Procesevaluatie homeparty s Resultaten van het onderzoek naar het draaiboek homeparty s in de praktijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Procesevaluatie homeparty s Resultaten van het onderzoek naar het draaiboek homeparty s in de praktijk"

Transcriptie

1 Procesevaluatie homeparty s Resultaten van het onderzoek naar het draaiboek homeparty s in de praktijk Trimbos-instituut Linda Bolier Heleen Riper

2

3 Colofon Opdrachtgever en financier project: ZonMw Onderzoek Trimbos-instituut Linda Bolier Heleen Riper Projectuitvoering De Grift Irmgard Poelmans Mariet de Vocht Pilotimplementatie Stichting Cad Wilma de Iongh Mira Hannink Babs Broeren Pilotimplementatie TACTUS Jacobine Hielkema Liesbeth ter Braak Karel Noija Recep Canel Adviescommissie Ben Lebesque (CAD Drenthe, Resultaten Scoren) Paulien van Haastrecht (NIGZ) Murat Can (GGZ Midden-Brabant) Aukje Sannen (Trimbos-instituut) Glenn Uiterloo (Trimbos-instituut) Richeline Sorel (Tandem, Trabou-Tin) Cor Struik (TACTUS) Omslagontwerp: Rolf van Dijk 2004, Trimbos-instituut, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorgaande toestemming van het Trimbos-instituut.

4

5 Inhoudsopgave VOORWOORD... 3 SAMENVATTING PROCESEVALUATIE HOMEPARTY S De homeparty Theoretische onderbouwing van het programma Het huidige project: traject A en B Vraagstelling Opzet onderzoek Procedure Opbouw van het rapport RESULTATEN TRAJECT A: DE HOMEPARTY IN DE PRAKTIJK Uitgangssituatie in de pilotregio s Training voor preventiewerkers Selectie van doelgroepen Taakverdeling en planning Beschrijving homeparty s Belemmerende en bevorderende factoren Voor- en nameting Aandachtspunten, verschillen en overeenkomsten in culturen RESULTATEN TRAJECT B: DE HOMEPARTY DOOR (PARA)PROFESSIONALS IN DE PRAKTIJK Aanpak De Grift Uitkomsten van de werving Kenmerken van de paraprofessionals Fasen en tijdsinvestering Knelpunten en succesfactoren Haalbaarheid van het werken met (para)professionals INVENTARISATIE ONDER INSTELLINGEN Opzet Resultaten Conclusie VERSPREIDINGS- EN IMPLEMENTATIEACTIVITEITEN Verspreidings- en implementatieactiviteiten Toekomst

6 6 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN Evaluatie van het draaiboek homeparty s in de praktijk Bereiken van nieuwe oudergroepen (naast Marokkaanse, Turkse en Nederlandse ouders) Toename in kennis, informatiezoekend gedrag en opvoedingsvaardigheden op het gebied van alcohol, drugs, roken en gokken bij ouders Vergroten van de reikwijdte van de homeparty door het inzetten van (para) professionals Evaluatie van de bevorderende en belemmerende factoren bij de implementatie..44 LITERATUUR BIJLAGE 1 NAMEN GEÏNTERVIEWDEN BIJLAGE 2 LOGBOEK PREVENTIEWERKERS BIJLAGE 3 AANTAL DEELNEMERS IN DE HOMEPARTY S NAAR ETNICITEIT.. 55 BIJLAGE 4 BESCHRIJVING HOMEPARTY S BIJLAGE 5 VRAGENLIJST OUDERS BIJLAGE 6 DEMOGRAFISCHE GEGEVENS OUDERS BIJLAGE 7 RESULTATEN OPEN INTERVIEW (N=13, TELEFONISCH) BIJLAGE 8 RESULTATEN QUIZ VOORMETING (N=31, SCHRIFTELIJK) BIJLAGE 9 RESULTATEN QUIZ NAMETING (N=13, TELEFONISCH) BIJLAGE 10 VOOR- EN NAMETING (ALLEEN GEKOPPELDE GEGEVENS)

7 Voorwoord Voor u ligt de eindrapportage van de procesevaluatie van het door ZonMw gefinancierde project draaiboek homeparty s in de praktijk, projectfase 2. Gedurende een jaar zijn binnen het project een aantal trajecten uitgezet, namelijk: 1. Traject A: pilot in twee regio s met medewerking van Stichting Cad en TACTUS. In deze pilot hebben de preventiewerkers met behulp van het draaiboek zelfstandig homeparty s opgezet en uitgevoerd. In het begeleidende onderzoek zijn de succes- en faalfactoren voor het opzetten en uitvoeren van homeparty s in kaart gebracht en onder de ouders is een voor- en nameting gehouden om te kijken of de homeparty werkt. 2. Traject B: pilot uitgevoerd door De Grift. In deze pilot is nagegaan of het mogelijk is om bij het werven en het uitvoeren van homeparty s (para)professionals uit andere instellingen of organisaties te betrekken om de reikwijdte van de homeparty te vergroten. 3. Inventarisatie onder instellingen, waarin de bekendheid met en de implementatiegraad van homeparty s bij Instellingen voor Verslavingszorg en GGD-en is onderzocht. 4. Verspreidings- en implementatieactiviteiten, waaronder presentaties op congressen en studiedagen. Met veel inzet hebben de adviescommissie, preventiewerkers, sleutelfiguren, (para)professionals en ouders aan het homepartyproject meegewerkt. Het project heeft geresulteerd in een nieuw draaiboek waarmee de instellingen zelfstandig een homeparty-interventie binnen hun eigen regio kunnen opzetten. Voor de landelijke implementatie zijn de plannen op verzoek van ZonMw reeds vastgelegd in een zogenaamde VIP: een Verspreidings en Implementatieplan. Voor de verwezenlijking van dit VIP werken we samen met Resultaten Scoren en het Landelijk Steunpunt Preventie. Wij willen graag iedereen bedanken die aan het project heeft meegewerkt! De Grift: Mariet de Vocht en Irmgard Poelmans Trimbos-instituut: Heleen Riper en Linda Bolier 3

8

9 Samenvatting 1. De homeparty Een homeparty heeft de vorm van een huiskamerbijeenkomst waar een preventiewerker voorlichting geeft over alcohol, drugs, gokken en opvoeding. Bij de werving dient de Tupperware-formule als uitgangspunt: preventiewerkers werven sleutelfiguren die toegang hebben tot de beoogde doelgroep, sleutelfiguren werven gastouders en gastouders werven ouders om deel te nemen aan een homeparty. 2. Homepartyproject fase 1 Eind 2001 is het homepartyproject fase 1 met succes afgerond. Tijdens het project bleek de wervingsmethodiek van de homeparty succesvol. In het project hebben Turkse, Marokkaanse en Nederlandse ouders geparticipeerd. Dit waren vooral ouders met een lage SES. Ouders gaven na afloop aan tevreden te zijn met de voorlichting thuis, meer over genotmiddelen te weten en zich gesteund te voelen in de opvoeding. De resultaten van dit project hebben geresulteerd in een draaiboek voor het opzetten en uitvoeren van homeparty s door preventiewerkers, een rapportage van de procesevaluatie en een studiedag in april Homepartyproject fase 2 In het homeparty-project fase 2 zijn van november 2002 tot september 2003 twee trajecten uitgezet: In traject A is in twee pilotregio s (m.m.v. TACTUS en Stichting Cad) onderzocht of preventiewerkers met behulp van het draaiboek zelfstandig een homepartyinterventie kunnen opzetten en uitvoeren en wat de randvoorwaarden zijn voor succesvolle implementatie. In het homepartyproject fase 2 zijn drie doelgroepen geselecteerd: een Antilliaanse/ Arubaanse doelgroep in Almere en Nijmegen, een Turkse doelgroep in Enschede en een Molukse doelgroep in Vaassen. Ook zijn nog drie homeparty s meegenomen die De Grift had uitgevoerd onder een Antilliaans/Arubaanse doelgroep. In traject B is nagegaan of het mogelijk is om bij het werven en het uitvoeren van homeparty s (para)professionals uit andere instellingen of organisaties te betrekken om de reikwijdte van de homeparty te vergroten. De Grift heeft dit traject opgezet en uitgevoerd. In beide trajecten heeft het Trimbos-instituut het evaluatie-onderzoek uitgevoerd. 4. Opzet en uitvoering onderzoek In het onderzoek is het proces van implementatie in beeld gebracht: De bevorderende en belemmerende factoren bij de implementatie zijn onderzocht. De tevredenheid onder gebruikers en de bruikbaarheid van het draaiboek in de praktijk zijn onderzocht. Samenvatting 5

