DRUKWERKBEGELEIDING. voor de DTP-er

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DRUKWERKBEGELEIDING. voor de DTP-er"

Transcriptie

1 GRAFISCHE CURSUSSEN Dirk Laurent DRUKWERKBEGELEIDING voor de DTP-er Deel 10 UW BESTANDEN BEHEREN Tekst- en beeldbestanden Back-up hardware en software Back-up strategie Illustratorbestanden bewaren voor uw klant InDesign-pakketten maken Naamgeving o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 1

2 Wat is de doelstelling van deze cursus? Hééél belangrijk-het wordt jammer genoeg nog veel te vaak over het hoofd gezien- is het back-uppen van uw bestanden. Ten onrechte gaat men er van uit dat een bestand, eens het bewaard werd, veilig op de harde schijf staat. Niets is minder waar! Je harde schijf kan van de ene op de andere dag crashen en dan ben je alle bestanden voor goed kwijt. Al je tijd én geld dat je aan je werk besteed hebt is weg. Ga dat maar eens uitleggen aan je klant. In dit korte cursusdeel gaan we na wat je kan doen om deze nachtmerrie te vermijden. We geven een woordje uitleg over de hard- en software om een back-up te maken en we geven je een back-up strategie. Dirk Laurent o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer

3 Cursusdelen Deel 1 Tekst-en beeldbestanden. Deel 2 Back-up hardware en software Deel 3 Back-up strategie. Deel 4 Illustratorbestanden bewaren voor uw klant Deel 5 InDesign-pakketten maken Deel 6 Naamgeving bestanden Deel 7 Comprimeren en versturen van bestanden o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 3

4 1 Bestanden voor TEKST EN BEELD Als DTP-er krijg met heel wat verschillende bestandformaten te Wat ken je na dit hoofdstuk? Native bestanden Tekstbestanden Beeldbestanden maken. Vanaf de moment dat je in een Adobe-pakket werkt, kan je je werk bewaren in verschillende Soorten beeldbestanden De manier waarop gegevens digitaal worden vastge legd in een bestand heet de bestandsindeling (file format) of het bestandstype. Programmaspecifiek (Adobe) De meeste programma s hebben een eigen bestands indeling (native format) voor hun bestanden. Het QuarkXPress-format is de vorm waarin het program ma QuarkXPress gegevens vastlegt. Een word-document is vastgelegd in een specifiek word-format, een.doc-document. Het native format van Photoshop wordt gekenmerkt door de extensie.psd. Sommige programma s, waaronder dtp-programma s, bevatten conversiefilters waardoor het mogelijk is vreemde be standen te importeren en soms ook te exporteren..indd, het nativebestand van een InDesign-document..psd, het native bestand van PhotoShop: met alle lagen, kanalen, paden en kleurinformatie..ai, het native bestand van Illustrator: behoudt lagen, lettertypes en kleurinformatie..inx, het uitwisselingsbestand (InDesign CS Interchange) van InDesign (tot versie C4): een opmaak als.inx bewaard kan je openen in een oudere versie van InDesign, weliswaar met verlies van nieuwere functies. Je kan dus een CS4- InDesign bestand bewarenals.inx en openen in CS3. Genormaliseerde bestandstypen Vooral met het oog op de uitwisseling van documen ten zijn er binnen de software-industrie afspraken gemaakt over genormaliseerde bestandstypen. Hier volgen de belangrijkste, alfabetisch geordend op bestandsextensie. De "native" bestanden van Illustrator( boven) en InDesign (onder).bmp, het standaardbestandstype voor bitmaps onder Windows..dcs, Desktop Color Separation is een speciale vorm van het EPS-format, waarbij een kleurenafbeelding is verdeeld in vijf afzonderlijke bestanden. Voor elk van de vier drukinkten bij vierkleurendruk één, plus een bestand met een voorvertoningsbeeld in een lagere resolutie..eps of epsf, een Encapsulated PostScript File bevat een afbeelding die is beschreven met de taal Post Script. In een EPS-bestand kan een schermvoorstelling worden opgenomen als voorvertoning.

5 .gif, het Graphic Interchange Format is het meest geschikt voor afbeeldingen met egale kleurvlakken, zoals cartoons, want het is beperkt tot een palet van 256 kleuren. GIF is compact door LZW-compressie en geschikt voor het world wide web, maar niet voor druk. Een extra eigenschap is dat er animatie mee mogelijk is..jpg of jpeg, door de Joint Photographic Experts Group ontworpen om kleurenafbeelding of afbeeldingen met grijswaarden te comprimeren. Werkt het beste op foto s en realisti sche tekeningen..pct, PICT was van 1984 tot aan Mac OS X het native format op Macintoshcomputers. Een PICT-file kan vectoren bevatten en bitmaps. je kunt PICT beter niet meer gebruiken..pdf, het Portable Document Format legt tekst en beeld van een document inclusief de vormgeving vast. Fonts kunnen worden ingesloten en er zijn verschillende vormen van compressie mogelijk. Een PDF kan dienen als digitale proef, maar is ook ge schikt voor digitaal aanleveren..png, Portable Netwerk Graphics, is geschikt voor illustraties met 24-bits kleur. Gebruikt verliesloze compressie..raw, de onbewerkte gegevens van een digitale ca mera..tif of.tiff, TIFF, Tagged Image File Format, is geschikt voor het vastleggen van gescande beelden in grijs waarden en kleuren. TIFF gebruikt verliesloze com pressie, kan lagen en uitknippaden behouden en ondersteunt de meeste kleurruimten..jpeg, Beeldformaat met compressie.pdf of portable document format Soorten tekstbestanden.rtf, Rich Text Format, een uitwisselingsformat voor tekst waarbij opmaakgegevens behouden blijven, ontwikkeld door Microsoft. De inhoud van een RTF-document bestaat uit gewone standaard-ascii waarbij gegevens over de opmaak als coderingen zijn toegevoegd..txt, text-only of ASCII-file, bestaat uit tekst zonder opmaak..doc, het native-tekstbestand van word, met stijlen..xls, het native-bestand van excel..pdf, het Portable Document Format legt tekst en beeld van een document inclusief de vormgeving vast. Fonts kunnen worden ingesloten en er zijn verschillende vormen van compressie mogelijk. Een PDF kan dienen als digitale proef, maar is ook ge schikt voor digitaal aanleveren. Hierboven:.doc, het native-formaat van word en.xls, het basisformaat van excel. o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 5

6 2 BACK-UP hardware en software Een back-up is een preventieve dataopslag gemaakt om belangrijke Wat ken en kan je na dit hoofdstuk? Het verschil tussen een back-up en archiveren Een schijf klaarmaken voor back-up Schijfhulpprogramma gebruiken Een externe drager kiezen gegevens veilig te stellen voor het geval er zich daadwerkelijk problemen voordoen. Indien gewenst kan een back-up weer op de harde schijf worden teruggeplaatst. Een back-up is het veiligst indien het op een externe mediadrager wordt gezet. Er zijn globaal gezien twee back-upmethodes: back-ups van de volledige harde schijf en back-ups van meer specifiek files (op bestandsniveau). Een volledige back-up is vooral geschikt om in geval van een catastrofale fout van een harde schijf, de vervangende schijf snel volledig identiek in te richten. Een back-up op bestandsniveau is daarentegen bedoeld om in geval van fouten in een of meer bestanden (bijvoorbeeld het onbedoeld verwijderen van een deel ervan, of het verwijderen van een bestandsmap) de bestanden weer terug te kunnen plaatsen zonder dat daarbij de rest van het systeem beïnvloed wordt. Om een back-up te maken heb je een externe harde schijf nodig. In dit hoofdstuk krijg je een overzicht van de back-up-apparaten Wat is een back-up? Een back-up is een momentopname van bestanden die je ergens bewaart. Het is nooit een waterdicht systeem. Als gebruiker kan je al dan niet opzettelijk, een bestand verwijderen. Of een technisch probleem kan roet in het eten gooien. Met Met een typische back-up-rotatie van drie maanden van je back-up-media, is de kans bijzonder groot dat je na drie maanden niet langer over een kopie van de (on)bewust verwijderde bestanden beschikt. Niet echt leuk bij betwistingen Interne back-up Van elk individueel document moet een back-up gemaakt worden. Als je het per ongeluk overschrijft of als het corrupt raakt, heb je altijd een dubbel.. Bij interne back-ups gaat het minder om het volgen van een aantal routines, dan om het beheren van bestanden en mappen en het instellen van de voorkeuren op je computer waardoor de back-ups automatisch wor den uitgevoerd. 6 o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer

7 Externe back-up Interne back-ups helpen je natuurlijk niet als je computer gestolen wordt of kapot gaat: daarom heb je zeker een externe back-ups nodig. Maak ten minste elke week een back-up van alle belangrijke documenten. Doe alleen wat echt nodig is: gemaakte documenten en bestanden met lastig te installeren instellingen. Voorbeelden zijn de voorkeursinstellingen van programma s, lettertypen en gedownloade uitbreidingen en hulpprogramma s. Vergeet je berichten en adresboeken niet. Soorten back-up Back-ups op bestandsniveau worden veel volgens het volgende schema uitgevoerd: Een volledige back-up per periode. De lengte van de periode kan afhangen van de hoeveelheid gegevens, de mate waarin deze veranderen en de capaciteit van het gebruikte back-up-medium. Meestal is deze periode een week, soms twee weken of een maand. Deze back-ups worden om archiefredenen in het algemeen langer bewaard, ook al is er een nieuwere volledige back-up gemaakt. Een incrementele back-up per dag. In deze back-up worden alleen die bestanden opgeslagen die sinds de vorige volledige of incrementele back-up zijn veranderd. Na de eerstvolgende succesvolle volledige back-up kunnen de incrementele back-ups verwijderd worden. Om een volledige bestandsmap terug te plaatsen zijn de laatste volledige back-up, en alle daar op volgende incrementele back-ups nodig. Een progressieve back-up, ook wel "incremental forever back-up method" genoemd. Dit is een variant op incrementele back-up waarbij de eerste incrementele back-up natuurlijk een volledige back-up is. Vervolgens worden alleen nog maar incrementele back-ups gemaakt. Om een volledige bestandsmap terug te plaatsen zijn geen verschillende backups nodig, in plaats daarvan bouwt de back-upserver een lijst van terug te zetten bestanden die vervolgens vanuit de opslag naar de client worden gestuurd. Een differentiële back-up. Hierbij worden steeds alle bestanden opgeslagen die sinds de laatste volledige back-up zijn veranderd. Na de eerstvolgende succesvolle volledige back-up of de eerstvolgende succesvolle differentiële back-up kan de voorgaande differentiële back-up verwijderd worden. Om een volledige bestandsmap terug te plaatsen zijn de laatste volledige back-up en de laatste differentiële back-up nodig. Wat is archiveren? Archiveren is het langetermijn opslag van alle bestanden van bv uw klanten. Het belang van archivage in de grafische sector is groot. Tenzij anders afgesproken gaat je klant er vanuit dat zijn bestanden waarvoor hij betaalde, bijgehouden worden. Het in bezit houden van de grafische bestanden van je klant moet je anderzijds ook als klantenbinding beschouwen. In de verpakkingsmarkt verwacht de klant dat elk ontwerp minstens 5 jaar gearchiveerd wordt. Archivering is een WORM, Write Once Read Many times, opslagmedium beschouwen. In een goed uitgevoerde configuratie wordt van elk bestand een kopie weggeschreven voor archivering. Koppel hieraan het toekennen van de rechten aan een beperkt aantal mensen om het archief te bekijken of te doorzoeken en je hebt de basis gelegd voor een spoor van alle bestanden. TAPEDRIVE Een tapedrive is de algemene term voor apparatuur die wordt om back-ups op magneetband te kunnen maken. Het is een magneetband in een beschermende cassette die makkelijk te verwisselen is, relatief robuust (in vergelijking met harde schijven) en een hoge capaciteit heeft (in vergelijking met beschrijfbare dvd's of cd's). Het is veelgebruikt medium voor archiveren van grote hoeveelheden gegevens. Doordat voor het benaderen van gegevens de magneetband eerst vooruit- of teruggespoeld moet worden naar de plaats waar deze zich bevindt is, zijn de tapes niet geschikt voor directe verwerking. De gegevens worden bij de huidige systemen digitaal op de band opgeslagen. Verschillen bestaan in de manier van beschrijven en lezen van de band: Hoewel op de grootste tapes circa 600 GB opgeslagen kan worden, is dit zelden genoeg voor back-ups in een bedrijfs- of wetenschappelijke omgeving, waar soms wel datahoeveelheden van honderen terabytes (TB, 1000 gigabyte) moeten worden veiliggesteld. Om dit probleem op te lossen worden tapeloaders en taperobots ingezet, apparaten waarin één of meer tapedrives gecombineerd zijn met een mechanisme om de cassettes uit een houder of rek in de eigenlijke tapedrive, en na gebruik weer terug, te plaatsen. o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 7

