Drugspraaterover. een leidraad voor ouders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Drugspraaterover. een leidraad voor ouders"

Transcriptie

1 Drugspraaterover een leidraad voor ouders

2 Voorwoord 1. Wie ben ik? 2. Vrienden 3. Gezin 4. Verslaving 4.1. Uw kind ook? 4.2. Hoe kan ik helpen voorkomen dat mijn kind drugs gaat gebruiken? Vóór de experimenteerfase Tijdens de experimenteerfase Na de experimenteerfase 4.3. Wat te doen bij riskant gebruik? 5. De meest gestelde juridische vragen 6. Adressen Versie 2009

3 Preventie in het algemeen en drugspreventie in het bijzonder zijn voor het stadsbestuur van Sint-Truiden, de gemeentebesturen van Gingelom en Nieuwerkerken en de lokale politie Sint-Truiden - Gingelom - Nieuwerkerken een beleidsprioriteit. In het kader van drugspreventie pogen wij zoveel mogelijk samen te werken met de diverse onderwijsnetten, huisartsen, hulpverleningsdiensten en andere organisaties. In het verleden hebben de preventiedienst en de lokale politie Sint-Truiden - Gingelom - Nieuwerkerken reeds verschillende projecten rond drugspreventie georganiseerd (Europeers, Tralies in Wonderland, Leefsleutels, Toeka en Miembo, Bodytrip, verscheidene folders en brochures, ). Onlangs nog werd het Overkoepelend Drugoverleg (ODO) opgericht. In dit overleg zetelen leerkrachten (eventueel een leerlingenbegeleider of zorgcoördinator), vertegenwoordigers van de Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB) en vertegenwoordigers van diensten en organisaties die werken rond drugspreventie. De bedoeling van dit overleg is om het drugspreventieaanbod zoveel mogelijk aan te passen aan de wensen en behoeften van onderwijsinstellingen. Ook dit schooljaar spannen wij ons weer in om de strijd tegen drugs voort te zetten. Ouders en andere opvoeders zijn enorm bang van drugs. Dit thema zorgt, begrijpelijk en terecht, voor heel wat onrust. Het is belangrijk dat ouders sterk in hun schoenen staan als het over genotsmiddelen gaat. Daarom bieden wij u deze herwerkte folder aan. Ouders zullen zich, na het lezen van deze folder, beter voelen als het onderwerp drugs ter sprake komt. Ze zullen wellicht verstandiger reageren als ze geconfronteerd worden met een bepaalde situatie. In deze folder, die niet de pretentie heeft volledig te zijn, vindt u verschillende tips om met uw kind over genotsmiddelen te praten. Wij willen niet zeggen hoe u uw kind moet opvoeden, maar willen een leidraad bieden aan bezorgde ouders. Deze brochure is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met een aantal gespecialiseerde organisaties en hulpverleningsinstanties uit het werkveld, zoals onder andere de Centra voor Alcohol en andere Drugproblemen (CAD) en het Jongeren Advies Centrum (JAC) Sint-Truiden. De inhoudelijke leidraad die gevolgd wordt in deze brochure is dezelfde als die we in ons beleid over drugs en drugspreventie volgen. Het gaat hierbij om een gedeelde verantwoordelijkheid van jongeren, ouders, scholen en overheid. Diegenen die beweren dat hun kinderen nooit drugs zullen gebruiken en/of dat dit in hun school nooit zal voorkomen, hebben het verkeerd voor. Drugspreventie is dus de gezamenlijke verantwoordelijkheid van al deze partners. We hopen dat deze folder nuttig kan zijn in uw niet altijd zo eenvoudige opvoedingstaak. Ludwig Vandenhove burgemeester Sint-Truiden voorzitter politiecollege

4 Jongeren Jongeren maken in hun leven veel veranderingen mee. Het is niet altijd gemakkelijk voor hen om hiermee om te gaan. Eerst en vooral krijgen jongeren te maken met lichamelijke veranderingen. Daarenboven hebben ze te maken met een verandering in hun denken. Jongeren vanaf elf jaar ontwikkelen een andere manier van denken. Ze kunnen meer verbanden leggen en hoeven niet alles te zien om het te begrijpen. Ze zijn in staat tot meer inzicht en overzicht. Ze gaan eigenschappen in anderen ontdekken en vinden mensen inspirerend, hopeloos of kinderachtig. Niets spreekt meer vanzelf, over alles moet gediscussieerd worden. Pubers bekijken alles vanuit zichzelf. Zij zijn het middelpunt van de wereld. Ze snappen vaak niet waarom hun ouders zich druk maken om kleine, onbelangrijke dingen. Zij hebben immers veel belangrijkere zaken aan hun hoofd: zichzelf en hun relatie tot hun omgeving.

5 Wie ben ik? Jongeren ontdekken ineens dat de wereld groter is dan hun eigen gezin en hun klas. Allerlei nieuwe vragen komen op hen af: wie ben ik, wat kan ik, wat wil ik, wat vind ik, wat vinden mensen om me heen van mij, van wie hou ik? Door al deze vragen kan een jongere heel onzeker worden. Mensen naar wie ze opkeken, vinden ze nu vreselijk ouderwets of oninteressant. Pubers ontwikkelen zich door ervaringen die ze thuis, op school, met vrienden en in de maatschappij opdoen. Een puber gaat experimenteren, beleven wat er te beleven valt en uitzoeken welke gevolgen haar/zijn daden hebben. Langzaam maar zeker leren ze wat prettig is, van welke muziek ze houden, welke drankjes ze lekker vinden, Ook leren ze over zichzelf door de manier waarop anderen op hen reageren of hoe anderen hen beoordelen. Voor de ontwikkeling van een persoon zijn positieve ervaringen belangrijk, maar ook tegenslagen horen erbij. Door tegenslagen leer je je grenzen kennen of leer je dat je dingen anders moet doen.

6 Vrienden Jongeren zoeken leeftijdsgenoten op. Ze willen mensen leren kennen, spannende dingen doen, de wereld verkennen, verliefd worden, Hun ouders vinden ze op dit moment niet boeiend. Jongeren onder elkaar begrijpen beter wat ze doormaken. Daarom zoeken ze steun bij elkaar en delen ze ervaringen met elkaar. Ze hoeven elkaar niet zoveel uit te leggen en krijgen heel wat minder commentaar van hun vrienden dan van hun ouders. Jongeren willen graag bij een groep horen en hebben daar dan ook veel voor over: bijvoorbeeld spijbelen, gestraft worden, Omgaan met leeftijdsgenoten is belangrijk voor de ontwikkeling tot volwassene. Zo doen jongeren sociale vaardigheden op en leren ze reageren op allerhande situaties, Samen met dit alles wordt de puberteit gekenmerkt door een streven naar onafhankelijkheid. Naast het uitproberen van bepaalde soorten gedrag, gaan kinderen ook experimenteren met hun uiterlijk, met relaties, met seksualiteit en ook met genotsmiddelen (tabak, alcohol, illegale drugs). De jongere heeft behoefte aan kicks die haar/ hem de bewondering van de groep garanderen. Het in groep gebruiken van (illegale) drugs kan voor jongeren een gevoel van verbondenheid creëren. Door met verschillende dingen te experimenteren, leren de adolescenten hun grenzen en de grenzen van hun omgeving kennen. Op basis van verschillende reacties kan de adolescent later zelf bepalen wat haar/zijn standpunt is.