10 Onder de doelgroep ouders is door middel van een voor- en nameting het effect van een homeparty op kennis, informatiezoekend gedrag en opvoedingsvaardigheden van deze ouders onderzocht. De bekendheid met en de implementatiegraad van de homeparty binnen Instellingen voor Verslavingszorg en GGD en is onderzocht. Ten behoeve van de uitvoering van het onderzoek zijn verschillende methodes gebruikt: Interviews met preventiewerkers, sleutelfiguren en para-professionals (face-to-face en telefonisch). Analyse van logboekgegevens van preventiewerkers. Participerende observatie tijdens de trainingen voor preventiewerkers en (para-) professionals. Vragenlijsten voor ouders en instellingen. 5. Resultaten homeparty s In het homepartyproject fase 2 traject A zijn: 10 homeparty s uitgevoerd waaraan 71 ouders hebben deelgenomen waarvan 58 vrouwen (voor het grootste deel moeders) en 13 mannen (voor het grootste deel vaders). Er zijn Turkse, Antiliaans/Arubaanse, Nederlandse en Molukse ouders bereikt. Bij 5 homeparty s waren ook jongeren aanwezig (25). Dit was soms een belemmering voor het bespreken van opvoedingsvaardigheden. De werving van gastouders liep via organisaties die gericht zijn op een bepaalde allochtone doelgroep, via de eigen organisatie die preventiewerkers in dienst heeft uit de allochtone groep, en via een ouderling van een hechte kerkgemeenschap. De nadruk lag vooral op de middelenvoorlichting (met behulp van de middelenkoffer). Ook zijn in de meeste homeparty s opvoedingskwesties aan de orde gekomen, al kon dit onderwerp niet altijd even uitgebreid worden behandeld. In alle homeparty s bepaalden de deelnemers mede de gespreksonderwerpen. Meer dan in andere groepen is in de Antilliaanse groepen een aantal keer het onderwerp cocaïne besproken naar aanleiding van eigen ervaringen in de directe of verre omgeving met dit middel. Op verzoek van Stivoro is in een tweetal homeparty s expliciete aandacht besteed aan het onderwerp roken. Roken is voor veel preventiewerkers al vanzelfsprekend een onderwerp in voorlichtingen dat daarom in de andere homeparty s ook is meegenomen. In een Turkse homeparty is roken een veilig onderwerp waarmee een gevoelig onderwerp binnen de Turkse gemeenschap (middelengebruik onder jongeren) geïntroduceerd kan worden. 6 Samenvatting

11 Voor- en nameting De voor- en nameting is minder succesvol gelopen dan verwacht en dan tijdens fase 1 van het homepartyproject. Voor een deel is dit te verklaren uit het feit dat tijdens fase 1 de homeparty (en het verzoek tot deelname van de ouders) gegeven is door preventiewerkers van De Grift die reeds ruime ervaring hadden opgedaan met deze methodiek. Ook heeft de voorbereidingsfase van TACTUS en Stichting Cad aanzienlijk langer geduurd dan gepland. Homeparty s werden vervolgens uitgesteld of afgelast waardoor uiteindelijk minder homeparty s in de analyse konden worden meegenomen. Uiteindelijk zijn van vier homeparty s (gedeeltelijk) gegevens verzameld in de voor- en nameting. De resultaten van de voormeting (n=31) en nameting (n=13) hebben een indruk gegeven van de demografie, tevredenheid, vaardigheden en kennis van de deelnemers voor en na een homeparty. Zonder uitzondering waren de ouders die na afloop geïnterviewd zijn (zeer) tevreden over de homeparty (n=13). De huiselijke sfeer tijdens een homeparty heeft hier aan bijgedragen. Ervaringen werden gedeeld en de deelnemers gaven aan veel geleerd te hebben. De meeste ouders zouden niet gekomen zijn als de bijeenkomst in een buurthuis was geweest. Ook waren bijna alle ouders nog nooit naar een informatieavond over genotmiddelen op school geweest. Hieruit maken we voorlopig op dat de homeparty de juiste doelgroep heeft bereikt (moeilijk te bereiken groepen). De meeste ouders praten al met hun kinderen over alcohol, roken en/of drugs en hebben wel eens een folder of brochure gelezen over genotmiddelen. Bovendien werkt de homeparty als trigger om na afloop een gesprek met het kind te voeren over het onderwerp. Ook het informatiezoekend gedrag lijkt door de homeparty gestimuleerd te worden: het merendeel van de geïnterviewde groep ouders had na afloop van de homeparty een folder of brochure gelezen over alcohol en drugs. De geïnterviewde ouders blijken na een homeparty beter op de hoogte voor wat betreft kennis over alcohol, cannabis en tabak en ook zijn ze beter geïnformeerd omtrent het bestaan van informatielijnen. Inzetten van (paraprofessionals), traject B De Grift heeft een pilot uitgevoerd naar het inschakelen van (para) professionals. In totaal zijn 11 professionals geworven. Aan deze groep van professionals heeft De Grift een training gegeven van 2 dagdelen. Het doel van de pilot was het verkennen van de mogelijkheden om het bereik van de homeparty te vergroten door middel van het inzetten van professionals uit relevante organisaties. De mogelijkheden hiertoe blijken in de praktijk beperkt: o De werving van de (para)professionals verliep moeizaam. De meesten vonden het een goed idee maar konden er moeilijk tijd voor vrijmaken. Brede welzijnsorganisaties en een gemeentelijk opvoedoverleg bleken de meest effectieve insteken te zijn voor de werving. o De professionals willen niet zelfstandig een homeparty uitvoeren met name niet omdat zij over onvoldoende kennis over genotmiddelen beschikken en dit ook niet tot hun taak rekenen. Ook het verzorgen van een deel van de uitvoering is in deze pilot niet enthousiast opgepikt. Aan het participeren in de uitvoering heeft slechts één professional deelgenomen. Deze professional heeft een waardevolle bijdrage Samenvatting 7

12 o geleverd aan het thema opvoedingsondersteuning voor een Antilliaanse/Arubaanse doelgroep. Op basis van deze resultaten kan de conclusie getrokken worden dat de baten van het inzetten van professionals als uitvoerders van homeparty s niet opwegen tegen de kosten (werven, trainen, coachen). Derhalve dient een goede kosten-baten analyse gemaakt te worden alvorens een instelling toch besluit met professionals als sleutelfiguur+ te gaan werken. Het structureel werven en trainen van professionals lijkt al met al geen goede optie. Een alternatief en minder ingrijpende aanpak is het gericht benaderen van sleutelfiguren (professionals) als sleutelfiguur+ wanneer blijkt dat er binnen de instelling onvoldoende kennis is over opvoedingsondersteuning aan bepaalde doelgroepen. 6. Bevorderende en belemmerende factoren De belangrijkste bevorderende factoren zijn: Een planmatige voorbereiding (beslisboom, projectplan), voldoende middelen (financiën, personeel), expertise in de homepartymethodiek en affiniteit met de homeparty door de uitvoerders, inbedding in het werkplan, in de organisatie en in een samenhangende aanpak (dus niet inzetten als ad hoc interventie). Contactlegging met relevante sleutelorganisaties met kennis over en toegang tot de beoogde doelgroep is van groot belang. Hierbij geldt dat het gericht benaderen van deze organisaties en werkers alsmede het duidelijk aangeven wat de meerwaarde voor beide partijen is, een noodzakelijke voorwaarde is voor het welslagen van de samenwerking. Hierbij geldt ook dat geïnvesteerd moet worden in een lange termijn samenwerking omdat veel sleutelorganisatie moe zijn van het steeds opnieuw betrokken worden bij ad hoc projecten zonder vervolg. Kennis over allochtone doelgroepen, culturele verschillen, visies op middelengebruik en opvoeding zijn noodzakelijk voor een adequate uitvoering. Sleutelfiguren kunnen hierbij een belangrijke rol spelen. Een homeparty dient systematisch afgesloten te worden met daarbij aandacht voor: de evaluatie door ouders, behoeftepeiling, aanbod en contactpersoon van de instelling voor verslavingszorg, werving nieuwe gastouders, en meegeven van informatiematerialen. Belemmerende factoren zijn: Voor de uitvoer van een homeparty is samenwerking met sleutelorganisaties vereist. In de praktijk blijken deze contacten vaak bij één preventiewerker te liggen. Indien er geen vervanger of goede verslaglegging voor handen is komt de voortgang in gevaar. De uitvoer van de homeparty is dan zeer kwetsbaar voor externe factoren (ziekte of vakantie, vertrek van een medewerker). Dit geldt eveneens voor contacten met sleutelfiguren; wanneer deze bij één persoon liggen kan de voortgang in gevaar komen wanneer deze sleutelfiguur uitvalt. Onvoldoende inhoudelijke en organisationele borging van het project binnen een programma en binnen de instelling maakt de homeparty eveneens kwetsbaar (enthousiaste preventiewerkers wiens activiteiten niet door het management gesteund worden). 8 Samenvatting