8 Hardware Een harde schijf klaarmaken voor back-up Wat is formatteren? Schijfbestandssystemen Een schijfbestandssysteem is een bestandssysteem bestemd voor het bewaren van bestanden op een datadrager, die direct of indirect met de computer verbonden is. Voorbeelden van schijfbestandssystemen zijn FAT (diskettes, harde schijven en memory sticks onder Windows) exfat (flash-schijven onder Windows) NTFS (harde schijven, meestal onder Windows NT, 2000, XP en hoger) HFS en HFS Plus (harde schijven onder Mac OS) JFS of Journaled (harde schijven onder Mac OS, IBM en Linux) ISO 9660 (cd-roms, dvd's) UDF (CD-RW, dvd's) Wanneer een schijf wordt geformatteerd, gebeurt het volgende: het besturingssysteem wist alle administratieve gegevens van de schijf, test of alle sectoren van de schijf betrouwbaar zijn, markeert defecte (d.w.z. gekraste) sectoren en stelt interne adrestabellen op die later worden gebruikt voor het zoeken van informatie. Wat is partitioneren? U kunt de harde schijf ook in zogeheten partities opdelen. Een par- titie is een sectie van de opslagcapaciteit van de harde schijf die wordt gemaakt om bestanden en gegevens in op te slaan. je kunt op uw drive bijvoorbeeld drie partities maken: één voor uw office-do- cumenten, één als back-up en één voor uw multimediabestanden. Of als je de drive met iemand anders in uw huishouden of kantoor wilt delen, kunt je een partitie maken voor elke persoon die de drive gebruikt. Partitioneren is niet per se nodig. Bestandsysteemindelingen Er zijn 4 verschillende categorieën voor bestandssysteemindelin- gen: NTFS, FAT 32 (MS-DOS) en Mac OS Extended (HFS+) En Journalen. Gebruik NTFS als je de drive alleen onder Windows 7 of Windows XP of Windows Vista gaat gebruiken. De prestaties zullen dan gewoonlijk beter zijn dan met FAT 32. Dit bestandssy- steem is in de modus alleen-lezen compatibel met Mac OS 10.3 en hoger. Gebruik HFS+ als je de drive alleen op Mac's gebruikt. De prestaties zul- len dan gewoonlijk beter zijn dan met FAT 32. Dit be- standssysteem is NIET compatibel met Windows OS. Gebruik FAT 32 (MS-DOS) als je de drive met zowel Windows als Mac 10,3.x zult gebruiken of als je de drive gaat delen tussen Windows 7 en Windows XP of Windows Vista. De maximale grootte van afzonderlijke bestanden bedraagt 4 GB. Gebruik Journaled als... je de drive gebruikt voor osx. Dit bestandssysteem koppelt de bestanden aan een logboek met operaties die op het systeem uitgevoerd zijn. Dit logboek slaat alle operaties op en geeft ook aan of deze operaties voltooid zijn of niet. De verificatie van het systeem wordt dan uitgevoerd door te controleren of alle operaties correct beëindigd zijn. Dit is aanzienlijk efficiënter dan alle bestanden en directory's nalopen en verifiëren dat alles fysiek nog goed in elkaar zit. 8 o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer

9 Schijfhulpprogramma (OSX hulprogramma) ❶ Sluit harde schijf aan op de computer en schakel de drive in. ➋ Ga naar de Hulpprogramma's in de programmamap. ➌ In de map Hulpprogramma's dubbelklikt je op Schijfhulpprogramma. ❹ Het venster Schijfhulpprogramma wordt geopend. Selecteer de externe harde schijf of de partitie in de lijst met beschikbare harde schijven aan de linkerzijde van het venster. ➎ Selecteer het tabblad Partitioneren. ❻ In het menu Volumeindeling: selecteert je het aantal partities waarin je de schijf wilt verdelen (Mac OS X biedt je de optie de schijf te verdelen in maximaal 16 partities). je kunt de grootte van iedere partitie aanpassen met de schuifbalk tussen de partities in het deel Volumestructuur:. ❼ In het onderdeel Volumegegevens voert je een naam in voor elk volume (partitie) en selecteert je de volume-indeling. ❽ Zodra je de volume-opties hebt voltooid, klikt je op Partitioneren. Klik opnieuw op Partitioneren wanneer de waarschuwing verschijnt om door te gaan. ❾ Mac Schijfhulpprogramma formatteert en partitioneert de schijf overeenkomstig uw instellingen en uw drive is gereed voor gebruik. ❺ ❼ ❹ ❻ o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 9

10 Een externe drager kiezen Beelden en opmaak nemen veel geheugen in beslag. We hebben dan ook voldoende opslagcapaciteit nodig en een manier om opgemaakte pagina s te transporteren. We kennen een aantal media die een antwoord bieden op de vraag naar voldoende opslagcapaciteit. Verchillende modellen van Iomege desktop externe harde schijven Ga eerst na wat uw behoeften zijn voor de keuze uw back-upapparatuur. Waar komen uw gegevens (tekst, beelden, bestanden,...) vandaan? In welke vorm? Welke gegevens moet je regelmatig archiveren? Naar wie gaat je uw documenten sturen en onder welke vorm? Welke systemen gebruiken uw klanten en leveranciers? medium dat je daarvoor wil gebruiken groot genoeg? Heb je extra software nodig om je bestanden op te slaan? Heb je software nodig om beelden te catalogiseren? Moet je rekening houden met een crossplatform (uitwisseling mac-pc)? Nog niet zo heel lang geleden was een 3,5 inch-diskette de enige verwisselbare drager. (voor de meeste onder jullie is dit pure prehistorie) Daarna kwamen ZIP-, MO- en SyQuest-drives en vervolgens cd's en dvd's. Nu wordt er meer en meer gewerkt met externe harde schijven en RAID-systemen, vooral vanwege de capaciteit en de prijs. Belangrijk bij de keuze van een apparaat is de levensduur en de betrouwbaarheid. Ook een externe schijf kan onvoorspelbaar crashen, zelfs al is ze maar een paar maanden oud! Wil je je bestanden binnen enkele jaren nog kunnen lezen, dan bieden dvd's en cd's de uitkomst. Vitale schijven dupliceer je best jaarlijks en bewaar je op een donkere plaats. Maar door de exponentiële groei van data heb je meer nadelen dan voordelen bij off-line archivage zoals: complexe organisatie van de verschillende media; tijdrovend om een archief te maken en bij te houden; tijdrovend om het archief aan te spreken; relatief korte levensduur van de verschillende technologieën; verlies van data door aantasting van de drager; moeilijke overdracht naar een ander media; onnodige bestanden blijven gearchiveerd. Soorten externe dragers CD-R, CD-RW (Compact Disk-Read Recordable en Compact Disk Rewritable) zijn te vergelijken met een audio CD. De laser van de CD-writer kan in het eerste geval de gegevens één keer schrijven. Je kan reeds geschreven gegevens niet wissen of overschrijven. De CD-RW, is een schijfje waarop de gegevens gewist en overschreven kunnen worden. Een CD is een medium is dat zich leent voor 10 o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer

11 een heel spectrum van toepassingen: muziek, interactieve video, computergegevens en foto s. Een CD-ROM kan tot 650 Mb of 700 Mb (Sony) aan gegevens stockeren. DVD-R, DVD-RW De algemene benaming DVD staat voor Digital Video Disk. In werkelijkheid gaat het om een technische afgeleide van de CD, waarvan de afmetingen werden overgenomen. Het essentiële verschil zit hem in de capaciteit: een DVD-schijfje kan tot 25 keer meer gegevens bevatten dan een CD-ROM, dat beperkt is tot 700 Mb. Op een DVD-ROM kan tot 7,9 Gb aan gegevens weggeschreven worden. De DVD-writer/lezer kan zowel CD s, CD-ROM, DVD als DVD-R lezen. Alle nieuwe computers zijn tegenwoordig uitgerust met zowel een CD-rewriter als een DVD-rewriter (Superdrive). De producenten van multimedia zien in de DVD een uiterst waardevolle aanwinst, waarmee ze de limieten van de CD-ROM op het gebied van opslagcapaciteit snel zullen vergeten. De eigenaars en beheerders van beeldbanken zien in de DVD een goed distributiemiddel, waarbij eindelijk een behoorlijk aantal beelden in hoge resolutie (zo n beeld neemt al gauw 20 Mb. schijfruimte in beslag) op één schijf opgeslagen kan worden. DAT-diskettes (Digital Audio Tape) zijn 4 mm-tapes, te vergelijken met een DAT-audiocassette. Het grote nadeel van dit opslagmedium is dat het even kan duren voor men de gewenste files op de tape heeft gevonden. Net zoals bij een audiocassette moet men naar het punt op de tape spoelen waar de files gestockeerd staan. Een DAT-diskette kan meer dan 130 gigabytes aan informatie stockeren. Het wordt veel gebruikt als back-up of voor het archiveren van heel grote bestanden. Harde schijven zijn nooit 100% betrouwbaar. Kostbare gegevens kunnen door hardwareproblemen met de schijf, een crash of stroomonderbrekingen volledig verloren gaan. Een back-up is een must! Een DAT-driver kan de gegevens bv. s nachts kopiëren (Retrospect-software). Externe schijven. Een goedkope oplossing is de aanschaf van een externe harde schijf. Verschillende fabrikanten hebben toestellen met een capaciteit van 80 Gb tot meerdere terabytes. Deze schijven kunnen heel klein zijn zodat ze gemakkelijk meegenomen kunnen worden. Ze hebben een USB en/of FireWire-aansluiting 400 of 800. USB-sticks. Zeer populair zijn de USB-sticks: handige en vooral kleine schijfjes met Flash-geheugen en usb-aansluiting. Deze apparaten zijn verkrijgbaar met 256 en 512 Mb, 1 tot meerdere gigabites. Wanneer je een keuze moet maken voor één of ander medium moet je allereerst bepalen wat uw behoeften zijn. Daarnaast moet je ook kijken naar de prijs van de drager. Tenslotte kijkt je welk medium uw prepress-bedrijf en/of drukkerij gebruikt. Het heeft niet veel zin een opslagmedium te kiezen dat door uw leveranciers of uw klanten niet kan gelezen worden. Externe draagbare schijven van LeCie en Iomega. OPSLAGCAPACITEIT De hoeveelheid opgeslagen informatie wordt uitgedrukt in bytes: 1 byte: 8 bits; 1 Kb (kilobyte): 1024 bytes; 1 Mb (Megabyte): 1000 Kb; 1 Gb (Gigabyte): 1000 Mb. 1 Tb (Terrabyte): 1000 Gb. USB-sticks of memory-sticks zijn er in alle geuren en kleuren o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 11