7

8 Gezin Als ouder weet u wel dat het niet gemakkelijk is om te leven met een adolescent. Als ouder heeft u misschien vaak het gevoel dat uw mening niet meer telt. Dit lijkt wel zo, maar het klopt niet echt. Uit onderzoek blijkt immers dat jongeren wel belang hechten aan wat hun ouders van hen denken. U moet zich als ouder in ieder geval realiseren dat de puberteit niet alleen voor u, maar ook voor uw dochter of zoon een moeilijke periode is. Op die manier kan u er zich misschien wat minder druk over maken. Probeer uw kind, ondanks alles, toch te steunen. Deze steun is zeer belangrijk in de ontwikkeling van de eigenwaarde en het zelfvertrouwen van uw kind. Probeer te denken aan de dingen die uw kind wel goed doet en geef af en toe een complimentje. Bedenk hoe het voor uzelf was toen u een puber was en kijk hoe uw kind uitgroeit tot een mooi mens! Die puberteit wil u dan voor geen goud missen.

9 Verslaving Eén van onze ergste nachtmerries is wel dat onze kinderen verslaafd geraken aan drugs of alcohol. Moeten we dan onmiddellijk panikeren? We weten immers niet over welke drug het gaat. Voor ouders is het al moeilijk om vast te stellen of hun kind al dan niet genotsmiddelen gebruikt, laat staan om een onderscheid te maken tussen de verschillende soorten drugs. Veel mensen denken immers dat drugs, drugs zijn. Hoewel geen enkele drug aan te prijzen valt, is de ene wel degelijk schadelijker dan de andere. Hoe kunnen we onze kinderen inlichten over iets waarvan we zelf niet op de hoogte zijn? Deze folder is speciaal ontwikkeld voor ouders die bezorgd zijn en eigenlijk niet weten hoe het allemaal in elkaar zit. Wij hopen u op deze manier op de hoogte te houden van dit toenemend maatschappelijk probleem. Uw kind ook? Veel ouders zijn ervan overtuigd dat hun kinderen niet roken, niet drinken, geen hasj of weed gebruiken en niet gokken. Onderzoeken hebben echter aangetoond dat roken en het gebruik van alcohol door jongeren vrij normaal is. Meer dan de helft van de jongeren van veertien jaar en ouder drinkt regelmatig. Een kwart van de jongeren rookt voor het eerst op dertienjarige leeftijd. Meer dan 15% van de jongeren van vijftien jaar en ouder heeft al eens hasj of weed gebruikt. De statistieken laten dus goed zien dat een groot deel van de jongeren ooit gebruikt heeft. De onderzoeksgegevens onderstrepen dat genotsmiddelen niet uit de samenleving weg te denken zijn. Elke jongere moet vroeg of laat een beslissing nemen over het al dan niet gebruiken van alcohol, tabak, hasj, weed,... Voor het experimenteren met alcohol en tabak kunnen de meeste ouders nog begrip opbrengen. Het experimenteren met illegale drugs vinden ze echter en terecht veel verontrustender.

10 Hoe kan ik helpen voorkomen dat mijn kind drugs gaat gebruiken? Er bestaat geen methode om te voorkomen dat een kind in de problemen geraakt door alcohol en drugs. We weten wel dat praten, veel praten, uitermate belangrijk is. Dit is echter gemakkelijker gezegd dan gedaan. Soms zijn gesprekken tussen ouders en hun opgroeiende kinderen makkelijk, maar drugs is een geladen onderwerp. Veel ouders hebben vragen over de manier waarop ze met hun kinderen over drugs moeten praten. Ga het onderwerp vooral niet uit de weg. Het is moeilijker om over genotsmiddelen te praten als de jongere al aan het experimenteren is. Het is tijdens de gesprekken niet belangrijk om gelijk te krijgen, maar wel om invloed te hebben. Daarom is het belangrijk dat u uw kind aanspreekt op een manier waarop het op zijn minst luistert naar wat u zegt. Het is belangrijk dat het kind zelf ook iets mag zeggen. Het is immers niet prettig om alleen maar te moeten luisteren en geen eigen mening te mogen hebben. De visie van het kind moet ook gehoord worden. U kan preventief heel wat doen. Er is echter nooit een absolute garantie dat uw kinderen niet gaan experimenteren. Wanneer dit toch gebeurt, mag u niet denken dat al wat u reeds gedaan heeft geen nut heeft gehad. Al wat we de kinderen preventief hebben meegegeven, kan immers helpen voorkomen dat een experiment met drugs een echt probleem wordt. En zelfs bij problemen biedt de preventieve aanpak een kans om echte ontsporing te vermijden. Een kant-en-klaar gesprek over drugs kunnen we hier niet aanbieden. Er zijn echter wel enkele tips die u kunnen helpen. Vóór de experimenteerfase - Bevorder de eigenwaarde en het zelfvertrouwen van uw kind Eigenwaarde en zelfvertrouwen zijn een belangrijke basis voor de ontwikkeling van een kind. Een kind moet zichzelf de moeite waard vinden en het vertrouwen hebben dat zij/hij de dingen aankan. Als ouder speelt u hierin een belangrijke rol, zelfs door kleine dingen. Geef uw kind bijvoorbeeld een compliment als het dat verdient. Let op de positieve kanten. Ondersteun uw kind bij het vormen van een eigen mening. Geef het ook de ruimte om voor die mening uit te komen. Een kind met eigenwaarde en zelfvertrouwen is sterker ten opzichte van de druk van anderen en loopt minder risico om op een riskante manier met drugs om te gaan.

