeste degree confluences. Degree Confluence Project (DCP): Door Herman Tjesse de Haan Wie op zoek is naar een alternatieve gezonde verslaving kan het Degree Confluence Project (DCP) eens overwegen. De wereld over, op zoek naar mooie coördinatensnijpunten. Het enige wat je nodig hebt is een GPS-ontvanger en een flinke dosis padvindersmentaliteit. Het project bestaat nu tien jaar. Is er reden voor een feestje? Het paaltje naast mevrouw Pouwels geeft het punt 45 00'00"N 0 00'00"E weer in Frankrijk. Een mooie vangst voor een confluence hunter. Zoek GPS op Internet en je krijgt bijna tweehonderd miljoen hits. Met het woord padvindersmentaliteit is het meer dan zestig keer raak. De combinatie van beide lemma s levert twee resultaten op, maar geen van de twee is gerelateerd aan het DCP, het Degree Confluence Project. Gebruik je echter het woord Confluence, dan is het meteen raak. Het DCP is een project waarvan iedereen in de wereld projectmedewerker kan zijn, mits je je eigen onkosten betaalt. Deadlines zijn er niet en je mag zelf bepalen wanneer je voor het DCP werkt. Dat verklaart misschien de grote animo om mee te doen. Wat is de taak van de vrijwilliger? Ga naar buiten met een GPS-ontvanger en zoek een plek op waar een gehele lengte- en breedte graad elkaar snijden. Maak vervolgens foto s van die plek en omgeving. Het snijpunt wordt een degree confluence genoemd. Natuurlijk zijn niet alle locaties altijd even gemakkelijk te bereiken. Verder wordt verwacht dat je een korte omschrijving levert van de natuur en cultuur op die plek, beschrijft hoe je er gekomen bent en welke ontberingen je hebt doorstaan. Specifieke voorwaarden en tips zijn op de DCPwebsite te vinden. Bergen, woestijn, water en oerwoud zijn in dit project de grootste risicofactoren. De projectleider van het DCP is een Amerikaanse IT-er, Alex Jarrett. Op de DCP-website staat dat het hem intrigeert om plaatsen op aarde te bezoeken, die op een mooi rond geografisch coördinaat liggen, zoals bij 14 Maart

15 tien jaar later Geografische coördinaten zijn coördinaten die met behulp van breedtegraden en lengtegraden een exacte locatie op aarde weergeven. Breedtegraden worden ook wel parallellen genoemd en lengtegraden meridianen. De langste breedtegraad is de evenaar. De breedtegraden worden opgedeeld in noorder- en zuiderbreedte met de evenaar als nulpunt. De lengtegraden worden opgedeeld in ooster- en westerlengte met de nulmeridiaan of greenwichlijn als nulpunt. voorbeeld 43 00'00"N 72 00'00"W. Wat zou daar te doen zijn? Jarrett vraagt zich af of ook andere mensen dit als een unieke plaats herkennen. Jarrett hoopt zo mensen aan te moedigen om naar buiten te gaan, rond te struinen in gebieden waar ze normaal nooit zouden komen en er foto s te maken. Zelf heeft hij een aantal degree confluences bezocht en de foto s op zijn eigen website geplaatst. Niet lang daarna ontdekken anderen zijn website en ook zij bezoeken degree confluences. Het veroorzaakt een kettingreactie. Jarrett hoefde niets te doen om anderen te enthousiasmeren. In 2006 bestaat het project tien jaar. Er zijn inmiddels bijna achtduizend mensen geweest die erop uit gingen om plaatsen in de wereld te bezoeken, waar normaal gesproken geen hond komt. Wat drijft deze mensen om mee te doen aan dit onalledaagse project? Padvindersmentaliteit In Nederland zijn maar zeven degree confluences en ze zijn allemaal bezocht. Eén van de bezoekers is Henk Pouwels, een remote-sensingspecialist. Hij heeft achttien degree confluences op zijn naam staan en is daarmee de fanatiekste Nederlander op dit gebied. Wat drijft hem? Fotograferen is één van mijn hobby s en dat kan ik mooi combineren met het DCP, aldus Pouwels. Hij houdt van navigeren en vertelt dat hij door het DCP onverwacht in erg mooie gebieden is geweest. Henk Pouwels is naar eigen zeggen beslist niet verslaafd aan het DCP. Hij ziet het als leuk tijdverdrijf tijdens de vakantie. De meeste mensen gaan overigens niet alleen op pad. De echte DCP-er neemt vaak andere op sleeptouw. Zo ontstond ooit de kettingreactie van snijpuntzoekers. Anderen doen mee om een land op een andere manier te bekijken en in contact komen met de lokale bevolking. Targ Parsons, een Amerikaanse IT-er in Hongkong doet dit bijvoorbeeld. Hij bezoekt China niet met een reisgids om uit te komen op de geijkte toeristische plaatsen, maar aan de hand van het DCP. Inmiddels heeft hij meer dan honderd degree confluences in China bezocht, afgelopen zomer twee dozijn in een maand tijd. Zijn gedetailleerde reisverslagen zijn te lezen op de DCPwebsite. Greg Michaels bezoekt vooral hooggelegen degree confluences. De beschrijving van zijn ontberingen om het punt 30 00'00"N 90 00'00"E in Tibet te bereiken is het lezen meer dan waard. De Duitse Familie Liska heeft heel Duitsland gedaan en gaat nu over op Frankrijk. Het project is een succes. Vorig jaar is 25 procent van de te bezoeken degree confluences bezocht en bijna elke dag worden nieuwe of opnieuw bezochte degree confluences aan het DCP toegevoegd. Wat Alex Jarret hoopte gebeurde, talloze mensen trekken erop uit om naar gebieden te gaan waar ze waarschijnlijk nooit zouden komen en leggen de wereld op een unieke manier vast met foto s. Het tienjarig bestaan van het DCP is daarom zeker een feestje waard. Herman Tjesse de Haan is freelance schrijver van geo-ict-artikelen. Voor meer informatie over de in dit nummer besproken onderwerpen surft u naar Wat hebben Smallworld ESRI en Oracle Gemeenschappelijk? De Geo-consultants van Realworld Realworld OO Systems Venusstraat JH Culemborg Geografische systemen Maart