12 Archiveren of back-up via netwerk Je maakt gebruik van losse harde schijven of van een RAID systeem, gekoppeld aan de productieserver. De schijven zijn verkrijgbaar met verschillende capaciteit. Start met een schijf van minimum één terabyte. Je kan er makkelijk enkele jaren archief op kwijt. Is deze RAID vol dan koop je op dat moment een extra RAID en je kan terug jaren verder. Wat is idisk? Met idisk, een deel van de betalende service MobileMe kun je online bestanden opslaan, openen en uitwisselen. Je uploadt de bestanden gewoon via de idisk-site (me.com). Alles wat je uploadt, kan vanaf elke computer met een browser worden gedownload. Dit kun je ook doen met de idisk-app voor iphone, ipad of ipod touch. Je kan ook werken het Internet. Bestanden worden met File Transfer Protocol (FTP) of andere internetprorocollen verzonden naar een bedrijf dat een server ter beschik king stelt. Mac-gebruikers kunnen bijvoorbeeld terecht bij Apple s.mobileme. Je provider stelt ook opslag ruimte beschikbaar. Welke methode je ook hanteert: maak een schema, bijvoorbeeld voor het dagelijks of wekelijks maken van een back-up, en houd je hieraan. Bent je netwerkbeheerder, dan is een dagelijkse back-up van uw server een noodzaak. De principes zijn hetzelfde als voor individuele computers, maar omdat mensen erop rekenen dat hun werk goed wordt veiliggesteld, is het cruciaal dat back-ups volgens opgestelde regels worden gemaakt. Je kunt het proces automatiseren en zo plannen dat de back-up s nachts wordt uitgevoerd. Vergeet de tapes s ochtends niet te verwijderen en op te bergen. Hoe consequent ook, je bent je werk kwijt als je de back-up verliest, de volgorde in de war raakt of als je hem niet meer aan de praat krijgt. Bewaar de dragers op een veilige plaats en label ze goed. Gebruik meerdere exemplaren in een cyclus, zodat voorgaande back-ups beschikbaar blijven. Bewaar altijd een extra kopie van de software die je nodig hebt om je back-ups te openen. "Time Capsule, de Apple-oplossing voor back-up in een netwerk. Het is tegelijk een harde schijf van 1 of 2 TB en een AirPort WiFi basisstation. 12 o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer

13 Software Buiten Één of meerdere harde schijven of een RAID heb je back-up software nodig. Er zijn verschillende mogelijkheden, van het eigen Apple-systeem "TimeMachine" tot de meer gesofisticeerde oplossingen zoals Retrospect en Presstore. Een overzicht. Time Machine Sinds het besturingssysteem Leopard 10.5 heeft Apple en eigen gebruiksvriendelijke back-up oplossing "Time Machine". Hoe werkt het? Met Time Machine kan je automatisch een reservekopie maken van uw gehele systeem in Mac OS X v10.5 en hoger. Time Machine houdt een actuele kopie van alle gegevens op je Mac bij: systeembestanden, foto's, muziek, films, tv-programma's, documenten, enz. Je kunt gemakkelijk "in de tijd teruggaan" om indien nodig bestanden te herstellen. Time Machine instellen voor reservekopieën Time Machine instellen is even eenvoudig als een externe harde schijf aansluiten op je Mac of op een Time Capsule. Als je nog geen reservekopieschijf hebt opgegeven, vraagt Time Machine de eerste keer dat je een harde schijf aansluit indien je deze schijf als een reservekopieschijf wenst te gebruiken. Klik op "Gebruik als reservekopieschijf" om te bevestigen dat je de schijf voor reservekopieën met Time Machine wenst te gebruiken. Time Machine-voorkeuren wordt vervolgens geopend met deze schijf geselecteerd als je schijf voor reservekopieën. Je hoeft alleen deze stappen te volgen om Time Machine automatisch reservekopieën van je Mac te laten maken. Time Machine maakt elk uur een reservekopie van de afgelopen 24 uur, dagelijkse reservekopieën van de afgelopen maand en wekelijkse reservekopieën totdat je reservekopieschijf vol is. De eerste reservekopie kan even duren. Je wil mogelijk Time Machine 's avonds instellen zodat de eerste reservekopie 's nachts wordt gemaakt. Als je reservekopieschijf een Time Capsule is, gebeurt de eerste reservekopie mogelijk sneller als je je computer in dezelfde kamer als de Time Capsule houdt of als je een Ethernet-kabel gebruikt om uw computer aan te sluiten op een van de Ethernetpoorten van de Time Capsule. je dient het proces van de eerste reservekopie niet te onderbreken. je kunt uw Mac blijven gebruiken terwijl Time Machine reservekopieën maakt. o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 13

14 Zodra de eerste reservekopie is gemaakt, maakt Time Machine vervolgens elk uur reservekopieën van enkel de bestanden die gewijzigd zijn op uw Mac sinds de laatste reservekopie (zolang uw schijf voor reservekopieën is aangesloten). Uw reservekopieschijf wijzigen U kunt, indien gewenst, een reservekopieschijf handmatig selecteren in de systeemvoorkeuren van Time Machine. Wanneer je een bestand of map uit je Time Machine wilt terugzetten (restoren) maak je normaal gesproken gebruik van de Zet terug -knop rechts onderin het Time Machine venster. Je kan echter ook gebruik maken van control + muisklik (of rechtermuisknop) op een item dat je terug wilt zetten. Je krijgt hiermee toegang tot de volgende handige opties: Kies Systeemvoorkeuren in het menu Apple. Kies Time Machine in het menu Weergave. Klik op "Selecteer reservekopieschijf". Kies een schijf waar je de reservekopieën wilt opslaan en klik vervolgens op "Gebruik voor reservekopie". in de lijst wordt elke beschikbare schijf weergegeven die kan worden gebruikt om reservekopieën op te slaan. Als je een schijf hebt gepartitioneerd, worden de partities in de lijst weergegeven. Terug plaatsen van items naar een alternatieve locatie. Verwijderen van het item uit de reservekopie. Mogelijkheid om het item uit alle gemaakte reservekopieën te verwijderen. De laatste optie is zeer handig om grote bestanden uit alle Time Machine reservekopieën te verwijderen, denk hierbij aan DivX, ISO, DMG en dergelijke bestanden die zich in je reservekopieën bevinden. Vaak worden deze bestanden slechts eenmalig gebruikt maar blijven je aanwezig op je Time Capsule waar ze onnodig veel diskruimte in beslag nemen. Time Machine kan geen reservekopie opslaan op een externe schijf die is aangesloten op een AirPort Extreme, een ipod, idisk of een schijf die voor Microsoft Windows is geformatteerd (NTFS- of FAT-structuur). Als je een NTFS- of FATgeformatteerde schijf selecteert, vraagt Time Machine je de schijf opnieuw te formatteren. Kies een andere schijf of formatteer de schijf opnieuw in de structuur Mac OS Uitgebreid (journaled). Wanneer je een schijf opnieuw formatteert, worden alle bestanden op de schijf verwijderd. Doe dit dus alleen als je deze bestanden niet meer nodig hebt of als je kopieën hebt van deze bestanden op een andere schijf. Als je reservekopieschijf zich in een netwerk bevindt, moet de netwerkserver de bestandsdeling Apple File Protocol (AFP) gebruiken en Mac OS X of hoger moet op zowel uw computer als de reservekopieschijf in het netwerk geïnstalleerd zijn. De meest voorkomende structuur voor een Time Machine-reservekopieschijf is Mac OS Uitgebreid maar Time Machine ondersteunt ook de structuren Mac OS Uitgebreid (hoofdlettergevoelig, journaled) en XSan. Time Machine werkt het best wanneer je je reservekopieschijf alleen gebruikt voor reservekopieën met Time Machine. Als je afzonderlijke bestanden bewaart op je reservekopieschijf, maakt Time Machine geen reservekopie van die bestanden en wordt de beschikbare ruimte voor reservekopieën met Time Machine herleid. 14 o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer

15 Time Capsule instellen voor reservekopieën met Time Machine Als je een Time Capsule in uw netwerk hebt, kunt je deze gebruiken als een schijf voor reservekopieën met Time Machine. Raadpleeg de documentatie die bij uw Time Capsule werd geleverd voor informatie over het instellen in uw netwerk. Zodra uw Time Capsule is geconfigureerd, opent je Time Machine-voorkeuren en klikt je op Selecteer reservekopieschijf. Selecteer de Time Capsule die je wenst te gebruiken voor reservekopieën in het venster dat wordt weergegeven. Tip: klik op "Stel Time Capsule in" om het AirPort-configuratieprogramma te openen en uw Time Capsule in te stellen en te configureren. Voer de naam en het wachtwoord in, of alleen het wachtwoord, die je hebt ingesteld voor uw Time Capsule via het AirPort-configuratieprogramma. Items selecteren die niet in de reservekopie mogen worden opgenomen In Time Machine-voorkeuren (in Systeemvoorkeuren) kunt je klikken op de knop Opties om instellingen aan te passen. Als je klikt op Opties, verschijnt een soortgelijk venster: In dit venster kunt je ervoor zorgen dat bestanden, mappen of complete volumes niet in de reservekopie worden opgenomen. je wenst dit mogelijk te doen om te vermijden dat uw schijf voor reservekopieën snel vol wordt. Time Machine is veel krachtiger dan alleen het terugzetten van bestanden vanuit OS X Finder. Een aantal OS X applicaties biedt namelijk ondersteuning voor Time Machine, hierdoor kan je direct vanuit de applicatie gegevens uit een backup terugplaatsen. Wanneer je per ongeluk een of contactpersoon hebt verwijderd, dan kan je in Time Machine op zoek gaan naar deze vermiste gegevens in je home folder (bibliotheek). Natuurlijk is dit niet echt de meest gebruiksvriendelijk methode en gelukkig heeft Mac OS X daar een oplossing voor. Het OS X Adresboek bezit zoals enkele andere applicaties native ondersteuning voor Time Machine. Wanneer je de Adresboek applicatie open hebt staan dan kan je Time Machine binnen de applicatie activeren. Klik hiervoor op het Time Machine icoon in de Dock. In plaats van het Finder venster verschijnt nu de Adresboek applicatie op de Time Machine achtergrond. Je kan nu heel eenvoudig terug in de tijd zoeken naar verwijderde of gewijzigde contact personen. Tip: als je regelmatig een heel groot bestand (bijv. groter dan 1 GB) wijzigt, wenst je wellicht het bestand aan de lijst "Maak geen reservekopie van" toe te voegen. Time Machine maakt een reservekopie van gewijzigde bestanden, ongeacht de mate waarin het bestand is gewijzigd sinds de vorige reservekopie. Met de optie "Waarschuw bij verwijderen van oude reservekopieën" waarschuwt Time Machine je wanneer oudere reservekopieën worden verwijderd op uw reservekopieschijf om zo ruimte te maken voor recentere reservekopieën. Door Time Machine wordt OS X Finder, Adresboek, Mail, iphoto en Garageband ondersteund. In iphoto kan je via de menu optie Archief Bekijk reserverkopiën direct vanuit de applicatie Time Machine starten. Bij de overige applicaties dien je zelf Time Machine te starten vanuit het Dock of met behulp van Spotlight. Handmatig een reservekopie met Time Machine maken In het Time Machine-menu kiest je Maak nu reservekopie. je kunt ook klikken o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 15