13 Bij de voorbereiding van een homeparty dient er rekening mee gehouden te worden, dat ook sleutelorganisaties tijd nodig hebben om de gevraagde activiteiten uit te voeren. Niet voldoende flexibiliteit om in te spelen op onvoorziene veranderingen in de planning door externe factoren (afhankelijkheid van sleutelfiguren en gastouders). 7. Landelijke implementatie Op het moment van het einde van het onderzoek (eind 2003) waren alle Instellingen voor Verslavingszorg bekend met de homeparty (n=18). De homeparty was nog niet grootschalig geïmplementeerd. Van deze 18 werkten er in totaal 6 instellingen met de homepartyinterventie. Dit zijn de Grift, Tactus en Stichting CAD (pilotdeelnemers) en drie andere Instellingen voor Verslavingszorg. Dit komt neer op een implementatiegraad onder de Instellingen voor Verslavingszorg van 33,3%. Andere Instellingen voor Verslavingszorg gaven aan dat men de homeparty een bruikbare interventie vindt om wellicht in de toekomst aan te bieden (n=7). Voor zover bekend waren er geen GGD en bezig met opzet en uitvoering van homeparty s. Bij implementatieactiviteiten is het raadzaam om, naast de Instellingen voor Verslavingszorg, ook de GGD en erbij te betrekken, omdat zij ook een gemeentelijke taak in middelenpreventie en opvoedingsondersteuning hebben. 8. Conclusie In dit project stonden vier vragen centraal: 1. Hoe werkt het draaiboek homeparty s in de praktijk? 2. Zijn met deze interventie naast Marokkaanse, Turkse en Nederlandse ouders ook nieuwe oudergroepen te bereiken? 3. In hoeverre is er bij ouders die deelnemen aan de homeparty sprake van een toename in kennis, informatiezoekend gedrag en opvoedingsvaardigheden op het gebied van alcohol, drugs, roken en gokken? 4. Is de reikwijdte van de homeparty te vergroten door de inzetbaarheid van (para) professionals bij de uitvoering? 5. Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren voor de implementatie van homeparty s in de praktijk? De resultaten van deze procesevaluatie bevestigen en versterken de conclusies van de procesevaluatie van fase 1. De homeparty is een geschikte interventie voor het bereiken van oudergroepen die niet met de reguliere activiteiten van de verslavingspreventie worden bereikt. Het draaiboek was een goede leidraad voor de preventiewerkers om de homeparty op te zetten en uit te voeren. Fase 2 laat zien dat deze interventie ook geschikt is voor het werven van Antilliaanse en Molukse oudergroepen naast Marokkaanse, Turkse en Nederlandse ouders (fase 1 + 2). Het onderzoek heeft naast overeenkomsten ook interessante verschillen tussen deze groepen opgeleverd. Samenvatting 9

14 Over in hoeverre een homeparty ook leidt tot vermeerdering van kennis en opvoedingsvaardigheden bij deelnemende ouders in de vorm van meetbare resultaten kunnen wij op basis van dit onderzoek geen harde uitspraken doen. Het inpassen van een gestructureerde voormeting uit te voeren door de preventiewerkers en verzoek om deelname van ouders aan de nameting binnen een voor hen nieuwe interventie, bleek in deze tweede pilot moeilijk uit te voeren. Het aantal ouders dat vervolgens bereid was om mee te werken aan de nameting was relatief laag. De ouders die deelgenomen hebben aan de nameting (n=13) hebben aangegeven tevreden te zijn over hun deelname en de opgedane kennis en ervaringen. Dit geldt in feite voor alle ouders die hun deelname aan het einde van een homeparty zelf geëvalueerd hebben. Dit geldt ook voor de uitvoerenden van de homeparty s (preventiewerkers en sleutelfiguren). Het structureel inzetten, werven en coachen van (para)professionals voor de uitvoering van homeparty s lijkt op dit moment niet haalbaar noch kosteneffectief. Het inzetten van deze professionals (als sleutelfiguur+) op incidentele basis en met name ter ondersteuning van het geven van opvoedingsondersteuning aan een specifieke allochtone groep lijkt meer perspectief te bieden. De belemmerende factoren voor succesvolle implementatie zijn de kosten, de mate van onvoorspelbaarheid in de uitvoer en de kwetsbaarheid indien er geen back up is voor de hoofd-actoren (preventiewerker, sleutelfiguur en gastouder). Ook blijkt in de verslavingspreventie-praktijk een tekort te bestaan aan werkvormen voor het bespreken van opvoedingsvaardigheden met allochtone ouders. De bevorderende factoren voor succesvolle implementatie van de homeparty zijn vooral een goede voorbereiding (beslisboom & projectplan & contactlegging), gemotiveerde sleutelfiguren en adequate kennis van de doelgroepen. De resultaten die in dit onderzoek naar voren zijn gekomen zullen worden verwerkt in een herziene versie van het draaiboek. De verdere implementatie zal opgestart worden in samenwerking met Resultaten Scoren en de LSP. Ter ondersteuning bij de implementatie zal een website ontwikkeld worden. 10 Samenvatting

15 1 Procesevaluatie homeparty s 1.1 De homeparty De homeparty is een laagdrempelige interventie om ouders te ondersteunen in de opvoeding van hun kinderen als het gaat om het gebruik van alcohol, drugs en gokken. Deze interventie is in 1998 ontwikkeld door de Grift, Gelders centrum voor verslavingszorg te Arnhem in het kader van een wijkpreventieproject (Panka, 2001). De homeparty heeft de vorm van een huiskamerbijeenkomst waar een preventiewerker voorlichting geeft over alcohol, drugs en gokken. Deze voorlichting wordt afgestemd op de vragen en behoeften van de aanwezige ouders. Centraal staan kennisoverdracht en opvoedingsvaardigheden. Een homeparty werkt analoog aan een Tupperware party, waarbij werving een belangrijke rol speelt. Preventiewerkers werven sleutelfiguren die toegang hebben tot de beoogde doelgroep, sleutelfiguren werven gastouders en gastouders werven ouders om deel te nemen aan een homeparty. Mede door de grote belangstelling van collega-instellingen voor deze methode is in de periode door het Trimbos-instituut en de Grift gezamenlijk gewerkt aan een ZonMwproject, waarbij onderzocht is of een homeparty moeilijke bereikbare ouders, waaronder allochtone ouders, bereikt en of de homeparty een goede manier van voorlichten is (Boelhouwers e.a., 2001). Op basis van de resultaten is een draaiboek ontwikkeld voor het organiseren, uitvoeren en evalueren van homeparty s, bedoeld voor preventiewerkers uit de verslavingszorg (Riper e.a., 2001). 1.2 Theoretische onderbouwing van het programma Het huidige aanbod in opvoedingsondersteuning schiet te kort in het bereiken van allochtone gezinnen en gezinnen uit lagere sociaal-economische klassen (Van Dijke, Snijders & Terpstra, 1999). Het zijn vaak deze gezinnen die ondersteuning nodig hebben vanwege hun lage sociale positie, het wonen in achterstandswijken, het ontbreken van een hecht sociaal netwerk en het bestaan van een ongunstig pedagogisch gezinsklimaat (Eldering, 2002). Ook in de verslavingsgerichte opvoedingsondersteuning verdient het bereiken van risicogroepen aandacht. Vaak bereiken de interventies ouders die al veel weten en over voldoende opvoedingsvaardigheden beschikken. De bestaande wervingsmethodieken bereiken bepaalde oudergroepen, waaronder allochtone en autochtone ouders met een lage sociaal economische situatie (SES) uit achterstandswijken, niet of nauwelijks terwijl deze ouders wel behoefte hebben aan ondersteuning en informatie (Harachi e.a., 1997; Hogue e.a., 1999; Cuijpers & Bolier, 2001; Dusenbury, 2000). Tegelijkertijd wordt de invloed van de ouders op het gedrag van hun adolescente kinderen de laatste jaren sterker benadrukt. Deze invloed is groter dan vaak wordt aangenomen en dit geldt ook voor jongeren boven de 15 jaar (Engels, 2000; 2002). Om deze doelgroepen te bereiken moet actiever en op een meer persoonlijker manier gewerkt worden (Veldkamp 2002). Een belangrijke ontwikkeling in de preventie is dat naast aandacht voor risicofactoren de aandacht voor beschermende factoren groter is dan voorheen (Hawkins e.a., 1992). De ouder-kindinteractie kan zowel een beschermende als een risicofactor vormen voor het middelengebruik van kinderen. De belangrijkste factoren die bescherming bieden zijn ouderlijke monitoring, een open communicatie tussen ouders en kinderen en grenzen stellend hande- 1 Procesevaluatie homeparty s 11