11 - Heb belangstelling voor uw kind Kinderen denken vaak dat hun ouders niet weten wat belangrijk voor hen is of waarmee ze bezig zijn. Daardoor slaat alle zorgzaamheid en goedbedoelde informatie niet altijd aan. Aan de andere kant weten kinderen niet altijd precies hoe u over bepaalde dingen denkt en wat u belangrijk vindt. Het is bijvoorbeeld niet gemakkelijk om van de muziek te houden waarvan uw kinderen houden. Maar belangstelling tonen wil niet zeggen dat u van dezelfde dingen moet houden. U mag natuurlijk uw eigen mening hebben, maar interesse tonen is heel belangrijk voor een goed contact. - Denk eraan dat u een voorbeeld bent Veel ouders onderschatten de invloed van hun eigen gedrag. Dit geldt ook voor uw gedrag inzake alcohol en drugs. Het voorbeeld dat u zelf geeft, heeft invloed op hoe uw kind er later zal mee omgaan. Als uw kind u aanspreekt over verslavende middelen kan u van uw eigen voorbeeld gebruikmaken. Als u rookt, kan u erop wijzen hoe moeilijk het is om om te gaan met een verslavende stof als tabak. U kan ook duidelijk maken hoe u met de plezierige en minder plezierige kanten van alcohol omgaat. U kan laten zien dat u op een verantwoorde en veilige manier met alcohol omgaat. U kan bijvoorbeeld aantonen dat u afspraken met uzelf hebt gemaakt, bijvoorbeeld dat u niet drinkt als u rijdt. Vertel hoe u zelf met genotsmiddelen omgaat en ga dit in een gesprek met uw kind niet uit de weg. - Zorg dat u goed geïnformeerd bent Voordat u met uw kind aan een gesprek over alcohol of drugs begint, moet u zorgen dat u goede en objectieve informatie heeft en dat u zich niet laat meeslepen door angst en onwetendheid. Jongeren zijn vaak goed op de hoogte van drugs, maar soms hebben ze ook verkeerde informatie of onderschatten ze de risico s. Gebrek aan kennis kan ervoor zorgen dat u niet au serieux wordt genomen. Als uw kinderen merken dat u goed op de hoogte bent, wordt u wel au serieux genomen en dan zullen ze er ook met u willen over praten. Informatie helpt ook tegen onnodige angst en voorkomt een gesprek waarin emoties de bovenhand krijgen. U kan bij verschillende diensten terecht voor informatie over drugs. Achteraan in deze folder vindt u een adressenlijst van diensten en instellingen waar u terecht kan met vragen over verslaving. - Help uw kind bij het nemen van beslissingen Uw kind iets verbieden heeft meestal een omgekeerd effect. Als uw kind iets wil gebruiken, doet het dat toch. En als u iets hebt verboden, gebruiken ze het stiekem. Erover praten wordt op die manier bijna onmogelijk. U kan uw kind helpen om in ieder geval een doordachte beslissing te nemen. Bespreek met uw kind de risico s en de voor- en nadelen. Kijk samen of de voordelen niet op een andere manier te bekomen zijn dan door druggebruik. U mag best uw mening geven, maar let op dat u zich niet baseert op angst, wel op feiten.

12 Uw kind heeft hier wel degelijk behoefte aan ook al is zij/hij het misschien niet eens met uw mening. Het geeft in ieder geval een houvast en laat zien dat u het beste met haar/hem voor heeft.spreek af dat uw kind u iets laat weten als het toch gaat gebruiken. En spreek met uzelf af dat u dan niet onmiddellijk boos wordt. - Maak duidelijk dat uw kind ook nee kan zeggen Adolescenten laten zich vaak meeslepen in een groep en nemen dan soms beslissingen waar ze zelf niet achter staan, uit angst om er niet meer bij te horen. Maak uw kind duidelijk dat het ook kan weigeren en dat echte vrienden alleen echte vrienden zijn als ze respect hebben voor je eigen keuzes. Tijdens de experimenteerfase Waarschijnlijk is uw eerste reactie een paniekreactie als u ontdekt dat uw kind te maken heeft met drugs. Deze reactie is natuurlijk begrijpelijk, maar iedereen weet dat paniek een slechte raadgever is. Als uw kind experimenteert met om het even welk genotsmiddel, is praten ook weer belangrijk. Het is de enige manier om uit te zoeken hoe belangrijk het genotsmiddel voor uw kind is. Zo kan u inschatten of uw kind op een risicovolle manier bezig is. Als u het gewoon verbiedt, bestaat de kans dat uw kind stiekem gaat gebruiken. Geef uw kind zeker niet het idee dat het zal worden gestraft. Een open gesprek leidt immers tot wederzijds begrip en verstevigt het contact. Enkele tips: - Zorg dat u voldoende weet over genotsmiddelen U kan makkelijker met uw kind praten als u over goede en objectieve informatie beschikt. Op die manier staat u niet met uw mond vol tanden als uw kind vragen heeft. Het voorkomt dat u zich onnodig zorgen maakt. Jongeren die experimenteren weten vaak heel wat over genotsmiddelen. U kan ze dus niets wijsmaken. Bovendien komt u niet geloofwaardig over als uw mening op foute informatie is gebaseerd. Als u bepaalde dingen niet weet, mag u dat gerust toegeven. - Praat erover Een goed gesprek lukt alleen als iedereen ervoor openstaat. Dwing een gesprek dus niet af en praat geen uren lang. Lange gesprekken gaan al snel vervelen. U kan het best met uw kind praten met een open houding. Dat wil zeggen dat u het gebruik van genotsmiddelen niet op voorhand veroordeelt. Maak uw kind duidelijk dat u er meer over wil weten. Probeer ervoor te zorgen dat emoties niet de bovenhand halen. Wacht een geschikt moment af en praat er op een normale manier over. Veel jongeren vinden het gebruik van genotsmiddelen niet negatief, dus vergeet zeker niet de leuke kanten ervan. U mag ervoor uitkomen dat u bezorgd bent, maar verval niet in dreigementen. Geef uw mening, maar maak uw kind niet bang. Luister ook naar de mening van uw kind. Praat ook niet te veel over de ongezonde kant van het gebruik van genotsmiddelen. Het stimuleert veel meer om te spreken over wat er nodig is voor een flinke dosis energie en een goede gezondheid. Het voorzichtig zijn met genotsmiddelen komt dan vanzelf aan bod. - Leer uw kind omgaan met tegenslagen Jongeren die nooit eerder hebben ervaren dat het leven ook moeilijke kanten heeft, weten zich vaak geen raad met tegenslagen. Voor zulke jongeren zijn genotsmiddelen extra riskant. Genotsmiddelen bieden afleiding bij problemen en kunnen zo een vals gevoel van geluk geven. Dit kan overmatig gebruik en afhankelijkheid veroorzaken. Het is normaal dat kinderen soms meer willen dan ze aankunnen. Dat hoort bij hun ontwikkeling.