16 ➊ Tijdindicatie, geeft aan hoe ver je in de tijd terug kan om bestanden op te zoeken en terug te zetten. ➋ Door op de pijlen te drukken ga je vooruit en achteruit in de vensters. ❸ Klik op "zet terug" om weggegooide bestanden terug te zetten. ➍ Vandaag: het voorste venster geeft de huidige situatie weer. ❺ Alle vensters in het verleden staan achter elkaar. met de rechtermuisknop of Control-klikken op het pictogram van Time Machine in het Dock en "Maak nu reservekopie" selecteren. Bestanden herstellen via reservekopieën van Time Machine Met Time Machine kunt je "in de tijd teruggaan" om bestanden, versies van bestanden of uw geheel systeem te herstellen. Zorg ervoor dat uw schijf voor reservekopieën is aangesloten en geactiveerd (indien dit niet het geval is, zal Time Machine bij het openen je het volgende melden: "De opslaglocatie voor Time Machine-reservekopieën kan niet worden gevonden."). Specifieke bestanden of mappen herstellen Wanneer uw schijf voor reservekopieën is aangesloten, klikt je op het pictogram van Time Machine in het Dock. De interface van Time Machine wordt nu weergegeven. je kunt uw vensters letterlijk zien zoals ze "indertijd" werden weergegeven. Opmerking: als je FileVault gebruikt, kunt je niet bladeren naar ❺ ➊ ➋ ➍ ❸ afzonderlijke items in uw thuismap. je kunt echter alle bestanden en mappen herstellen door de functie Zet systeem terug vanaf reservekopie te gebruiken van het Mac OS X-installatieprogramma. Je kunt de tijdbalk rechts in het venster gebruiken om terug te gaan naar een bepaald punt in de tijd (de tijdbalk toont de uren van alle reservekopieën op je schijf). Als je niet precies weet wanneer je een bestand hebt verwijderd of gewijzigd, kunt je de pijl Achteruit gebruiken om Time Machine automatisch doorheen de tijd te laten reizen om je te tonen wanneer die map voor het laatst werd gewijzigd. Je kunt ook een zoekopdracht met Spotlight in het Finder-venster van Time Machine uitvoeren om een bestand te vinden. Vul het zoekveld van Spotlight 16 o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer

17 gewoon in en gebruik de pijl Achteruit om Time Machine in je reservekopieën te laten zoeken naar wat je precies nodig hebt. Voordat je een bestand herstelt, kunt je ook Snelle weergave gebruiken voor een voorvertoning van een bestand zodat je er zeker van bent dat je het juiste bestand hebt. Markeer het bestand en druk op de spatiebalk om een voorvertoning te zien. Om het bestand/de map te herstellen, selecteer je deze en klik je op de knop "Herstel". Het bestand wordt automatisch gekopieerd naar het bureaublad of de juiste map. Als het bestand dat je herstelt dezelfde naam heeft als een ander bestand op dezelfde locatie, word je gevraagd welk bestand je wil behouden of indien je beide bestanden wilt behouden. Carbon Copy Cloner In zijn meest eenvoudige vorm, kan CCC de ene harde schijf naar de andere klonen, waarbij elk bestand wordt gekopieerd als een exacte replica van uw bronschijf. Dit is nuttig als, bijvoorbeeld, uw laptop beschadigd is en u deze weg moet brengen ter reparatie. Apple beveelt aan om een reservekopie te maken van uw gegevens voordat u deze ter reparatie wegbrengt, omdat zij niet verantwoordelijk zijn voor verloren gegevens. Met CCC koppelt u een lege Firewire of USB harde schijf (externe harde schijf) aan uw laptop en kloont u uw hele interne harde schijf naar de externe harde schijf. Terwijl uw laptop in reparatie is, kunt u een ander systeem opstarten van de externe harde schijf en doorgaan met het gebruiken van uw configuratie alsof u bent opgestart van uw laptop. ➊ Kies de bronschijf, meestal is dat uw harde schijf ➋ Selecteer de doelschijf ➊ ➋ ➌ ❸ Kies een optie. Je kan een volledige reservekopie maken of een "incrementele" backup. Als je voor de laatste optie kiest, verschijnen in het venster de onderdelen van de bronschijf. Je kan dan aanvinken wat er moet gekopieerd worden. ➍ Klik op de knop "kloon". Nadat je je administrator-paswoord hebt ingegeven start het klonen van de bronschijf. ❹ Wanneer uw computer terugkomt uit reparatie, herstelt u gewoon de inhoud van de externe harde schijf op de interne schijf van de laptop en u bent klaar om verder te gaan met uw leven. Geen gegevens verloren, geen symbool misplaatst. CCC gebruiken voor het maken van reservekopieën CCC kan ook worden gebruikt om regelmatig reservekopieën te maken van uw gegevens. Wanneer u een bronvolume selecteert in CCC, wordt de inhoud o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 17

18 van dat volume weergegeven (inclusief verborgen onderdelen). Deselecteer de onderdelen waarvan u geen reservekopie wilt maken en CCC zal duidelijk weergeven wat wel en wat niet gekopieerd zal worden. Selecteer een doelvolume waarop u de reservekopie wilt maken en druk op de knop Kloon. U krijgt de optie om eerst onderdelen te wissen op het doel die niet bestaan op de bron, of deze gewoon te laten staan. U hebt ook de optie om uw bestanden naar een andere Macintosh te sturen op uw netwerk. CCC zal eerst het bronvolume en het doelvolume controleren op te-kopiëren-bestanden en vervolgens alleen de gewijzigde bestanden kopiëren. Dat is nog eens een krachtige reservekopie! Uw gegevens herstellen van een reservekopie TARGET MODUS Met FireWire-doelschijfmodus kan je je oude mac klonen op een nieuw toestel. Beide toestellen moeten met een Fire- Wire-poort uitgerust zijn. Verbind beide toestellen op met een Firewire 400 of 800 kabel. Start de doelcomputer op met de "T"-toets (Target mode). Het logo van Firewire verschijnt nu op het scherm van de doelcomputer. Dit toestel is een externe harde schijf geworden en verschijnt op het bureaublad van de broncomputer.wanneer een doelcomputer is opgestart als een FireWire-schijf en beschikbaar is op de bromcomputer, kan je bestanden naar en van dat volume kopiëren of kan je Carbon Copy Cloner gebruiken voor het maken van een nieuw opstartvolume. Carbon Copy Cloner gebruikt ingebouwde hulpprogramma's van het besturingssysteem om een reservekopie van uw gegevens te maken en uw harde schijf te klonen. In plaats van eigen archiveringsmethoden te gebruiken, maakt CCC een reservekopie van gegevens op een doodgewoon bestandssysteem en waarnaar u kunt bladeren in de Finder of in een standaard schijfkopie zoals u die ook downloadt op het internet. U moet een bestand herstellen? Browse gewoon door uw reservekopie-apparaat en kopieer het bestand in de Finder. Als u een reservekopie hebt gemaakt van een schijfkopie, activeert u gewoon de schijfkopie en zoekt u het bestand. Als u een u geheel volume wilt herstellen is de procedure precies dezelfde als u uw oorspronkelijke reservekopie maakte: gebruik Carbon Copy Cloner. Om te herstellen selecteert u uw reservekopie als de bron en de vervangende schijf als uw nieuwe doel. CCC maakt ook opstartbare reservekopieën zodat u ook nog een "noodgevallen"schijf hebt als er iets met het origineel gebeurt. Opties van de methode "Volledige reservekopie" De "Volledige reservekopie" heeft twee opties: Of het doelvolume moet worden gewist voor het maken van de kloon en of een kloon op blokniveau moet gemaakt worden. De optie om het doelvolume te wissen vóór het klonen is belangrijk om te overwegen als het uw doel is een opstartbare kloon te maken. De optie "Vereis een kloon op blokniveau" is van invloed op de prestaties van de kloon en is alleen onder bepaalde omstandigheden beschikbaar. 18 o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer Voor een "incrementele back-up" kan je links bij "Bronschijf" de onderdelen aanvinken die gekopieerd moeten worden.

19 Hoewel een kloon op blokniveau zelden vereist is om de betrouwbaarheid van uw reservekopie te garanderen, vinden sommigen het blok-voor-blok klonen beter omdat het doel exact gelijk is aan het origineel. Indien mogelijk zal CCC altijd de voorkeur geven aan een kloon op blokniveau. Het maken van een reservekopie op bestandsniveau is in CCC geeft eveneens goede prestaties en is uiterst betrouwbaar. Bestanden uitwisselen via FireWire (zonder target-modus) Het is mogelijk om direct bestanden uit te wisselen tussen twee Macs via FireWire, zonder opnieuw opstarten, dus zonder gebruik te maken van de Target-modus (zie kadertekst). Hiervoor moet het delen van bestanden aan staan, en een FireWire netwerk worden aangelegd. Carbon Copy Cloner kan je gratis downloaden: Zet in de Systeemvoorkeuren bij "Delen" de Bestandsdeling aan. (Dit moet je doen op de Mac waarvan je de bestanden wilt delen, maar kan ook op beide Macs als je heen- en weer bestanden wilt delen.) Sluit een FireWire kabel aan tussen de twee Macs. Ga in de Systeemvoorkeuren naar "Netwerk". Deze melding negeren we door te dubbelklikken op "ingebouwd FireWire". Kies bij "Configureer IPv4" voor "Handmatig". Vul als IP adres in op de ene Mac, en in op de andere Mac. Vul als Subnetmasker in. Pas toe en de Macs zijn klaar voor het uitwisselen van bestanden. Om nu van de ene Mac bestanden op de andere Mac te kunnen raadplegen: ga naar de Finder en toets APPEL-K vul in: afp:// (of afp:// voor de andere Mac) klik op verbinden o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 19

20 Corrupte volumes herstellen in Schijfhulpprogramma Schijven en volumes kunnen corrupt geraken door talrijke oorzaken. De beste manier om dit probleem te verhelpen is door de drive opnieuw te initialiseren en te formatteren, maar hierdoor wordt de schijf volledig gewist. Je moet dus eerst een back-up proberen te maken voordat je de schijf herformatteert. Open het Schijfhulpprogramma. De schijf wordt aan de linkerzijde vermeld. Kies het invoergegeven dat de grootte vermeld (18,6 GB in dit geval). Kies het tabblad Partitie aan de bovenkant.wijzig de instellingen zodat ze overeenkomen met het screenshot. Bij Volumeschema moet één partitie staan en bij Indeling Mac OS Extended (journaled). Kies uit de volgende lijst de geschikte optie voor de computer waarop de drive wordt aangesloten. GUID voor Intel Macs Apple Partition Map voor PowerPC Macs Master Boot Record voor compatibiliteit met Windows. Deze optie is voor compatibiliteit tussen Mac's en pc's. Als dit niet nodig is, kies dan niet voor deze optie. Klik op OK. Hierna krijgt u het venster van Schijfhulpprogramma weer te zien. Klik op Toepassen. Klik op Partitioneren. In minder dan 30 seconden zal de drive opnieuw worden geformatteerd en gepartitioneerd. Daarna voer je een test uit op de drive om andere problemen op te sporen. Kies de drive opnieuw en kies het tabblad Wissen. Kies de gewenste indeling in het vervolgkeuzemenu nabij Volume-indeling. In de meeste gevallen is Mac OS Extended (Journaled) de beste optie. 20 o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer

21 Stel de optie Naam in op de naam dat het bureaubladpictogram dient te hebben. Klik op de knop Beveiligingsopties.Kies de optie Zero Out Data en klik vervolgens op OK. Wanneer u het venster Wissen opnieuw ziet, klikt u op Wissen rechtsonder in het venster. Er verschijnt opnieuw een waarschuwingsscherm. Klik op Wissen als u klaar bent. Dit zal verscheidene uren in beslag nemen en zal de computer doorgaans onbruikbaar maken tijdens het proces. Bedenk of dit praktisch is voordat u aan dit laatste proces begint. o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 21

