Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-Groenboek De accountant in een SBR-omgeving November 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-Groenboek De accountant in een SBR-omgeving November 2013"

Transcriptie

1 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-Groenboek November 2013 Ten behoeve van Pilots Deponering Jaarrekening met Verklaring tot

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding Wat is XBRL? SBR Assurance Doelgroep Leeswijzer van de dit groenboek Actualisering van dit groenboek 4 2 Introductie SBR en Accountant De impact van SBR op de werkzaamheden van de accountant Een verantwoording in XBRL De SBR Assurance hulpmiddelen SBR Kennis bij accountants en informatie Internationale ontwikkelingen van XBRL en SBR Assurance en de rol van Nederland XBRL en de nadelen 11 3 Stap 1 en 2: De ontvangst van en accountantswerkzaamheden op een verantwoordinginstance Inleiding Uitgangspunten voor aanvaarding van een SBR Assurance opdracht Invloed van SBR op het controleobject Invloed van SBR op planning en uitvoering van de opdracht 13 4 Stap 3: De verklaring Randvoorwaarden Verklaringinstance 18 5 Stap 4: Waarmerken van en koppelen met de onderliggende verantwoording Ondertekening van de verantwoording door het bestuur van de entiteit Berekening van een hash-totaal Toevoegen van hash- totaal aan de verklaringinstance 19 6 Stap 5: Het tekenen van de verklaring Certificaten Elektronische ondertekening 20 7 Stap 6: Verzenden naar derden - deponeren De verantwoording vaststellen Deponering Verzending Software voor digitale aanlevering bij uitvragende instantie 21 Implementatie Guidance 22 IG- Overzicht impact van SBR/XBRL op Standaard 700 (vergelijkbaar voor 2400/2410) 22 IG- Overzicht impact van SBR/XBRL op Standaard NBA 2

3 IG- Gegevensgerichte werkzaamheden Overzicht gegevensgerichte maatregelen Tagging en de werkzaamheden van de accountant 26 IG- Gebruik van de Validatie en Normatieve Presentatie (viewer) Inleiding De NBA SBR Assurance stack De NBA SBR Assurance stack binnen het rapportageproces De benodigde functionaliteit van ondersteunende software 33 IG- Verantwoordelijkheid van het bestuur van de onderneming voor verantwoording Bevestiging bij de verantwoording Digitale en natte handtekening 36 IG- De NBA Taxonomie en het genereren van de verklaring in XBRL Inhoud van de NBA Taxonomie Creëren van de instance Compliance met wet- en regelgeving Validatie van de instance 41 IG: Waarmerken en koppelen 44 IG: Beroepscertificaat 46 IG: Verzending naar derden - deponering 47 IG-Nazorg 48 Na verzending deponering 48 Gebruikmaking van delen van de verantwoording Glossy s 48 IG-Internationale Standaarden en Guidance 51 NBA 3

4 1 Inleiding 1.1 Wat is XBRL? extensible Business Reporting Language is een gestandaardiseerde digitale taal waarmee bestaande financiële informatie via het internet, gebaseerd op XML worden uitgewisseld. XBRL zorgt ervoor dat uitwisseling van informatie tussen IT-systemen, -applicaties, data warehouses en spreadsheets met behulp van deze gestandaardiseerde taal op een eenvoudige wijze geschiedt. Het betreft hier dus geen nieuwe accountingstandaard of standaard rekeningschema. Wilt u meer weten over XBRL? Op kunt u veel informatie over XBRL vinden, gesorteerd op onderwerp ( kenniscomponent ) of doelgroep. 1.2 SBR Assurance Standard Business Reporting (SBR) en het gebruik van extensible Business Reporting Language (XBRL) voor de jaarstukken en andere rapportages (hierna genoemd: verantwoordingen) verandert een aantal processen bij ondernemingen. Ook de werkzaamheden van de accountant worden geraakt, bijvoorbeeld in het kader van het afgeven van de verklaring bij een verantwoording die met behulp van XBRL is opgesteld. Dit groenboek is geschreven met het oog op het uitvoeren van werkzaamheden en het afgeven van een controleverklaring door een openbaar accountant in een XBRL omgeving. We noemen dat SBR Assurance. Naar analogie kan dit ook worden toegepast op beoordelings- en samenstellingsverklaringen en door interne accountants en overheidsaccountants. De inhoud van die verklaringen is weliswaar verschillend, maar niet de technische totstandkoming in een SBR omgeving. Veel accountants zijn ook betrokken bij het opstellen van een verantwoording in XBRL. De techniek en procedures om een verantwoording naar XBRL om te zetten wordt in dit groenboek niet behandeld. De veranderingen worden inzichtelijk gemaakt en gerelateerd aan de eisen die in de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden worden gesteld. Dit groenboek helpt accountants bij het vaktechnisch verantwoord toepassen van SBR Assurance. 1.3 Doelgroep Dit groenboek is vooral bedoeld voor de openbaar accountant die bij een verantwoording in XBRL (een zogeheten instance ) een verklaring in XBRL afgeeft. Daarnaast kan dit groenboek worden gebruikt door intern en overheidsaccountant en anderen dan openbaar accountants die op een andere wijze met SBR Assurance in aanraking komen, bijvoorbeeld als financieel eindverantwoordelijke bij een gecontroleerde organisatie, en door andere partijen die kennis willen nemen van de aanbevolen werkwijze van accountants bij SBR Assurance. De gebruikers van dit groenboek worden geacht voldoende kennis te hebben van SBR en XBRL of toegang tot die kennis te hebben, om de aanwijzingen te begrijpen en op te volgen. 1.4 Leeswijzer van dit groenboek Dit groenboek is opgebouwd in de volgorde van de 6 processtappen van SBR Assurance. De hoofdstukken behandelen de principes van de processtappen: wat er moet worden gedaan. De Implementatie Guidance geven een nadere uitwerking van de hoofdstukken: hoe het kan worden gedaan. Hierbij zijn links opgenomen naar (externe) informatiebronnen voor uitleg of verdere details. 1.5 Actualisering van dit groenboek SBR Assurance is nog geen volledig uitgewerkt proces. Er zijn doorlopend technische ontwikkelingen met betrekking tot XBRL, maar ook internationale ontwikkelingen op het gebied van de toepassing van XBRL, van SBR en van assurance bij XBRL verantwoordingen. Daarom zullen er voorlopig zeker vragen opkomen waarop dit groenboek nog geen antwoord geeft. In dergelijke gevallen kunt u de SBR Helpdesk benaderen via via de NBA website. Periodiek zal de NBA updates uitbrengen. Deze zullen met name betrekking hebben op de Implementatie Guidance (IG) bij dit groenboek, waarin de (technische) details, gebruik van hulpmiddelen en de processen zijn uitgewerkt. NBA 4

5 Hoofdstukken De hoofdstukken volgen de 6 stappen bij een verklaring bij een verantwoording die wordt gedeponeerd. De inhoud van de hoofdstukken is als volgt: Hoofdstuk Titel Inhoud 2 Introductie SBR en Accountant Overzicht van de impact van SBR op de werkzaamheden van de accountant en de hulpmiddelen die hem/haar ter beschikking staan. 3 Stap 1 en 2: De ontvangst van en accountantswerkzaamheden op een verantwoordinginstance Overzicht van de risico s die samenhangen met een instance, te verwachten interne beheersingsmaatregelen, uit te voeren validaties hiervan en afspraken met de cliënt over werkzaamheden en verantwoordelijkheden. 4 Stap 3: De verklaring Het opstellen van een verklaring in XBRL, het object van de verklaring en de datering ervan. 5 Stap 4: Waarmerken van en koppelen met de onderliggende verantwoording 6 Stap 5: Het tekenen van de verklaring 7 Stap 6: Verzenden naar derden - deponeren Het waarmerken, het gebruikmaken van een hashtotaal en het daarmee koppelen van het verantwoordinginstance met de verklaringinstance. Het gebruik van een digitale handtekening voor het tekenen van de verklaring. Het proces van het aanmaken en tekenen van het Pakket dat verstuurd / gedeponeerd moet worden. Ook wordt hierbij ingegaan op de afhandeling van validaties die door de aanleverkanalen worden uitgevoerd. NBA 5

6 Implementatie Guidance De Implementatie Guidance (IG) geven in detail de impact van SBR op de werkzaamheden van de accountant, de actuele geadviseerde werkwijze, hulpmiddelen, begrippen en beschikbare literatuur weer. De IG heeft de volgende inhoud (die op onderdelen mogelijk pas in een latere fase beschikbaar zal komen): Titel IG- Overzicht impact van SBR/XBRL op Standaard 700 (vergelijkbaar voor 2400/2410). IG- Overzicht impact van SBR/XBRL op Standaard 4410 IG- Gegevensgerichte werkzaamheden IG- Gebruik van de Validatie en Normatieve Presentatie (viewer) IG- Verantwoordelijkheid van het bestuur van de onderneming voor verantwoording IG- De NBA Taxonomie en het genereren van de verklaring in XBRL IG: Waarmerken en koppelen IG: Beroepscertificaat IG: Verzending naar derden - deponering IG-Nazorg IG-Begrippenlijst IG-Internationale Standaarden en literatuur Inhoud Hoe het gebruik van SBR de Standaarden 700, 2400 en 2410 raakt. Hoe het gebruik van SBR de Standaard 4410 raakt. Uitwerking van de controlestappen die extra uitgevoerd moeten worden op een ontvangen instance. Overzicht van de functionaliteit van de Validatie en Normatieve Presentatie (viewer) en het gebruik van dit hulpmiddel. De verantwoordelijkheid van het bestuur van de entiteit met betrekking tot een assurance- of samenstelopdracht. Hierbij worden onderscheiden het moment van opstellen en van vaststellen van de verantwoording. Het opstellen van een verklaring met behulp van de NBA Taxonomie, de elementen met informatie over de verklaring van de accountant metadata en de elementen met de inhoud van de verklaring. De aanvullende waarborgen (o.a. het hash-totaal) die nodig zijn om de verklaring te koppelen aan de verantwoording. Duidelijk maken bij welke verantwoording de betreffende verklaring behoort en hoe een gebruiker kan nagaan dat de verantwoording inderdaad de versie is die de accountant heeft onderzocht.. De digitale ondertekening van de verklaring, op een wijze die gelijkwaardig is aan een echte (natte) handtekening, met behulp van een beroepscertificaat. De stappen en procedures van het elektronisch deponeren bij de Kamer van Koophandel wordt in deze module beschreven. Zodra details bekend zijn, worden ook andere rapportage-stromen uitgewerkt. Een aantal opties voor de nazorg die door de accountant kan worden geleverd na deponering /verzending. Bijvoorbeeld het vaststellen dat de juiste container is gedeponeerd, dat er geen wijzigingen in de verantwoordinginstance zijn aangebracht. Een lijst met verklarende begrippen, veelal gelinked naar webpagina s van derden. Overzicht van beschikbare regelgeving en andere internationale literatuur. NBA 6