13 Dikwijls worden ze boos als iets niet lukt. Maak uw kind duidelijk dat teleurstellingen bij het leven horen. Bescherm uw kind niet altijd tegen die teleurstellingen. Zo leert uw kind ermee omgaan. - Kies een goed moment voor een gesprek Praten over alcohol of drugs heeft enkel effect als het op het juiste moment gebeurt. U kan met uw kind praten naar aanleiding van een gebeurtenis, een tv-programma, een kater, een stoer verhaal, te laat thuiskomen of naar aanleiding van een vraag van uw kind. Als u het antwoord niet weet, mag u daar eerlijk over zijn en spreek af dat u daar nog eens op terugkomt. Ga geen gesprek aan als uw kind al plannen heeft. Als uw kind onder invloed is, kan u ook beter geen gesprek beginnen. Wacht liever tot uw kind weer aanspreekbaar is. Wacht echter niet te lang. - Besef de noodzaak van gezonde nieuwsgierigheid Jongeren moeten nieuwsgierig zijn om zich te kunnen ontwikkelen. Experimenteren maakt hier deel van uit. Als u dit beseft, weet u ook dat het experimenteren niet onherroepelijk slecht zal aflopen. U weet ook dat u van uw eerste biertje geen alcoholist bent geworden. Het heeft dus geen zin om uw experimenterende dochter of zoon meteen als een verslaafde te zien. - Geef regels en stel grenzen Uw kind begint meestal niet alleen aan genotsmiddelen. Jongeren experimenteren meestal in groepsverband. In het begin zien jongeren alleen de aantrekkelijkheid van de genotsmiddelen. De negatieve kanten hebben ze zelf nog niet kunnen ondervinden. Het zijn juist deze gevaren die het experimenteren zo spannend maken. Uw kind dan iets verbieden heeft geen zin. Probeer wel samen afspraken te maken over de mate en de momenten van gebruik. Spreek uw kind aan wanneer het deze grenzen overschrijdt. Jongeren hebben steun aan regels en grenzen die hun ouders opstellen. Die regels geven een zekere houvast en laten zien dat de ouders geïnteresseerd zijn en aandacht voor hen hebben. - Help verveling te voorkomen Gebruik van genotsmiddelen kan ook voortkomen uit verveling. Wanneer het nodig is, kan u uw kind helpen bij het indelen van haar/zijn vrije tijd. U kan ook samen met uw kind fijne dingen doen.

14 Na de experimenteerfase Als de experimenteerfase voorbij is, kunnen er drie dingen gebeuren. Ofwel is de lol er af en gaat uw kind de aandacht ergens anders op richten. Ofwel gebruikt uw kind nog wel af en toe, maar op een manier dat u zich geen zorgen hoeft te maken. Ofwel gebruikt uw kind zodanig veel dat het risico s loopt. In het eerste geval, als de lol er af is, kan u het onderwerp laten rusten. In het tweede geval, als uw kind nog af en toe gebruikt, is het verstandig dit gebruik te volgen en hierover te blijven praten. Wanneer uw kind af en toe gebruikt om aan bepaalde gelegenheden een speciaal tintje te geven, dan spreken we van sociaal gebruik. Wanneer u zich ongerust maakt over dit gebruik, mag u dit gerust laten merken. In het derde geval, bij riskant gebruik, wordt het genotsmiddel gebruikt om onprettige gevoelens niet te moeten ervaren. Het gaat dan niet meer over een genotsmiddel, maar over een vlucht- of troostmiddel Wat te doen bij riskant gebruik? Het zou handig zijn mocht er een lijst bestaan met alle mogelijke signalen van riskant gebruik. Met deze lijst zou u precies weten waar u aan toe bent. Maar deze lijst bestaat niet. De hierna vermelde symptomen kunnen evengoed wijzen op verliefdheid, problemen op school of psychische problemen. De belangrijkste signalen van riskant gebruik zijn veranderingen in het gedrag van uw kind. Misschien zijn de schoolresultaten achteruitgegaan of heeft uw kind plots andere vrienden. Misschien vergeet uw kind veel dingen of heeft het nergens nog interesse in. Naast gedragsveranderingen zijn er ook lichamelijke signalen zoals misselijkheid, gebrek aan eetlust, vermoeidheid, gebrek aan concentratie, infecties en slapeloosheid. Andere verschijnselen die op riskant gebruik kunnen wijzen zijn somberheid, problemen in de omgang met anderen, voortdurend geldtekort, prikkelbaarheid, afstandelijkheid, onverschilligheid, angsten en achterdocht. Maakt u zich zorgen omdat u enkele van de bovengenoemde signalen herkent, dan kan u contact opnemen met verschillende instanties. Achteraan in deze folder vindt u een adressenlijst van diensten en instellingen die u kunnen helpen met het beantwoorden van uw vragen.

15 De meest gestelde juridische vragen 1. Mijn kind vertelt mij dat alle drugs gelegaliseerd zijn. Klopt dat? Dat klopt niet. In België is er geen sprake van enige legalisering van drugs. De enige legale drugs is alcohol. 2. Is het waar dat er in België nu een gedoogbeleid geldt voor cannabis? Er is zeker geen gedoogbeleid. Voor minderjarigen blijft druggebruik verboden en strafbaar. De strafvervolging ten aanzien van volwassen personen die worden betrapt met een kleine hoeveelheid cannabisproducten is voor het parket geen prioriteit. Maar die strafvervolging blijft wel mogelijk, net zoals alle andere maatregelen. 3. Mijn minderjarig kind is opgepakt met enkele grammen marihuana. Wat zijn de gevolgen? Voor minderjarigen blijft het gebruik en bezit van illegale drugs echter strafbaar. Er zal dus zeker gevolg gegeven worden hieraan. Strafvervolging is dus zeker een mogelijkheid. 4. Ik heb een zakje speed gevonden in de kamer van mijn dochter/zoon. Ben ik wettelijk verplicht haar/hem aan te geven bij de politie? Neen, ouders hebben geen aangifteplicht wat betreft het druggebruik van hun kinderen. 5. Wanneer een politieman aan de deur staat voor een huiszoeking, kan ik dat dan weigeren? Wanneer het gaat om druggebruik van mijn kind, geldt zo n huiszoeking dan voor het hele huis of alleen voor haar/zijn kamer? Een huiszoeking kan slechts in een aantal gevallen rechtsgeldig plaatsvinden: ofwel op bevel van een onderzoeksrechter, ofwel met instemming van de bewoners van de woning, ofwel in sommige gevallen bij betrapping op heterdaad. Wat een huiszoeking met toestemming van de ouders betreft, mag men ervan uitgaan dat die geldt voor alle kamers van de woning. Ook in de slaapkamers van de kinderen die nog minderjarig zijn. Wanneer door politiemensen de toestemming tot huiszoeking wordt gevraagd, kan die worden geweigerd. In de meeste gevallen zal er dan via de onderzoeksrechter voor een huiszoekingsbevel gezorgd worden.