16 len door de ouders. Deze beschermende factoren worden in de literatuur samengevat met het handelen van ouders volgens een autoritatieve opvoedingsstijl (Elling & Eland, 2001; Vakalahi, 2001; Wills & Yaeger, 2003). 1.3 Het huidige project: traject A en B In het huidige project zijn twee trajecten uitgezet. In traject A is in twee pilotregio s (Enschede en Vaassen m.m.v. TACTUS en Almere m.m.v. Stichting Cad) onderzocht of preventiewerkers met behulp van het draaiboek zelfstandig een homeparty-interventie kunnen opzetten en uitvoeren. Centraal stond het onderzoeken van de randvoorwaarden voor succesvolle implementatie. Bovendien is nagegaan of de homeparty ook een geschikte wervingsmethodiek is voor Surinaamse en Antilliaanse ouders. Voor dit traject organiseerde De Grift in samenwerking met het Trimbos-instituut een workshop voor preventiewerkers van een dagdeel ter voorbereiding op het werken met het draaiboek. Het Trimbos-instituut heeft de opzet en uitvoering van de homeparty s in de twee pilotregio s geevalueerd. De Grift heeft voordat het project van start ging drie homeparty s uitgevoerd voor een Antilliaanse doelgroep en ook deze homeparty s zijn meegenomen in het uiteindelijke resultaat. Verder is een inventarisatie onder andere Instellingen voor Verslavingszorg en GGD en gehouden om te kijken wat hun ervaringen zijn met de homeparty en het draaiboek. In traject B is de mogelijkheid nagegaan om bij het werven en het uitvoeren van homeparty s (para)professionals uit andere instellingen of organisaties te betrekken. Doel was de reikwijdte van de homeparty te vergroten. De Grift heeft hiertoe een pilot uitgevoerd in hun regio, waarbij het volgende is ontwikkeld: a) wervingsstrategie b) scholingsplan c) coachingssysteem. Het Trimbos-instituut heeft de procesevaluatie uitgevoerd gericht op beschrijving van het traject en positieve en negatieve factoren die bijdragen aan het opzetten van een operationeel netwerk van (para)professionals. 1.4 Vraagstelling De vraagstelling van de procesevaluatie is als volgt geformuleerd: 1. Hoe werkt het draaiboek homeparty s in de praktijk? 2. Zijn met deze interventie naast Marokkaanse, Turkse en Nederlandse ouders ook nieuwe oudergroepen te bereiken? 3. In hoeverre is er bij ouders die deelnemen aan de homeparty sprake van een toename in kennis, informatiezoekend gedrag en opvoedingsvaardigheden op het gebied van alcohol, drugs, roken en gokken? 4. Is het mogelijk om de reikwijdte van de homeparty-interventie te vergroten door bij het werven en uitvoeren van homeparty s (para) professionals uit andere instellingen of organisaties te betrekken? 5. Wat zijn de bevorderende en belemmerende factoren voor de implementatie van homeparty s in de praktijk? 12 1 Procesevaluatie homeparty s

17 De resultaten van het onderzoek in traject A en traject B en de opmerkingen van de adviescommissie dienden ter verbetering en aanvulling op het huidige draaiboek. 1.5 Opzet onderzoek In het onderzoek is het proces van implementatie in beeld gebracht. Er zijn gegevens verzameld op vier niveaus: - bij De Grift (ondersteuning implementatie traject A, uitvoering homeparty s Antilliaanse doelgroep traject A en opzet en uitvoering traject B) - bij uitvoerders van de homeparty s (preventiewerkers in traject A, (para)professionals in traject B) - bij sleutelfiguren (traject A) - bij deelnemers aan een homeparty (traject A) Tevens zijn de bruikbaarheid en werkbaarheid van het draaiboek in de praktijk onderzocht en is gevraagd naar de tevredenheid over het draaiboek onder de gebruikers (preventiewerkers in traject A, (para)professionals in traject B). Bij de doelgroep ouders is met behulp van een voor- en nameting het effect van een homeparty op kennis, informatiezoekend gedrag en opvoedingsvaardigheden gemeten (traject A). Ten behoeve van deze opzet zijn de volgende methodes gebruikt in traject A: - Interviews met preventiewerkers (face to face, semi-gestructureerd) en sleutelfiguren (telefonisch, semi-gestructureerd). Zie tabel 1 voor aantallen. Voor namen geïnterviewden zie bijlage 1. - Registratie van logboekgegevens (logboek 1, bijlage 2) met betrekking tot de opzet en uitvoering van de homeparty s, in te vullen door de preventiewerker. - Vragenlijst met items over kennis, opvoeding en tevredenheid over de homeparty, in te vullen door de ouders, voor een homeparty, en telefonisch na een homeparty (bijlage 5). Deze vragenlijst was gedeeltelijk gebaseerd op de lijst die in het homepartyproject fase 1 was gebruikt. - Evaluatieformulier dat na afloop van de training van De Grift door de preventiewerkers is ingevuld. - Participerende observatie door de onderzoeker tijdens de training voor preventiewerkers. - Ook is in contact en telefonisch contact veel informatie verzameld. Tabel 1 aantal interviews Interview met: Project De Grift Project Stichting Cad Project Tactus Traject A Preventiewerker 1 (face-to-face) 2 (face-to-face) 2 (face-to-face) 5 Sleutelfiguur 1 (face-to-face) 1 (telefonisch) 2 (telefonisch) 4 Ouders 3 (telefonisch) 7 (telefonisch) 3 (telefonisch) 13 Traject B Preventiewerker 2 (face-to-face) (Para-)professional 2 (face-to-face) Totaal 1 Procesevaluatie homeparty s 13

18 En de volgende methodes in traject B: - Interviews (face to face, semi-gestructureerd) met De Grift en (para)professionals. Zie tabel 1. Voor namen geïnterviewden zie bijlage 1. - Een logboek voor de (para)professionals wat zij kunnen invullen na afloop van iedere homeparty (logboek 1, bijlage 2). - Een evaluatieformulier dat na afloop van de cursus homeparty s door de (para)professionals wordt ingevuld. - Participerende observatie door de onderzoeker tijdens de laatste bijeenkomst van de cursus homeparty s voor (para)professionals. 1.6 Procedure Er is een samenwerkingsovereenkomst opgesteld waarin alle afspraken werden vastgelegd en welke het Trimbos-instituut enerzijds en Stichting CAD of Tactus anderzijds hebben ondertekend. De procedure zoals beschreven in de samenwerkingsovereenkomst in traject A was als volgt: Stichting CAD en Tactus implementeerden de homeparty s zoals beschreven in Traject A aan de hand van het draaiboek respectievelijk in Almere en in Enschede. Het Trimbosinstituut heeft het procesevaluatieonderzoek uitgevoerd. De ondersteuning bij de implementatie lag in handen van De Grift in Gelderland (op aanvraag, niet actief). In de samenwerkingsovereenkomst waren verder afspraken met Stichting CAD en Tactus gemaakt over het meewerken aan een aantal interviews, bijhouden van een logboek en introductie van de onderzoekers in hun netwerk. De pilotregio s ontvingen een uurvergoeding voor de uren die in het onderzoek werden gestoken. Er was afgesproken dat minimaal 4 homeparty s zou worden georganiseerd waaronder voor een Surinaamse en Antilliaanse doelgroep. Met Stivoro was afgesproken dat ook het thema roken in minimaal één homepartybijeenkomst aan bod zou komen. De dataverzameling stond aanvankelijk gepland voor de periode januari tot eind mei 2003, maar de planning is verschoven tot eind september omdat het aantal homeparty s dat nodig werd geacht voor het onderzoek nog niet gehaald was. De Grift heeft in traject B een project opgezet om het potentieel aan uitvoerders van een homeparty planmatig en systematisch uit te breiden. Het Trimbos-instituut begeleidde ook dit project met procesevaluatief onderzoek. De periode van dataverzameling liep van januari tot juli Ook in dit traject zijn alle gemaakte afspraken vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst welke De Grift en het Trimbos-instituut hebben ondertekend Procesevaluatie homeparty s