7 2 Introductie SBR en Accountant 2.1 De impact van SBR op de werkzaamheden van de accountant Het primaire doel van SBR en het gebruik van XBRL is een efficiëntere rapportageketen te realiseren: eenvoudiger en betrouwbaarder rapporteren en uitwisselen van informatie. Uiteindelijk moet deze efficiëntere rapportageketen ook leiden tot een lastenvermindering. Per 1 januari 2014 is het verplicht om via Digipoort publicatiestukken in XBRL formaat aan te leveren aan de Kamer van Koophandel voor wat betreft de kleine rechtspersonen. Dit heet de system-to-system aanlevering en SBR is per die datum de exclusieve aanlevermethode voor deze publicatiestukken. Per 1 januari 2015 geldt dit ook voor (middel)grote rechtspersonen. Aanleveren op papier blijft nog een aantal jaren mogelijk, deze periode is afhankelijk van het wetgevingstraject dat momenteel is ingezet. Daarnaast kan (binnenkort) van een self service aanleverkanaal gebruik worden gemaakt. De laatste optie is wel bewerkelijker aangezien alle elementen handmatig moeten worden ingevoerd. Het gebruik van XBRL levert veel voordelen op voor zowel opstellers als ontvangers van informatie. De nadelen zijn nog niet helemaal te voorzien daar er nog pilots gedraaid zullen worden. Een nadeel zou kunnen zijn dat de verstrekker van de jaarrekening geen invloed meer heeft op de presentatie van de jaarrekening. Ondernemers hoeven in principe maar één keer gegevens vast te leggen om toch eenvoudig rapportages voor uiteenlopende doeleinden te kunnen maken. Ontvangers van informatie in XBRL beschikken over betere analysemogelijkheden ten behoeve van het nemen van besluiten. Ook wisselen software toepassingen met XBRL functionaliteit (XBRL-enabled software) makkelijker gegevens uit. De accountant kan (in de toekomst) van de XBRL functionaliteiten gebruik maken voor het middels een automatische koppeling valideren van vergelijkende cijfers, tellingen en nog veel meer. De XBRL functionaliteit zal aanwezige functionaliteiten in boekhoudsoftware vervangen of verrijken en bij optimaal gebruik kan XBRL tijdrovende handmatige werkzaamheden zoals aansluiten, doortellen, overnemen etc. volledig vervangen. Om deze voordelen te realiseren moeten ook de werkzaamheden van de accountant waaronder het afgeven van de verklaring worden aangepast. Het proces van het afgeven van een verklaring is hieronder op hoofdlijnen weergegeven. In onderstaande tabel 1 wordt per processtap aangegeven wat de impact van SBR en XBRL is op de werkzaamheden van de accountant. Een meer gedetailleerde uitwerking is te vinden in het erachter genoemde hoofdstuk. ## Processtap Impact op accountantswerkzaamheden door SBR Hfdstuk 1a De ondernemer stelt een verantwoording op. Bronadministratie en rapportagesoftware om een verantwoording op te stellen dienen XBRL enabled te zijn, of gebruik te maken van conversiesoftware. De accountant ontvangt een XBRL-bestand dat hij/zij moet kunnen gebruiken (presenteren en technisch valideren) b De accountant voert zijn controlewerkzaamheden uit Dit is in de basis niet anders dan in het papieren tijdperk, maar de presentatievorm is anders. De (concept)verantwoording in XBRL (de verantwoordinginstance ) bestaat uit gecodeerde gegevens en is daarom voor het menselijk oog niet leesbaar als verantwoording. Een viewer is nodig om (het getrouwe beeld van) de verantwoording te tonen. 3 Gegevens in de verantwoording kunnen (onbedoeld) van een verkeerd XBRL label zijn voorzien ( getagged ); daarom zijn eventueel aanvullende controlewerkzaamheden nodig. NBA 7

8 ## Processtap Impact op accountantswerkzaamheden door SBR Hfdstuk Doordat de gegevens in de verantwoording op gestructureerde wijze in XBRL beschikbaar zijn, biedt dit mogelijkheden voor automatische controles (bijvoorbeeld: is het totaal van de verloopstaat gelijk aan de totaaltelling van de balans; kloppen de (tussen)tellingen; kloppen de ter vergelijking opgenomen cijfers met de voorgaande jaarrekening; wat zijn de wijzigingen ten opzichte van een eerder concept, etc.) De controles kan de accountant nu uitvoeren onafhankelijk van de gebruikte administratie- of rapportagepakketten. 2 Bestuur ondertekent de verantwoording bij opstellen en vaststellen. Wanneer de verantwoording alleen nog in XBRL beschikbaar is, zal een bestuur de verantwoording bij opstellen digitaal moeten tekenen. 3 3 In de accountantsverklaring wordt het oordeel/conclusie van de accountant weergegeven. Voor het vaststellen zijn er verschillende keuzes: datum van vaststellen in de Nederlandse Taxonomie opnemen, als apart instance toevoegen, etc. Hierin moet een balans tussen efficiency en standaardisatie worden gevonden. In het papieren tijdperk bestond de verklaring van de accountant uit een document. In SBR context moet de verklaring ook in XBRL beschikbaar zijn. Hiervoor is de NBA Taxonomie ontwikkeld en moet de gebruikte verklaringengenerator (NBA of software van de accountant) XBRL-enabled zijn. 4 4 Waarmerken gebruik maken van een hashtotaal. 5 Tekenen van de verklaring. 6 De verantwoordings- en verklaringinstance worden gedeponeerd bij In een papieren tijdperk waarmerkt de accountant de jaarrekening en hecht zijn verklaring daaraan. Er zijn in SBR context alternatieve methoden nodig om de verklaring te koppelen aan de verantwoording. Deze moeten duidelijk maken de verantwoording inderdaad de versie is die de accountant heeft gecontroleerd, beoordeeld of samengesteld. Een van die methoden zal zijn dat over de gecontroleerde verantwoording een hash-totaal wordt berekend dat expliciet in de verklaring of de digitale handtekening wordt opgenomen. Als er vervolgens wijzigingen in de verantwoording worden aangebracht zal het bijbehorende hash-totaal niet meer overeenkomen met het hash-totaal in de verklaring of handtekening. De accountant ondertekent de verklaring digitaal, op een wijze die gelijkwaardig is aan een echte (natte) handtekening, met behulp van het beroepscertificaat. Iedere tekenende openbare accountant zal dan ook de beschikking moeten hebben over zo n certificaat. De verantwoordinginstance en de verklaringinstance worden in een container geplaatst en bij het betreffende aanleverkanaal aangeboden NBA 8

9 ## Processtap Impact op accountantswerkzaamheden door SBR Hfdstuk de Kamer van Koophandel, of verzonden naar andere uitvragende partijen. De deponering van de jaarstukken (inclusief verklaring van de accountant) zal plaatsvinden via DigiPoort. Andere uitvragende partijen krijgen vaak andere verantwoordinginstances en hebben vaak ook andere aanleverkanalen. De identiteit van de afzender moet bekend zijn en dit is geborgd door middel van een digitaal (Kantoor) certificaat. De ondernemer is verantwoordelijk voor een tijdige deponering van de jaarstukken. Hij kan de accountant verzoeken dit namens hem te doen. Tabel 1 Processtap en impact op accountantswerkzaamheden door SBR 2.2 Een verantwoording in XBRL Uitgangspunt van dit groenboek is dat de onderneming een verantwoording in XBRL formaat aanlevert. Veel administratie- en rapportagepakketten zijn al XBRL-enabled. Mocht het software pakket hiertoe niet in staat zijn, dan kan op worden nagegaan op welke termijn de leverancier van de cliënt verwacht in staat te zijn XBRL-enabled software (functionaliteit) te leveren en kan ook voor andere leveranciers status en voortgang worden opgevraagd. Ook zijn er partijen die (tijdelijke) conversiediensten aanbieden. De accountant kan deze dienst ook aanbieden rekening houdend met de onafhankelijkheidsregels (ViO). 2.3 De SBR Assurance hulpmiddelen De NBA streeft ernaar om haar leden te voorzien van voldoende hulpmiddelen om het afgeven van een verklaring in een SBR omgeving zo eenvoudig mogelijk te maken. Naast dit groenboek zijn of worden de volgende hulpmiddelen ontwikkeld: NBA Taxonomie; Beroepscertificaat; NBA Validatie en Normatieve Presentatie (viewer); en Verklaringenteksten. Deze onderwerpen worden hieronder toegelicht. Voor de meest actuele status en versies van deze hulpmiddelen gaat u naar NBA Taxonomie Een instance kan niet worden gelezen zonder de bijbehorende taxonomie, het woordenboek. Voor verantwoordingen zijn reeds verschillende taxonomieën ontwikkeld, te denken valt aan de Nederlandse taxonomie voor de verantwoording in Dutch GAAP. Een verklaring in XBRL vereist een eigen taxonomie, hierna de NBA-Taxonomie. Een eerste versie hiervan, de NBA Taxonomie 1.0, is gereed en kan gebruikt worden voor standaard controle-, beoordelings- en samenstelverklaringen. NV COS De NBA Taxonomie is gebaseerd op de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden die zijn opgenomen in de Handleiding Regelgeving Accountancy (HRA), Deel 1A.. De verklaring bij de volgende opdrachten worden thans door de NBA Taxonomie ondersteund: Opdrachten tot het controleren van financiële overzichten (Standaarden 100 t/m 900); Opdrachten tot het beoordelen van financiële overzichten (Standaard 2400); Opdrachten tot het beoordelen van tussentijdse financiële informatie (Standaard 2410); Opdrachten tot het samenstellen van financiële overzichten (Standaard 4410). NBA 9

10 Updates De releasecyclus van de NBA Taxonomie sluit aan bij de releasecyclus van de Nederlandse Taxonomie en zal tenminste een jaarlijkse oplevering kennen; met name in het begin zullen frequent nieuwe soorten verklaringen worden toegevoegd bijvoorbeeld voor specifieke subsidieopdrachten en zal de releasecyclus wellicht zelfs korter zijn. In nieuwe releases zullen de laatste ontwikkelingen van de NV COS en andere vaktechnische ontwikkelingen worden meegenomen. Accountants kunnen op die manier altijd op basis van de meest recente versie van de NV COS een verklaring in XBRL formaat opstellen. Meer hierover is te vinden op de NBA website De NBA Taxonomie is verder uitgewerkt in de implementatie guidance: IG- De NBA Taxonomie en het genereren van de verklaring in XBRL Beroepscertificaat Met een digitale handtekening wordt een bestand op een bepaalde wijze versleuteld waardoor eenduidig zichtbaar gemaakt kan worden wie het bestand heeft ondertekend en dat het bestand na ondertekening niet is aangepast (waarborging authenticiteit en integriteit). Hiervoor worden certificaten gebruikt. Om de beveiliging van de certificaten te verzekeren zijn door de leveranciers daarvan (Certificate Service Providers, hierna CSP s) processen en structuren ingericht die regelmatig worden onderzocht door bijvoorbeeld accountants of EDP Auditors. Voor de verklaring moet een beroepscertificaat worden gebruikt. Het beroepscertificaat is een persoonsgebonden certificaat dat alleen door de tekenende accountant mag worden gebruikt. Het NBA heeft afspraken met gemaakt met de CSP s om verantwoord gebruik van deze certificaten mogelijk te maken. Dit beroepscertificaat wordt al enige tijd gebruikt voor de verklaring ten behoeve van het HOI, Instituut voor Media Auditing (Het Oplage Instituut). Meer hierover is te vinden op de NBA website Het onderwerp digitale handtekeningen inclusief beroepscertificaat is verder uitgewerkt in de Implementatie guidance: IG-Beroepscertificaat NBA Validatie en viewer Om een uitspraak te kunnen doen over de kwaliteit van een instance, zijn technische en logische controles nodig. Om dit te vergemakkelijken werkt de NBA op dit moment aan een hulpmiddel dat voorziet in validatie en presentatie van data in de verantwoording- en verklaringinstance. De NBA verwacht dat dit hulpmiddel eind 2013 gereed zal zijn. Op dit moment kan gebruik gemaakt worden van hulpmiddelen die reeds op de markt beschikbaar zijn, aangevuld met handmatige en visuele controles om data te valideren. Voor het afgeven van een getrouw beeld verklaring is de combinatie data specifieke presentatie van belang, om alle gebruikers het beeld te kunnen geven dat de accountant had bij het afgeven van de verklaring. Hiervoor zal de NBA (de minimale eisen die gesteld moeten worden aan) een Normatieve Presentatie (viewer) maken, die voor alle gebruikers beschikbaar zal zijn. In de implementatie guidance is uitgewerkt hoe een dergelijk hulpmiddel kan worden gebruikt: IG- Gebruik van de Validatie en Normatieve Presentatie (viewer) Verklaringenteksten Omdat de verantwoording een ander formaat zal krijgen en mogelijk meer (XBRL gerelateerde) gegevens zal bevatten dan de traditionele papieren verantwoording, zal het nodig zijn in de verklaring van de accountant op te nemen op welke wijze het getrouwe beeld tot stand komt en of, en zo ja, in welke mate, zekerheid over de kwaliteit van (de data in) het bestand gegeven wordt. Dit onderwerp wordt momenteel door de Werkgroep Verklaringen, onderdeel van het Adviescollege voor Beroepsreglementering, uitgewerkt. 2.4 SBR Kennis bij accountants en informatie Een zekere kennis van (de risico s van) XBRL is nodig voor een goede uitvoering van de in dit groenboek beschreven werkzaamheden. Deze kennis kan de accountant zelfstandig opdoen maar natuurlijk ook betrekken door een in XBRL gespecialiseerde collega in te schakelen. Bij het gebruik van de beschikbare hulpmiddelen is een zekere basiskennis van XBRL aan te bevelen. Hoeveel dat is hangt van de specifieke situatie van de accountantspraktijk af. Verschillende externe partijen bieden SBR en XBRL trainingen aan. NBA 10