16 6. Mijn kind wordt door de politiediensten verzocht om een urinetest af te leggen. Wat zijn de gevolgen van een positieve urinetest? 10 Indien deze urinetest werd afgenomen ten gevolge van een verkeerscontrole of na een verkeersongeval of -overtreding, zal in principe alleen strafvervolging worden ingesteld wegens inbreuken op de verkeerswetgeving. Deze wet verbiedt het rijden onder invloed van drugs. Het weigeren van een urinetest onder deze omstandigheden is strafbaar, net zoals het weigeren van het nemen van een bloedstaal of het weigeren van een ` ademhalingsproef. Indien, los van elke verkeerssituatie, aan iemand gevraagd wordt een urinestaal af te leveren, is een weigering terzake op zich niet strafbaar. Indien dergelijke test positief uitvalt, kan afhankelijk van de uitleg van diegene die positief heeft geplast, dit zeker aanleiding geven tot een gerechtelijke vervolging. 7. Als mijn meerderjarige dochter of zoon ambulante therapie gaat volgen in afwachting van haar/zijn proces, zal dit de rechter dan gunstig stemmen? Een behandeling volgen in afwachting van een proces zal meestal positief geïnterpreteerd worden door de rechter en kan aanleiding geven tot het opleggen van een straf met uitstel, gekoppeld aan voorwaarden - probatievoorwaarden genoemd - waaronder de verdere therapeutische behandeling. 8. Mijn meerderjarig kind is verslaafd maar wenst geen hulp. Kan ik haar of hem gedwongen laten opnemen? Een gedwongen opname in een ontwenningscentrum is niet mogelijk. Als ouder kan je eigenlijk niets anders doen dan het kind tot een opname te motiveren. 9. Wat is gedwongen opname eigenlijk? Gedwongen opname kadert binnen de wet op de geestesziekten en is een beveiligingsmaatregel met betrekking tot personen die een gevaar zijn voor zichzelf of voor anderen. Het betreft een opname voor een bepaalde periode in een gesloten afdeling. Strikt genomen valt druggebruik niet onder de voorwaarden voor gedwongen opname, tenzij er sprake is van een psychiatrisch ziektebeeld voorafgaand aan of ten gevolge van druggebruik.

17 10. Hoe verloopt zo n procedure tot gedwongen opname? Elke belanghebbende, bijvoorbeeld een ouder, kan een gedwongen opname laten opstarten mits een grondig medisch attest. Er zijn dan twee mogelijkheden: Er is hoogdringendheid: het verzoek tot gedwongen opname wordt, samen met het medisch attest, neergelegd bij het parket. Het parket kan dan beslissen over een bijkomend psychiatrisch onderzoek, waarvoor de betrokkene wordt overgebracht naar een psychiatrisch ziekenhuis. Op basis van dit psychiatrisch verslag is het aan de procureur des Konings om te oordelen of er al dan niet een terobservatiestelling komt. Een dergelijke beslissing dient binnen de vierentwintig uur voorgelegd te worden aan de vrederechter. Binnen de tien dagen moet de betrokkene dan voor deze overheid verschijnen. Op basis daarvan wordt er ofwel een terobservatiestelling van veertig dagen uitgesproken, ofwel een vrijlating. De beslissing met betrekking tot een eventuele verlenging tot veertig dagen wordt door de vrederechter genomen. Er is geen hoogdringendheid: het verzoek tot gedwongen opname wordt rechtstreeks ingediend bij de vrederechter, waarna de procedure analoog verloopt.

18 ADRESSEN De druglijn Hier kan je terecht voor een antwoord op al je vragen rond alcohol, drug en medicatie Ambulant Een ambulant centrum neemt een verslaafde niet op, zoals bijvoorbeeld een ziekenhuis, maar de hulp wordt geboden door informatieve, adviserende of begeleidende consultatiegesprekken. Centrum voor Alcohol- en andere Drugproblemen (CAD) Limburg Luikersteenweg Hasselt Tel.: Medisch Sociaal Opvangcentrum (MSOC) en CAD-preventie Weg naar As 54 B Genk Tel. MSOC: Tel. CAD-preventie: Dienst voor Ambulante Geestelijke Gezondheidszorg (DAGG) Tiensesteenweg 53 Tel.: Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg (CGGZ) Clement Cartuyvelsstraat 11 Tel.: Residentieel Therapeutische Gemeenschap Een therapeutische gemeenschap werkt volgens het model van een leefgemeenschap waarin door middel van therapieën en activiteiten mogelijkheden worden geschapen om een drugvrije reïntegratie in het eigen milieu te bevorderen. Katarsis Ontwenningscentrum / Therapeutische Gemeenschap Hasseltweg Genk Tel.: Basis Vzw Begeleid wonen A. Rodenbachstraat 29 bus Hasselt Tel.: Psychiatrische ziekenhuizen In verschillende ziekenhuizen van de provincie Limburg wordt een specifiek programma aangeboden voor verslaafden.de cliënten vormen in het geheel van het ziekenhuis een aparte groep. Je kan er ook terecht voor crisisopname. Psychiatrisch Centrum Ziekeren Halmaalweg 2 Tel.: Openbaar Psychiatrisch Zorgcentrum Rekem Daalbroekstraat Lanaken Tel.: Psychiatrisch Ziekenhuis Sancta Maria Melveren-Centrum 111 Tel.: Medisch Centrum Sint-Jozef Abdijstraat Bilzen Tel.:

19 Psychiatrische afdelingen algemeen ziekenhuis (PAAZ) Voor crisisopname, fysieke ontwenning en kortdurende therapeutische programma s Virga Jesse Ziekenhuis Stadsomvaart Hasselt Tel.: Sint-Franciscus Ziekenhuis Pastoor Paquaylaan Heusden-Zolder Tel.: Maria Ziekenhuis Noord-Limburg Maesensveld Overpelt Tel.: Toxicomane Eenheid Psychiatrische Spoedinterventie (TEPSI) Schiepse Bos Genk Tel.: Straathoekwerk Straathoekwerk richt zich tot randgroepjongeren, met specifieke aandacht voor illegaal druggebruikers. De straathoekwerkers zoeken de jongeren op in hun milieu, ondersteunen hen en indien nodig motiveren zij hen om de stap te zetten naar hulpverlening. De straathoekwerkers zijn bereikbaar via de CAD. Zelfhulp Op het terrein van de verslaafdenzorg zijn verschillende zelfhulpgroepen actief. Alcohol AA (Anonieme Alcoholisten) Tel.: AL-ANON (partners van alcoholisten) Tel.: ALATEEN (kinderen van alcoholisten) Tel.: Gokken Te bereiken via CAD Limburg Medicatie Familiegroepen Toxan te bereiken via CAD Limburg Breekpunt (ouders drugsverslaafden) Dooistraat Diepenbeek Tel.: Andere nuttige adressen Comité voor Bijzondere Jeugdzorg Guffenslaan Hasselt Tel.: Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn (OCMW) Clement Cartuyvelsstraat 10 Tel.: Centrum Algemeen Welzijnswerk SONAR Ursulinenstraat 7 Tel.: Jongeren Advies Centrum CAW t verschil Minderboedersstraat 37 Tel.: Centrum voor Leerlingenbegeleiding van het gemeenschapsonderwijs (CLB) Breendonkstraat 21A Tel.: Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding (VCLB) Luikersteenweg 7 Tel.:

Drugspraaterover. een leidraad voor ouders

Drugspraaterover. een leidraad voor ouders Drugspraaterover een leidraad voor ouders Voorwoord 1. Wie ben ik? 2. Vrienden 3. Gezin 4. Verslaving 4.1. Uw kind ook? 4.2. Hoe kan ik helpen voorkomen dat mijn kind drugs gaat gebruiken? Vóór de experimenteerfase

Nadere informatie

Cover NL tieners opvoeden over alcohol, roken en cannabis

Cover NL tieners opvoeden over alcohol, roken en cannabis Cover NL tieners opvoeden over alcohol, roken en cannabis 1 WERKEN AAN EEN GOEDE BAND Ook kleine kinderen worden groot. Je kind gaat naar het middelbaar. Het komt in een nieuwe leefwereld terecht. Er breekt

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Roken alcohol en drugs Roken, alcohol en drugs zijn schrikbeelden voor veel ouders. Dit geldt voor allochtone ouders én Nederlandse ouders. Sommige kinderen

Nadere informatie

DRUGS. Inhoudstafel: Heb je vragen over drugs? Heb je problemen met drugs? In deze wegwijzer staan alle diensten die jou kunnen helpen.

DRUGS. Inhoudstafel: Heb je vragen over drugs? Heb je problemen met drugs? In deze wegwijzer staan alle diensten die jou kunnen helpen. DRUGS Drugwegwijzer: alcohol tabak medicatie illegale drugs Inhoudstafel: Zoek je de juiste dienst? 4 Wil je informatie over drank, drugs, pillen, gokken? 5 Heb je een zoon of dochter die drugs gebruikt?

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen Voor vragen over alcohol, illegale drugs, gokken en medicijnen: De DrugLijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden Leerlijnen per graad : 3 de graad LO 10-12j Doelstelling: Versterken van de kennis en vaardigheden die kinderen nodig hebben om gezonde keuzes te maken en niet te roken, geen alcohol te drinken en op een

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN?

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? UW KIND EN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? U KUNT ER IETS AAN DOEN! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht BIJLAGE inspiratiemap Materialenoverzicht drugs 1 1. Brochures of affiches Hieronder vindt u een lijst met informatieve materialen over cannabis en andere drugs De materialen zijn verkrijgbaar bij VAD.

Nadere informatie

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER kleuter 2,5-6j 1 ste graad LO 6-8j 2 de graad LO 8-10j 3 de graad LO 10-12j doelstelling doelstelling doelstelling doelstelling Versterken

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

Jawel, je staat model!

Jawel, je staat model! Jawel, je staat model! Jawel, je staat model! Als ouder, grootouder, heb je een voorbeeldfunctie voor de jongere generaties. Zeker voor hun puberteit is het gezin voor kinderen een belangrijk referentiekader.

Nadere informatie

Mix & match: gezamelijke visie

Mix & match: gezamelijke visie Mix & match: gezamelijke visie Weten jullie waar jullie als groep voor staan, maar willen jullie graag nog een stap verder gaan? Werk dan een visie uit op alcohol- en druggebruik in de jeugdbeweging. Hierbij

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING Als kinderen naar het voortgezet

Nadere informatie

Alcohol, Roken en opvoeding

Alcohol, Roken en opvoeding Alcohol, Roken en opvoeding Uw kind in klas 1 van het voortgezet onderwijs Als kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, verandert er veel in hun leven. Ze krijgen andere interesses en hun vriendengroep

Nadere informatie

Drugs en. de wet. Mag het nu wel of niet?

Drugs en. de wet. Mag het nu wel of niet? Drugs en de wet Mag het nu wel of niet? Alles over drugs en de wet De DrugLijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be Federale politie www.polfed-fedpol.be Advocaten voor jongeren www.jeugdadvocaat.be Jongeren

Nadere informatie

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk 16 september 2014 Pel van Hattum Programma 1. Middelen 2. Cijfers 3. Puberteit 4. Opvoeding 1. Middelen: Tabak Héél ongezond: de dodelijkste

Nadere informatie

Infobundel Alcohol-, tabak-, en drugspreventie

Infobundel Alcohol-, tabak-, en drugspreventie Presenteert Infobundel Alcohol-, tabak-, en drugspreventie (9 september 2014) http://www.skillville.be 1 Doelstelling van het pakket Alcohol-, tabak-, en drugspreventie... 4 1.1 Alcohol... 4 1.2 Tabak...

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom in de Puberteit Pubers ondergaan veel veranderingen Vrienden School Lichamelijk Seksualiteit Hersenen Pubers vragen

Nadere informatie

Stoppen met drank, drugs, pillen of gokken

Stoppen met drank, drugs, pillen of gokken Stoppen met drank, drugs, pillen of gokken V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - april 2012 (herziene herdruk) - D/2012/6030/7

Nadere informatie

KHB Kwaliteitsbeleid: Visietekst Drugsbeleid

KHB Kwaliteitsbeleid: Visietekst Drugsbeleid KHB Kwaliteitsbeleid: Visietekst Drugsbeleid De hulpverlening in KIDS is gericht op de maximale ontplooiing van de totale persoon. Communicatie neemt daarin een belangrijke plaats, en is zowel middel als

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de klas en aan docenten) ABC gesprekken Aanwezig bij verschillende ZAT

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Kikid Het is als ouder jouw verantwoordelijkheid, dat je kind NEE kan zeggen tegen drank!

Nadere informatie

Drugs en. de wet. Mag het nu wel of niet?