22 Wat is een RAID? RAID is een afkorting van Redundant Arrays of Independent Disks, ook bekend als Redundant Array of Inexpensive Disks en is de benaming voor een manier van fysieke data-opslag op harde schijven waarbij de gegevens op meer dan één schijf worden opgeslagen ten behoeve van snelheidswinst en/of beveiliging tegen gegevensverlies. RAID is ontstaan door de behoefte aan meer opslag voor minder geld. Nu de harde schijven goedkoper zijn geworden is de oorspronkelijke betekenis van de I (inexpensive) gewijzigd in independent. RAID is mogelijk met software alleen maar een efficiëntere oplossing is de hardware RAID, waarbij een speciale processor (een RAID-controller) de pariteitsberekeningen op zich neemt. Er bestaan verschillende RAID-niveaus met ieder een eigen toepassingsgebied. Een RAID-systeem gebruiken In een RAID-systeem worden meerdere harde schijven gecombineerd tot een groep van schijven (disk array). De in het systeem ingebouwde software zorgt ervoor dat de computer logisch gezien maar één schijf ziet. In de achtergrond verdeelt de controller de gegevens over de betrokken schijven. Het RAID-systeem kan uit een willekeurig aantal schijven bestaan. Door deze combinatie van schijven kan een systeem sneller en/of data-veiliger werken dan een enkele schijf. RAID-controllers RAID is mogelijk met uitsluitend software, waarbij de aansturing van de schijven door het besturingssysteem van de computer verzorgd wordt. Softwarematige RAID is mogelijk onder Linux, en ook zijn de eenvoudiger RAID-configuraties al mogelijk met desktopuitvoeringen van Windows NT, Windows 2000, Windows XP en Mac OS X. De serveruitvoeringen hiervan kunnen ook de complexere varianten aan. Deze oplossing kost voor de rekenintensieve RAID-varianten wel relatief veel CPU-tijd.Een efficiëntere oplossing is de hardware assisted software RAID, waarbij een speciale processor de pariteitsberekeningen (zie hieronder bij RAID-5) op zich neemt, maar het uitvoeren van RAID zelf nog door software gedaan wordt.er zijn ook intelligente RAID-controllers die alle functies met een eigen ingebouwde processor, en waarbij de systeem-cpu geen extra werk hoeft te verrichten.een bezwaar van een hardwarematige RAID-controller is dat bij een defect aan de controller alle schijven ontoegankelijk worden. Afhankelijk van de gebruikte controller en/of het RAID-niveau kan het moeilijk worden om de gegevens op de schijven weer te benaderen als geen vervangende controller van gelijk type meer voorhanden is. Er bestaan verschillende RAID-niveaus met ieder een eigen toepassingsgebied. JBOD JBOD (van 'Just a Bunch Of Disks') is het simpelweg achter elkaar plakken van een aantal schijven waarbij de totale grootte de som is van de ruimte op alle schijven. Dit is op zich geen RAID maar wordt wel ondersteund door veel RAID-controllers. JBOD is ten opzichte van RAID-0 'veiliger', als een schijf stukgaat in een JBOD-set blijft de data op de andere schijven onaangetast. Bij RAID-0 is de hele set verbroken en is alle data verloren. RAID-0 Voorbeeld envan een RAID met 2 en 4 schijven RAID-0 (ook bekend als striping); een aantal schijven wordt in een array geplaatst en benaderd als één grote schijf. De gegevens worden in kleine (enige tientallen kilobyte) blokken (ook wel 'stripes' genoemd) verdeeld en op de verschillende schijven weggeschreven. Hiermee wordt een snelheidsverhoging bereikt omdat meerdere schijven tegelijkertijd gegevens kunnen ophalen of wegschrijven. Theoretisch zou de snelheidsverhoging recht evenredig kunnen zijn met het aantal schijven, in de praktijk wordt dit echter meestal niet bereikt. 22 o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer

23 RAID-0 biedt geen foutcorrectie. De term 'redundant' is hier dan eigenlijk ook niet van toepassing. Als één schijf uitvalt dan zijn alle gegevens van de hele array verloren. De (qua capaciteit) kleinste schijf in de array bepaalt de omvang van alle RAID-systemen. Als bijvoorbeeld een 50 GB-, 100 GB- en een 250 GB-schijf in een RAID-0 array worden gezet, dan zal de controller aan de pc een schijf aanbieden van 150 GB (50 GB 3). Hierbij gaat bij veel controllers dus effectief 250 GB verloren. Sommige controllers kunnen echter de overblijvende ruimte nog gebruiken voor een andere RAID-set. RAID-1 RAID-1 (ook bekend als mirroring) slaat de data twee (of meer) keren op op verschillende schijven. Als een schijf uitvalt zal het computersysteem hier geen hinder van hebben en gewoon blijven werken. De controller zal dan alle I/O laten lopen over de andere schijf (of schijven). De controller zal de gebruiker natuurlijk wel een hint geven dat er iets fout is - maar het systeem werkt gewoon door. Als de defecte schijf wordt vervangen zal de inhoud van de goede schijf teruggeschreven worden op de nieuwe. Lezen gebeurt hier theoretisch op dubbele snelheid, maar schrijven gaat even snel als op 1 enkele schijf. Hoewel RAID-1 de meest efficiënte manier van databeveiliging is en voor conventionele SCSI RAID-systemen een tamelijk dure oplossing is, biedt dit voor IDE-oplossingen een simpele maar erg betrouwbare oplossing als het om veiligheid van de data gaat. Als er 1-op-1 mirroring toegepast wordt met twee 160 GB-schijven, dan zal het systeem maar 1 schijf ter grootte van 160 GB zien. Ook hier is de kleinste schijf bepalend voor de uiteindelijke opslagcapaciteit van het gehele RAID-systeem. Voor de pc is de logische schijf zo groot als de kleinste schijf uit de set. RAID-2 RAID-2 gebruikt parallel datatransport (zie ook striping bij RAID-0) aangevuld met een zogenaamde Hamming Error Correction Code (ECC), bedoeld voor schijven die geen eigen foutcorrectie hebben.alle moderne harde schijven hebben tegenwoordig wel een ingebouwde foutcorrectie. Omdat bij gebruik van een Hammingcode extra bits worden toegevoegd, heeft men meer dan 1 schijf nodig voor de opslag van deze code. Deze RAID-variant heeft geen voordelen ten opzichte van RAID-3. RAID-3 RAID-3 werkt bijna hetzelfde als RAID-2 met het verschil dat men een aparte schijf gebruikt voor het opslaan van een berekende pariteit voor de Hamming Error Correct Code. Ook hier wordt parallel gewerkt zoals we dat bij striping in RAID-0 zagen. De pariteit wordt per setje bytes (A0, A1 en A2) berekend en opgeslagen. Als een disk uitvalt, kan men terug berekenen wat de verloren byte had moeten zijn. Door deze pariteitsdata kan een RAID-3-systeem echter vaak niet gelijktijdig schrijven en lezen. RAID-4 RAID-4 is identiek aan RAID-3 maar nu wordt de pariteit niet per byte maar per datablok (stripe) berekend. Een dergelijk datablok is bijvoorbeeld 32 of 64 kilobyte groot. Hierdoor kan gelijktijdig geschreven en gelezen worden mits er geen overlapping plaats vindt. Wel is het zo dat de schijf die voor de pariteit gebruikt wordt, voor iedere schrijfactie aangesproken moet worden en dus een snelheidsbeperkende factor is. Drobo Het nadeel van een RAID systeem is dat je vastzit aan harde schijven van dezelfde capaciteit. Een RAID upgraden is quasi onmogelijk: je moet alle harde schijven tegelijkertijd vervangen, en ondertussen een ander systeem gebruiken om de inhoud van je RAID op te bewaren. De Drobo maakt komaf met deze beperkingen. Het systeem is zo eenvoudig dat iedereen het kan gebruiken: je schuift er gewoon twee tot vier SATA harde schijven in en het apparaat configureert zichzelf. De harde schijven mogen zelfs een verschillende capaciteit hebben. De lampjes aan de voorzijde van je Drobo laten je zien wanneer het systeem vol raakt of wanneer een harde schijf stuk is, en je moet vervolgens slechts harde schijven vervangen of toevoegen. Wanneer een harde schijf stuk raakt, blijft de Drobo gewoon verder functioneren, maar je moet wel zo snel mogelijk de schijf vervangen om geen dataverlies te hebben wanneer een tweede harde schijf het begeeft. Een Drobo kan tot vier harde schijven tot 4TB bevatten, voor een totale maximale opslagcapaciteit van zo'n 16TB. Je sluit de Drobo via FireWire of USB aan op je Mac, of maak een NAS van je Drobo met een Airport Extreme of Time Capsule van Apple. o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 23

24 Software-RAID installeren in Schijfhulpprogramma Het Schijfhulpprogramma kan de bronnen van verschillende externe apparaten combineren. Dit wordt een RAID-array genoemd (Redundant Array of Independent Disks). Onder Mac OS zijn drie RAID-modi beschikbaar. Met "Striped" worden de schijven gecombineerd tot één groot volume. Op iedere schijf wordt delen van de gegevens weggeschreven Met "Mirrored" (gespiegeld) worden de gegevens op iedere schijf gedupliceerd. Dit biedt redundantie, waardoor geen gegevensverlies optreedt bij een fysiek defect van een drive. "Concatenated" (geconcateneerd) lijkt op striped, maar de gegevens worden op slechts één schijf tegelijk weggeschreven. Het is langzamer dan striped, maar is wel iets stabieler. Als eerste open je het Schijfhulpprogramma. Zoek aan de linkerzijde van het programma naar de schijven die deel zullen uitmaken van de array. In dit voorbeeld maken we een RAID-array met de twee schijven van 149,1 GB. Klik op het tabblad RAID bovenin het venster. Sleep de twee schijven naar het lege venster rechts. In de MacPro serie kan je meerdere harde schijven steken die al dan niet als RAID geconfigureerd worden. Bij "RAID-instellingsnaam" typt u de naam van het volume dat op het bureaublad zal worden weergegeven. Bij "Volume format" (Volume-indeling) selecteert u Mac OS Extended (Journaled). Er zijn andere indelingen beschikbaar, maar de beste prestatie zal met een van de eigen Mac-indelingen worden verkregen. Voor "RAID Type", hangt de keuze af van de vereisten van de apparatuur (striped, concatenated of mirrored.) Klik op de knop Maken en het volgende venster wordt weergegeven: 24 o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer

25 Dit is een waarschuwing dat de gegevens van alle betrokken harde schijven zullen worden gewist. Klik op "Create" (Maken) om verder te gaan. Wanneer het Schijfhulpprogramma is voltooid, wordt het volgende venster weergegeven: RAID 1 of Mirroring: De gegevens worden "gespiegeld" weggeschreven op 2 schijven. De gegevens van blok één staan zowel op schijf 1als schijf 2. In het voorbeeld wordt een nieuw volume weergegeven met de naam "COM- BINED", dat uit een striped-combinatie van de twee 149,1 GB-schijven bestaat. De totale beschikbare ruimte is 297,5 GB. RAID 0 of Striped: De gegevens worden slechts op één schijf tegelijk geschreven. De gegevens wordden verdeeld over 2 of meer schijven. Blok 1 wordt op schijf 1 weggeschreven, blok 2 op chijf 2, blok 3 op schijf 1, enz... o n d e r n e m e r s o p l e i d i n g d t p bestandbeheer 25

Mac OS X 10.6 Snow Leopard Installatie- en configuratiehandleiding

Mac OS X 10.6 Snow Leopard Installatie- en configuratiehandleiding Mac OS X 10.6 Snow Leopard Installatie- en configuratiehandleiding Lees dit document voordat u Mac OS X installeert. Dit document bevat belangrijke informatie over de installatie van Mac OS X. Systeemvereisten

Nadere informatie

Schijven en stations formatteren

Schijven en stations formatteren Schijven en stations formatteren Vaste schijven, de primaire opslagapparaten op uw computer, moeten worden geformatteerd voordat u deze kunt gebruiken. Als u een schijf formatteert, configureert u de schijf