11 2.5 Internationale ontwikkelingen van XBRL en SBR Assurance en de rol van Nederland De ontwikkeling en toepassing van XBRL neemt wereldwijd een grote vlucht. Daarom worden er in veel landen en door uiteenlopende organisaties guidance en standaarden ontwikkeld, die betrekking hebben op het verstrekken XBRL verantwoordingen. Regelgeving over assurance bij informatie in een digitale omgeving ontwikkelt zich gestaag, maar is zeer uiteenlopend van aard. De International Audit & Assurance Standards Board (IAASB) heeft XBRL op de strategische agenda staan. In Amerika gebeurt het aanleveren van verantwoordingen aan de SEC al enkele jaren in XBRL, maar daar wordt geen assurance bij vereist. Om toch aan de latente vraag naar assurance bij deze filings enigszins tegemoet te komen, heeft de AICPA in 2009 een standaard voor overeengekomen specifieke werkzaamheden uitgebracht die de volledigheid, juistheid en consistentie van XBRL-getagde data adresseert. De beroepsorganisaties in Engeland en Japan kennen een handreiking en onderzoeksrapport, gebaseerd op Standaard De AICPA heeft in 2010 een richtlijn uitgebracht met betrekking tot de attestatie van XBRL instances en in 2012 is een document verschenen met uitgangspunten en criteria voor informatie in XBRL. Toepasbare criteria, die beschikbaar zijn voor de beoogde gebruikers, vormen een belangrijke voorwaarde voor assurance opdrachten. In diverse landen is een soortgelijke ontwikkeling in regelgeving waar te nemen, hoewel die nog niet overal even ver gevorderd is. Een overzicht van uitingen op dit gebied is opgenomen in de Implementatie guidance: IG-Internationale Standaarden. De Nederlandse oplossing in SBR, met een getrouw-beeld verklaring in XBRL, is in internationaal perspectief vooralsnog uniek. 2.6 XBRL en de nadelen De implementatie van XBRL gaat in diverse landen ook gepaard met kritiek. Een deel van de kritiek houdt verband met het (onbeheerst) creëren van taxonomie extensies, waarmee belangrijke voordelen van standaardisatie verloren gaan. In Nederland is juist erg veel terughoudendheid betracht met het introduceren van taxonomie extensies. 3 Stap 1 en 2: De ontvangst van en accountantswerkzaamheden op een verantwoordinginstance 3.1 Inleiding De komst van SBR zal een aantal werkzaamheden van de accountant direct of indirect beïnvloeden. Het is belangrijk dat de accountant bij het plannen en uitvoeren van zijn werkzaamheden rekening houdt met deze veranderingen. Dit geldt voor controle, maar ook voor beoordelings- of samenstelwerkzaamheden, hierna samengevat met het begrip accountantswerkzaamheden. Het is belangrijk dat de accountant en de cliënt goed met elkaar afspreken wat de wederzijdse verantwoordelijkheden rondom de instances, waaronder het transport en de verspreiding daarvan zijn en wat zij van elkaar kunnen verwachten. De Standaarden die door SBR/XBRL worden geraakt, zowel voor controle-, beoordelings-, als samenstelopdrachten zijn in de Implementatie guidance opgesomd: IG- Overzicht impact van SBR/XBRL op Standaard 700 (vergelijkbaar voor 2400/2410). En IG- Overzicht impact van SBR/XBRL op Standaard In de navolgende hoofdstukken worden met name voor controleopdrachten de veranderingen die XBRL/SBR teweeg brengt uitgewerkt en in verband gebracht met de betreffende Standaarden. 3.2 Uitgangspunten voor aanvaarding van een SBR Assurance opdracht Een voorwaarde voor aanvaarding van een controleopdracht is dat de criteria waaraan wordt gerefereerd in de definitie van een controleopdracht toepasbaar en toegankelijk zijn voor de beoogde gebruikers (Standaard 210.A2). De volgende uitgangspunten gelden voor dit hoofdstuk: Uitgangspunt 1: De accountant blijft bij een opdracht tot controle van de jaarrekening een getrouwbeeld verklaring verstrekken die uitgaat van een vaste combinatie van het gehele instance NBA 11

12 (de financiële en niet-financiële gegevens), taxonomie (het verslaggevingsstelsel) en viewer (de presentatie, bijvoorbeeld conform het modellenbesluit). Dit betekent dat het groenboek vooralsnog niet ingaat op data level assurance. Onder data level assurance wordt in deze context verstaan het verstrekken van (additionele) assurance bij individuele financiële gegevens (bijvoorbeeld bij de balanspost voorraden) of toelichtingen (bijvoorbeeld WOZ-waarde in een kredietrapportage). De XBRL-inherente data die in het instance aanwezig zijn, zoals meta-data en tags, worden in de huidige situatie al wel beoordeeld, hetzij omdat zij bepalend zijn voor het getrouwe beeld, hetzij om vast te stellen dat zij niet leiden tot inbreuk op het getrouw beeld. Uitgangspunt 2: Er zal een Nederlandse Taxonomie (NT) zijn die kwalificeert als aanvaardbaar stelsel van financiële verslaggeving dat moet worden toegepast bij de opstelling van financiële overzichten. De meest recente NT versie zal als gezaghebbend worden beschouwd. De gezaghebbendheid van andere taxonomieën wordt door de accountant beoordeeld. Uitgangspunt 3: Er zal een door de NBA aangewezen (dan wel gecertificeerde) viewer zijn waarmee SBR instances voor het menselijk oog leesbaar en begrijpelijk gemaakt kunnen worden en waarnaar de accountant kan verwijzen in de verklaring van de accountant. Dit is nodig om een getrouw-beeld verklaring te kunnen verstrekken. De visie van de NBA op deze Normatieve Presentatie (viewer) is uitgewerkt in de Implementatie guidance: IG- Gebruik van de Validatie en Normatieve Presentatie. Per heden is een dergelijk hulpmiddel nog niet beschikbaar. 3.3 Invloed van SBR op het controleobject Verantwoordelijkheid van het bestuur van de onderneming Het bestuur van de onderneming is verantwoordelijk voor het opstellen van de verantwoording in overeenstemming met het van toepassing zijnde stelsel en voor de effectiviteit van de relevante interne beheersingsmaatregelen (Standaard ). Het bestuur zal deze verantwoordelijkheid moeten erkennen en toespitsen op het opstellen van verantwoordingen in XBRL. De accountant kan daarvoor een bevestiging vragen in lijn met de bepalingen in Standaard 580. Afspraken Voorafgaand aan de controle moet de accountant met de cliënt duidelijke afspraken maken over het SBR Assurance proces, inclusief de technische infrastructuur waarmee het verantwoordinginstance aan de accountant ter beschikking wordt gesteld en de tagging van de financiële gegevens van de cliënt. Duidelijk moet zijn wie ervoor verantwoordelijk is, op welk aggregatieniveau wordt getagd en welke methode wordt gevolgd. De verschillende methoden staan in de Implementatie guidance omschreven: Tagging en de werkzaamheden van de accountant. Tevens zal de client aanvullende afspraken maken met de accountant over de te gebruiken taxonomie en viewer, de wijze van implementatie en eventuele bedrijfsspecifieke (private) extensies op de taxonomie. Op dit moment worden dergelijke extensies niet toegestaan binnen het SBR Programma. Op termijn worden wel domein specifieke extensies verwacht, die middels het SBR Programma zullen worden gevalideerd en daarmee geaccepteerd zijn voor specifieke verantwoordingen. Bij het gebruik van SBR zijn er aanvullende attentiepunten bij de communicatie met degenen belast met governance, zoals de Raad van Commissarissen of de Raad van Toezicht van de entiteit. Voorbeelden van attentiepunten zijn: de verantwoordelijkheden van de accountant zoals overeengekomen in de controleopdracht voorwaarden, waaronder de verantwoordelijkheid voor de omzetting naar XBRL; de (gewijzigde) geplande reikwijdte en timing van de controle de accountant zal de toezichthouders willen uitleggen dat de instance niet op data level gecontroleerd is, maar dat er nog steeds sprake is van een getrouw-beeld verklaring bij een specifieke combinatie van verantwoordinginstance, taxonomie en viewer; de zienswijze van de accountant over de kwaliteit van totstandkoming van het verantwoordinginstance en eventuele significante tekortkomingen die zich hierbij voor hebben gedaan. Dit wordt toegevoegd aan de andere observaties die voortkomen uit de controle en die significant en relevant zijn voor degenen die toezicht uitoefenen op het proces van financiële verslaggeving. Schriftelijke bevestiging De accountant vraagt het management een schriftelijke bevestiging te verstrekken dat het zijn verantwoordelijkheden voor het opstellen van het verantwoordinginstance in overeenstemming met NBA 12

13 het van toepassing zijnde stelsel van financiële verslaggeving is nagekomen, met inbegrip van hun getrouwe weergave. Gezien het specifieke karakter van een verantwoordinginstance zou in de bevestigingsbrief de volgende aanvullende bevestigingen kunnen worden opgenomen: Wij bevestigen dat wij verantwoordelijk zijn voor: De tagging van gegevens met betrekking tot onze verantwoordinginstance, de volledigheid, nauwkeurigheid en consistentie van de tagging van onze gegevens en de daarmee verband houdende beweringen; Evaluatie en controle van de volledigheid, juistheid en consistentie van onze XBRL-tagged gegevens, met inbegrip van de werkzaamheden die door derden zijn verricht in verband met de tagging van de gegevens. Bovenstaande attentiepunten kunnen op termijn mogelijk leiden tot een NBA voorbeeld tekst Blijvende integriteit van het controleobject Het bestuur zou de integriteit van de verantwoordinginstance kunnen bewaken door zelfstandig een hash-totaal te berekenen op het aangeleverde verantwoordinginstance. Daarnaast zou zij middels een viewer kunnen beoordelen dat de verantwoordinginstance (nog steeds) het juiste beeld geeft. De accountant zou kunnen aantonen dat hij de verantwoordinginstance niet heeft aangepast door na ontvangst het hash-totaal te (her)berekenen en deze berekening opnieuw uit te voeren voor opleveren van de accountantsverklaring. Meer over hash-totalen is te vinden in de Implementatie guidance: IG: Waarmerken en koppelen 3.4 Invloed van SBR op planning en uitvoering van de opdracht SBR kan van invloed zijn op de samenstelling van het opdrachtteam. Van belang is de mate waarin teamleden passende training en ervaring hebben, inclusief kennis over het gebruik van relevante software. Denk aan het verkrijgen van controle-informatie, de viewer waarmee de verantwoordinginstance bekeken zal worden, kennis van de taxonomie, of de elektronische handtekening. In de praktijk zal wellicht ook sprake zijn van specifieke XBRL auditsoftwaretoepassingen, of het gebruik van data analyse software in combinatie met XBRL. Inschakeling van IT specialisten ligt daarbij voor de hand. Dit kan gaan om een lid van het opdrachtteam met deskundigheid op het gebied van XBRL, zoals genoemd in Standaard 220.A20, of om een door de accountant ingeschakelde XBRL deskundige rekening houdend met hetgeen genoemd is in Standaarden Controlerisico s met betrekking tot SBR Het gebruik van SBR brengt specifieke controlerisico s met zich mee. De belangrijkste controlerisico s worden veroorzaakt door het taggen/labelen van informatie, de transitie van informatie en de weergave van informatie. In tabel 2 zijn de risico s per risicogebied opgenomen. Risicogebied Risico 1 Identificatie en versie van taxonomie 1-1 Door gebruik van een verkeerde taxonomie worden gegevens onjuist weergegeven 1-2 Door gebruik van een verkeerde versie van de taxonomie worden gegevens onjuist weergegeven 2 Tagging 2-1 Gegevens zijn onjuist getagd 2-2 Bij handmatige conversie van brondata worden gegevens onjuist ingevoerd 2-3 Bij geautomatiseerde conversie van brondata worden gegevens onjuist ingelezen 3 Creëren van bedrijfsextensies (vooralsnog 3-1 Extensies zijn onjuist geïmplementeerd niet toegestaan) 3-2 Extensies zijn onvolledig geïmplementeerd 4 Volledigheid van XBRL-getagde data 4-1 Gegevens zijn onvolledig getagd 4-2 Bij handmatige conversie van brondata NBA 13