Drugs en. de wet. Mag het nu wel of niet? Drugs en de wet Mag het nu wel of niet? Alles over drugs De Druglijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be Federale politie www.polfed-fedpol.be Advocaten voor jongeren www.jeugdadvocaat.be Jongeren Advies

Nadere informatie

INHOUDSOVERZICHT TEN GELEIDE 11

INHOUDSOVERZICHT TEN GELEIDE 11 SOVERZICHT TEN GELEIDE 11 DEEL 1 BESPREKING VAN DE NIEUWE EN BESTAANDE WETGEVING 15 1. De drugwetgeving 15 1.1. Overzicht van de drugwetgeving 15 1.1.1. Wet 24 februari 1921 15 1.1.2. De uitvoeringsbesluiten

Nadere informatie

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit Pubers opvoeden Pubers opvoeden De puberteit is de ontwikkelingsfase tussen 10 en 18 jaar. Maar die puberteit is er natuurlijk niet opeens. Vanaf ongeveer 9 jaar kan je al merken dat kinderen beginnen

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

3wwonen, werken & welzijn in Halle-Vilvoorde. Sociale Kaart WWKLD Wezembeek-Oppem Wemmel Kraainem Linkebeek en Drogenbos

3wwonen, werken & welzijn in Halle-Vilvoorde. Sociale Kaart WWKLD Wezembeek-Oppem Wemmel Kraainem Linkebeek en Drogenbos intergemeentelijke preventiedienst drugs en alcohol Sociale Kaart WWKLD Wezembeek-Oppem Wemmel Kraainem Linkebeek en Drogenbos provincie vlaams brabant wezembeek-oppem Wemmel kraainem linkebeek drogenbos

Nadere informatie

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Pubers en genotmiddelen Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Overzicht - Inleiding - (hersen)ontwikkeling pubers - Genotmiddelen: - energiedrank - roken - alcohol - Opvoeding en

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

V e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

V e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan V e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen De Druglijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09 330 35 25 www.sosnuchterheid.org Anonieme Alcoholisten Vlaanderen

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

EERSTELIJN EN DE MIDDELENGEBRUIK: DE ROL VAN EEN HUISARTS IN EEN REGIONAAL NETWERK

EERSTELIJN EN DE MIDDELENGEBRUIK: DE ROL VAN EEN HUISARTS IN EEN REGIONAAL NETWERK EERSTELIJN EN DE MIDDELENGEBRUIK: DE ROL VAN EEN HUISARTS IN EEN REGIONAAL NETWERK Van een kijk als solist naar interdisciplinair samenwerken Rita Verrando, huisarts Brussel, 14 november 2014 De rol van

Nadere informatie

Iemand steunen bij het stoppen met drank, drugs, pillen en gokken

Iemand steunen bij het stoppen met drank, drugs, pillen en gokken Iemand steunen bij het stoppen met drank, drugs, pillen en gokken V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - april 2012 (herziene

Nadere informatie

Wegwijs voor ouders en opvoedingsfiguren bij. vragen over middelengebruik.

Wegwijs voor ouders en opvoedingsfiguren bij. vragen over middelengebruik. Wegwijs voor ouders en opvoedingsfiguren bij vragen over middelengebruik. Inhoudstafel 1. Enkele opvoedingstips 2. De eerste stap: praat erover 2.1 Stel vragen 2.2 Doe, al dan niet samen, een kennis- of

Nadere informatie

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Bijlage 4 Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Richtlijnen Jeugdhulp / KOPP / richtlijn / pagina 69 Deze bijlage geeft hulpverleners tips en suggesties voor het gesprek met

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

Bert Vinken. Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg. Presentatie alcohol en opvoeding Trimbos-instituut

Bert Vinken. Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg. Presentatie alcohol en opvoeding Trimbos-instituut Nee tegen alcohol (en drugs) schade Bert Vinken Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg Programma 19.30 uur 20.30 uur 20.45 uur 21.30 uur Presentatie Pauze vraag en antwoord Einde Drugs Definities

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Behandeling bij psychose

Behandeling bij psychose Behandeling bij psychose Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 33 55 11 Jessa Ziekenhuis vzw Maatschappelijke

Nadere informatie

HOE KUNNEN OUDERS TABAK-, ALCOHOL- EN DRUGGEBRUIK BIJ HUN KINDEREN VOORKOMEN OF UITSTELLEN?

HOE KUNNEN OUDERS TABAK-, ALCOHOL- EN DRUGGEBRUIK BIJ HUN KINDEREN VOORKOMEN OF UITSTELLEN? HOE KUNNEN OUDERS TABAK-, ALCOHOL- EN DRUGGEBRUIK BIJ HUN KINDEREN VOORKOMEN OF UITSTELLEN? Deinze 4 juni 2013 www.drugpunt.be/heelwatinhuis Drugpunt Leie & Schelde Filip Claeys Sanne Foulon www.drugpunt.be

Nadere informatie

Informatie voor ouders

Informatie voor ouders Weerbaarheid Informatie voor ouders Het Centrum voor Jeugd en Gezin ondersteunt met deskundig advies, tips en begeleiding. Een centraal punt voor al je vragen over opvoeden en opgroeien, dat is handig!

Nadere informatie

Regionaal overleg: Alcohol en andere drugs. CGG Kempen Ellen Van Eynde 17 maart 2015

Regionaal overleg: Alcohol en andere drugs. CGG Kempen Ellen Van Eynde 17 maart 2015 Regionaal overleg: Alcohol en andere drugs CGG Kempen Ellen Van Eynde 17 maart 2015 Kennismaking Preventiewerker van het Alcohol- en drugteam De Meander De Meander is onderdeel van het Centrum voor Geestelijke

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen als tabak, alcohol en drugs zijn vaak verleidelijk voor tieners. Ze weten dat het niet mag,

Nadere informatie

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Echtscheiding en kinderen Kinderen zien het gezin waarin zij zijn grootgebracht vaak als een eenheid die er altijd was

Nadere informatie

Therapeutisch programma voor druggebruikers en hun omgeving F A M I L I E B R O C H U R E

Therapeutisch programma voor druggebruikers en hun omgeving F A M I L I E B R O C H U R E Therapeutisch programma voor druggebruikers en hun omgeving F A M I L I E B R O C H U R E Beste ouder en familie, Als je voelt dat er iets aan de hand is en je hebt het vermoeden of je weet dat jouw kind

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Forum Opvoedingsondersteuning Westhoek. 8 10 2013 Jonkershove (Houthulst)

Forum Opvoedingsondersteuning Westhoek. 8 10 2013 Jonkershove (Houthulst) Forum Opvoedingsondersteuning Westhoek 8 10 2013 Jonkershove (Houthulst) Programma Timing 9u00-9u15 9u15-10u15 10u15-10u30 10u30-11u30 11u30 Inhoud Verwelkoming Workshop deel I Pauze Workshop deel II Broodjesmaaltijd

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Een drugbeleid op onze school

Een drugbeleid op onze school Een drugbeleid op onze school 1. Waarom een drugbeleid? We zijn het er allemaal over eens dat jongeren het zeker niet gemakkelijk hebben in onze samenleving. Jongeren met problemen zijn zeer vatbaar voor