16 Artikel Geoloketten Vrijheid in verbondenheid Geoinformatie kunnen vinden en Door: Robin Wevers De mogelijkheden van het werken met geografische gegevens worden groter en groter; het aantal toepassingen stijgt. De hoeveelheid gegevens en aanbieders houdt daarmee gelijke tred. Het project Geoloketten beoogt een raamwerk te ontwikkelen dat een laagdrempelige toegang garandeert voor deelname en gebruik van geo-informatie. 1 Beschikbaar Kenbaar Tegenwoordig kun je een scala aan kaartgerelateerde informatie vinden op internet. Maar hoe kan de gebruiker in deze berg gegevens nu de informatie vinden die hij zoekt? Bij een gerichte vraag is het niet altijd duidelijk hoe deze vraag gesteld kan worden, laat staan dat het juiste antwoord gevonden wordt. Het is evenmin altijd duidelijk bij welke organisatie je de gewenste informatie moet zoeken. In het kader van Ruimte voor Geoinformatie wordt het project Geoloketten - Vrijheid in verbondenheid uitgevoerd, waarin getracht wordt hierin verandering te brengen. Het project beoogt een raamwerk te ontwikkelen dat een laagdrempelige toegang garandeert voor deelname aan en gebruik van het netwerk van geoloketten. Bekend Bereikbaar Bruikbaar Duidelijk Hanteerbaar Betrouwbaar Betaalbaar Vindbaar Merijn Backx Het project Geoloketten concentreert zich op de buitenste twee schillen van het toegankelijkheidsmodel van Backx (bekendheid en de bereikbaarheid). De bruikbaarheid (de binnenste schil uit het model) is de verantwoordelijkheid van de individuele aanbieders. 3 Vraag en aanbod Voor het aanpakken van actuele vraagstukken op het gebied van ruimtegebruik, mobiliteit, economische ontwikkeling, waterbeheer en milieukwaliteit is geografische kennis van cruciaal belang. De toenemende complexiteit van de vraagstukken vereist een geïntegreerde benadering; horizontaal geïntegreerd in de zin van interdisciplinaire samenwerking, verticaal geïntegreerd door interbestuurlijke samenwerking. Deze integratie vraagt om een soepele informatie-uitwisseling. Aan deze uitwisseling van kennis hapert het vaak. De reden hiervan is niet zozeer de beschikbaarheid van informatie. Overheden, kennisinstituten en commerciële bedrijven beschikken tegenwoordig over een schat aan geografische informatie van hoge kwaliteit. Oorzaak van het probleem is vooral dat het werkveld van geografische informatie er niet in slaagt om vanuit de vraagstelling gebruikers en aanbieders bij elkaar te brengen. Maatschappelijk en economisch heeft deze situatie negatieve gevolgen. Het kost veel geld om aan de juiste informatie te komen, processen worden vertraagd, de burger is niet goed geïnformeerd, plannen zijn soms onevenwichtig en urgente problemen komen moeizaam tot een oplossing. Veel gegevensverzamelingen worden aangelegd en onderhouden voor het uitvoeren van wettelijke taken van de overheid. Vanuit die primaire toepassing is ook in de bekostiging voorzien. Er bestaat een behoefte om deze bestaande gegevensverzamelingen voor aanvullende toepassingen in te zetten. De beperkte toegankelijkheid bemoeilijkt dit, waardoor kansen voor het terugverdienen van investeringen in opgebouwde gegevensverzamelingen onbenut blijven. Om hier verandering in te brengen moet de mismatch tussen vraag en aanbod worden opgeheven. Daarvoor moet helder worden hoe maatschappelijke vragen op basis van het aanwezige aanbod aan geoinformatie optimaal kunnen worden beantwoord. Ook moeten de soms latent aanwezige vragen en behoeften concreet worden gemaakt. Eventuele barrières, organisatorisch, financieel, juridisch en technisch, moeten worden weggenomen. Raamwerk In het verleden is middels het Clearinghouse Geoinformatie getracht een soort paraplu te creëren over de in Nederland aanwezige geoinformatie. De benadering was top-down, onder andere doordat de toenmalige technologie nog relatief beperkte mogelijkheden bood. Inmiddels zijn de destijds gebruikte technologie en standaarden achterhaald. Bij het RGI is een proposal ingediend voor het inrichten van een nieuw centraal toegangspunt voor geoinformatie op basis open 16 Maart

17 Artikel mogen gebruiken standaarden en webservices. In dit project wordt de toegang het geoloketten-netwerk en diverse portalen geregeld. Daarop aansluitend beoogt het project Geoloketten vervolgens een raamwerk te bieden van regels en afspraken om de verschillende bestaande geoloketten te verbinden tot één samenhangend netwerk. Er is hier nadrukkelijk gekozen voor een betrokkenheid van een flink aantal aanbieders en beheerders van informatie. Deelnemers in het project zijn onder andere Alterra, TNO (DINO), DLG en Rijkswaterstaat. Hierbij wordt de verwachte vraag van de eindgebruiker als uitgangspunt gehanteerd. Het project Geoloketten richt zich niet op het ontwikkelen van standaarden, maar op het maken van afspraken voor het toepassen van bestaande standaarden en het signaleren van hiaten in deze standaarden. Het project zal uitsluitend gebruik maken en voortbouwen op bestaande ICT en OpenGIS standaarden. Het project Geoloketten concentreert zich op de buitenste twee schillen van het toegankelijkheidsmodel van Backx (bekendheid en de bereikbaarheid). De bruikbaarheid (de binnenste schil uit het model) is de verantwoordelijkheid van de individuele aanbieders. De geoloketten Niet alleen wordt gewerkt aan het raamwerk voor de geoloketten, er wordt tevens getracht bestaande loketten te verbinden en nieuwe loketten te ontwikkelen. Dit netwerk is tevens de proeftuin voor wetenschappelijk onderzoek, dat eveneens deel uit maakt van dit project. Via een geoloketten-portaal krijgen externe gebruikers toegang tot een aantal geoloketten, die omwille van de overzichtelijkheid in een vijftal groepen zijn verdeeld. Het groene loket richt zich op milieu en natuur (RIVM, DLG, Alterra, RWS-AGI), het bruine loket is voor de ondergrond (ISRIC, TNO-NITG, Alterra), het rode loket betreft gebouwgegevens (DataLand, IOG-Geo, ESRI), het witte loket richt zich op aardobservatie (NLR en ESRI) Het project zorgt voor een raamwerk van geoloketten en het zwarte loket gaat over de infrastructuur (RWS-AGI,Grontmij). In dit laatste loket wordt tevens een case uitgewerkt, waarbij een webservice van een commerciële aanbieder gebruikt wordt om gegevens aangeboden door een overheidsinstantie (RWS-AGI) te ontsluiten voor individuele gemeenten bij het beheer van wegen. De case laat ook zien hoe, gebruikmakend van het netwerk van geoloketten, vragers ook weer aanbieders kunnen worden bij het realiseren van een landelijke database met wegkenmerken. Het project heet voluit Geoloketten vrijheid in verbondenheid. De verschillende loketten blijven volledig de zeggenschap houden over hun eigen gegevens en de organisatie van die gegevens. Anderzijds worden er wel afspraken gemaakt om de toegankelijkheid en de vindbaarheid van de gegevens te optimaliseren. Hiervoor wordt een aantal spelregels vastgelegd aangaande de inhoud en de kwaliteit van geoinformatie, over de wijze waarop de geoinformatie gepresenteerd wordt en over de techniek. De set van afspraken levert een raamwerk. Marc Hoogerwerf, namens Alterra projectleider van het project filosofeert: Ook leveranciers van geoinformatie die niet in het project participeren kunnen makkelijk aanhaken. Ook de basisregistraties kunnen eventueel met hetzelfde mechanisme worden ontsloten. Vraagsturing Het centrale thema van het project Geoloketten is: geo-informatie kunnen vinden en mogen gebruiken. Daarom is in het project een manifest opgesteld om dit nader vast te leggen in een aantal aspecten. De eerste daarvan is de verheldering van de vraag: het netwerk moet de gebruiker helpen bij het formuleren van de vraag. In een dialoog met de gebruiker moet deze ondersteund worden bij het vinden van een passend antwoord. Dat gaat veel verder dan het bieden van een zoekfunctie op trefwoorden. Het netwerk moet als het ware begrijpen wat de gebruiker zoekt, zelfs als deze niet de juiste vraag stelt: Bedoelt u misschien? De gebruiker moet worden geholpen de juiste vraag te stellen. Het systeem zal daarvoor enige intelligentie moeten hebben en moeten kunnen leren van eerdere bezoekers. Het netwerk moet verder keuzevrijheid bieden aan de gebruiker bij het vinden van een oplossing die maximaal voldoet aan zijn eigen criteria. Als er meerdere aanbieders van vergelijkbare gegevens zijn, is de gebruiker de enige die bepaalt wat hij wil en wat goed voor hem is. Het netwerk moet het bovendien mogelijk maken om bronnen van verschillende aanbieders op prijs, kwaliteit en gebruiksvoorwaarden te vergelijken. Dit laatste klinkt eenvoudig, maar de praktijk valt tegen: er zijn Maart