19 Adviescommissie Voor de duur van de projecten is een adviescommissie ingesteld waarin verschillende vertegenwoordigers uit relevante organisaties zitting hadden: Ben Lebesque CAD Drenthe / Resultaten Scoren Cor Struik TACTUS Instelling voor verslavingszorg Paulien van Haastrecht NIGZ / VETC Richeline Sorel Trabou Tin, Tandem (welzijnsorganisatie in Nijmegen) Aukje Sannen Trimbos-instituut Glenn Uiterloo Trimbos-instituut Murat Can GGZ Midden-Brabant Deze commissie kwam in totaal drie keer bijeen: bij de start, tijdens het project en bij de afronding. 1.7 Opbouw van het rapport Dit rapport bestaat uit 6 hoofdstukken en een aantal bijlagen. In hoofdstuk 1 is de achtergrond van de homeparty en de opzet van het onderzoek beschreven. In hoofdstuk 2 tot 4 worden de resultaten beschreven van het onderzoek: in hoofdstuk 2 de resultaten van traject A, hoofdstuk 3 beschrijft de resultaten van traject B en in hoofdstuk 4 de resultaten van de inventarisatie onder instellingen. Hoofdstuk 5 staat min of meer op zichzelf: hierin worden de landelijke verspreidings- en implementatieactiviteiten besproken die zijn uitgevoerd gedurende de procesevaluatie. In hoofdstuk 6 tenslotte volgen de conclusie en aanbevelingen. 1 Procesevaluatie homeparty s 15

20

voor het werven en voorlichten van moeilijk bereikbare autochtone en allochtone ouders over het gebruik van alcohol, drugs en gokken door

voor het werven en voorlichten van moeilijk bereikbare autochtone en allochtone ouders over het gebruik van alcohol, drugs en gokken door DRAAIBOEK HOMEPARTY voor het werven en voorlichten van moeilijk bereikbare autochtone en allochtone ouders over het gebruik van alcohol, drugs en gokken door hun kinderen Heleen Riper, Trimbos-instituut

Nadere informatie

Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden.

Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden. Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden. Nr. Werving/eerste contact/aanmelding 1. Op de doelgroep gerichte publiciteit

Nadere informatie

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere migrant. Dit Netwerk Utrecht Zorg voor Ouderenproject (NUZO;

Nadere informatie

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?!

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Integrale aanpak vroegsignalering alcoholgebruik bij ouderen in de eerstelijn Drs. Myrna Keurhorst Dr. Miranda Laurant Dr. Rob Bovens

Nadere informatie

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB Marijke Dijkstra Trimbos instituut Focus op onderzoek Utrecht, 2 december 2011 Improving Mental Health by Sharing Knowledge Programma Middelengebruik

Nadere informatie

Preventie Ambassadeurs

Preventie Ambassadeurs Kort Projectplan Preventie Ambassadeurs Samenvatting Preventie Ambassadeurs zijn een belangrijk schakel tussen allochtone gemeenschappen en hulpverleningsinstelling Tactus Verslavingszorg. In het project

Nadere informatie

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Praktijkvoorbeeld Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Samenvatting Door de samenwerking en het gezamenlijk geven van de cursus Positief Opvoeden volgens Triple P door verschillende disciplines

Nadere informatie

Interventie zelfmanagement Turkse mannen met diabetes. Monica Overmars GVO functionaris GGD Hart voor Brabant

Interventie zelfmanagement Turkse mannen met diabetes. Monica Overmars GVO functionaris GGD Hart voor Brabant Interventie zelfmanagement Turkse mannen met diabetes Monica Overmars GVO functionaris GGD Hart voor Brabant Inhoud - Aanleiding - Onderzoekspilot in Tilburg 2010/2011 - Doel - Evaluatie pilot - Sterke

Nadere informatie

Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij

Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij Call Gebiedsgerichte gezondheidsaanpakken fase 1 voor Programma Gezonde Toekomst Dichterbij Aanleiding Fonds NutsOhra heeft met het programma Gezonde Toekomst Dichterbij de ambitie om de gezondheidsachterstanden

Nadere informatie

FitGaaf! Rapportage pilot 2014-2015

FitGaaf! Rapportage pilot 2014-2015 FitGaaf! Rapportage pilot 2014-2015 FitGaaf! Rapportage pilot 2014-2015 In samenwerking met VGZ, IZA Cura en Avant Sanare is in januari 2014 het pilotproject rondom de FitGaaf!-kalender van start gegaan.

Nadere informatie

Werkplan project Eergerelateerd Geweld Eervol Arnhem

Werkplan project Eergerelateerd Geweld Eervol Arnhem Werkplan project Eergerelateerd Geweld Eervol Arnhem Datum: November 2009 Project periode Mei 2009 - mei 2011 Van Nuray Kanik, Projectleider Eergerelateerd geweld Hera. Opdrachtgever Gemeente Arnhem Inhoudsopgave

Nadere informatie

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies A. van Leeuwenhoeklaan 9 3721 MA Bilthoven Postbus 1 3720 BA Bilthoven www.rivm.nl KvK Utrecht 30276683 T 030 274 91 11

Nadere informatie

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012)

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012) www.ambiq.nl Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012) Februari 2012 Inhoud Geschiedenis samenwerking Ambiq-Tactus Uitgangspunten Uitwerking Plannen 2012 e.v. Werkzame elementen Vragen Geschiedenis

Nadere informatie

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.)

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.) www.ambiq.nl Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.) Februari 2013 Inhoud Geschiedenis samenwerking Ambiq-Tactus Visie en uitgangspunten Beleid Plannen 2013 e.v. Vragen Geschiedenis

Nadere informatie

Agendapunt 011015 BO GGDRU Vergadering Datum Onderwerp Bijlage Doel agendering Toelichting

Agendapunt 011015 BO GGDRU Vergadering Datum Onderwerp Bijlage Doel agendering Toelichting Agendapunt Mededelingen 011015 BO GGDRU Vergadering : BO Adviescommissie GGDrU Datum : 15 oktober 2015 Onderwerp : Voortgang gezondheidscommunicatie, alcoholpreventie en convenant jeugd Bijlage : Evaluatie

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders

Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders Triple P Divers: nog beter aansluiten bij migrantenouders Voor wie? Deze brochure is bedoeld voor alle beroepskrachten die met Triple P werken of daar in de toekomst mee aan de slag willen gaan. Triple

Nadere informatie

Preventie en voorlichting

Preventie en voorlichting Preventie Preventie en voorlichting Introductie De afdeling preventie geeft voorlichting en advies over genotmiddelen aan jongeren, ouders en professionals. Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen

Nadere informatie

Evaluatie van de Veder Methode; theater als contactmethode in de psychogeriatrische zorg

Evaluatie van de Veder Methode; theater als contactmethode in de psychogeriatrische zorg Evaluatie van de Veder Methode; theater als contactmethode in de psychogeriatrische zorg A.M. van Dijk, J.C.M. van Weert, R.M. Dröes (Red.) Laag licht er is weleens zo n avond dat over het gras in de tuin