Nadere informatie

Basisvorming drugs & & drugge g bruik i

Basisvorming drugs & & drugge g bruik i Basisvorming drugs & druggebruik 1. Drugpunt en PZ Deinze -Zulte 2. Productinformatie: soorten drugs 3. Wetgeving 4. Welke drugs worden door onze leerlingen gebruikt? Inhoud 5. Hoe moeten we dat druggebruik

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2]

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2] Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2] Voorwoord Voor je ligt het e-book: Praktisch en Positief Opvoeden met structuur van de PEPmethode. Op basis

Nadere informatie

Wat je moet weten over alcohol

Wat je moet weten over alcohol Wat je moet weten over alcohol 1 2 Op een feestje of op café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken wel altijd zo gezellig? In deze folder vind je: wat alcohol met

Nadere informatie

-1- Mijn geluk wordt niet veroorzaakt door iets van buiten het is mijn staat van Zijn

-1- Mijn geluk wordt niet veroorzaakt door iets van buiten het is mijn staat van Zijn Test geluk en levenskunst Beantwoord elke stelling met ja/eens of nee/oneens -1- Mijn geluk wordt niet veroorzaakt door iets van buiten het is mijn staat van Zijn -2- Ik ben niet zo gevoelig voor lof of

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Preventie Behandeling Nazorg Alcohol, roken, drugs, medicijnen, gamen, gokken Programma

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

You bet! Educatief pakket over gokken voor 16-18-jarigen

You bet! Educatief pakket over gokken voor 16-18-jarigen You bet! Educatief pakket over gokken voor 16-18-jarigen V.U. Paul Van Deun VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - januari 2016 D/2016/6030/3 De DrugLijn is een initiatief van VAD - VAD wordt gefinancierd

Nadere informatie

Hieronder vindt u een overzicht van de verschillende werksoorten binnen de alcohol- en drughulpverlening.

Hieronder vindt u een overzicht van de verschillende werksoorten binnen de alcohol- en drughulpverlening. WEGWIJS IN DE DRUGHULPVERLENING Mensen die er niet in slagen hun middelengebruik onder controle te krijgen, kunnen een beroep doen op een gevarieerd zorg- en hulpaanbod. De welzijns- en gezondheidssector

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan?

Patiëntenbrochure. Antidepressiva. Afbouwen of doorgaan? Patiëntenbrochure Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Antidepressiva Afbouwen of doorgaan? Heeft u - in overleg met uw (huis)arts - besloten te stoppen met het gebruik van de antidepressiva? Of overweegt

Nadere informatie

Hoe vertel ik het mijn kinderen?

Hoe vertel ik het mijn kinderen? Hoe vertel ik het mijn kinderen? Máxima Oncologisch Centrum Inhoud pagina Voor wie is deze folder? 2 Moet ik het de kinderen wel vertellen? 2 Hoe vertel ik het de kinderen? 3 Hoe reageren kinderen? 3 o

Nadere informatie

www.schijnrelatie.be Wees geen slachtoffer van een schijn- of gedwongen relatie!

www.schijnrelatie.be Wees geen slachtoffer van een schijn- of gedwongen relatie! www.schijnrelatie.be Wees geen slachtoffer van een schijn- of gedwongen relatie! Een schijnhuwelijk, een schijnsamenwoning of een gedwongen huwelijk? Wat kan ik doen? Werd u geconfronteerd met een mogelijke

Nadere informatie

ZO HERKEN JE DRUGPROBLEMEN (uit draaiboek drugbeleid op school van de VAD)

ZO HERKEN JE DRUGPROBLEMEN (uit draaiboek drugbeleid op school van de VAD) ZO HERKEN JE DRUGPROBLEMEN (uit draaiboek drugbeleid op school van de VAD) Hoe kunnen drugproblemen zich manifesteren? Drugbezit of onder invloed zijn op school, is slechts één manier waardoor een drugprobleem

Nadere informatie

OMGAAN MET GEVOELIGHEID VOOR ANGST

OMGAAN MET GEVOELIGHEID VOOR ANGST OMGAAN MET GEVOELIGHEID VOOR ANGST Iedereen heeft wel eens last van angstige gevoelens. De één voelt zich vaker angst ig dan de ander. Jij bent iemand die hier gevoelig voor is. In deze sessies leer je

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?!

Dat doet mijn kind toch niet?! Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 17 maart 2016 marion.kooij@brijder.nl 088 3583 880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 3 Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

GRENZEN STELLEN BIJ PUBERS: een moeilijke evenwichtsoefening

GRENZEN STELLEN BIJ PUBERS: een moeilijke evenwichtsoefening GRENZEN STELLEN BIJ PUBERS: een moeilijke evenwichtsoefening 2 Grenzen stellen bij pubers Kan dat? Mag ik dat toelaten? Ben ik te streng? Ben ik ouderwets? Met deze en soortgelijke vragen worden we regelmatig

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten?

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Psychische problemen bij ouders Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Alles over psychische problemen bij je ouders IKMAAKDEKLIK.be Een onlineplatform voor kinderen van ouders met psychische problemen.

Nadere informatie

Opvoeden en puberteit www.cjggooienvechtstreek.nl

Opvoeden en puberteit www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Opvoeden en puberteit www.cjggooienvechtstreek.nl n Opvoeden en puberteit De puberteit is de periode waarin kinderen zich tot volwassenen ontwikkelen. Een bewogen en spannende

Nadere informatie

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen 1 Voorwoord Beste ouders Beste leerlingen Dit is het antipestplan van WICO campus Sint-Jozef. Het draaiboek pesten is geschreven voor de leerlingen, ouders en medewerkers van de school. Het geeft het beleid

Nadere informatie

Drugpunt 24 februari 2015. Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen

Drugpunt 24 februari 2015. Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen Drugpunt 24 februari 2015 Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen DRUGPUNT TEAM Filip Claeys filip.claeys@drugpunt.be 09/381 86 63 of 0498

Nadere informatie

lyondellbasell.com Versla de Verslaving

lyondellbasell.com Versla de Verslaving Versla de Verslaving Versla de Verslaving Verslaving, in welke vorm dan ook, is een wereldwijd begrip. De consequenties ervan kunnen variëren van chronische ziekten tot ontslag en van financiële ondergang

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief gokken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief gokken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET GOKKEN 3 HOE KUN JE GOKKEN? 3 WIE IS DE WINNAAR? 4 EENS OF ONEENS?

Nadere informatie

Aanbod CAD Limburg Jeugdwerk

Aanbod CAD Limburg Jeugdwerk Aanbod CAD Limburg Jeugdwerk Voorstelling CAD Limburg Hulpverlening Enerzijds hebben wij bij de CAD verschillende hulpverleners ter beschikking. Dit zijn mensen die iedere dag bezig zijn met de begeleiding

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Folder 2 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken

Nadere informatie