18 Artikel Vrijheid in verbondenheid vele verschillende aanbieders van gegevens zijn, die elk hun eigen gebruiksvoorwaarden hebben. Het project Geoloketten gaat niet trachten dit op elkaar af te stemmen, maar wel om de belangrijkste punten inzichtelijk te maken voor de afnemer. Wetenschappelijk onderzoek Het project Geoloketten wordt onderbouwd met wetenschappelijk onderzoek, uit te voeren door de Technische Universiteit Delft en de Universiteit Wageningen. Er wordt nader onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid van informatie, onder andere naar het genoemde schillenmodel van Backs. Ook economische en juridische aspecten worden onder de loep genomen. Aansprekend is het onderzoek naar succes- en faalfactoren bij loketten en netwerkvorming. De individuele loketten in het netwerk van geoloketten vormen hierbij de studieobjecten. Er moet geleerd worden van behaalde successen, maar ook van zaken, die niet naar wens lopen. Een onderzoeker gaat meedraaien in de ontwikkeling van de loketten en analyseren welke factoren bijdragen in het al dan niet succesvol zijn van deze loketten. Toekomst Iedere GIS er zal het aanspreken: een project om geo-informatie beter vindbaar te maken. Wat gebeurt er als het project afgelopen is? Jan Kooijman, namens TNO betrokken bij het project, stelt: Dadelijk hebben we een netwerk waar iedereen aan zit, maar wie zorgt er dat het in de lucht blijft? De gebruikte technieken, standaarden en afspraken moeten ook worden beheerd. Vanuit het project zal daarom ook aan de continuïteit nadrukkelijk aandacht worden besteed. Robin Wevers is freelance schrijver van geo-ict-artikelen. Voor meer informatie over de in dit artikel besproken onderwerpen kijkt u op en 18 Maart

19 Bedrijf/trainingsinstituut: Trainingswijzer Bedrijf/trainingsinstituut: NedGraphics CAD/GIS Ir. D.S. Tuynmanweg PN Vianen of.be GIS Trainingen: Autodesk MAP MapInfo Professional NedView-applicaties en -koppelingen Telefoon cursussen Telefoon algemeen contactpersoon: mevrouw K. van t Reve INFOTECH GIS-TRAININGEN Gecertificeerde AGI GIS Trainingen op Esri/MapInfo platform nu ook in de Benelux. Trainingen op ESRI/MapInfo platform: - Toepasbaarheid GIS (outsourcing) voor uw organisatie; - MapInfo/ArcGIS foundation en Advanced - GIS Criminaliteit & Veiligheid (>250 crime analysts getraind! - GIS en (weg)netwerkberekeningen voor o.a. bereikbaarheidsstudies & logistiek (Gratis Netwerkmodule RouteViewPro) Locaties o.a. Utrecht, Breda, Brussel en op locatie INFOTECH ON- EN OFFSHORE (INDIA) GIS, ENGINEERING & IT DIENSTVERLENING? of GeoMETIUS bv geeft op reguliere basis diverse trainingen en workshops in het trainingscentrum in Alphen a/d Rijn. NedGeodataManager NedGeodataWarehouse NedBrowser De trainingen die ondermeer gegeven worden zijn: GPS-training RTK meten GPS-training Post Processed meten GPS-training ESRI-Arcpad GPS-introductiecursus (Geodesie & GIS) Diverse opfriscursussen Al onze trainingen kunnen volledig op maat en behoefte worden samengesteld zodat een ieder zijn doelstelling(en) hierin zal kunnen behalen. Voor meer info bel naar of mail naar Master of Science GIMA In de masteropleiding GIMA worden aangeboden: kennis van en vaardigheden in geo-informatiemanagement: hoe geo-informatie projecten of organisaties te managen kennis van en vaardigheden in geo-informatietoepassingen: waar kan geo-informatie worden toegepast technologische en methodologische geo-informatievaardigheden: hoe geo-informatie toepassen Specifieke kenmerken Voor studenten èn werkenden uit binnen- en buitenland Voltijds en deeltijd programma Blended learning = contactonderwijs + afstandsonderwijs Modules + stage + thesis Opleiding tot geo-informatie-manager en specialist Geïnteresseerd? Intergraph Security, Government & Infrastructure Leren, Bereiken en Groeien Intergraph biedt verschillende cursussen en workshops voor Geospatial toepassingen. Het doel van onze opleidingen is een succesvolle en effectieve implementatie en toepassing van onze producten. Deze omvatten praktisch cursusmateriaal en begrijpelijke documentatie. Onze opleidingen: GeoMedia-GeoMedia Professional-GeoMedia WebMap-GeoMedia voor Developers-GeoMedia Grid-Oracle Spatial-IntelliWhere OnDemand-Plotten met GeoMedia-G/Technologie. Voor meer informatie: Intergraph Benelux B.V., Siriusdreef 2, 2132 WT Hoofddorp Tel: of Educating GIS Professionals Worldwide Postgraduate Certificate, Diploma and MSc Programme by distance learning providing students with the knowledge and skills necessary to translate management and scientific problems into GIS. Please visit our website: For more information please contact us: UNIGIS Amsterdam - Vrije Universiteit or HP xw4300 dicht gat tussen workstation en desktop pc HP biedt veeleisende gebruikers het HP xw4300 High Performance Desktop Workstation. Dit workstation combineert grafische technologie van Intel en technologie van grafische leveranciers met de betrouwbaarheid en ondersteuning van HP. De xw4300 biedt een maximale geheugenbandbreedte 667 MHz en geïntegreerde Serial ATA (SATA) 3.0 Gigabyte per seconde RAID-functionaliteit. HP levert de xw4300 met non-ecc geheugen. Dit is een prijstechnisch gunstig alternatief voor gebruikers die vooral op zoek zijn naar hogere prestaties en flexibiliteit, maar geen strikte behoefte hebben aan real-time single-bit geheugenfoutcorrectie. Dit workstation kent ondersteuning van Windows XP Professional 64-bit Edition en de Intel 955X Express chipset en dual-core processortechnologie. Intel s dual-core Pentium D processor is geschikt voor het draaien van multithreaded applicaties of binnen multitasking omgevingen. Met de xw4300 geeft HP gebruikers die werken met grootschalige modellen de mogelijkheid om tegelijkertijd en in realtime meerdere beelden te bewegen en te bewerken, dankzij 8 gigabyte aan systeemgeheugen. CAD-gebruikers in het middensegment van de markt profiteren van hogere prestaties in 2D en 3D CADsoftware en meer opslagcapaciteit voor omvangrijke modellen. Daarnaast hebben zij de keuze uit single- of dualcore processors en 32- of 64-bit besturingssystemen. De xw4300 biedt een ultra-stil chassis dat zonder gereedschap geopend en uitgebreid kan worden, PCI Express graphics en HP s Performance Tuning Framework. Dit laatste helpt gebruikers bij het configureren van het systeem, waarbij een maatwerkconfiguratie wordt opgesteld die ervoor zorgt dat het workstation optimaal wordt afgestemd op de behoeften van de gebruiker. Maart