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Bijlage bij het convenant tussen migrantenorganisaties, (hulp)organisaties, politie en gemeente Deventer. Aan de Goede Kant van Eer

Bijlage bij het convenant tussen migrantenorganisaties, (hulp)organisaties, politie en gemeente Deventer. Aan de Goede Kant van Eer Bijlage bij het convenant tussen migrantenorganisaties, (hulp)organisaties, politie en gemeente Deventer Aan de Goede Kant van Eer 1 2 Doelstellingen project Deventer aan de goede kant van de eer Het project

Nadere informatie

Dit project wordt mogelijk gemaakt door:

Dit project wordt mogelijk gemaakt door: Dit project wordt mogelijk gemaakt door: Voor u ligt het draaiboek Verslavingspreventie migrantenjeugd welke is ontwikkeld door Tactus Verslavingszorg in het kader van het ZonMw-programma Diversiteit in

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

Actieplan Alcoholzorg. verslag activiteiten over het jaar 2003

Actieplan Alcoholzorg. verslag activiteiten over het jaar 2003 Actieplan Alcoholzorg verslag activiteiten over het jaar 2003 september 2004 Inhoudsopgave 1. INLEIDING...3 2. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN...4 3. RESULTATEN VAN HET TWEEDE JAAR ACTIEPLAN ALCOHOLZORG...5

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Cannabisgebruik en stoornissen in het gebruik van cannabis in de adolescentie en jongvolwassenheid. Cannabis is wereldwijd een veel gebruikte drug. Het gebruik van cannabis is echter niet zonder consequenties:

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Cursus Positief Opvoeden voor gescheiden ouders

Cursus Positief Opvoeden voor gescheiden ouders Cursus Positief Opvoeden voor gescheiden ouders Ieder jaar krijgen ongeveer 70.000 kinderen te maken met de scheiding van één van hun ouders. De conflicten, stress en communicatieproblemen die bij een

Nadere informatie

Fiets je Fit. ***[3 witregels]*** Willem Bosch (senior-verkeersadviseur bij de Gemeente Zwolle)

Fiets je Fit. ***[3 witregels]*** Willem Bosch (senior-verkeersadviseur bij de Gemeente Zwolle) Fiets je Fit ***[3 witregels]*** Willem Bosch (senior-verkeersadviseur bij de Gemeente Zwolle) ***[3 witregels]*** Samenvatting Fiets je Fit is een pilot die de Gemeente Zwolle samen met het Fietsberaad

Nadere informatie

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten Effecten van cliëntondersteuning Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten MEE Nederland, 4 februari 2014 1. Inleiding In deze samenvatting beschrijven

Nadere informatie

Workshop 9 En morgen gezond weer op

Workshop 9 En morgen gezond weer op 23 april 2012 Symposium Ouderen & Alcohol Workshop 9 En morgen gezond weer op Complementair werken in de zorg voor ouderen Yildiz Gecer Tactus Henk Snijders Carintreggeland Voorstellen Wie zijn wij? Wie

Nadere informatie

Kenniswerkplaats Tienplus

Kenniswerkplaats Tienplus Workshop Jeugd in Onderzoek Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning van ouders met tieners in Amsterdam http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl Triple P divers Marjolijn Distelbrink Verwey-Jonker

Nadere informatie

Preventie. Nieuwsbrief. Voorjaar 2014. Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit. In deze nieuwsbrief

Preventie. Nieuwsbrief. Voorjaar 2014. Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit. In deze nieuwsbrief Nieuwsbrief Preventie Wij houden u graag op de hoogte Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit In deze nieuwsbrief Veel vragen over NIX18 Fabels en feiten De Buitenhof is een landelijk

Nadere informatie

Alles uit handen, maar niet de touwtjes

Alles uit handen, maar niet de touwtjes 1 Alles uit handen, maar niet de touwtjes SPORT2SUPPORT I.O.V. REN4SPORT SEPTEMBER 2012 2 LEESWIJZER In het hoofdstuk INTRO, staat een beknopte omschrijving over de onderzoeker en wordt de aanleiding tot

Nadere informatie

Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan. Aan de Waterkant 2008-2011

Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan. Aan de Waterkant 2008-2011 Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan Aan de Waterkant 2008-2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Evaluatiekader 3 1.2 Leeswijzer 3 2 Vrijwilligerswerk Oostzaan 4 2.1 De situatie toen 4 2.2 De

Nadere informatie

ToReachIt. Acceptance is the beginning of change!!!

ToReachIt. Acceptance is the beginning of change!!! ToReachIt Acceptance is the beginning of change!!! Acceptance is the beginning of change! Inhoudsopgave Voorwoord 1. Inleiding 1.1. Wat ontbreekt er in Nederland aan begeleiding voor onze doelgroep volgens

Nadere informatie

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS

Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS Gewoon meedoen in je eigen wijk! TOOLKIT VOOR WERKERS December 2012 1 Draaiboek Gewoon meedoen in je wijk! Aanleiding van dit draaiboek Gewoon Meedoen in je wijk is een pilotproject dat in 2010 en 2011

Nadere informatie

Achtergrondinformatie. Man 2.0. Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen

Achtergrondinformatie. Man 2.0. Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen Achtergrondinformatie Man 2.0 Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen April 2010 1 Inleiding Het is het Oranje Fonds gebleken dat veel maatschappelijke

Nadere informatie

PIEP zei de muis. Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz

PIEP zei de muis. Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz PIEP zei de muis Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz Vraag 1: Waar staat KOPP voor? Antwoord 1 : Kids Of

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

VERKENNEND ONDERZOEK NAAR HET KANTELGEDRAG VAN GEMEENTEN

VERKENNEND ONDERZOEK NAAR HET KANTELGEDRAG VAN GEMEENTEN VERKENNEND ONDERZOEK NAAR HET KANTELGEDRAG VAN GEMEENTEN Leiderdorp, 29 februari 2012 Colofon Stichting VraagWijzer Nederland Hoofdstraat 1-3 2351 AA Leiderdorp T 071-542 98 63 F 071-541 82 02 www.vraagwijzer.nl

Nadere informatie

Gemeente Haarlem. Retouradres; Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem. Aan de leden van de commissie Samenleving

Gemeente Haarlem. Retouradres; Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem. Aan de leden van de commissie Samenleving Gemeente Haarlem Jack Chr. van der Hoek Wethouder Welzijn, Volksgezondheid, Sport, Dienstverlening & Communicatie Retouradres; Stadhuis, Postbus 511 2003 PB Haarlem Aan de leden van de commissie Samenleving

Nadere informatie

Bijlage 1 Interviewleidraad voor het interview met locatiemanagers

Bijlage 1 Interviewleidraad voor het interview met locatiemanagers 245 Bijlage 1 Interviewleidraad voor het interview met locatiemanagers Datum van het interview : Vensterschool: Introductie: Het GION doet onderzoek naar de ontwikkeling van vier Vensterscholen: Vinkhuizen,

Nadere informatie

Convenant Ketenaanpak Eergerelateerd Geweld Twente

Convenant Ketenaanpak Eergerelateerd Geweld Twente Convenant Ketenaanpak Eergerelateerd Geweld Twente Samenwerkingsafspraken ten behoeve van de preventieve - en de veiligheidsaanpak van (potentiële) slachtoffers van eergerelateerd geweld in Twente. Vanuit

Nadere informatie

'Integrale zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking en problematisch middelengebruik'

'Integrale zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking en problematisch middelengebruik' 'Integrale zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking en problematisch middelengebruik' Toelichting en handreiking bij het Auditinstrument Het verbeterproject LVB & Verslaving Het Trimbos-instituut

Nadere informatie

Onderwerp: Borging en coördinatie van Triple P na 2014

Onderwerp: Borging en coördinatie van Triple P na 2014 Onderwerp: Borging en coördinatie van Triple P na 2014 Inleiding Bij de start van de regionale invoering van Triple P in 2010 1 als integrale werkmethodiek bij opvoedingsondersteuning hebben gemeenten

Nadere informatie

Project: Ontwikkelen van Outcome-indicatoren voor de Zorg Advies Teams, Tilburg Dossiernummer: 50-50405-99 ZonMw, 18-07-2013

Project: Ontwikkelen van Outcome-indicatoren voor de Zorg Advies Teams, Tilburg Dossiernummer: 50-50405-99 ZonMw, 18-07-2013 Project: Ontwikkelen van Outcome-indicatoren voor de Zorg Advies Teams, Tilburg Dossiernummer: 50-50405-99 ZonMw, 18-07-2013 Projectgroep: Gemeente Tilburg: Mw. M. Lennarts, beleidsmedewerker, dhr. W.