14 Risicogebied Risico worden gegevens onvolledig ingevoerd 4-3 Bij geautomatiseerde conversie van brondata worden gegevens onvolledig ingelezen 5 Toereikendheid van informatie 5-1 De weergegeven informatie voldoet niet aan de algemeen geaccepteerde verslaggevingstandaarden 6 Calculaties (momenteel niet opgenomen in 6-1 Linkbase berekeningen zijn onjuist ingevoerd de NT) waardoor de calculaties onjuistheden geven 7 Presentatie 7-1 Door gebruik van een verkeerde viewer worden gegevens onjuist en/of onvolledig weergegeven 7-2 Door gebruik van een verkeerde versie van de viewer worden gegevens onjuist en/of onvolledig weergegeven Tabel 2 Specifieke risico s met betrekking tot SBR Daarnaast is het van belang dat de gecreëerde verantwoordinginstances voldoende zijn beveiligd, zodat de integriteit, juistheid en volledigheid ook in continuïteit is gewaarborgd Inspelen op ingeschatte specifieke risico s met betrekking tot SBR Conform Standaard dient de accountant een controlebenadering op te zetten en te implementeren om te kunnen inspelen op de ingeschatte risico s van materieel belang op het niveau van de verantwoordinginstance. Tagging Er zijn verschillende manieren om data te taggen. Een gedetailleerde uitwerking hiervan is opgenomen in de Implementatie guidance: Tagging en de werkzaamheden van de accountant. Wanneer tagging plaatsvindt buiten het financiële systeem om, bijvoorbeeld middels een download van de financiële data in Excel, kan de accountant zijn werkzaamheden primair insteken vanuit de oorspronkelijke saldibalans, en na afloop de juiste conversie naar XBRL vaststellen. Dit gebeurt dan bijvoorbeeld door de oorspronkelijke data en verantwoording te vergelijken met de verantwoordinginstance, middels de viewer. Wanneer het rapportage- of administratiepakket XBRL enabled is en er dus al getagged is, kan de accountant de juistheid van de tagging systeemgericht controleren. Ook kan de accountant dan eerder gebruik maken van diverse XBRL functionaliteiten, zoals van eventueel in de taxonomie ingebouwde checks en balances en het uitvoeren van werkzaamheden ter afdekking van risico s op het niveau van beweringen over de presentatie (wanneer in NT de calculation linkbase beschikbaar is) van de financiële overzichten en over de daarin opgenomen toelichtingen. Dit in overeenstemming met Standaard 315, waarin alinea A111 als één van deze beweringen noemt Rubricering en begrijpelijkheid de financiële informatie is op passende wijze gepresenteerd en omschreven, en de in de financiële overzichten opgenomen toelichtingen zijn duidelijk geformuleerd. Ongeacht de manier van taggen overweegt de accountant voor de controle een passende mix van systeemgerichte en gegevensgerichte maatregelen, afhankelijk van het beheersingsniveau in de onderneming op dit gebied Toetsing van interne beheersingsmaatregelen De accountant toetst de werking van de geïdentificeerde beheersmaatregelen indien deze naar verwachting effectief zijn in het mitigeren van de geïdentificeerde risico s, en zij/hij hierop wilt steunen Gegevensgerichte werkzaamheden De omvang van de gegevensgerichte werkzaamheden hangt af van de mate waarin de accountant kan steunen op de uitkomsten van de toetsingen van de interne beheersingsmaatregelen. NBA 14

15 Bij de uitvoering van de gegevensgerichte werkzaamheden is het belangrijk rekening te houden met de mate van automatisering van het omzettingsproces. Indien bijvoorbeeld het aanbrengen van tags en het toepassen van de taxonomie door een softwareapplicatie wordt uitgevoerd, is het verstandig dat de accountant overweegt een specialist in te schakelen om deze koppeling te beoordelen. Validatie dat de instance voldoet aan alle eraan te stellen technische eisen maakt onderdeel uit van de gegevensgerichte werkzaamheden van deze stap. Voor deze validatie wordt gebruik gemaakt van de Validatie en Normatieve Presentatie (VNP) die door de NBA wordt ontwikkeld. Daarnaast wordt door de accountant vastgesteld dat de instance voldoet aan een aantal logische vereisten (bijvoorbeeld balans debet = balans credit; tussentellingen zijn akkoord, etc.). Ook hierbij wordt verwacht dat gebruik gemaakt kan worden van de VNP. Meer informatie over de VNP is opgenomen in de Implementatie Guidance: IG- Gebruik van de Validatie en Normatieve Presentatie. In de Implementatie Guidance is opgenomen een overzicht van gegevensgerichte maatregelen die de accountant kan toepassen: IG- Gegevensgerichte werkzaamheden Taxonomie van de verantwoording Jaarrekening Als een verantwoording volgens Boek 2 Titel 9 BW in XBRL wordt opgesteld, moet daarvoor de Nederlandse Taxonomie (NT) van dat betreffende boekjaar worden gebruikt. De accountant stelt bij het controleren van de verantwoordinginstance vast dat de financiële overzichten zijn opgesteld met gebruikmaking van de juiste versie van de NT. De NT bevat diverse entry points, ingangen in de taxonomie die de soort rapportage bepalen, waardoor uit dezelfde gegevensset, gegevens op verschillende manieren geselecteerd en gepresenteerd kunnen worden voor uiteenlopende doelstellingen. Het entrypoint voor Klein publicatie levert uiteraard een heel andere set aan tags op dan het entrypoint voor Klein commercieel. Het vaststellen dat het juiste entry point is gebruikt is daarom ook van belang SBR-kredietrapportage De SBR-kredietrapportage wordt opgesteld met gebruikmaking van de bankentaxonomie. De bankentaxonomie wordt door kredietnemers gebruikt om rapportages van ondernemers aan bancaire instellingen en aan banken gelieerde kredietverstrekkers op te stellen die worden gebruikt bij de initiële beoordeling van een kredietaanvraag of de beoordeling van een lopend krediet. De bankentaxonomie is een extensie op de NT. Voor meer gedetailleerde guidance voor de accountant bij het opstellen van de SBR-kredietrapportage wordt verwezen naar NBA-handreiking 1114 SBRkredietrapportages Bijzondere verantwoordingen De volgende omstandigheden vragen bijzondere aandacht van de controlerend accountant, omdat vast moet staan dat het van toepassing zijnde stelsel inzake financiële verslaggeving aanvaardbaar is, dat de gehanteerde taxonomie voldoet aan de eisen die het verslaggevingsstelsel stelt maar ook dat de juiste taxonomieën zijn toegepast bij zowel het opstellen van de verantwoording als bij het opstellen van de controleverklaring: Als sprake is van financiële overzichten die zijn opgesteld in overeenstemming met een stelsel voor bijzondere doeleinden; Als sprake is van een enkel financieel overzicht of een specifiek element, rekening of item van een financieel overzicht; Als sprake is van samengevatte financiële overzichten. In dergelijke situaties zal de accountant beoordelen of de gehanteerde taxonomie toereikend is om de beoogde financiële overzicht(en) vorm te geven. Tevens zal hij in die situaties beoordelen of de NBA Taxonomie toereikend is om de beoogde verklaring bij zo n overzicht op te stellen Verslaggevingsstelsel De accountant stelt vast dat de gehanteerde taxonomie, i.c. de meest recente versie van NT voor het betreffende boekjaar, in relatie tot de controle van de verantwoordinginstance aan een aantal nader te definiëren eisen voldoet. Als uitgangspunt is al eerder opgenomen dat de NT als gezaghebbend wordt beschouwd en derhalve geen beoordeling van aanvaardbaarheid hoeft plaats te vinden. NBA 15

16 De eisen waaraan taxonomieën in dit verband moet voldoen zijn hierna toegelicht. Aanvaardbaarheid van het stelsel Volgens Standaard dient de accountant te evalueren of de financiële overzichten in alle van materieel belang zijnde aspecten in overeenstemming zijn met het van toepassing zijnde verslaggevingsstelsel. Standaard 210 vereist dat de accountant de aanvaardbaarheid vaststelt van het stelsel van financiële verslaggeving dat wordt toegepast bij het opstellen van de financiële overzichten. Ter vergelijking opgenomen informatie Verschillende stelsels voor financiële verslaggeving stellen uiteenlopende eisen aan de ter vergelijking opgenomen informatie met betrekking tot één of meer voorgaande verslagperioden, waaronder vergelijkende cijfers en vergelijkende financiële overzichten. De accountant dient ingevolge Standaard 710 voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen over de vraag of de in de financiële overzichten ter vergelijking opgenomen informatie in alle van materieel belang zijnde opzichten is weergegeven in overeenstemming met de in het van toepassing zijnde stelsel inzake financiële verslaggeving gestelde eisen en overeenkomstig zijn rapporteringsverantwoordelijkheden daarover te rapporteren. Specifieke aandachtspunten zijn in dit verband (zie ook Standaard en verder): de mate van detaillering en de relevantie van de ter vergelijking opgenomen informatie; de classificatie van die informatie; de overeenstemming van die informatie met bedragen en andere toelichtingen zoals die in de voorgaande verslagperiode zijn weergegeven; de consistentie van grondslagen waarop die informatie is gebaseerd met de grondslagen die in de voorgaande verslagperiode zijn toegepast; de eventueel noodzakelijke herziening van de ter vergelijking opgenomen informatie, met inbegrip van de presentatie en toelichting. Toelichtingen en terminologie in de financiële overzichten Op grond van Standaard evalueert de accountant een aantal aspecten waaraan de financiële overzichten moeten voldoen, onder meer ten aanzien van de toereikendheid en begrijpelijkheid van toelichtingen en de vraag of de gehanteerde terminologie passend is. Dit kan verder gaan dan de eisen die in het verslaggevingsstelsel zijn opgenomen. De accountant evalueert daarom of de van toepassing zijnde taxonomie en de verantwoordinginstance de mogelijkheden bieden om met gebruikmaking van een bepaalde viewer een getrouwe weergave te bereiken. Deze evaluatie houdt volgens Standaard de overweging in van: a de algehele presentatie, structuur en inhoud van de financiële overzichten; en b de vraag of de financiële overzichten, met inbegrip van de daarmee verband houdende toelichtingen, de onderliggende transacties en gebeurtenissen weergeven op een wijze die een getrouwe weergave bereikt. Aanvullende informatie Er kan sprake zijn van aanvullende informatie die niet wordt vereist volgens het van toepassing zijnde verslaggevingsstelsel, maar die desalniettemin een integraal onderdeel vormt van de financiële overzichten. Dit is bijvoorbeeld omdat deze informatie niet kan worden onderscheiden van de financiële overzichten omwille van de aard daarvan en de manier van presenteren. Andere informatie, die niet wordt vereist volgens het van toepassing zijnde verslaggevingsstelsel, moet worden onderscheiden van de informatie waarop de controleverklaring betrekking heeft. 4 Stap 3: De verklaring Nadat de werkzaamheden op de verantwoordinginstance zijn afgerond (zie Stap 1 en 2: De ontvangst van en accountantswerkzaamheden op een verantwoordinginstance ), maakt de accountant een verklaring in XBRL die aan de verantwoordinginstance toegevoegd kan worden.). Hierna worden de stappen die de accountant moet doorlopen om een verklaring in XBRL te kunnen geven bij een verantwoording beschreven. NBA 16