20 Artikel Behoud van informatie essentieel voor Total E&P Overzicht houden net zo belang Door: Lambert-Jan Koops Total E&P Nederland was één van de winnaars van de BE Awards tijdens de BE Conference van Bentley in Baltimore. De prijs voor Best Managed Environment op geospatial-gebied krijgt een bedrijf natuurlijk niet zo maar. Wat heeft Total E&P Nederland zo goed gedaan dat het een prijs verdient? Total is in Nederland bekend van de benzinepompen die in vaste regelmaat langs de snelweg opduiken. Minder bekend is dat het bedrijf ook enkele zusterondernemingen heeft. Een daarvan is Total E&P Nederland. Deze tak houdt zich sinds 1964 bezig met de opsporing en winning van aardgas in Nederland en op het Nederlandse deel van de Noordzee. Het bedrijf heeft meer dan twintig productieplatformen in gebruik. Deze voor het merendeel onbemand functionerende platformen zijn met pijpleidingen via vier gasbehandelingscentra verbonden met het vaste land waar het behandelde gas wordt afgeleverd aan de Nederlandse Gasunie. Per jaar produceert Total E & P Nederland zo'n zeven miljard kubieke meter aardgas. Het bedrijf is de op één na grootste producent van aardgas in Nederland. Geoscience-divisie Het hoofdkantoor van Total E&P Nederland staat in Den Haag. Vanuit Den Helder worden alle operationele activiteiten gecoördineerd. Er werken in totaal ongeveer 270 mensen. Een aantal doet dat op de geoscience-divisie van het bedrijf. Deze afdeling voert studies uit naar alles wat zich onder het aardoppervlak bevindt. Met deze informatie worden vervolgens nieuwe boorlocaties aangewezen of wordt in bestaande gasvelden de productie geoptimaliseerd. Huub Streng, verantwoordelijk voor kartografie en geospatial datamanagement, is werkzaam op de geoscience-divisie en legt uit dat de workflow op zijn afdeling ingewikkeld is. We gebruiken veel verschillende applicaties en grijpen bij een onderzoek vaak terug op de resultaten van een groot aantal eerdere studies en surveys. En in het algemeen geldt: hoe meer informatiebronnen we gebruiken, hoe moeilijker het is om het overzicht te bewaren. Een voordeel is dat al onze data locatiegebonden zijn. Dat maakt het mogelijk om een duidelijk en eenduidig eindresultaat te creëren, bijvoorbeeld in de vorm van een kaart van de ondergrond of een dwarsdoorsnede van de bodem. Dertig jaar gegevens De studies die Streng en zijn collega s uitvoeren zijn over het algemeen van lange duur en daardoor zijn de beschikbare gegevens kwetsbaar. Voor sommige locaties geldt dat er al dertig jaar optimaliseringsonderzoek wordt uitgevoerd. In de olie- en gasindustrie wordt echter veel gewerkt met expats, mensen die tijdelijk meewerken binnen het bedrijf. De informatie die in de hoofden van die mensen zit, mag niet zo maar 20 Maart

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening.

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. Foto: Mugmedia Het Kadaster gaat de levering van kadastrale informatie ingrijpend vernieuwen. Het huidige proces van verwerken van kadastrale

Nadere informatie

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Exact Insights powered by QlikView Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Met Exact Insights zet u grote hoeveelheden data moeiteloos om in organisatiebrede KPI s en trends.

Nadere informatie

BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR

BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR DB-vergadering 08-02-2010 BEANTWOORDING VAN VRAGEN UIT VERGADERINGEN VAN HET DAGELIJKS BESTUUR, DE COMMISSIES EN HET ALGEMEEN BESTUUR vraag van uit de vergadering van dagelijks bestuur dagelijks bestuur

Nadere informatie

Ligt uw uitdaging in het aansluiten op de voorzieningen en de distributie van basisgegevens?