Nadere informatie

Peers lichten leeftijdgenoten voor over drugs. Beperkingen van peer-preventie. Marieke Kroneman

Peers lichten leeftijdgenoten voor over drugs. Beperkingen van peer-preventie. Marieke Kroneman Peers lichten leeftijdgenoten voor over drugs Beperkingen van peer-preventie Marieke Kroneman Allochtone jongeren die zelf bedenken hoe ze leeftijdgenoten willen voorlichten over drank, drugs en gokken,

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

Leidraad jaarverslag Kwaliteitsimpuls 2015

Leidraad jaarverslag Kwaliteitsimpuls 2015 Leidraad jaarverslag Kwaliteitsimpuls 2015 Deze leidraad is door de NVZ beschikbaar gesteld als onderdeel van de afspraken bij de subsidieregeling Kwaliteitsimpuls Personeel Ziekenhuiszorg December 2015

Nadere informatie

Format voor eindrapportage VKD bij vroegtijdige beëindiging project

Format voor eindrapportage VKD bij vroegtijdige beëindiging project Format voor eindrapportage VKD bij vroegtijdige beëindiging project Almelo, regio Twente / ROSET, GGD Twente 0 Inleiding Aanloop Korte omschrijving van het idee Van medio 2010 tot mei 2011 zijn gesprekken

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF Oudewater 16R.00313

RAADSINFORMATIEBRIEF Oudewater 16R.00313 RAADSINFORMATIEBRIEF Oudewater 16R.313 Van college van burgemeester en wethouders Datum 6 juni 216 Portefeuillehouder(s) : Wethouder A.M. de Regt Portefeuille(s) : Volksgezondheid Contactpersoon : A. de

Nadere informatie

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn De toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn bevat vier praktische instrumenten om samen met cliënten te werken aan verbetering of vernieuwing van diensten

Nadere informatie

Samenvatting Het draait om het kind

Samenvatting Het draait om het kind Samenvatting Het draait om het kind Visie op monitoring in de opvoedingsvariant van pleegzorg Inleiding Aangezien de pleegzorg een onvoldoende geobjectiveerd overzicht heeft van hoe het met de jeugdige

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Verslag. Sub Regionale Samenwerkingsoverleg Zuid West Hervorming Langdurige Zorg Drenthe

Verslag. Sub Regionale Samenwerkingsoverleg Zuid West Hervorming Langdurige Zorg Drenthe Verslag Sub Regionale Samenwerkingsoverleg Zuid West Hervorming Langdurige Zorg Drenthe 18 februari 2015 WMO regio Drenthe Subregio Noord Midden Regionale Samenwerking Hervorming Langdurige Zorg Drenthe

Nadere informatie

Blad: 1/5 van Auditrapport met projectnummer: 89200705-20 d.d. 4 februari 2013 Auditrapport Organisatie : TRES Werkend leren Soort audit : Clienten audit Toetsingsnorm : Blik op Werk Hoofdlocatie : Utrecht

Nadere informatie

Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting

Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting Marlijn Abbink-Cornelissen Marcel Haverkamp Janneke Wilschut 5 April 2016 1 Samenvatting Samenvatting Dit is het vijfde rapport van de monitor HH(T). Deze monitor inventariseert

Nadere informatie

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen ZIO, Zorg in Ontwikkeling Versie 1 INLEIDING Het Multidisciplinair Overleg (MDO) krijgt een steeds grotere rol binnen Ketenzorg, redenen hiervoor zijn:

Nadere informatie

Speciale Halt-afdoening

Speciale Halt-afdoening Speciale Halt-afdoening Thema middag Helder op straat (HOS) 26 januari 2012 Liesbeth vanden Boeynants Directeur Halt ZWN Halt Zuid-West Nederland o Werkgebied 39 gemeenten; 2 politieregio s o 21 medewerkers;

Nadere informatie

Aan de leden van Provinciale Staten

Aan de leden van Provinciale Staten Aan de leden van Provinciale Staten Datum : 19 september 2007 Briefnummer : 2007-33.316/38/A.15, EZ Zaaknummer: 44942 Behandeld door : Punter M. Telefoonnummer : (050) 3164472 Antwoord op : Bijlage : Onderwerp

Nadere informatie

Opbrengsten van het programma Stop Kindermishandeling van Kinderpostzegels

Opbrengsten van het programma Stop Kindermishandeling van Kinderpostzegels Opbrengsten van het programma Stop Kindermishandeling van Kinderpostzegels Jodi Mak Rianne Verwijs Opbrengsten van het programma Stop Kindermishandeling van Kinderpostzegels Jodi Mak Rianne Verwijs Met

Nadere informatie

Nieuwsbrief Centrum voor Jeugd en Gezin Roosendaal

Nieuwsbrief Centrum voor Jeugd en Gezin Roosendaal Nieuws voor professionals op het gebied van opvoeden en opgroeien 10 Nieuwsbrief Centrum voor Jeugd en Gezin Roosendaal In deze nieuwsbrief vindt u als professional, informatie over de ontwikkelingen van

Nadere informatie

Rookvrij Opgroeien. Roken? Houd kinderen er buiten. Het bespreken van (mee)roken binnen de JGZ 4-19 jaar. 4-19 jaar

Rookvrij Opgroeien. Roken? Houd kinderen er buiten. Het bespreken van (mee)roken binnen de JGZ 4-19 jaar. 4-19 jaar Rookvrij Opgroeien 4-19 jaar 4-19 jaar Roken? Houd kinderen er buiten. Het bespreken van (mee)roken binnen de JGZ 4-19 jaar Kinderen boven de vier jaar wonen relatief vaak in een huis waar gerookt mag

Nadere informatie

Evaluatie bestuursmodel, eindrapportage.

Evaluatie bestuursmodel, eindrapportage. 1 Inleiding Evaluatie bestuursmodel, eindrapportage. De ALV van de afdeling ZuidWest heeft in de vergadering van 30 mei 2012 unaniem besloten tot het aanstellen van een tweetal betaalde afdelingsmanagers.

Nadere informatie

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward Productive Ward Verbeter de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van uw zorg door reductie van verspilling Brochure Productive Ward CBO 2012 CBO, Postbus 20064, 3502 LB UTRECHT Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009

Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009 Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009 Inleiding Het doel van Omkeer 2.0 is samen te vatten als: kijken hoe zorg en zorgvraag in elkaar steken en hoe dit

Nadere informatie

Projectvoorstellen maken

Projectvoorstellen maken Projectvoorstellen maken 1. Kader 1.1. Gebruiksaanwijzing 1.2. Wat zijn de eisen aan een projectvoorstel? 2. Inleiding 2.1 Signalering 2.2 Vooronderzoek 2.3 Probleemsituatie 3. Doelstellingen en randvoorwaarden

Nadere informatie

Diversiteitswijzer Check je project op diversiteit

Diversiteitswijzer Check je project op diversiteit Diversiteitswijzer Check je project op diversiteit MOVISIE * Postbus 19129 * 3501 DC Utrecht * T 030 789 20 00 * F 030 789 21 11 www.movisie.nl * info@movisie.nl Is jouw project diversiteitsproof? Diversiteitsproof

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol Menukaart Gezonde voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Strategisch lezen voor beroep en studie

Strategisch lezen voor beroep en studie Strategisch lezen voor beroep en studie Roos Scharten (Expertisecentrum Nederlands) Georgia Vasilaras (ROC de Leijgraaf) Edith Vissers (KPC Groep) 9 december 2015 Leijgraaf: het uitgangspunt! Elke professional

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Inclusief IEDEREEN! Hoe het vertrouwen van de burger in de overheid te herstellen.