17 4.1 Randvoorwaarden Om een verklaring in XBRL te kunnen verstrekken is een aantal randvoorwaarden van belang die in de hierna volgende sub paragrafen uiteen worden gezet. Zodra aan deze randvoorwaarden is voldaan, kan de accountant zijn verklaring in XBRL bij een instance geven Schriftelijke controleverklaring De controleverklaring dient volgens Standaard (en voor beoordelingsopdrachten volgens Standaard ) op schrift te worden gesteld, echter 700.A13 stelt dat een schriftelijke verklaring zowel verklaringen omvat die uitgebracht zijn in hard copy formaat als verklaringen die op elektronische wijze tot stand zijn gekomen. Omdat een verklaring in XBRL met de viewer met schrifttekens zwart-op-wit getoond kan worden, wordt dit beschouwd als een vorm van een schriftelijke verklaring Mogelijke verklaringen en oordelen De NBA Taxonomie stelt accountants in staat om een verklaring in XBRL-formaat op te stellen die gekoppeld kan worden aan de SBR-rapportage waarop de verklaring van toepassing is. De verschillende accountantsverklaringen kennen elk een eigen voorgeschreven structuur, die ondersteund wordt door de NBA Taxonomie. De NBA Taxonomie 1.0 ondersteunt de volgende opdrachten / verklaringen: opdracht tot het controleren van financiële overzichten (Standaarden 700/800/805/810 ) opdrachten tot het beoordelen van financiële overzichten (Standaard 2400) opdracht tot het beoordelen van tussentijdse financiële informatie (Standaard 2410) opdracht tot het samenstellen van financiële overzichten (Standaard 4410) opdracht tot het controleren van balans met toelichting kleine rechtspersoon bestemd voor deponering bij het handelsregister. (Standaard 810) Daarnaast ondersteunt de NBA Taxonomie de verschillende soorten oordelen (of bevestiging in het kader van een samenstellingsopdracht) die voor de diverse verklaringen mogelijk zijn. De accountant kan met de NBA Taxonomie bij een controleopdracht: zijn controleverklaring aanpassen als gevolg van het feit dat sprake is van aanvullende informatie, die al dan niet is gecontroleerd; zijn controleverklaring aanpassen in relatie tot de in de financiële overzichten ter vergelijking opgenomen informatie; zijn afwijkend oordeel onderbouwen in de paragraaf over de onderbouwing van zijn oordeel; indien vereist de ontbrekende informatie opnemen in de controleverklaring; de paragraaf ter benadrukking van aangelegenheden en/of de paragraaf inzake overige aangelegenheden in zijn controleverklaring opnemen. Voor beoordelingsopdrachten en samenstellingsopdrachten kan de accountant indien nodig met behulp van de NBA Taxonomie vergelijkbare aanpassingen in zijn verklaring tot uitdrukking brengen. In beginsel voorziet de NBA Taxonomie in deze aspecten. Deze aspecten zijn in de Implementatie guidance voor met name controleverklaringen toegelicht: IG- De NBA Taxonomie en het genereren van de verklaring in XBRL De NBA Taxonomie structureert de verklaring, maar schrijft geen bewoordingen voor. De specifieke bewoordingen moeten in de rapport- of verklaringengenerator van de accountant worden opgenomen Controle volgens andere standaarden of specifieke regelgeving Als de controle van financiële overzichten opgesteld in XBRL wordt uitgevoerd in overeenstemming met andere standaarden dan de NV COS (zie Standaard ), moet in de eerste plaats vaststaan dat het verstrekken van een controleverklaring in XBRL op grond van die standaarden mogelijk is en dat hij tevens kan voldoen aan eventueel daarmee specifiek samenhangende vereisten. Uiteraard moet dan de accountant dan ook geschiktheid van de NBA Taxonomie waarmee de controleverklaring wordt vastgelegd in relatie tot andere vereisten nagaan. NBA 17

18 Het kan voorkomen dat van de accountant op grond van wet- of regelgeving van een specifiek rechtsgebied wordt vereist om een specifieke lay-out of bewoordingen van de controleverklaring te gebruiken. In dat geval worden op grond van Standaard vereisten gesteld aan de elementen van die verklaring om te kunnen refereren aan de standaarden. Indien de accountant een controle uitvoert overeenkomstig zowel andere controlestandaarden als de NV COS, dient zijn verklaring ingevolge Standaard eveneens te voldoen aan de bepalingen van Standaard als de andere controlestandaarden een specifieke lay-out of bewoordingen van de verklaring voorschrijven. Dit betekent dat de accountant in voorkomende gevallen moet vaststellen dat de gehanteerde taxonomie en de instance voor het opstellen van de controleverklaring voldoen aan de eisen die in Standaard en worden gesteld. Als dit niet het geval is, moet worden overwogen een assurance taxonomie uit betreffend rechtsgebied te gebruiken. Indien gebruik moet worden gemaakt van een specifiek voorgeschreven lay-out die nog niet door de NBA Taxonomie wordt ondersteund, kan contact worden opgenomen met de SBR helpdesk: Overige aan de rapportering gestelde eisen Het is mogelijk dat sprake is van overige rapporteringsverantwoordelijkheden van de accountant op basis van wet- of regelgeving, in aanvulling op de vereisten op grond van de Standaarden. In Standaard zijn bepalingen opgenomen over de manier waarop de accountant dit in de controleverklaring tot uitdrukking dient te brengen. De NBA Taxonomie voorziet hierin. 4.2 Verklaringinstance De accountant stelt de verklaring op als een afzonderlijk instance, gebaseerd op de NBA Taxonomie. De verklaring wordt elektronisch ondertekend door de accountant door middel van het persoonsgebonden beroepscertificaat van de NBA (Zie Stap 5: Het tekenen van de verklaring) In de beschrijving van de vervolgstappen in het proces is ervan uitgegaan dat de verantwoordinginstance beschikbaar is. Details over de stappen die moeten worden gezet om een verklaring in XBRL te genereren, is te vinden in de Implementatie guidance: IG- De NBA Taxonomie en het genereren van de verklaring in XBRL Verklaring specifiek maken voor de situatie NBA past de NBA verklaringengenerator aan om hiermee niet alleen de gewenste verklaring te kunnen opstellen en in een tekst-editor beschikbaar te hebben, maar ook om een verklaringinstance hiervan op basis van de NBA Taxonomie te genereren. De accountant kan ook eigen software gebruiken om op een verklaring in XBRL op te stellen. Daarmee heeft de accountant dezelfde keuzes in typen en teksten als in de huidige (pre-sbr) situatie. De tekst van de verklaring zal ook hier moeten worden aangepast met een zinsnede om het getrouw beeld te definiëren en het niveau van assurance op de validiteit van de verantwoordinginstance zelf aan te geven (meta data en andere in de verantwoordinginstance opgenomen data). De NBA werkt momenteel aan toepasselijke teksten Datering van de verklaring Indien de accountant een controleverklaring verstrekt bij financiële overzichten die in XBRL zijn opgesteld zal hij de juiste volgorde van de technische handelingen die daartoe moeten worden verricht moeten waarborgen. Volgens Standaard (Standaard voor beoordelingsopdrachten) dient de controleverklaring niet vroeger worden gedateerd dan de datum waarop de accountant voldoende en geschikte controle-informatie heeft verkregen waarop hij zijn oordeel over de financiële overzichten baseert. Tot het verkrijgen van voldoende en geschikte controle-informatie behoren bijvoorbeeld het reviewen van het dossier (Standaard ) en het ontvangen van bevestigingen bij de financiële overzichten in XBRL (zie paragraaf ). Hierbij wordt met name ingegaan op de verantwoordelijkheden en beheersmaatregelen rond het taggen van de XBRL data. Voor de samenstelverklaring is hiervoor geen specifieke bepaling in de Standaard opgenomen, echter het is vanzelfsprekend dat de samenstelverklaring wordt gedateerd nadat de accountant klaar is met het opstellen van de verantwoording waarop de verklaring betrekking heeft en het bestuur van de onderneming verantwoordelijkheid voor de jaarrekening heeft genomen. NBA 18

19 4.2.3 Opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordeling Het kan zijn dat het controledossier van de accountant wordt onderworpen aan een opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordeling. In dergelijke gevallen dient de controleverklaring volgens Standaard niet te worden gedateerd voordat de opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordeling is afgerond. Tot de werkzaamheden van de opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordelaar behoren volgens Standaard onder meer de evaluatie van de financiële overzichten en de voorgestelde controleverklaring. Betreft het financiële overzichten en een controleverklaring in XBRL, dan zal de opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordelaar de daarmee samenhangende significante standpunten van het opdrachtteam en de conclusies die zijn getrokken in zijn objectieve evaluatie dienen te betrekken. 5 Stap 4: Waarmerken van en koppelen met de onderliggende verantwoording 5.1 Ondertekening van de verantwoording door het bestuur van de entiteit Indien de verantwoordinginstance door het bestuur van de onderneming digitaal is getekend, bijvoorbeeld met een certificaat, dan moet de waarmerk en het berekende hash-totaal, deze handtekening ook bevatten. Het uitgangspunt is dat de accountant alle data van de instance controleert, beoordeelt of valideert. Hieronder valt ook de ondertekening van het bestuur. 5.2 Berekening van een hash-totaal Een belangrijk element van de SBR aanpak voor verklaringen is dat gewerkt wordt met een hashtotaal, aan de hand waarvan (elektronisch) de integriteit van de instance kan worden aangetoond. Een hash-totaal is een controlegetal dat is berekend op basis van de inhoud van de instance. Bij een wijziging van de inhoud volgt een ander controlegetal. Er zijn verschillende methodieken om een controlegetal te berekenen. De methodiek moet zodanig zijn dat het (nagenoeg) onmogelijk moet zijn om de inhoud zodanig te wijzigen en hetzelfde controlegetal te realiseren. Voor de verantwoording in SBR wordt aanbevolen door de NBA gebruik te maken van Secure Hash Algoritme (SHA)-2 met 256 bits controlegetal. Om het hash-totaal te berekenen heeft de accountant specifieke (vrij beschikbare) software nodig. Een alternatief is het waarmerken van de verantwoordinginstance met de digitale handtekening van de accountant. Gedurende de deponerings-pilots zullen beide alternatieven naast elkaar bestaan. 5.3 Toevoegen van hash- totaal aan de verklaringinstance Wanneer het hash-totaal over de verantwoordinginstance is berekend, kan het door de accountantt worden toegevoegd aan de verklaringinstance. Dit hash-totaal wordt verwerkt als context in de verklaringinstance. Later kan door gebruikers het hash-totaal voor de door hen gebruikte verantwoording opnieuw worden berekend en worden vergeleken met het opgenomen hash-totaal in de verklaringinstance, om vast te stellen dat de verantwoordinginstance hetzelfde is als waarbij de verklaringinstance is afgegeven. Meer informatie is opgenomen in de Implementatie guidance: IG: Waarmerken en koppelen 6 Stap 5: Het tekenen van de verklaring 6.1 Certificaten Standaard luidt kort en kernachtig: De controleverklaring dient te worden ondertekend. Dit geldt ook voor de beoordelingsverklaring ( ) en de samenstellingsverklaring ( ). In het geval een verklaringinstance wordt toegevoegd aan verantwoordingen die zijn opgesteld in XBRL zal de accountant waarborgen moeten treffen voor de ondertekening in technische zin. Dit vereist technologie (zoals een ondertekenings-service) die hem in staat stelt om een persoonlijke elektronische handtekening te plaatsen. Hiervoor moet de accountant ook in bezit zijn van een persoonsgebonden (beroeps)certificaat. De NBA stelt het gebruik van het persoonsgebonden beroepscertificaat verplicht bij het afgeven van SBR verklaringen zowel bij controle- en beoordelingsopdrachten als bij het samenstellen. Met het NBA 19

20 persoonsgebonden beroepscertificaat kan de ontvanger onomstotelijk vaststellen welke persoon ondertekend heeft en erop vertrouwen dat deze persoon bij het zetten van de handtekening RA of AA was. De ondertekening met een beroepscertificaat is vanwege de eisen die gelden voor zo n beroepscertificaat wettelijk gezien gelijk gesteld aan een natte handtekening. De beroepscertificaten zijn aan te vragen bij Certificate Service Providers (CSP s). De NBA heeft de enkele partijen gemachtigd om NBA-beroepscertificaten uit te reiken, zie hiervoor: 6.2 Elektronische ondertekening De accountant stelt vast dat de verklaringen-instance valide is. Hiervoor kan de Validatie en Normatieve Presentatie worden gebruikt. De technisch valide verklaringinstance wordt door de accountant door middel van zijn persoonsgebonden beroepscertificaat ondertekend. Bij het plaatsen van de elektronische handtekening met een beroepscertificaat wordt de verklaringinstance versleuteld (met een persoonlijke geheime sleutel) en voorzien van een hash-totaal. Bij het openen van de verklaringinstance met de publieke sleutel wordt ook het hash-totaal gecontroleerd. Door de versleuteling wordt de authenticiteit van de handtekening van de accountant vastgesteld, met het hash-totaal wordt de integriteit van de verantwoordinginstance geborgd (is dit ook de verantwoording waarbij de accountant zijn verklaring heeft afgegeven). Meer informatie over elektronisch tekenen en het gebruik van certificaten is opgenomen in de Implementatie Guidance: IG: Beroepscertificaat 7 Stap 6: Verzenden naar derden - deponeren 7.1 De verantwoording vaststellen De verantwoordinginstance met de verklaringinstance zal door de Normatieve Presentatie (viewer) voor het menselijk oog leesbaar kunnen worden gemaakt. Dit stelt de relevante gremia (bestuurder(s), en/of Algemene Vergadering van Aandeelhouders, Raad van Commissarissen etc.) in staat om kennis te nemen van de inhoud van die stukken, voordat deze worden verzonden. Bij veel organisaties wordt de verantwoording na het opstellen in een aparte Algemene Vergadering van Aandeelhouders vastgesteld. Hoe dit technisch zal worden geïmplementeerd, al dan niet in de instance, is op dit moment onderwerp van discussie. Een annotatie in de instance kan technisch niet meer omdat dan de hash-totaal dat hierover is berekend zal wijzigen. Hiermee wordt de integriteitswaarborg van de instance zoals die blijkt uit de verklaringinstance verbroken. Het gevolg zal zijn dat de hele cyclus van stap 2 tot en met 5 opnieuw moet worden uitgevoerd. Tijdens de pilots zal worden getest met partieel waarmerken : alle velden, behalve de datum van vaststelling, vallen onder de hashberekening. 7.2 Deponering Nadat de Algemene Vergadering van Aandeelhouders de jaarrekening heeft vastgesteld, moet deze samen met het jaarverslag en overige gegevens binnen 8 dagen bij het Handelsregister van de Kamer van Koophandel en Fabrieken worden gedeponeerd ten behoeve van de openbaarmaking hiervan. Dit is de verantwoordelijkheid van het bestuur. Voor kleine en middelgrote rechtspersonen geldt dat de deponeringsverantwoording op grond van vrijstellingen kan afwijken van de vastgestelde inrichtingsverantwoording. Voor het opstellen en eventueel controleren van de deponeringsverantwoording in XBRL gelden dezelfde stappen en procedures zoals hiervoor beschreven ten aanzien van de inrichtingsverantwoording. Aandachtspunt daarbij is dat op de deponeringsverantwoording waarbij vrijstellingen zijn toegepast, de bepalingen in Standaard 810, Opdrachten om te rapporteren betreffende samengevatte financiële overzichten kan van toepassing zijn. De huidige NBA Taxonomie (per oktober 2013) ondersteunt de verklaring conform Standaard 810. NBA 20