Nadere informatie

Boot Camp Installatie- en configuratiegids

Boot Camp Installatie- en configuratiegids Boot Camp Installatie- en configuratiegids Inhoudsopgave 3 Inleiding 4 Installatie-overzicht 4 Stap 1: Controleren of er updates nodig zijn 4 Stap 2: Uw Mac voorbereiden voor Windows 4 Stap 3: Windows

Nadere informatie

Boot Camp Installatie- en configuratiegids

Boot Camp Installatie- en configuratiegids Boot Camp Installatie- en configuratiegids Inhoudsopgave 3 Inleiding 3 Benodigdheden 4 Installatie-overzicht 4 Stap 1: Controleren of er updates nodig zijn 4 Stap 2: Uw Mac voorbereiden voor Windows 4

Nadere informatie

Boot Camp Installatie- en configuratiegids

Boot Camp Installatie- en configuratiegids Boot Camp Installatie- en configuratiegids Inhoudsopgave 3 Inleiding 4 Benodigdheden 5 Installatie-overzicht 5 Stap 1: Controleren of er updates nodig zijn 5 Stap 2: Uw Mac voorbereiden voor Windows 5

Nadere informatie

Van oude naar nieuwe PC 1

Van oude naar nieuwe PC 1 Van oude naar nieuwe PC Dick Grooters Raadhuisstraat 296 5683 GM Best tel: 0499-392579 e-mail: d.grooters@home.nl Van oude naar nieuwe PC 1 Wat gaan we meenemen naar de nieuwe PC?...1 Voorbereidingen...2

Nadere informatie

Startersgids. Nero BackItUp. Ahead Software AG

Startersgids. Nero BackItUp. Ahead Software AG Startersgids Nero BackItUp Ahead Software AG Informatie over copyright en handelsmerken De gebruikershandleiding bij Nero BackItUp en de inhoud hiervan zijn beschermd door midddel van copyright en zijn

Nadere informatie

Bestandssystemen. yvan vander sanden. 16 maart 2015

Bestandssystemen. yvan vander sanden. 16 maart 2015 Bestandssystemen yvan vander sanden 16 maart 2015 Bij elk operating system is het belangrijk te begrijpen hoe schijven en bestandssystemen werken. Schijven moeten geformatteerd worden met een specifiek

Nadere informatie

Samsung Auto Backup FAQ

Samsung Auto Backup FAQ Samsung Auto Backup FAQ Installatie V: Ik heb het Samsung externe harde schijfstation aangesloten maar er gebeurt niets. A: Controleer de verbinding met de USB-kabel. Als het Samsung externe harde schijfstation

Nadere informatie

Een Image van Windows maken

Een Image van Windows maken Een Image van Windows maken Waar een back-up zich in het algemeen richt op het veiligstellen en zo nodig herstellen van uw bestanden, herstelt u met images de volledige inhoud van een partitie of harde

Nadere informatie

Remote Back-up Personal

Remote Back-up Personal handleiding Remote Back-up Personal Versie 4 1 INLEIDING... 3 1.1 SYSTEEMEISEN... 3 1.2 BELANGRIJKSTE FUNCTIES... 3 2 INSTALLATIE BACK-UP MANAGER... 4 2.1 VOLLEDIGE DATA BESCHIKBAARHEID IN 3 STAPPEN...

Nadere informatie

Een externe stick / disk formatteren voor OS X en Windows

Een externe stick / disk formatteren voor OS X en Windows Een externe stick / disk formatteren voor OS X en Windows 8/2012 ~ R. Sellis Regelmatig krijg ik de vraag hoe een externe schijf het makkelijkste te gebruiken is als zowel Microsoft Windows als Apple OS

Nadere informatie

Back-up Online van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7, 8 v 1.0 PC Client built2013 13.0.0.13167

Back-up Online van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7, 8 v 1.0 PC Client built2013 13.0.0.13167 Back-up Online van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7, 8 v 1.0 PC Client built2013 13.0.0.13167 Gebruikershandleiding Back-up Online Pagina 1 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Installatie... 4 2.1 Installatie

Nadere informatie

Handleiding Back-up Online

Handleiding Back-up Online Handleiding Back-up Online April 2015 2015 Copyright KPN Zakelijke Markt Alle rechten voorbehouden. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van KPN Zakelijke Markt mag niets uit dit document worden

Nadere informatie

Ashampoo Rescue Disc

Ashampoo Rescue Disc 1 Ashampoo Rescue Disc Met de software kunt u een Rescue (Herstel) CD, DVD of USB-stick maken. Het rescue systeem (redding systeem) is voor twee typen situaties bedoeld: 1. Om een back-up naar uw primaire

Nadere informatie

Backup maken. Backup terugzetten. H O O F D S T U K 4 Backup

Backup maken. Backup terugzetten. H O O F D S T U K 4 Backup H O O F D S T U K 4 Backup Om een goede ondersteuning te leveren is het van cruciaal belang dat de gebruiker regelmatig een backup maakt. Volgens de gebruikersvoorwaarden van de software moet de gebruiker

Nadere informatie

Samsung Drive Manager - veelgestelde vragen

Samsung Drive Manager - veelgestelde vragen Samsung Drive Manager - veelgestelde vragen Installeren V: Mijn externe harde schijf van Samsung is aangesloten, maar er gebeurt niets. A: Controleer de USB-kabel. Als de externe harde schijf van Samsung

Nadere informatie

Workshop Harde schijf gebruiken in Eminent producten

Workshop Harde schijf gebruiken in Eminent producten Workshop Harde schijf gebruiken in Eminent producten 1.0 Introductie Wanneer je een product hebt aangeschaft van Eminent waarbij het vereist is een harde schijf in te bouwen, kan het vaak lastig zijn een

Nadere informatie

ZIEZO Remote Back-up Personal

ZIEZO Remote Back-up Personal handleiding ZIEZO Remote Back-up Personal Versie 4 1 INLEIDING... 3 1.1 SYSTEEMEISEN... 3 1.2 BELANGRIJKSTE FUNCTIES... 3 2 INSTALLATIE BACK-UP MANAGER... 4 2.1 VOLLEDIGE DATA BESCHIKBAARHEID IN 3 STAPPEN...

Nadere informatie

Nederlandse versie. Inleiding. Hardware. Activeren RAID mogelijkheden. PU103 Sweex 2 Port Serial ATA RAID PCI Card

Nederlandse versie. Inleiding. Hardware. Activeren RAID mogelijkheden. PU103 Sweex 2 Port Serial ATA RAID PCI Card PU103 Sweex 2 Port Serial ATA RAID PCI Card Inleiding Allereerst hartelijk bedankt voor de aanschaf van de Sweex 2 Port Serial ATA RAID PCI Card. Met deze kaart kun je gemakkelijk twee Serial ATA poorten

Nadere informatie

Eenvoudig een backup van je bestanden maken. G.v.Eijndhoven (7-11-2013) www.gerritentiny.nl

Eenvoudig een backup van je bestanden maken. G.v.Eijndhoven (7-11-2013) www.gerritentiny.nl Eenvoudig een backup van je bestanden maken. G.v.Eijndhoven (7-11-2013) www.gerritentiny.nl Voorwoord... 2 Allway Sync... 2 FreeFileSync... 2 Uitleg Allway Sync.... 3 Wat heb je nodig?... 3 De extra harde

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de

Nadere informatie

Boot Camp Installatie- en

Boot Camp Installatie- en Boot Camp Installatie- en configuratiegids Inhoudsopgave 3 Inleiding 4 Benodigdheden 4 Installatie-overzicht 4 Stap 1: De Boot Camp-assistent starten 4 Stap 2: Windows installeren 4 Stap 3: De Boot Camp-besturingsbestanden

Nadere informatie

Boot Camp Installatie- en configuratiegids

Boot Camp Installatie- en configuratiegids Boot Camp Installatie- en configuratiegids Inhoudsopgave 4 Inleiding 5 Benodigdheden 6 Installatie-overzicht 6 Stap 1: Controleren of er updates nodig zijn 6 Stap 2: De Boot Camp-assistent openen 6 Stap

Nadere informatie

Werken met uw LaCie little disk of LaCie petit hard disk

Werken met uw LaCie little disk of LaCie petit hard disk Studio Visual Steps Werken met uw LaCie little disk of LaCie petit hard disk LaCie Little disk LaCie Petit hard disk 1 Werken met uw LaCie little disk of LaCie petit hard disk Een externe harde schijf

Nadere informatie

Handleiding Opslag Online Client voor Windows. Versie maart 2015

Handleiding Opslag Online Client voor Windows. Versie maart 2015 Handleiding Opslag Online Client voor Windows Versie maart 2015 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Systeemeisen 4 2.2 Downloaden van de software 4 2.3 Installeren van

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! WEBINTERFACE GEBRUIKERSHANDLEIDING BV Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de bestandsstructuur van uw

Nadere informatie

Backup en Recovery. Een Introductie HCC Senioren Academie H.C.A.H. Moerkerken h.moerkerken@kader.hcc.nl

Backup en Recovery. Een Introductie HCC Senioren Academie H.C.A.H. Moerkerken h.moerkerken@kader.hcc.nl Backup en Recovery Een Introductie HCC Senioren Academie H.C.A.H. Moerkerken h.moerkerken@kader.hcc.nl Bekende scenario s? En toen had ik het bestand per ongeluk gewist en kon ik het niet meer terug vinden..

Nadere informatie

Google Drive: uw bestanden openen en organiseren

Google Drive: uw bestanden openen en organiseren Google Drive: uw bestanden openen en organiseren Met Google Drive kunt u bestanden, mappen en Google documenten opslaan en openen, waar u ook bent. Wanneer u een bestand op internet, uw computer of een

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL VOOR MAC OSX-CLIENT GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL VOOR MAC OSX-CLIENT GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL VOOR MAC OSX-CLIENT GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de bestandsstructuur van

Nadere informatie

NAS staat voor Network Attached Storage ofwel gegevens opslag verbonden aan een netwerk. Wat niet in de afkorting of de omschrijving van NAS voorkomt is dat een NAS intelligentie bezit. Intelligentie in

Nadere informatie

CrashPlan PROe installatie handleiding. Versie 2.2-17-04-2016. Mac-Up! - CrashPlan PROe Installatie Handleiding - 1

CrashPlan PROe installatie handleiding. Versie 2.2-17-04-2016. Mac-Up! - CrashPlan PROe Installatie Handleiding - 1 CrashPlan PROe installatie handleiding Versie 2.2-17-04-2016 Mac-Up! - CrashPlan PROe Installatie Handleiding - 1 1 - Ga naar de gedownloade CrashPlanPROe_Mac-Up!.zip (staat standaard in jouw Downloads

Nadere informatie

Pak een beschrijfbare CD. Je kunt twee types CD gebruiken.

Pak een beschrijfbare CD. Je kunt twee types CD gebruiken. Een cd branden Methoden: CD's branden op een PC Brand een CD met itunes (Mac en PC) Brand een gegevens-cd op een PC Brand een gegevens-cd op een Mac Heb je ooit een CD willen branden maar wist je niet

Nadere informatie

Boot Camp Beta 1.0.2 Installatie- en configuratiegids

Boot Camp Beta 1.0.2 Installatie- en configuratiegids Boot Camp Beta 1.0.2 Installatie- en configuratiegids 2 Inhoudsopgave 4 Overzicht 5 Stap 1: de systeemsoftware en de firmware van uw computer bijwerken 6 Stap 2: de Boot Camp-assistent gebruiken 9 Stap

Nadere informatie

FDISK. Hoofdstuk 1 Inleiding FDISK

FDISK. Hoofdstuk 1 Inleiding FDISK FDISK Hoofdstuk 1 Inleiding FDISK Tegenwoordig is het heel erg gemakkelijk om van een hardeschijf meerdere hardeschijven te maken. Stel, u maakt graag foto s met uw digitale camera en u maakt ook nog eens

Nadere informatie

Google Drive: uw bestanden openen en ordenen

Google Drive: uw bestanden openen en ordenen Google Drive: uw bestanden openen en ordenen Gebruik Google Drive om vanaf elke gewenste locatie uw bestanden, mappen, Google-documenten, Google-spreadsheets en Google-presentaties op te slaan en te openen.