Ligt uw uitdaging in het aansluiten op de voorzieningen en de distributie van basisgegevens? INTEGRATIE PLATFORM Ligt uw uitdaging in het aansluiten op de voorzieningen en de distributie van basisgegevens? Met het Neuron Integratie Platform kunt u uw informatievoorziening op betrouwbare en efficiënte

Nadere informatie

ibridge/andk the analyst s connection

ibridge/andk the analyst s connection ibridge/andk the analyst s connection ibridge / ANDK Uiteraard weet ú als criminaliteitsanalist als geen ander dat u met behulp van de Analyst s Notebook software analyseschema s handmatig kunt opbouwen

Nadere informatie

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 Nieuwsbrief BeheerVisie Nieuwsbrief BeheerVisie 2015, Editie 2 Nieuws BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 BeheerVisie geeft advies MeldDesk App Message Router MeldDesk Gebruikers Forum Nieuwe MeldDesk

Nadere informatie

Kwik-Fit verwerkt 500.000 facturen per jaar met Microsoft Dynamics AX

Kwik-Fit verwerkt 500.000 facturen per jaar met Microsoft Dynamics AX Kwik-Fit verwerkt 500.000 facturen per jaar met Microsoft Dynamics AX Een star UNIX systeem vereiste dat data van de ene applicatie in de andere werd overgetypt. Met Microsoft Dynamics AX is een volledig

Nadere informatie

Verkooporganisatie van Danica maakt verkoopkansen inzichtelijk met Microsoft Dynamics CRM 3.0

Verkooporganisatie van Danica maakt verkoopkansen inzichtelijk met Microsoft Dynamics CRM 3.0 Verkooporganisatie van Danica maakt verkoopkansen inzichtelijk met Microsoft Dynamics CRM 3.0 Om betere verkoopresultaten te behalen koos Danica voor Microsoft Dynamics CRM 3.0. Vanaf de invoering zijn

Nadere informatie

mmmm:?-:- B \ D O C (bibliotheek en documentatie) 89 2001 (2) Dienst Weg-en Waterbouwkunde Postbus 5044, 2600 GA DELFT Tol.

mmmm:?-:- B \ D O C (bibliotheek en documentatie) 89 2001 (2) Dienst Weg-en Waterbouwkunde Postbus 5044, 2600 GA DELFT Tol. mmmm:?-:- B \ D O C (bibliotheek en documentatie) Dienst Weg-en Waterbouwkunde Postbus 5044, 2600 GA DELFT Tol. 015-2518 363/364 89 2001 (2) loof Cx) 1. Rapportnummer DWW-2002-155 2. Serienummer 3. Ontvanger

Nadere informatie

Hoe maak je de BGT succesvol

Hoe maak je de BGT succesvol Hoe maak je de BGT succesvol in jouw organisatie? Hoe succesvol geworden bij de provincie Johan Janzen Succes vertalen naar jouw organisatie Willy Bakker Hoe het allemaal begon (Landmeten) Instrumentarium/hulpmiddelen

Nadere informatie

CAD IN THE CLOUD & AUGMENTED REALITY. Gebruik de (reken)kracht van het Datacenter

CAD IN THE CLOUD & AUGMENTED REALITY. Gebruik de (reken)kracht van het Datacenter CAD IN THE CLOUD & AUGMENTED REALITY Gebruik de (reken)kracht van het Datacenter EVEN VOORSTELLEN Michiel van Bergen van der Grijp Business developer CSN Groep Opgegroeid in Rotterdam 48 jaar Werktuigbouwkunde

Nadere informatie

Analyst s Workstation. the analytical collection

Analyst s Workstation. the analytical collection Analyst s Workstation the analytical collection Analyst s Workstation Analyst s Workstation is de softwareoplossing voor het verzamelen, opslaan, onderzoeken en analyseren van onderzoeksgegevens. U brengt

Nadere informatie

Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht

Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht DE KERNREGISTRATIE OPENBARE RUIMTE IS EEN ONMISBAAR INSTRUMENT VOOR IEDERE OVERHEIDSORGANISATIE DIE BEHEERTAKEN IN DE OPENBARE RUIMTE HEEFT René

Nadere informatie

UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud!

UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud! NU GRATIS OFFICE 365 VOOR STICHTINGEN & NGO S met ANBI of SBBI status UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud! Zij gingen u voor UNO Flex geeft mij letterlijk

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Samen een half uurtje delen met Roer en Overmaas. Harry Pergens

Samen een half uurtje delen met Roer en Overmaas. Harry Pergens Samen een half uurtje delen met Roer en Overmaas Harry Pergens Waarom sta ik hier Ervaringen bij de vervanging van IRIS bij Roer en Overmaas samen met jullie te delen Daarmee een bijdrage te leveren aan

Nadere informatie

Beleid en standaarden

Beleid en standaarden Beleid en standaarden Grondstof voor Nationale en Europese Geo-Infrastructuren Noud Hooyman 17-11-2004 Inhoud Wat is een Nationale Geo Infrastructuur Waar doen we het voor Stroomlijning Basisgegevens:

Nadere informatie

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk IP Services De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk Voor wie opgroeit in deze tijd is het de grootste vanzelfsprekendheid. Je zet de computer aan en je kunt mailen, chatten, elkaar spreken

Nadere informatie

Meest mobiele organisatie van Nederland

Meest mobiele organisatie van Nederland Resultaten onderzoek Meest mobiele organisatie van Nederland Juni 2013 Uitkomsten onderzoek onder top organisaties in Nederland Uitgevoerd door Keala Research & Consultancy in de periode mei tot en met

Nadere informatie

Open Data bij de Vlaamse overheid. 19 juni 2015

Open Data bij de Vlaamse overheid. 19 juni 2015 Open Data bij de Vlaamse overheid 19 juni 2015 Open Data in Vlaanderen Anno 2015 Strategisch Inhoudelijk Open Data Raamwerk 4 sporen Juridisch Technisch 2012 2013 2014 2015 2016 VIP projecten Coördinatiecomité

Nadere informatie

Ticon. De volgende generatie projectmanagement

Ticon. De volgende generatie projectmanagement De volgende generatie Optimaal Het virtueel bouwproces model binnen de GWW Virtueel bouwproces model Het fundament van Ticon is het Virtueel bouwproces model. Dit datamodel is een collectie van alle projectgegevens

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Toonaangevend in open source collaboration

Toonaangevend in open source collaboration Toonaangevend in open source collaboration Open in technologie en onderlinge communicatie ENTERPRISE OPEN COMPATIBLE Zarafa is een toonaangevend Europees softwarebedrijf op het gebied van open source groupware

Nadere informatie

Het stelsel werkt, ook voor de WOZ

Het stelsel werkt, ook voor de WOZ Het stelsel werkt, ook voor de WOZ Dataland Congres 2014 12-6-2014 Harmen Tjeerdsma Agenda Voorstellen Trends Stelsel en Neuron Ontwikkelingen WOZ Neuron WOZ Registratie Samenwerking En verder Vragen en

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Meerjarenvisie 2014-2017. In het kort

Meerjarenvisie 2014-2017. In het kort In het kort Colofon Samenstelling: Sovon Vogelonderzoek Nederland Eindredactie: Fred Hustings Lay-out: Peter Eekelder Foto s: Theo Baas, Koos Dansen. Peter Eekelder, Frans Martens, Gerben Mensink & Johan