21 7.2.1 Deponering bij Autoriteit Financiële Markten Voor de OOB geschiedt openbaarmaking bij de Autoriteit Financiële Markten [BW2T9394.8]. De wijze waarop de openbaarmaking en verzending plaats kan vinden van deze digitale jaarstukken is per November 2013 nog niet uitgewerkt. 7.3 Verzending De verantwoordinginstance en de verklaringinstance worden gebundeld in een container. Voor DigiPoort is dat een zogenaamde SOAP of WUS container. De ondernemer, of indien van toepassing, de accountant moet over de technische infrastructuur te beschikken om deze verzending mogelijk te maken. Softwareleveranciers leveren de aansluiting op diverse aanleverkanalen. De container wordt bij de Kamer van Koophandel aangeleverd via DigiPoort. De verzender ontvangt van deze aanlevering vervolgens een bevestiging (of foutmelding). NBA verwacht dat voor kleine vennootschappen de intermediair deze aanlevering zal verzorgen. Voor kleine onderneming (BV s) zonder intermediair zal een andere oplossing worden geboden: Hetzij aanlevering op papier; Hetzij via een KvK-portal waarmee deze onderneming zelf de informatie voor zijn te deponeren jaarstukken kan invoeren.(self Service Portaal)]. Deze faciliteit is per heden nog niet gereed. De impact van Standaard 4410 artikel 6 wordt momenteel nader onderzocht. 7.4 Software voor digitale aanlevering bij uitvragende instantie De container wordt voor verzending voorzien van een elektronische handtekening. Dat kan middels een gedeeld certificaat: een zogenaamd organisatie-gebonden certificaat. Ook is een ondertekeningsservice nodig. Verzending kan door of namens de onderneming worden gedaan. NBA 21

22 Implementatie Guidance IG- Overzicht impact van SBR/XBRL op Standaard 700 (vergelijkbaar voor 2400/2410). HOOFDSTUK BETREFFENDE BEPALING OF OVERWEGING Standaard 210 Overeenkomen van de controleopdracht voorwaarden: aanvullende overwegingen ten aanzien van verantwoordelijkheid management voor de verantwoordinginstance. Standaard 220 Overgang naar een verantwoordinginstance heeft geen directe impact op eisen rondom kwaliteitsbeheersing, maar kan wel impact hebben op de (wijze van) aanlevering van informatie aan de Opdrachtgerichte Kwaliteit Beoordeling (OKB)-reviewer (denk aan financiële overzichten, controleverklaring en controledocumentatie rondom verifiëren van de verantwoordinginstance ). Standaard 240 Onderkennen en inschatten van frauderisico s: Enerzijds kan door SBR gebruik worden gemaakt van check and balances, anderzijds kan het gebruik van de verantwoordinginstance complexer. Authenticiteit van document (risico op bewust/onbewust aanbrengen van mutaties op beide instances nadat controle is afgerond en controleverklaring is afgeven). Standaard 260 Communicatie met degenen belast met governance over: Controle-aanpak (reikwijdte en timing), inclusief de XBRL gegevens Proces van vaststellen van de verantwoording Ondertekening verantwoording (bestuur) en verklaring (accountant) Standaard 300 Opbouw controleteam (toevoeging voldoende kennis SBR/XBRL), Controleprogramma adequaat ingericht en toegerust op controle verantwoordinginstance (bijvoorbeeld inzet van geautomatiseerde hulpmiddelen, data analyse, inrichting elektronisch dossier) Standaard 315 Risicoanalyses (SBR als nieuw proces) en interne beheersing: Risico s rondom gegevensverwerkende systemen en informatievoorziening Hoe is interne beheersing bij de cliënt geregeld rondom SBR Mogelijk significant risico s (Bijv. in eerste jaar, zie ook opmerkingen Standaard 240) Standaard 330 Adressering van de risico s die in het licht van risicoanalyse zijn geïdentificeerd (zie ook Standaard 240 en Standaard 315). Standaard 580 Bevestigingen van het bestuur: het op maat maken van het proces van totstandkoming van de verantwoordinginstance; verantwoordelijkheid van directie voor de verantwoordinginstance. Standaard 600 Indien tagging plaatsvindt op het niveau van de individuele component, kan dit meegenomen worden in de audit instructies. (bijvoorbeeld procedures rondom controleren reporting pack) Standaard 610 Nagaan of er een rol is voor de interne accountantsdienst (IAD) in het proces van totstandkoming van de verantwoordinginstance. Standaard 620 Indien accountantsorganisatie niet zelf voldoende XBRL kennis in huis heeft en deels gebruik maakt van een expert. Standaard 700 SBR kan invloed hebben op (geautomatiseerde) checklists voor toelichtingen De tekst van de verklaring wijzigt om aan te geven dat het object van onderzoek een bestand is, dat in combinatie met een presentatievorm een getrouw beeld geeft. NBA 22

23 IG- Overzicht impact van SBR/XBRL op Standaard Artikel/Alinea Onderwerp Art. 1 en 2 Kern is het financieel overzicht. De verantwoordinginstance kan worden beschouwd als een financieel overzicht ( gestructureerde weergave ). In ieder geval de verschijningsvorm via een viewer. Art. 16 Het doel is om het management te ondersteunen bij het opstellen en presenteren van historische financiële informatie in overeenstemming met een van toepassing zijnde stelsel inzake financiële verslaggeving op basis van informatie die door het management wordt verschaft. De accountant is betrokken vanwege zijn deskundigheid op gebied van administratieve verwerking en financiële verslaggeving. De extra werkzaamheden vanuit XBRL zoals taggen (rubriceren), horen hier ook bij. Art. 21 De fundamentele beginselen van de VGBA. Van toepassing op specifieke XBRL deskundigheid. Art. A3 De accountant wordt geacht betrokken te zijn bij een samengesteld overzicht indien hij hieromtrent rapporteert of indien hij toestaat dat zijn naam hiermee in verband wordt gebracht. De accountant kan in verband worden gebracht met de verantwoordinginstance als hij deze vanuit zijn kantoor verstuurt (door het kantorencertificaat). Bij deponering ziet Digipoort /KvK dit certificaat wel; een derde die stukken opvraagt niet. Art. 25 De opdrachtvoorwaarden dienen duidelijk te zijn. In dit artikel wordt opgenomen welke onderwerpen dit kunnen zijn. XBRL gerelateerde onderwerpen die benoemd moeten worden. Art 38 Significante aangelegenheden die zich tijdens de samenstellingsopdracht voordoen en hoe de accountant hiermee is omgegaan. Specifieke werkzaamheden die voortvloeien uit XBRL dienen aangetoond te worden. Art. 34 De accountant dient het door hem samengestelde financieel overzicht door te lezen en of dit toereikend van opzet is en vrij van afwijkingen van materieel belang. Dit moet het XBRL-overzicht zijn dat verschijnt na kennisname op het scherm, via de viewer. Middels een gecertificeerde viewer vaststellen dat het financieel overzicht vrij is van materieel belang. Materialiteit van onjuiste tagging o.b.v.professional judgement te bepalen. Art. 32 en 34 Bij signalen van fraude of onwettig handelen dient de accountant te handelen overeenkomstig Standaard 240 en 250.; Onderkennen en inschatten van frauderisico s: Door overgang van traditioneel naar SBR is de verantwoordinginstance gevoelig voor fouten (al dan niet bewust). Enerzijds impact door meer ingebouwde checks & balances, anderzijds wordt totstandkoming van verantwoording complexer. Authenticiteit van document (risico op bewust/onbewust aanbrengen van mutaties op beide instances nadat werkzaamheden zijn afgerond en samenstelverklaring is afgegeven. Art. 24 LOR Geen gevolgen, als uitgangspunt is dat accountant XBRL conversie doet. Art. 40 Inhoud samenstellingsverklaring Verklaring zal worden aangevuld met een specifieke, op XBRL en NBA 23

24 viewer betrekking hebbende, zinsnede. De ondertekening wordt onder SBR naar verwachting ingevuld via een certificaat NBA 24

25 IG- Gegevensgerichte werkzaamheden 1. Overzicht gegevensgerichte maatregelen Gelet op de in het groenboek beschreven risico s ten aanzien van de totstandkoming van een verantwoordinginstance kan de accountant overwegen om onderstaande gegevensgerichte werkzaamheden uit te voeren. Risico 1-1 Door gebruik van een verkeerde taxonomie worden gegevens onjuist weergegeven 1-2 Door gebruik van een verkeerde versie van de taxonomie worden gegevens onjuist weergegeven Werkzaamheden Vaststellen dat in de viewer of het bestand zelf dat de juiste versie van de taxonomie is gebruikt en het juiste entrypoint is gekozen. Vaststellen dat in de viewer of het bestand zelf dat de juiste (recente) taxonomie is gebruikt en het juiste entrypoint is gekozen. 2-1 Gegevens zijn onjuist getagd Vaststellen dat of de tags, zoals gedefinieerd in de taxonomie, de juiste weergave van de feiten vanuit het brondocument weergeven in de verantwoordinginstance. 2-2 Bij handmatige conversie van brondata worden gegevens onjuist ingevoerd 2-3 Bij geautomatiseerde conversie van brondata worden gegevens onjuist ingelezen 3-1 Extensies zijn onjuist geïmplementeerd (vooralsnog niet toegestaan) Vaststellen dat elke waarde die gerepresenteerd wordt vanuit de verantwoordinginstance overeenstemt met de waarde in het brondocument. Vaststellen dat elke waarde die gerepresenteerd wordt vanuit de verantwoordinginstance overeenstemt met de waarde in het brondocument. Indien gebruik gemaakt wordt van extensies, stelt de accountant vast dat deze juist zijn gedefinieerd en dat de juiste SBR taalregels worden gevolgd. 3-2 Extensies zijn onvolledig geïmplementeerd (vooralsnog niet toegestaan) Vaststellen dat voor alle volgens de verslaggevingsregels vereiste gegevens die niet in de standaard taxonomie zijn opgenomen, een extensie is geïmplementeerd. 4-1 Gegevens zijn onvolledig getagd Vaststellen dat elk element uit het brondocument een tag heeft in de verantwoordinginstance 4-2 Bij handmatige conversie van brondata worden gegevens onvolledig ingevoerd Vaststellen dat alle aanwezige gegevenselementen in de verantwoordinginstance ook aanwezig zijn in de viewer. 4-3 Bij geautomatiseerde conversie van brondata worden gegevens onvolledig ingelezen 5-1 De weergegeven informatie voldoet niet aan de algemeen geaccepteerde verslaggeving-standaarden Vaststellen dat alle aanwezige gegevenselementen in de verantwoordinginstance ook aanwezig zijn in het brondocument. Vaststellen dat alle informatie elementen (gegevens en metadata) die nodig zijn voor de juiste en getrouwe weergave van de verantwoording zijn ingevuld. NBA 25