Nadere informatie

Handleiding Back-up Online Windows Versie april 2014

Handleiding Back-up Online Windows Versie april 2014 Handleiding Back-up Online Windows Versie april 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Installatie procedure vanuit de installatie-email 4 2.2 Installatie procedure

Nadere informatie

Acer erecovery Management

Acer erecovery Management 1 Acer erecovery Management Acer erecovery Management is een hulpprogramma dat door het softwareteam van Acer werd ontwikkeld en u een eenvoudig, betrouwbaar en veilig middel biedt om uw computer opnieuw

Nadere informatie

Digitale opslag. Wat als er geen tape meer bestaat? 20 maart 2013

Digitale opslag. Wat als er geen tape meer bestaat? 20 maart 2013 Digitale opslag Wat als er geen tape meer bestaat? 20 maart 2013 Digitale opslag Het einde van de tape Kostprijs Betrouwbaarheid Compressie De ideale oplossing Gratis kan ook Het einde van de tape Sinds

Nadere informatie

Handleiding Sportlink Club

Handleiding Sportlink Club Handleiding Sportlink Club Dit document is automatisch gegenereerd. We raden u aan de handleiding online te raadplegen via www.sportlinkclub.nl/support. 1. Installatiehandleiding.........................................................................................

Nadere informatie

KPN Server Back-up Online

KPN Server Back-up Online KPN Server Back-up Online Snel aan de slag met Server Back-up Online Server Versie 6.1, built 2011 d.d. 20-08-2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Ondersteunde besturingssystemen... 3 2 Installatie...

Nadere informatie

Info-books. Toegepaste Informatica. Deel1c : Systeemsoftware (Win XP), netwerken en hardware. BI1c. Jos Gils Erik Goossens

Info-books. Toegepaste Informatica. Deel1c : Systeemsoftware (Win XP), netwerken en hardware. BI1c. Jos Gils Erik Goossens Info-books BI1c Toegepaste Informatica Deel1c : Systeemsoftware (Win XP), netwerken en hardware Jos Gils Erik Goossens Hoofdstuk 5 Met diskettes en harde schijven werken 5.1 Probleemstelling Gegevens worden

Nadere informatie

EM7050 esata/sata harde schijf behuizing

EM7050 esata/sata harde schijf behuizing EM7050 esata/sata harde schijf behuizing 2 NEDERLANDS EM7050 esata/sata harde schijf behuizing Waarschuwingen en aandachtspunten Laat reparatie altijd uitvoeren door gekwalificeerd personeel van Eminent!

Nadere informatie

EW7015 USB 3.0 Dual Docking Station voor 2.5"en 3.5"SATA Harde Schijven

EW7015 USB 3.0 Dual Docking Station voor 2.5en 3.5SATA Harde Schijven EW7015 USB 3.0 Dual Docking Station voor 2.5"en 3.5"SATA Harde Schijven 2 NEDERLANDS EW7015 Dual Docking Station voor 2.5 en 3.5 SATA harde schijven Inhoudsopgave 1.0 Introductie... 2 1.1 Functies en kenmerken...

Nadere informatie

Gebruik van het Brother SmartUI Control Center op basis van Windows voor PaperPort 8.0 en Windows XP

Gebruik van het Brother SmartUI Control Center op basis van Windows voor PaperPort 8.0 en Windows XP Gebruik van het Brother SmartUI Control Center op basis van Windows voor PaperPort 8.0 en Windows XP Brother SmartUI Control Center Het Control Center van Brother is een hulpprogramma waarmee u gemakkelijk

Nadere informatie

2 mei 2014. Remote Scan

2 mei 2014. Remote Scan 2 mei 2014 Remote Scan 2014 Electronics For Imaging. De informatie in deze publicatie wordt beschermd volgens de Kennisgevingen voor dit product. Inhoudsopgave 3 Inhoudsopgave...5 openen...5 Postvakken...5

Nadere informatie

Handleiding. Opslag Online. voor Windows. Versie februari 2014

Handleiding. Opslag Online. voor Windows. Versie februari 2014 Handleiding Opslag Online voor Windows Versie februari 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Systeemeisen 4 2.2 Downloaden van software 4 2.3 Installeren van de software

Nadere informatie

Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger. Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196

Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger. Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196 Back-up Online van KPN Handleiding Mac OS X 10.6 en hoger Mac OS X Client built 2013 13.0.0.13196 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Systeemeisen... 3 2 Installatie... 4 3 Back-up Online configureren...

Nadere informatie

Overzicht van opties voor service en ondersteuning

Overzicht van opties voor service en ondersteuning Overzicht van opties voor service en ondersteuning QuickRestore Met Compaq QuickRestore kunt u uw systeem op elk gewenst moment terugzetten. QuickRestore biedt vijf typen opties voor terugzetten, die in

Nadere informatie

Over Kobo Desktop... 4 Kobo Desktop downloaden en installeren... 6. Kobo Desktop voor Windows installeren... 6 Kobo Desktop voor Mac installeren...

Over Kobo Desktop... 4 Kobo Desktop downloaden en installeren... 6. Kobo Desktop voor Windows installeren... 6 Kobo Desktop voor Mac installeren... Kobo Desktop Handleiding Inhoudsopgave Over Kobo Desktop... 4 Kobo Desktop downloaden en installeren... 6 Kobo Desktop voor Windows installeren... 6 Kobo Desktop voor Mac installeren... 7 ebooks kopen

Nadere informatie

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Handleiding- CrashplanPRO - Online Backup Download de clients hier: Windows 32- bit: http://content.cloud2.nl/downloads/back01- cra.backupnoc.nl/crashplan_x86.exe Windows

Nadere informatie

Nokia Lifeblog 2.5 Nokia N76-1

Nokia Lifeblog 2.5 Nokia N76-1 Nokia Lifeblog 2.5 Nokia N76-1 2007 Nokia. Alle rechten voorbehouden Nokia, Nokia Connecting People, Nseries en N76 zijn handelsmerken of gedeponeerde handelsmerken van Nokia Corporation. Namen van andere

Nadere informatie

Skool Remote Backup. 2010 Skool BV Build 3.0.0

Skool Remote Backup. 2010 Skool BV Build 3.0.0 Alle rechten voorbehouden. Deze uitgave mag voor eigen gebruik vermenigvuldigd worden in originele vorm. Het is niet toegestaan op eniger wijze wijzigingen aan te brengen in het document of layout zonder

Nadere informatie

FerdiWeb Back-up. Installatie FerdiWeb Back-up

FerdiWeb Back-up. Installatie FerdiWeb Back-up FerdiWeb Back-up Na aanmelding krijgt u van ons een e-mail met daarin een link naar het back-up programma, die u dient te installeren op de computer waarvan u een back-up wilt maken. Het wachtwoord wordt

Nadere informatie

Eenvoudig overstappen naar Windows 7 (ik heb Windows XP)

Eenvoudig overstappen naar Windows 7 (ik heb Windows XP) Eenvoudig overstappen naar Windows 7 (ik heb Windows XP) Werk je met Windows XP? Hoewel Windows 7 dan geen upgrade-installatie ondersteunt, kun je toch eenvoudig van Windows XP naar Windows 7 overstappen

Nadere informatie

Mac Data Recovery 7.0

Mac Data Recovery 7.0 Stellar Phoenix Mac Data Recovery 7.0 installatiehandleiding Inleiding Stellar Phoenix Mac Data Recovery v7 is een totaaloplossing voor al uw gegevensverliesproblemen. Gegevensverlies kan voorkomen door

Nadere informatie

Mac-Up! CrashPlanPROe installatie handleiding

Mac-Up! CrashPlanPROe installatie handleiding Mac-Up! CrashPlanPROe installatie handleiding Mac-Up! - CrashPlan PROe Installatie Handleiding - 1 1 - Om het programma te downloaden gaat u naar: 2 - Username + Password =

Nadere informatie

Handleiding harde schijf wissen:

Handleiding harde schijf wissen: Tim de Hoog www.timdehoog.nl v1 Handleiding harde schijf wissen: Tijdens het gebruik van een pc worden er veel gegevens opgeslagen op de harde schijf. Te denken valt aan foto s, documenten, e-mails, films

Nadere informatie

QL-500 QL-560 QL-570 QL-650TD QL-1050

QL-500 QL-560 QL-570 QL-650TD QL-1050 QL-500 QL-560 QL-570 QL-650TD QL-1050 Handleiding voor de installatie van de software Nederlands LB9153001A Inleiding Opties P-touch Editor Printerstuurprogramma P-touch Address Book (uitsluitend Windows

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Mamut Online Backup

Gebruikershandleiding Mamut Online Backup Gebruikershandleiding Mamut Online Backup Inhoud 1. MAMUT ONLINE BACKUP 3 2. SYSTEEMVEREISTEN 3 3. INSTALLATIE 3 4. MAMUT ONLINE BACKUP GEBRUIKEN 8 4.1 HOOFDVENSTER 8 4.2 BACKUP VAN DATA 9 4.3 INSTELLINGEN

Nadere informatie

HET BESTURINGSSYSTEEM

HET BESTURINGSSYSTEEM HET BESTURINGSSYSTEEM Een besturingssysteem (ook wel: bedrijfssysteem, in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's) dat na het opstarten

Nadere informatie

Installatie van Linux Mint 13

Installatie van Linux Mint 13 Installatie van Linux Mint 13 De installatie van Linux Mint 13 is zeer eenvoudig. Download de Mint 13 DVD ISO image van http://www.linuxmint.com/download.php en brand deze op een dvd en start uw computer

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding . Gebruikershandleiding Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wat is Citrix?... 3 1.2 Voordelen van Citrix... 3 1.3 Wat heeft u nodig om toegang te krijgen... 3 2 Systeemeisen... 4 2.1 Ondersteunde Web browsers...

Nadere informatie

Info-books. Toegepaste Informatica. Inform 5-6. Deel A3: Systeembeheer (Win XP), communicatie en internet. Handel Secretariaat-talen.

Info-books. Toegepaste Informatica. Inform 5-6. Deel A3: Systeembeheer (Win XP), communicatie en internet. Handel Secretariaat-talen. Info-books HA1c Inform 5-6 Toegepaste Informatica Handel Secretariaat-talen Deel A3: Systeembeheer (Win XP), communicatie en internet J. Gils E. Goossens Hoofdstuk 5 Met diskettes en harde schijven werken

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Whisper380-computerhulp 2

Inhoudsopgave. Whisper380-computerhulp 2 Versie: 1.0 Gemaakt door: Whisper380 Eigenaar: Whisper380-computerhulp Datum: 23-11-2010 Inhoudsopgave Wat gaan we doen?...3 Wat hebben we nodig?...3 Downloaden van het programma:...3 Het programma registreren

Nadere informatie

Operating Systems Linux Blok 7a Partities Erik Seldenthuis

Operating Systems Linux Blok 7a Partities Erik Seldenthuis Blok 7a Partities Tijdsduur Doel Benodigdheden Theorie 1 dagdeel omgaan met partities, partitiegegevens afbeelden en wijzigen, gebruik maken van partitie manager, kennis van indeling schijf in partities

Nadere informatie

Handleiding Icespy MR software

Handleiding Icespy MR software Handleiding Icespy MR software Versie 4.40.04 Wij danken u voor de aanschaf van deze IceSpy producten en adviseren u om deze handleiding goed door te nemen. 2 INHOUDSOPGAVE: 1. Installeren van de software...