Nadere informatie

Case Closed. Foto: Roy Beusker

Case Closed. Foto: Roy Beusker Case Closed Foto: Roy Beusker De Nationale Postcode Loterij, de Sponsor Bingo Loterij en de BankGiro Loterij vormen gezamenlijk de Goede Doelen Loterijen in Nederland. Deze loterijen streven ernaar een

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding. Marcel de Rink

Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding. Marcel de Rink Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding Marcel de Rink Open? Of Gesloten? Agenda Waarom is Esri Open? Waarin is Esri Open? Open Open Open Open Standaarden Source Data

Nadere informatie

Customer Case VIBA. Feiten in het kort:

Customer Case VIBA. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: NV Medewerkers: 100 Activiteiten: is een technische handelsonderneming met de hoofdvestiging in Zoetermeer. De organisatie telt drie divisies: Bevestigen; Machinegereedschappen

Nadere informatie

Whitepaper ChainWise bedrijfssoftware

Whitepaper ChainWise bedrijfssoftware Whitepaper ChainWise bedrijfssoftware Product ChainWise Telecom+ Jaar 2015 Alle rechten voorbehouden aan ChainWise Niets in deze uitgave mag worden gebruikt in welke vorm dan ook zonder schriftelijke toestemming

Nadere informatie

in verhuur van IT en multimedia.

in verhuur van IT en multimedia. in verhuur van IT en multimedia. slim veilig voordelig bezoekers hebben de boodschap ontvangen Livingston levert jaarlijks voor meer dan 200 beurzen, evenementen en congressen IT-oplossingen op maat. Dit

Nadere informatie

Infrastructuur. GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw

Infrastructuur. GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw Infrastructuur Advies en ondersteuning binnen de gehele infraketen GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw GEO-INFORMATIE Actuele situatie van het project en de omgeving gedetailleerd

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

Comm ant & Bouw. Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e

Comm ant & Bouw. Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e Methode en web-based software voor proces en resultaatverbetering Comm ant & Bouw Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e Frans Münninghoff Sandra Steijvers Heijmans gebruikt

Nadere informatie

Factsheet BEHEER CONSULTANCY Managed Services

Factsheet BEHEER CONSULTANCY Managed Services Factsheet BEHEER CONSULTANCY Managed Services BEHEER CONSULTANCY Managed Services We geven gedegen advies om de beschikbaarheid van uw platform en daarmee de user experience te verbeteren. Inclusief concrete

Nadere informatie

Innovatieve oplossingen in de zorg

Innovatieve oplossingen in de zorg Innovatieve oplossingen in de zorg Zoekt u E-Health oplossingen die op korte termijn inzetbaar zijn binnen het primaire zorgproces? Of die uw medewerkers ontlasten in de dagelijks registratieverplichtingen?

Nadere informatie

Case: Oxyma en Solvinity delen hetzelfde DNA

Case: Oxyma en Solvinity delen hetzelfde DNA Case: Oxyma en Solvinity delen hetzelfde DNA Oxyma helpt organisaties bij het optimaliseren van marketing- en salesprocessen en verzorgt de uitvoering daarvan. Om een brede groep klanten complete dienstverlening

Nadere informatie

Profiteer van veranderende technologieën

Profiteer van veranderende technologieën Profiteer van veranderende technologieën Lees hoe Managed Services Providers u kunnen helpen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen Uitdagingen en kansen in veranderende technologieën Ontwikkelingen

Nadere informatie

Snel te implementeren. Inpasbaar in uw situatie

Snel te implementeren. Inpasbaar in uw situatie Everything4Office ProjectManager Software voor Project Management Snel te implementeren Inpasbaar in uw situatie Economisch zeer verantwoord Everything4Office Software, Tolnasingel 1, 2411 PV Bodegraven

Nadere informatie

Vooruitgang door kennis.

Vooruitgang door kennis. Vooruitgang door kennis. Aangenaam kennis te maken KNNS (spreek uit: Kennis) is uw vakspecialist voor advies, diensten en producten op het gebied van ICT Solutions, Business Software, Office Printing,

Nadere informatie

Trainingen. Laat kennis werken. de juiste richting... trainingen

Trainingen. Laat kennis werken. de juiste richting... trainingen Trainingen Laat kennis werken de juiste richting... 1 De juiste richting... met Geometius Trainingen voor landmeters & geo-specialisten Hands-on en interactief kenmerken de die wij verzorgen. Gegeven door

Nadere informatie

Vooruitgang door kennis.

Vooruitgang door kennis. Vooruitgang door kennis. samenwerking Aangenaam kennis te maken ICT Solutions KNNS (spreek uit: Kennis) is uw vakspecialist voor advies, diensten en producten op het gebied van ICT Solutions, Business

Nadere informatie

Respons. Wie doet wat waar?

Respons. Wie doet wat waar? Wie doet wat waar? Amsterdam 2008 Alhoewel aan de gegevens in deze uitgave de uiterste zorgvuldigheid is besteed, kunnen hier geen rechten aan worden ontleend. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Geo-Informatie. AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel

Geo-Informatie. AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel Geo-Informatie AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel Sjaak Dieleman WUR, GIS Opleiding Nieuwland Geo-Informatie Detachering waterschap Ministerie van Buitenlandse Zaken (Azië) FAO - Wereld Voedsel Organisatie

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Geo informatieplan 2013-2016 Koggenland op de kaart

Geo informatieplan 2013-2016 Koggenland op de kaart Geo informatieplan 2013-2016 Koggenland op de kaart Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Verantwoording 2012 4 2.1 Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) 4 2.2 Diversen 4 3 Nieuwe ontwikkelingen 5 3.1

Nadere informatie

i2 TextChart text visualized

i2 TextChart text visualized i2 TextChart text visualized i2 TextChart i2 TextChart is een krachtige tool waarmee u ongestructureerde tekstbestanden eenvoudig kunt structureren en de informatie hierin kunt visualiseren. Uw gegevens

Nadere informatie

100% flexibiliteit in communicatie

100% flexibiliteit in communicatie 100% flexibiliteit in communicatie Ongelimiteerde expertise en capaciteit in één projectorganisatie met vier gerenommeerde partners Group of companies Group of companies 100% flexibiliteit in communicatie

Nadere informatie

tel: 056 60 75 09 fax: 056 61 43 12 gwen@lijn-applications.be

tel: 056 60 75 09 fax: 056 61 43 12 gwen@lijn-applications.be http://www.lijn-applications.be Toekomststraat 34a 8790 Waregem tel: 056 60 75 09 fax: 056 61 43 12 www.lijn-applications.be gwen@lijn-applications.be Lijn-Applications is een gespecialiseerde firma die