Inclusief IEDEREEN! Hoe het vertrouwen van de burger in de overheid te herstellen. Inclusief IEDEREEN! Hoe het vertrouwen van de burger in de overheid te herstellen. Anita Hütten / T ik BV, Veghel 2012 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010

Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010 Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010 Aanwezig: Nicole Buné, Mark Gortemaker, Dirk Hoek, Rolanda Dijkman, Ineke Odink,

Nadere informatie

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS Dat vind ik een van de mooiste dingen aan de seksuologie: dat de geestelijke en de somatische gezondheidszorg erin samen komen. evaluatie deelnemer mensenkennis Opleiding consulent seksuele gezondheid

Nadere informatie

Implementatie Interculturalisatie

Implementatie Interculturalisatie Implementatie Interculturalisatie Centrum Jeugd en Gezin Een stappenplan als werkwijze voor een intercultureel CJG Nieuwegein Nera Jerkovic 19 februari 2010 Programma s en Projecten Colofon februari 2010,

Nadere informatie

Visie op TripiO 2014-2017

Visie op TripiO 2014-2017 Visie op TripiO 2014-2017 Met de transitie worden verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de geïndiceerde jeugdzorg naar de gemeentes overgeheveld. Naast de taken die gemeenten al hebben op het terrein

Nadere informatie

Auditrapport. Vertrouwelijk. : Vluchtelingen Werk Noord Nederland. Audit datum/data : meerdere data februari 2013. Projectnummer : 89200737-30

Auditrapport. Vertrouwelijk. : Vluchtelingen Werk Noord Nederland. Audit datum/data : meerdere data februari 2013. Projectnummer : 89200737-30 Blad: 1/5 van Auditrapport met projectnummer: 89200737-30 d.d. 15 februari 2013 Auditrapport Organisatie : Vluchtelingen Werk Noord Nederland Soort audit : Clienten audit Toetsingsnorm : Blik op Werk Hoofdlocatie

Nadere informatie

Onderzoek POD en Sport

Onderzoek POD en Sport 2015 Onderzoek POD en Sport Inhoud Inleiding... 2 Conclusie... 3 Aanbevelingen... 6 Het bestuur... 7 Jeugdtrainers... 8 Jeugdleden... 9 Vrijwilligers... 10 Ouders... 11 Resultaten... 12 1 Inleiding Het

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

Hoogeveense peuterspeelzalen werken met een zorgleidster; een plan van aanpak voor de pilot 1 augustus 2006 t/m 31 december 2007

Hoogeveense peuterspeelzalen werken met een zorgleidster; een plan van aanpak voor de pilot 1 augustus 2006 t/m 31 december 2007 Hoogeveense peuterspeelzalen werken met een zorgleidster; een plan van aanpak voor de pilot 1 augustus 2006 t/m 31 december 2007 Inleiding. In dit plan wordt een aanpak van een pilot beschreven voor het

Nadere informatie

Procesevaluatie Effectief Actief 2013. Drs. L. Ooms Dr. C.Veenhof

Procesevaluatie Effectief Actief 2013. Drs. L. Ooms Dr. C.Veenhof Procesevaluatie Effectief Actief 2013 Drs. L. Ooms Dr. C.Veenhof VOORWOORD Effectief Actief (EA) is een programma geïnitieerd door het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB). Het heeft als doel

Nadere informatie

Deelrapportage 1: Opzet van het project. Project verandering van spijs. TNO Kwaliteit van Leven. TNO-rapport. KvL/APRO/2007.

Deelrapportage 1: Opzet van het project. Project verandering van spijs. TNO Kwaliteit van Leven. TNO-rapport. KvL/APRO/2007. TNO Kwaliteit van Leven TNO-rapport KvL/APRO/2007.198/11410/Hef/stn Deelrapportage 1: Opzet van het project Arbeid Polarisavenue 151 Postbus 718 2130 AS Hoofddorp www.tno.nl/arbeid T 023 554 93 93 F 023

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal:

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal: Samenvatting Naar schatting hebben jaarlijks ongeveer 50 à 60 duizend minderjarige kinderen te maken met een scheiding. Deze kinderen hebben gemiddeld vaker problemen dan kinderen van gehuwde of samenwonende

Nadere informatie

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews.

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews. Onderzoek nazorg afdeling gynaecologie UMCG (samenvatting) Jacelyn de Boer, Anniek Dik & Karin Knol Studenten HBO-Verpleegkunde aan de Hanze Hogeschool Groningen Jaar 2011/2012 Resultaten Literatuuronderzoek

Nadere informatie

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Improving Mental Health by Sharing Knowledge Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Alcohol en opvoeding 15 Ouders rond 2008 onderschatten alcoholgebruik van hun kinderen

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit sirikruit@live.nl iri Kruit Voorlichting en training 1 Programma Introductie - Kennismaking - Studiehandleiding, opbouw van de lessen

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie W I N T E R / V O O R J A A R 2 0 1 6 Nieuwsbrief Mondriaan Preventie Mondriaan Preventie ondersteunt! De afdeling verslavingspreventie van Mondriaan heeft een adviserende en ondersteunende rol als het

Nadere informatie

Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool

Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool De vakantieschool is een bijzonder moment, waarbij de sfeer op school anders is dan anders. Er is extra aandacht voor de leerlingen en de

Nadere informatie

Model plan-van-aanpak voor verbetering van het borstvoedingsbeleid met als uitgangspunt de Tien vuistregels voor het welslagen van de borstvoeding

Model plan-van-aanpak voor verbetering van het borstvoedingsbeleid met als uitgangspunt de Tien vuistregels voor het welslagen van de borstvoeding Model plan-van-aanpak voor verbetering van het borstvoedingsbeleid met als uitgangspunt de Tien vuistregels voor het welslagen van de borstvoeding Zorg voor borstvoeding certificering Postbus 2047 2930

Nadere informatie

Plan van aanpak: werken met Acadin in je eigen groep en je school

Plan van aanpak: werken met Acadin in je eigen groep en je school Plan van aanpak: werken met Acadin in je eigen groep en je school Inleiding Je wilt gaan werken met Acadin. Het is aan te raden direct met een collega samen te werken. Ook is het goed Acadin als thema

Nadere informatie

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Aanleiding voor de werkconferenties Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt in het najaar van 2006 een tweede Preventienota

Nadere informatie

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE REHABILITATIE DOOR EDUCATIE ONDERZOEK NAAR EEN BEGELEID LEREN-PROGRAMMA VOOR MENSEN MET PSYCHIATRISCHE PROBLEMATIEK Lies Korevaar 3 Rehabilitatie door educatie Onderzoek naar een Begeleid Leren-Programma

Nadere informatie

Wmo-werkplaats Twente. Scholingshandleiding voor cursist en trainer. Samenwerken met vrijwilligers

Wmo-werkplaats Twente. Scholingshandleiding voor cursist en trainer. Samenwerken met vrijwilligers Wmo-werkplaats Twente Scholingshandleiding voor cursist en trainer Samenwerken met vrijwilligers De vrijwilliger als vanzelfsprekende partner in zorg en welzijnswerk juli 2011 Saxion. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Inhoudelijk Startdocument

Inhoudelijk Startdocument Inhoudelijk Startdocument 2012 Click F1 > Damrak 70 1012 LM Amsterdam > t 020 42 26 566 > e info@clickf1.nl > www.clickf1.nl > www.sportit.nl 1. Gegevens Partners Naam School: Adres: Postcode en plaats:

Nadere informatie

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Weert, 6 september 2011. Rekenkamer Weert Inhoudsopgave 1. Achtergrond en aanleiding 2. Centrale vraagstelling 3. De wijze van onderzoek 4. Deelvragen

Nadere informatie

Jong en Ouder ontschotting in de opvang van jonge ouders

Jong en Ouder ontschotting in de opvang van jonge ouders YOUKÉ Jong en Ouder ontschotting in de opvang van jonge ouders Sprekers: Arieke van Andel: gemeente Amersfoort Mariette Rutjes: leidinggevende cluster vrouwenopvang en gezinnen Inleiding Ontschotting in

Nadere informatie

TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO. mei 2015

TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO. mei 2015 TUSSENRAPPORTAGE INTENSIVERINGSTRAJECT REKENONDERWIJS VO mei 2015 2 STAND VAN ZAKEN Deze tussenrapportage is een vervolg op de startrapportage van mei 2014 en de tussenrapportage van november 2014. De

Nadere informatie

Stappenplan Taalcoach. Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op?

Stappenplan Taalcoach. Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op? Stappenplan Taalcoach Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op? I nleiding Eind juni is het project Taalcoach van start gegaan. Het doel van het project is het realiseren van een taalkoppel, bestaande

Nadere informatie