26 6-1 Linkbase berekeningen zijn onjuist ingevoerd waardoor de calculaties onjuistheden geven 7-1 Door gebruik van een verkeerde viewer worden gegevens onjuist weergegeven 7-2 Door gebruik van een verkeerde versie van de viewer worden gegevens onjuist weergegeven 7-4 De verantwoordinginstance is onvoldoende beveiligd Indien er linkbase calculaties zijn opgenomen in de taxonomie, stelt de accountant vast dat de linkbase berekeningen juist zijn. Nagaan of de verantwoordinginstance zoals weergegeven door middel van de NBA presentation viewer een beeld oplevert dat voldoet aan de verslaggevingsregels die op de onderneming van toepassing zijn. Vaststellen dat, indien de NBA (gecertificeerde) viewer wordt gehanteerd, alle relevante elementen binnen de presentation viewer vallen. Vaststellen dat de verantwoordinginstance niet door ongeautoriseerde gebruikers kan worden gemuteerd. 7-5 De instance is gewijzigd na afgeven van de verklaring Vaststellen dat de verantwoordinginstance dat object is geweest van controle integer is. Tabel 3 Audit responses met betrekking tot geïdentificeerde risico s Bij één of meer van bovengenoemde werkzaamheden kan gebruik gemaakt worden van audit software. 2. Tagging en de werkzaamheden van de accountant Aanpak met tagging buiten het financieel pakket om (bolt on). De accountant kan de werkzaamheden primair vanuit de saldibalans blijven insteken, zoals ook nu vaak het geval is. De controle van de verantwoordinginstance volgt in dit scenario na afloop van de controle van de papieren verantwoording, waarbij de accountant zal willen vaststellen dat de omzetting van de papieren verantwoording naar XBRL (conversie) correct verlopen is. De tagging vindt dan plaats buiten het financieel pakket om. Aanvankelijk zal de accountant dan misschien ook de vergelijking willen maken tussen de verantwoordinginstance zoals dat via de viewer zichtbaar wordt en een schaduwversie van de verantwoording die op traditionele wijze tot stand gekomen is. Illustratie 1: scenario met tagging buiten het financieel pakket om NBA 26

27 Aanpak met tagging direct in het financieel pakket (built in) In een ander scenario zal het financieel pakket van de cliënt reeds getagd zijn bij aanvang van de controle. In dit scenario kan de accountant ervoor kiezen de reeds aanwezige tagging vooraf te controleren en daar vervolgens gebruik van te maken bij het vervolg van de controlewerkzaamheden. In dit tweede scenario kan de accountant meer, en eerder, gebruik maken van XBRL zoals het koppelen aan het elektronisch controledossier, het gebruik maken van de in de taxonomie ingebouwde checks en balances (voor zover aanwezig) en het uitvoeren van werkzaamheden ter afdekking van risico s op het niveau van beweringen over de presentatie van de financiële overzichten en over de daarin opgenomen toelichtingen. Dit in overeenstemming met Standaard 315, waarin alinea A111 als één van deze beweringen noemt Rubricering en begrijpelijkheid de financiële informatie is op passende wijze gepresenteerd en omschreven, en de in de financiële overzichten opgenomen toelichtingen zijn duidelijk geformuleerd. Tagging direct in financieel pakket Gegevensgerichte Controlewerkzaamheden SBR Instance document Illustratie 2: scenario met tagging direct in financieel pakket In beide scenario s vormt de verantwoordinginstance het controleobject waarover, in combinatie met de gebruikte viewer, of Normatieve presentatie, de accountant een oordeel uitspreekt. NBA 27

28 IG- Gebruik van de Validatie en Normatieve Presentatie (viewer) 1. Inleiding In deze implementation guide worden de volgende zaken behandeld:. de zogenaamde NBA SBR Assurance stack (hierna: de assurance stack), de plaats van de assurance stack binnen het rapportageproces en de benodigde systeem functionaliteit van ondersteunende software (=Validatie en Normatieve Presentatie (viewer)). 2. De NBA SBR Assurance stack De Validatie en Normatieve Presentatie (viewer) is een fundament van de assurance stack. De assurance stack is het raamwerk waaraan zowel hierna: de verantwoordinginstances als verklaringinstances moeten voldoen. De assurance stack is weliswaar opgesteld binnen het SBR programma in Nederland (en onderdeel van het SBR Assurance model), maar is feitelijk conceptueel generiek voor het geven van assurance bij verantwoordinginstances, dus ook buiten SBR. De assurance stack wordt vastgesteld door het NBA, maar is in belangrijke mate gebaseerd op eisen zoals deze al internationaal en nationaal worden gesteld aan zowel structuur als inhoud van XBRL instances. De assurance stack bestaat uit de volgende onderdelen: De NBA SBR Assurance stack Presentation Linking & signing Assurance Rules (ARIS) compliance Fris compliance XML / XBRL Specifications compliance 2.1 XML / XBRL specifications compliance Op het laagste niveau moeten zowel verantwoordinginstances als verklaringinstances voldoen aan de technische specificaties, zoals deze internationaal zijn geformuleerd. De binnen SBR assurance relevante technische specificaties omvatten: XML specification XBRL 2.1 specification XBRL Dimensions 1.0 specification Voor al deze technische specificaties geldt dat deze internationaal worden vastgesteld en onderhouden en dat tools om compliance en validatie uit te voeren in veel gangbare XBRL software standaard is ingebouwd. NBA 28

29 2.2 FRIS compliance Zowel verantwoordinginstances als verklaringinstances moeten voldoen aan architectuurregels die specifiek betrekking hebben op Financial Reporting (FRIS = Financial Reporting Instance Standard). Voor een instance binnen SBR context zijn de volgende FRIS regels relevant: International FRIS, gepubliceerd door XBRL International. Deze set bevat de basiseisen aan Financial Reporting gerelateerde instances; NL-FRIS, gepubliceerd door het SBR programma. Deze set bevat de binnen Nederland geldende aanvullingen en afwijkingen ten opzichte van International FRIS Domein afhankelijke FRIS, gepubliceerd onder verantwoordelijkheid van domeineigenaren. Deze sets bevat specifieke eisen die van toepassing zijn binnen een bepaald toepassingsdomein. Binnen SBR Assurance context relevante domeinafhankelijke FRIS sets zijn: o KvK-FRIS: deze set bevat de eisen die de Kamer van Koophandel stelt aan jaarrekening gerelateerde instances, gebaseerd op de Nederlandse Taxonomie o NBA-FRIS: deze set bevat de eisen die het NBA stelt aan de verklaringinstance gebaseerd op de NBA Taxonomie o En zodra deze worden uitgewerkt in het SBR Assurance model: de Bank FRIS. Deze set bevat de eisen die de banken stellen aan kredietrapportage instances gebaseerd op de bankentaxonomie Naast deze FRIS documenten is wat betreft de eisen die worden gesteld aan jaarrekening gerelateerde instances verder nog van belang de Handleiding voor het opstellen van jaarrekeningenrapportages op basis van de Nederlandse Taxonomie (hierna: de Handleiding), zoals deze door het SBR programma wordt gepubliceerd. Voor de International FRIS geldt dat deze internationaal worden vastgesteld en onderhouden en dat compliance en validatie in een aantal gangbare XBRL software standaarden is ingebouwd. Voor alle andere FRIS regels (inclusief de Handleiding) geldt dat validatie en compliance niet standaard is ingebouwd in gangbare XBRL software. Een zeer groot deel van de FRIS regels (inclusief de Handleiding) kanvertaald worden naar XBRL Formula en op basis daarvan geautomatiseerd gevalideerd worden. Het ligt voor de hand dat de eigenaren van (binnen SBR Assurance context) relevante taxonomieën in de toekomst deze formula sets opleveren, te weten Logius voor wat betreft verantwoordinginstances en het NBA voor wat betreft verklaringinstances. 2.3 Assurance rules (ARIS compliance) Zowel verantwoordinginstances als verklaringinstances moeten naast de technische eisen voldoen aan inhoudelijke consistentie regels. Voor wat betreft cliënt instances kan gedacht worden aan balans evenwicht, aansluiting tussen specificatie en gerapporteerd (sub)totaal, aansluitingen over perioden heen (eindstand vorig jaar is beginstand dit jaar) et cetera. Voor wat betreft verklaringinstance kan gedacht worden aan de aanwezigheid van bepaalde verplichte tekstblokken in combinatie met de aard van het oordeel dat wordt afgegeven. Ook de ARIS regels kunnen worden vertaald naar XBRL Formula en op basis daarvan geautomatiseerd gevalideerd worden. Bij internationale taxonomieën, zoals de IFRS taxonomie, worden ARIS regels vaak door de taxonomie-eigenaar opgesteld en gepubliceerd. Idealiter zou er voor deze validatieregels een publicatie- en acceptatieprocedure moeten komen als onderdeel van het SBR programma. In Nederland zijn tot op heden geen XBRL Formula als onderdeel van het SBR Programma gepubliceerd. De ARIS regels zullen zo snel mogelijk moeten worden bepaald en vastgelegd. Dit is momenteel bij NBA onderhanden. NBA 29

30 2.4 Linking & signing Voor wat betreft het onderling koppelen van verantwoordinginstances en verklaringinstance is vooralsnog gekozen voor een one way koppeling door een checksum (hash-totaal) te berekenen over de verantwoordinginstance en dit op te slaan in een specifiek daartoe bestemd concept in de verklaringinstance. Als alternatief wordt gedurende de pilots in begin 2014 met hashing via de handtekening gewerkt (zie IG Waarmerken en koppelen) Met behulp van dit hash-totaal kan gevalideerd worden dat het verantwoordinginstance niet is gewijzigd nadat de verklaringinstance is opgesteld. Door de one way koppeling wordt niet afgedekt dat de verklaringinstance wordt gewijzigd. De borging voor dit risico is gelegen in het feit dat het jaarrekening en de verklaringinstance als één pakket (door middel van een SOAP bericht via de Digipoort dan wel BIV) worden verzonden. De ondertekening van de verantwoordinginstance en de verklaringinstance door middel van PKI Overheid certificaten alsmede de validatie die hierop moet plaatsvinden wordt momenteel nader uitgewerkt. Hierbij moet (onder andere) nog antwoord gevonden worden op de volgende aandachtspunten: in hoeverre (kan) voert Digipoort een check uit (uitvoeren) op de geldigheid van de gebruikte certificaten? de scope van het SBR Assurance project is in eerste instantie beperkt tot verzending via Digipoort (gebruik makend van SOAP berichten) naar de Kamer van Koophandel en via BIV naar de Banken. Op termijn zal een behoefte bij ondernemingen ontstaan verantwoordinginstances en verklaringinstances ook op de eigen website te publiceren. Hierbij zal een ander mechanisme toegepast moeten worden dan SOAP berichten. Hierbij kan gedacht worden aan het toepassen van XML Signature. 2.5 Presentation Het laatste onderdeel van de assurance stack heeft betrekking op het op normatieve wijze presenteren van de verantwoordinginstance en de verklaringinstance in overeenstemming met de wijze waarop in de papieren wereld jaarrekeningen en controle (inclusief beoordelings- en samenstel-)verklaringen worden opgesteld (de normatieve presentatie (viewer)). Hierbij moet gedacht worden aan volledigheid van de presentatie van alle elementen die in de verantwoordinginstance en de verklaringinstance zijn opgenomen, de volgorde waarin de rapportageonderdelen worden gepresenteerd, de hiërarchie en volgorde van rapportage-elementen binnen elk rapportageonderdeel, de wijze waarop informatie in tabellen moet worden gepresenteerd. De basis voor de normatieve presentatie (viewer) is gelegen in vorm en structuur van de voorbeeldrapporten en de voorbeeldverklaringen, zoals deze (jaarlijks) door het NBA worden gepubliceerd, Het eisenpakket voor de normatieve presentatie (viewer) wordt per momenteel nader uitgewerkt, waarbij in het bijzonder bekeken wordt in hoeverre de in de Nederlandse Taxonomie opgenomen structuren (o.a. presentation linkbase, generic linkroles en generic linkbases) afdoende zijn om een voorspelbare, duidelijke en ondubbelzinnige presentatie te kunnen garanderen. Voor zover dit niet het geval is, zullen op functioneel niveau aanvullende eisen moeten worden opgesteld voor de presentaties. De specificaties van de normatieve presentatie (viewer) worden door het NBA openbaar gemaakt zodat marktpartijen een eigen oplossing kunnen bouwen (die wellicht door NBA of andere partij zal worden gecertificeerd). 2.6 Aandachtspunten bij de verdere uitwerking van de assurance stack Bij de verdere uitwerking van de assurance stack zal rekening gehouden moeten worden met de volgende punten: Het concept van de normatieve presentatie (viewer) zal internationaal bezien niet altijd toepasbaar zijn: naarmate taxonomieën intensiever gebruik maken van dimensies wordt codificeren van de NBA 30