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Digitale Plannen en de nieuwe WRO

Digitale Plannen en de nieuwe WRO Digitale Plannen en de nieuwe WRO Afstemming tussen Geo-Informatiemodellen Paul Janssen, Geonovum Presentatie Wie is Geonovum? Wat is een geo-informatiemodel? Rol van een geo-informatiemodel Stelsel van

Nadere informatie

Optimaliseer de performance van uw dienst

Optimaliseer de performance van uw dienst Whitepaper Optimaliseer de performance van uw dienst Succes van uw online applicatie hangt mede af van de performance. Wat kunt u doen om de beste performance te behalen? INHOUD» Offline sites versus trage

Nadere informatie

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G WAT KOMT ER NA BIM I N H O U D Wat komt er na BIM BIM is het begin LEAN bouwen Projectinformatie altijd en overal beschikbaar Informatiemanagement verbeteren Samenwerken en communicatie Procesoptimalisatie

Nadere informatie

Referentiecase. PNO Consultants econnect@work

Referentiecase. PNO Consultants econnect@work Referentiecase PNO Consultants econnect@work PNO Consultants was op zoek naar een oplossing om documenten en e-mails uniform op één centrale plaats op te slaan. Uiteindelijk zijn wij terecht gekomen bij

Nadere informatie

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR BEVEILIGINGSARCHITECTUUR Risico s onder controle Versie 1.0 Door: drs. Ir. Maikel J. Mardjan MBM - Architect 2011 cc Organisatieontwerp.nl AGENDA Is een beveiligingsarchitectuur wel nodig? Oorzaken beveiligingsincidenten

Nadere informatie

Het Kadaster. RD_Brochure opmk 26-09-2003 09:50 Pagina 1

Het Kadaster. RD_Brochure opmk 26-09-2003 09:50 Pagina 1 RD_Brochure opmk 26-09-2003 09:50 Pagina 1 Het Kadaster Het Kadaster verzamelt gegevens over registergoederen in Nederland, houdt deze bij in openbare registers en op kadastrale kaarten en stelt deze gegevens

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Ordina ICT Talent Development. Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst?

Ordina ICT Talent Development. Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst? Ordina ICT Talent Development Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst? Waarom het thema ICT Talent Development? 2 Onze klanten hebben een structurele behoefte aan gekwalificeerde ICT professionals

Nadere informatie

Literatuur Projectmatig Werken

Literatuur Projectmatig Werken Literatuur Projectmatig Werken Onderstaande boeken behandelen de meest gebruikte methodieken van projectmatig werken. Prince 2 is vooral voor ICT-projecten geschikt. Overheden kiezen vaak voor een bepaalde

Nadere informatie

Op Europees niveau is de soort in de periode 1980-2011 met 52% afgenomen, en ten opzichte van 1990 met 6%.

Op Europees niveau is de soort in de periode 1980-2011 met 52% afgenomen, en ten opzichte van 1990 met 6%. 1 De spreeuwenstand gaat vanaf eind jaren zeventig achteruit. Over de periode 1984-2012 is de broedpopulatie in Nederland zelfs met gemiddeld 4% per jaar afgenomen. Daardoor resteert momenteel minder dan

Nadere informatie

Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best. Praktische informatie

Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best. Praktische informatie Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best Praktische informatie De informatie in dit document vertegenwoordigt de huidige visie van Microsoft Corporation op zaken die ten tijde

Nadere informatie

Delft in 3D. Irene De Bel

Delft in 3D. Irene De Bel Delft in 3D TU Delft gaat driedimensionaal. Terwijl 'Google Earth' het grote publiek laat kennismaken met tweedimensionale geografische informatiesystemen (GIS), werkt de TU aan driedimensionale GISmodellen

Nadere informatie

ARCADIS Imagine the result E-learning bij de implementatie van een DMS

ARCADIS Imagine the result E-learning bij de implementatie van een DMS ARCADIS Imagine the result E-learning bij de implementatie van een DMS 1 Agenda Korte introductie ARCADIS Document management als pijler van programma Digitaal samenwerken Doelstellingen (opleiding, support,

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen.

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Praktijkplein Titel: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Toepassing: Beknopte samenvatting van twee implementatiemethodieken en hun toepassing bij het implementeren van een operational

Nadere informatie

Cocon. Speer IT. Speer IT. Alles wat u wilt weten over uw glasvezelnetwerk. Cocon in het kort: glass fiber registration systems

Cocon. Speer IT. Speer IT. Alles wat u wilt weten over uw glasvezelnetwerk. Cocon in het kort: glass fiber registration systems Cocon in het kort: speciaal ontwikkeld voor glasvezel, helder overzicht netwerk, snel iedere gewenste informatie, automatische routering en budgettering, werken in heden en toekomst, projectmatig werken,

Nadere informatie

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Atlas Copco

Nadere informatie

Mensen en Natuur PLANNEN MET NATUUR! Inleiding

Mensen en Natuur PLANNEN MET NATUUR! Inleiding alterra lei landbouw, natuur en voedselkwaliteit PLANNEN MET NATUUR! Groene wet- en regelgeving en decentrale overheden Inleiding De veranderende natuurwetgeving heeft grote gevolgen voor gemeenten en

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

enabling your ambition

enabling your ambition Ctac: enabling your ambition Ambities helpen realiseren Als ondernemer of organisatie heeft u plannen voor de toekomst: groeien, een nog efficiënter bedrijfsvoering realiseren of nieuwe producten of diensten

Nadere informatie

Overzicht HvA > V1 > IA 2008 /2009

Overzicht HvA > V1 > IA 2008 /2009 HvA, Blok 2 / Informatie Architectuur Docent / Auke Touwslager 10 november 2008 Overzicht HvA > V1 > IA 2008/2009 Overzicht - Even voorstellen - Introductie vak - opdrachten & lesprogramma - Doel van het

Nadere informatie

Wat is de cloud? Cloud computing Cloud

Wat is de cloud? Cloud computing Cloud The Cloud Agenda Wat is de cloud? Ontwikkelingen en trends in de markt Bedrijfsstrategie Voordelen en vraagtekens Werken in de cloud: Hoe? Veiligheid & privacy Toepasbaarheid in breder verband Demo Borrel

Nadere informatie

Aantal gevonden legsels in 2008

Aantal gevonden legsels in 2008 10 1 Broedpaaraantallen 2. Reproductie Na terugkomst van weidevogels in hun broedgebied vormen zich paren en kiezen de vogels een plek om te gaan broeden: de vestiging. Daarna komen twee belangrijke reproductiefasen:

Nadere informatie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Overseas Logistics Multimodal Inland Locations Supply Chain Solutions Advanced logistics for a smaller world Als het gaat om het optimaal beheersen

Nadere informatie

Score Ram Mobile Data BV

Score Ram Mobile Data BV Score Ram Mobile Data BV Visie Missie Strategie Doelen: financieel Doelen: organisatieontwikkeling Doelen: marktbenadering Doelen: producten en dienst-ontwikkeling Rendementsverbetering Versterken en uitbouwen

Nadere informatie

Software voor AGF ondernemers.