Nadere informatie

Mac OS X Leopard versie 10.5 Installatiehandleiding

Mac OS X Leopard versie 10.5 Installatiehandleiding Mac OS X Leopard versie 10.5 Installatiehandleiding Als Mac OS X versie 10.3 of hoger al op uw computer is geïnstalleerd, hoeft u uw systeem alleen nog maar bij te werken naar Leopard. Raadpleeg het gedeelte

Nadere informatie

januari 2008, versie 1.1 Aanleverspecificaties Digitale bestanden

januari 2008, versie 1.1 Aanleverspecificaties Digitale bestanden Aanleverspecificaties Digitale bestanden Digitaal aanleveren bij Drukkerij Loor B.V. Bijgaand geven wij u wat tips en adviezen om zoveel mogelijk problemen te voorkomen bij de aanlevering van digitale

Nadere informatie

EM7047 IDE/SATA hard disk enclosure

EM7047 IDE/SATA hard disk enclosure EM7047 IDE/SATA hard disk enclosure 2 NEDERLANDS EM7047 IDE/SATA hard disk enclosure Waarschuwingen en aandachtspunten Laat reparatie altijd uitvoeren door gekwalificeerd personeel van Eminent! Inhoudsopgave

Nadere informatie

Vigor V2.0. Voor een uitgebreidere handleiding kijk op www.draytek.nl/firmware e- mail: support@draytek.nl

Vigor V2.0. Voor een uitgebreidere handleiding kijk op www.draytek.nl/firmware e- mail: support@draytek.nl Vigor Firm w are Upgrade Procedure V2.0 Voor een uitgebreidere handleiding kijk op www.draytek.nl/firmware e- mail: support@draytek.nl Inhoudsopgave FIRMWARE UPGRADE PROCEDURE...1 INHOUDSOPGAVE...1 VOORBEREIDING...2

Nadere informatie

Een upgrade uitvoeren van Windows Vista naar Windows 7 (aangepaste installatie)

Een upgrade uitvoeren van Windows Vista naar Windows 7 (aangepaste installatie) Een upgrade uitvoeren van Windows Vista naar Windows 7 (aangepaste installatie) Als u geen upgrade kunt uitvoeren voor uw computer met Windows Vista naar Windows 7 voert u een aangepaste installatie uit.

Nadere informatie

Doe het zelf installatiehandleiding

Doe het zelf installatiehandleiding Doe het zelf installatiehandleiding Inleiding Deze handleiding helpt u bij het installeren van KSYOS TeleDermatologie. De installatie duurt maximaal 30 minuten, als u alle onderdelen van het systeem gereed

Nadere informatie

Hoe veilig zijn uw waardevolle gegevens?

Hoe veilig zijn uw waardevolle gegevens? MAGIX Red uw digitale data is het eerste eenvoudig te bedienen programma voor gegevensopslag voor Windows XP, Vista en Windows 7, waarvan de workflow op de wensen van notebook-gebruikers is afgestemd.

Nadere informatie

Cobian Backup. Beschrijving van de BackupProcedure met behulp van Cobian Backup, door EW (2011)

Cobian Backup. Beschrijving van de BackupProcedure met behulp van Cobian Backup, door EW (2011) Van stand-alone computers, servers of werkstations moet van tijd tot tijd een back-up (copie) van het gemaakte werk of de gemaakte bestanden gemaakt worden. Denk hierbij aan tekstdocumenten, foto s, mailtjes,

Nadere informatie

NAS 251 Inleiding op RAID

NAS 251 Inleiding op RAID NAS 251 Inleiding op RAID Een opslagvolume instellen met RAID A S U S T O R C O L L E G E CURSUSDOELSTELLINGEN Na afronding van deze cursus, moet u in staat zijn om: 1. Een basisinzicht te hebben in RAID

Nadere informatie

Firmware Upgrade Utility

Firmware Upgrade Utility Firmware Upgrade Utility Inhoudsopgave Firmware Upgrade Procedure Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Inhoudsopgave 2 Voorbereiding 3 Modem/router resetten naar fabrieksinstellingen 3 Computer configuratie

Nadere informatie

Back-up Online van KPN Handleiding Windows 8. Pc Client built 2012 12.1.0.12178

Back-up Online van KPN Handleiding Windows 8. Pc Client built 2012 12.1.0.12178 Back-up Online van KPN Handleiding Windows 8 Pc Client built 2012 12.1.0.12178 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Systeemeisen... 4 3 Installatie... 5 4 Back-up Online configureren... 7 4.1 Taakbalk optie

Nadere informatie

Jen Kegels, Eveline De Wilde, Inge Platteaux, Tamara Van Marcke. Hardware. De computer in een oogopslag. 1 / 11 Cursusontwikkeling

Jen Kegels, Eveline De Wilde, Inge Platteaux, Tamara Van Marcke. Hardware. De computer in een oogopslag. 1 / 11 Cursusontwikkeling Hardware De computer in een oogopslag 1 / 11 Cursusontwikkeling Opslag Er worden verschillende apparaten gebruikt om gegevens op te slaan. Dit zijn de meest voorkomende apparaten. Harde schijf; CD / DVD;

Nadere informatie

Het handboek van K3b

Het handboek van K3b Deze documentatie is geconverteerd uit de pagina in de KDE UserBase K3b pagina op 2011-01-20. Bijgewerkt tot 2.0 door het KDE-documentatieteam Vertaler/Nalezer: Rinse de Vries Vertaler/Nalezer: Antoon

Nadere informatie

Downloaden beveiligingscertificaat BRON Voor Windows versies vanaf Windows Vista

Downloaden beveiligingscertificaat BRON Voor Windows versies vanaf Windows Vista BRON Voor Windows versies vanaf Windows Vista DUO 137a/Versie 0.6 26 juni 2014 Inhoud 1. INLEIDING 3 2. VOORBEREIDING 4 3. DOWNLOADEN VAN HET BEVEILIGINGSCERTIFICAAT 5 3.1 TOEVOEGEN WEBSITE IB-GROEP.NL

Nadere informatie

Getting Started Guide Nederlands

Getting Started Guide Nederlands Getting Started Guide Nederlands Inhoud De technologie van PrintShop Mail... 2 Systeemvereisten voor PrintShop Mail... 4 Inhoud van de cd-rom... 5 PrintShop Mail installeren (Windows)... 6 PrintShop Mail

Nadere informatie

INSTALLATIE HANDLEIDING

INSTALLATIE HANDLEIDING INSTALLATIE HANDLEIDING REKENSOFTWARE MatrixFrame MatrixFrame Toolbox MatrixGeo 1 / 9 SYSTEEMEISEN Werkstation met minimaal Pentium 4 processor of gelijkwaardig Beeldschermresolutie 1024x768 (XGA) Windows

Nadere informatie

(2) Handleiding Computer Configuratie voor USB ADSL modem

(2) Handleiding Computer Configuratie voor USB ADSL modem (2) Handleiding Computer Configuratie voor USB ADSL modem Raadpleeg eerst de Quick-Start Guide voor het installeren van uw DSL-aansluiting voordat u deze handleiding leest. Versie 30-08-02 Handleiding

Nadere informatie

EW1015 R3 USB naar IDE / SATA Converter

EW1015 R3 USB naar IDE / SATA Converter EW1015 R3 USB naar IDE / SATA Converter 2 NEDERLANDS EW1015 R3 - USB naar IDE / SATA Converter Inhoudsopgave 1.0 Introductie... 2 1.1 Functies en kenmerken... 2 1.2 Inhoud van de verpakking... 3 1.3 Aansluitingen

Nadere informatie

reader informatica

<informatica> reader informatica claes meijer reader informatica 15/16 inhoudsopgave 1. eenheden 2. netwerk 3. bestandssysteem 4. backup strategie 5. (sociale ) media gebruik pagina 3 4 5 6 8 pagina 2 1. eenheden Computereenheden

Nadere informatie

TAB09-410 NOBLE 97ic FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES

TAB09-410 NOBLE 97ic FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES TAB09-410 NOBLE 97ic FIRMWARE UPGRADE INSTRUCTIES Pagina 1 van 9 VOORDAT U BEGINT: BACKUP BELANGRIJKE GEGEVENS! Bij het upgraden van uw Yarvik tablet zullen alle gebruikersinstellingen, door de gebruiker

Nadere informatie

EW7033 USB Behuizing voor 2,5 SATA harde schijven

EW7033 USB Behuizing voor 2,5 SATA harde schijven EW7033 USB Behuizing voor 2,5 SATA harde schijven 2 NEDERLANDS EW7033 USB Behuizing voor 2.5 SATA harde schijven Inhoudsopgave 1.0 Introductie... 2 1.1 Functies en kenmerken... 2 1.2 Inhoud van de verpakking...

Nadere informatie

HANDLEIDING Windows XP Deel 1

HANDLEIDING Windows XP Deel 1 HANDLEIDING Windows XP Deel 1 Bureaublad en Beeldscherm aanpassen Gemaakt door: De Spanjehelpdesk http://www.spanjehelpdesk.nl Voorwoord Windows XP is het besturingssyteem van uw PC. Het besturingssysteem

Nadere informatie

September 2013, versie 1.5. Aanleverspecificaties Digitale bestanden

September 2013, versie 1.5. Aanleverspecificaties Digitale bestanden Aanleverspecificaties Digitale bestanden Digitaal aanleveren bij Drukkerij Loor B.V. Bijgaand geven wij u wat tips en adviezen om zoveel mogelijk problemen te voorkomen bij de aanlevering van digitale

Nadere informatie

Back-up en herstel Gebruikershandleiding

Back-up en herstel Gebruikershandleiding Back-up en herstel Gebruikershandleiding Copyright 2009 Hewlett-Packard Development Company, L.P. Windows is een in de Verenigde Staten gedeponeerd handelsmerk van Microsoft Corporation. De informatie

Nadere informatie

Kenmerken Nomadesk Software

Kenmerken Nomadesk Software Kenmerken Nomadesk Software DATABEVEILIGING Versleutelde lokale schijf Nomadesk creëert een veilige virtuele omgeving, een Vault, op uw lokale harde schijf. Alle mappen en bestanden opgeslagen op de Vault

Nadere informatie

Over Kobo Desktop... 4 Kobo Desktop downloaden en installeren... 6. Kobo Desktop voor Windows installeren... 6 Kobo Desktop voor Mac installeren...

Over Kobo Desktop... 4 Kobo Desktop downloaden en installeren... 6. Kobo Desktop voor Windows installeren... 6 Kobo Desktop voor Mac installeren... Kobo Desktop Handleiding Inhoudsopgave Over Kobo Desktop... 4 Kobo Desktop downloaden en installeren... 6 Kobo Desktop voor Windows installeren... 6 Kobo Desktop voor Mac installeren... 7 ebooks kopen

Nadere informatie

OFFICE 365. Start Handleiding Leerlingen

OFFICE 365. Start Handleiding Leerlingen OFFICE 365 Start Handleiding Leerlingen Meer info: Naast deze handleiding is er zeer veel informatie reeds voorhanden op het internet of door op het vraagteken te klikken in de Office 365 omgeving. Ook

Nadere informatie

Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition

Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows XP Professional Edition installeren. Alle stappen voor de installatie

Nadere informatie

EW7011 Docking Station voor 2.5 en 3.5 SATA harde schijven

EW7011 Docking Station voor 2.5 en 3.5 SATA harde schijven EW7011 2 NEDERLANDS EW7011 Docking Station voor 2.5 en 3.5 SATA harde schijven Inhoudsopgave 1.0 Introductie... 2 1.1 Functies en kenmerken... 2 1.2 Inhoud van de verpakking... 2 2.0 Een harde schijf aansluiten...

Nadere informatie