Software voor AGF ondernemers. NEOX Software voor AGF ondernemers. Uw rendement in beeld met Neddox. NEOX S O F T W A R E V O O R A G F O N E R N E M E R S Next Business Solutions Mission Statement e oorsprong van Neddox B.V. ligt in

Nadere informatie

Specialist Development Leergang: KOERS

Specialist Development Leergang: KOERS Specialist Development leergang KOERS Pagina 1 van 7 Specialist Development Leergang: KOERS "The future belongs to those who see possibilities before they become obvious." De Specialist Development Leergang

Nadere informatie

WMS WISE voor food-retail

WMS WISE voor food-retail WMS WISE voor food-retail De moderne oplossing voor efficiënt magazijnbeheer Warehousemanagement met flexibiliteit als uitgangspunt WISE Minimalisatie van kosten, maximale productiviteit Als food-retailer

Nadere informatie

Visualisaties voor een veiliger wereld

Visualisaties voor een veiliger wereld Visualisaties voor een veiliger wereld Innovatieve technologie leider in het grootschalig en systematisch in beeld brengen van omgevingen Edgar Kuijlaars Presentatie Kivi Niria 13 februari 2009 Een beeld

Nadere informatie

Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject

Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject Meten is weten? Performance benchmark bij een geo-ict migratietraject Student: Begeleiders: Professor: Sandra Desabandu (s.desabandu@zoetermeer.nl Edward Verbree (GIMA/TU Delft) en Pieter Bresters (CBS)

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

WAAROM OFFICE 365 BINNEN ZORG?

WAAROM OFFICE 365 BINNEN ZORG? WAAROM OFFICE 365 BINNEN ZORG? SOCIAAL INTRANET EN DIGITALE WERKPLEK VOOR DE ZORGVERLENER Office 365 is een veilig platform die als dienst afgenomen kan worden en bijvoorbeeld ingezet kan worden als Digitale

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

gis INperspectief thema aan de Slag IEdErEEN MET meer duurzaamheid in Nederland GIS geeft windenergie De hele stad op je bureau duurzaamheid

gis INperspectief thema aan de Slag IEdErEEN MET meer duurzaamheid in Nederland GIS geeft windenergie De hele stad op je bureau duurzaamheid g e o g r a f i s c h d e n k e n e n d o e n thema duurzaamheid INperspectief een uitgave van Esri Nederland nr.022010 IEdErEEN MET gis aan de Slag meer duurzaamheid in Nederland GIS geeft windenergie

Nadere informatie

BABVI/U201101511 Lbr. 11/056

BABVI/U201101511 Lbr. 11/056 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Overheidsbrede inkoop van beeldmateriaal uw kenmerk ons kenmerk BABVI/U201101511 Lbr. 11/056 bijlage(n) -

Nadere informatie

Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO

Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO Een eenvoudige en toegankelijke oplossing Thinking Portfolio is een snel te implementeren software applicatie. Een krachtig web-based hulpmiddel

Nadere informatie

Processen en juridische aspecten LV WOZ

Processen en juridische aspecten LV WOZ Processen en juridische aspecten LV WOZ LV WOZ Inlichtingen Peter van den Heuij T 070-3427816 p.p.a.heuij@minfin.nl Datum 23 mei 2011 Auteur Ruud Kathmann Bijlage: Inleiding Voor de aanbesteding van de

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie

VMware TRAININGEN EN CERTIFICERINGEN. Data Center Virtualization Cloud Management & Automation Network Virtualization Desktop & Mobility

VMware TRAININGEN EN CERTIFICERINGEN. Data Center Virtualization Cloud Management & Automation Network Virtualization Desktop & Mobility VMware TRAININGEN EN CERTIFICERINGEN w w w. g l o b a l k n o w l e d g e. n l / v m w a r e Data Center Cloud Management & Network VMware kennis opdoen en vastleggen in het tijdperk van de mobiele cloud

Nadere informatie

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline.

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline. BUSINESS CASE Exact Online MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING De 5 tips van Marc Vosse www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY DE 5 TIPS VAN MARC VOSSE Voor

Nadere informatie

BABZ-opleiding Basisjaar en Specialisatie Burgerzaken

BABZ-opleiding Basisjaar en Specialisatie Burgerzaken www.segment.nl BABZ-opleiding Basisjaar en Specialisatie Burgerzaken Investeren in uw persoonlijk vakmanschap 3 Samen studeren in een vaste groep 3 Persoonlijke benadering 3 Gemotiveerde studenten 3 Enthousiaste

Nadere informatie

Unieke financiële dienstverlening op basis van.net valt in de prijzen

Unieke financiële dienstverlening op basis van.net valt in de prijzen Unieke financiële dienstverlening op basis van.net valt in de prijzen De introductie van een nieuwe manier van coöperatief beleggen was voor CoFinancials een ingrijpende periode. Binnen een zeer korte

Nadere informatie

Onze CRM oplossing. SalesManager Online. Hoe kunnen wij uw keten optimaliseren? SALESMANAGER ONLINE INTRODUCTIE

Onze CRM oplossing. SalesManager Online. Hoe kunnen wij uw keten optimaliseren? SALESMANAGER ONLINE INTRODUCTIE 1 SalesManager Online Onze CRM oplossing Hoe kunnen wij uw keten optimaliseren? SalesManager Online maakt het eenvoudig om uw klanten en relaties structureel en overzichtelijk te beheren en te bedienen.

Nadere informatie

De fotogrammetrie bij het NGI

De fotogrammetrie bij het NGI De fotogrammetrie bij het NGI 1. Inleiding De fotogrammetrie is de techniek die toelaat metingen te verrichten vanaf foto s (of volgens de ontwikkelingen gedurende de laatste jaren metingen te verrichten

Nadere informatie

Orbis Software. Case. Study. Deze Case Study vertelt het succesverhaal van de samenwerking tussen Orbis Software Benelux BV en MiNiGRiP.

Orbis Software. Case. Study. Deze Case Study vertelt het succesverhaal van de samenwerking tussen Orbis Software Benelux BV en MiNiGRiP. Orbis Software Case Study Deze Case Study vertelt het succesverhaal van de samenwerking tussen Orbis Software Benelux BV en MiNiGRiP. P01 MiNiGRiP meer dan alleen verpakkingen Minigrip Nederland BV, met

Nadere informatie