31 normatieve wijze waarop (multi)dimensionele informatie gepresenteerd moet worden moeilijk tot onmogelijk. Binnen de context van het SBR programma en de Nederlandse Taxonomie wordt echter slechts zeer beperkt gebruik gemaakt van dimensies en vormt dit vooralsnog geen beletsel Binnen de verantwoordinginstance zal, indien het jaarstukken betreft, onderscheid gemaakt moeten worden tussen de jaarrekening (waarover de verklaring wordt afgegeven), het jaarverslag (waarvan de accountant vaststelt dat deze niet in tegenspraak is met de jaarrekening) en overige informatie die niet onder de verantwoordelijkheid van de accountant valt (zoals contactgegevens en het KvK nummer van de onderneming). De NBA zal nader analyseren hoe dit onderscheid het beste tot uitdrukking gebracht kan worden, waarop vervolgens de NBA zal moeten bepalen of en zo ja op welke wijze dit in de verklaring van de accountant verwerkt moet worden. Als variatie op het voorgaande punt zal op termijn tevens rekening moeten worden gehouden met de wens vanuit de markt om binnen de verantwoordinginstance een gedifferentieerd niveau van assurance toe te passen (bijvoorbeeld een kredietrapportage, waarop in beginsel een samenstelverklaring van toepassing moet zijn, maar waarbij op bepaalde onderdelen aanvullend assurance wordt gegeven, of die elementen bevat die volledig buiten de reikwijdte van de samenstelopdracht vallen, zoals WOZ waarde en debiteurenouderdom). 3. De NBA SBR Assurance stack binnen het rapportageproces Zoals in hoofdstuk 2 van deze IG aangegeven vormt de assurance stack de set eisen waaraan SBR verantwoordinginstances en SBR verklaringinstances (auditor instances) moeten voldoen. De assurance stack is integraal van toepassing op de eindproducten van het rapportageproces, te weten de SBR jaarrekening plus bijbehorende controleverklaring in XBRL formaat. Voor een beter begrip van de benodigde systeem functionaliteit van ondersteunende software is het echter van belang te onderkennen dat de onderdelen van de assurance stack binnen de verschillende fasen van het rapportageproces een andere rol zullen spelen. De hoofdstappen van het rapportageproces kan als volgt worden weergegeven: Opstellen verantwoordingsinstan ce document Controleren verantwoordingsinstan ce document Opstellen verklaringeninstance document Publiceren instance documenten Gebruik instance documenten 3.1 Opstellen verantwoordinginstance Presentation Linking & signing Business Rules (BRIS) compliance Fris compliance XML / XBRL Specifications compliance Bij het opstellen van een verantwoordinginstance (of dit nu door de cliënt zélf of door de intermediair wordt gedaan) moet de instance XML/XBRL compliant zijn. Tijdens het samenstelproces zijn FRIS compliance, en ARIS compliance belangrijke aandachtspunten, maar tijdens het proces is sprake van een nog onvolledig instance, dus kan het zijn dat er nog fouten aanwezig zijn. Tijdens het samenstelproces vormt de normatieve presentatie (viewer) een belangrijk hulpmiddel om de inhoud van de verantwoordinginstance vast te stellen. Linking & signing zijn niet relevant. NBA 31

32 3.2 Controleren verantwoordinginstance Presentation Linking & signing Business Rules (BRIS) compliance Fris compliance XML / XBRL Specifications compliance Bij het controleren (boordelen, marginaal toetsen) van een verantwoordinginstance door de accountant zal vastgesteld worden dat de verantwoordinginstance XML/XBRL compliant, FRIS compliant en ARIS compliant is, fouten zijn niet toegestaan. Tijdens het controleproces vormt de viewer het startpunt voor de reguliere accountantscontrole. Linking & signing zijn niet relevant. 3.3 Opstellen verklaringinstance Presentation Linking & signing Business Rules (BRIS) compliance Fris compliance XML / XBRL Specifications compliance Uitgangspunt voor het opstellen van de verklaring is een verantwoordinginstance dat volledig XML/XBRL compliant, FRIS compliant en ARIS compliant is. De verklaringinstance moet eveneens volledig XML/XBRL compliant, FRIS compliant en ARIS compliant te zijn en door middel van de hash-totaal gelinkt te worden aan de cliënt instance. 3.4 Publiceren van instances Presentation Linking & signing Business Rules (BRIS) compliance Fris compliance XML / XBRL Specifications compliance Uitgangspunt voor het publiceren van de instances is de beschikbaarheid van een verantwoordinginstance en een verklaringinstance dat volledig XML/XBRL compliant, FRIS compliant en ARIS compliant zijn en waarbij de verklaringinstance door middel van het hash-totaal gelinkt is aan de verantwoordinginstance. Beide instances worden in een SOAP enveloppe verpakt, die vervolgens door middel van PKI Overheidscertificaten wordt ondertekend. NBA 32

33 3.5 Gebruik instances Presentation Linking & signing Business Rules (BRIS) compliance Fris compliance XML / XBRL Specifications compliance Alvorens de instances verder te willen gebruiken, kunnen uitvragende partijen de ontvangen instances controleren voor wat betreft XML/XBRL compliance, FRIS compliance, ARIS compliance en Linking & signing compliance, met eigen validatie tooling. Veelal zullen de instances worden ingelezen in back-office systemen die een eigen presentatie kennen, maar daarnaast zal gebruik kunnen worden gemaakt van de viewer, die het beeld weergeeft wat de accountant had ten tijde van de afgifte van de verklaring. 4. De benodigde functionaliteit van ondersteunende software 4.1 De assurance stack en ondersteunende software Beide voorgaande hoofdstukken zijn bewust conceptueel in opzet gehouden, omdat zij duidelijk moeten maken aan welke eisen SBR verantwoordinginstances en SBR verklaringinstances moeten voldoen en dat de mate waarin zij dit moeten doen afhankelijk is van de fase binnen het rapportageproces. Bij het uitwerken van deze conceptuele opzet in een functioneel ontwerp zal de systeemfunctionaliteit natuurlijk als eerste moeten worden toegevoegd. Het is niet onwaarschijnlijk dat de assurance stack in meerdere softwareproducten ingebouwd gaat worden die naast elkaar gebruikt kunnen worden. Hierbij valt te denken aan: software benodigd om jaarrekeningen in XBRL formaat op te stellen /converteren en verantwoordinginstances te genereren (reporting tools) software benodigd ter ondersteuning van de uitvoering van werkzaamheden door een intermediair (dossier building & werkprogramma) software benodigd om verklaringen van de accountant in XBRL formaat op te stellen en verklaringen instances te genereren (verklaringengenerator). software benodigd om cliënt instances en auditor instances te valideren en presenteren web portaal software, waarmee cliënt instances en auditor instances kunnen worden ondertekend en verzonden Elk van deze softwareproducten zal een deel of de gehele assurance stack in moeten bouwen om ervoor te zorgen dat zij voldoen aan de NBA assurance aanpak. Na verloop van tijd mag verwacht worden dat ook volledig geïntegreerde softwarepakketten in de markt zullen komen die het gehele rapportageproces ondersteunen. 4.2 De SBR Assurance proeftuin Vooruitlopend op deze marktontwikkeling, die toch enige tijd zal kosten, zal samen met enkele leveranciers in het kader van een proeftuin een SBR Assurance tool worden ontwikkeld met de volgende functionaliteit: NBA 33

SBR Assurance. XBRL in het Onderwijs. 23 september 2014

SBR Assurance. XBRL in het Onderwijs. 23 september 2014 SBR Assurance XBRL in het Onderwijs 23 september 2014 Even voorstellen Leader XBRL Assurance Services Ernst & Young Bestuurslid XBRL Nederland Lid NBA SBR Assurance Taskforce Agenda De noodzaak voor een

Nadere informatie

CONCEPT GEWIJZIGDE NBA-handreiking 1114 SBR-kredietrapportages 7 januari 2016

CONCEPT GEWIJZIGDE NBA-handreiking 1114 SBR-kredietrapportages 7 januari 2016 Dit document maakt gebruik van bladwijzers CONCEPT GEWIJZIGDE NBA-handreiking 1114 7 januari 2016 Consultatieperiode loopt tot 12 februari 2016. CONCEPT GEWIJZIGDE NBA-handreiking 1114 NBA-handreiking

Nadere informatie

HOEBERT HULSHOF & ROEST

HOEBERT HULSHOF & ROEST Inleiding Artikel 1 Deze standaard voor aan assurance verwante opdrachten heeft ten doel grondslagen en werkzaamheden vast te stellen en aanwijzingen te geven omtrent de vaktechnische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

SBR is een paradigmashift - Financial Systems Beurs -

SBR is een paradigmashift - Financial Systems Beurs - SBR is een paradigmashift - Financial Systems Beurs - 21 mei 2015 John Sloof, beleidsadviseur Handelsregister Kamer van Koophandel SBR is een paradigmashift Inhoud: - SBR; de norm voor deponeren van de

Nadere informatie

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Spotlight Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Robert van der Glas - Statutaire compliance, Tax Reporting & Strategy De NBA heeft onlangs de herziene standaard uitgebracht

Nadere informatie

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014

Opzet beantwoording consultatievragen herziene NV COS editie 2014 1. Heeft u specifieke vragen of opmerkingen bij de aangepaste vertalingen van Standaarden 200-810 en 3402 (voor de nieuwe of herziene Standaarden zijn aparte vragen in hoofdstuk 2)? nee. 2. Kunt u zich

Nadere informatie

SBR-kredietrapportages

SBR-kredietrapportages Praktijkhandreiking 1114 SBR-kredietrapportages Een gezamenlijke uitgave van het Koninklijk NIVRA en de NOvAA Datum : 20 oktober 2010 Onderwerp Van toepassing op Status Relevante regelgeving en leidraad

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

SBR Assurance. Oranje boven: hoeveel weten jullie al? Hogeschool van Amsterdam Elly Stroo Cloeck 6 juni 2012

SBR Assurance. Oranje boven: hoeveel weten jullie al? Hogeschool van Amsterdam Elly Stroo Cloeck 6 juni 2012 SBR Assurance Oranje boven: hoeveel weten jullie al? Hogeschool van Amsterdam Elly Stroo Cloeck 6 juni 2012 Even oefenen wie is Elly? Elly Stroo Cloeck is de voorzitter van het SBR Assurance project van

Nadere informatie

Dia 1. Dia 2. Dia 3 SBR/XBRL. Uit de website van de Belastingdienst. Aan wie verstrekt een bedrijf gegevens?

Dia 1. Dia 2. Dia 3 SBR/XBRL. Uit de website van de Belastingdienst. Aan wie verstrekt een bedrijf gegevens? Dia 1 SBR/XBRL Of: innovatie van het verslaggevingsproces -- scholar -- IT A Basics en toepassing Informatie Technologie Versie 4.1 Sept 2014 Dia 2 Uit de website van de Bron: http://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdien

Nadere informatie

SBR ASSURANCE VANUIT TECHNISCH PERSPECTIEF FLOWCHARTS EN TOELICHTING

SBR ASSURANCE VANUIT TECHNISCH PERSPECTIEF FLOWCHARTS EN TOELICHTING SBR ASSURANCE VANUIT TECHNISCH PERSPECTIEF FLOWCHARTS EN TOELICHTING DOEL VAN DIT DOCUMENT SBR Assurance is het afgeven van een accountantsverklaring in XBRL bij een verantwoording in XBRL. Onder accountantsverklaring

Nadere informatie

van van feitelijke bevindingen OPDRACHT Wij hebben een aantal specifieke Werkzaamheden verricht met betrekking tot het (financieel)

van van feitelijke bevindingen OPDRACHT Wij hebben een aantal specifieke Werkzaamheden verricht met betrekking tot het (financieel) van Aan: opdrachtgever van feitelijke bevindingen Betreft: Rapport van feitelijke bevindingen inzake onderzoek (financieel) jaarverslag en additionele informatie van (naam lokale mediainstelling te...

Nadere informatie

SBR Assurance. Oplossing Deponeren jaarrekening met verklaring

SBR Assurance. Oplossing Deponeren jaarrekening met verklaring SBR Assurance Oplossing Deponeren jaarrekening met verklaring 30 januari 2014 Agenda van vandaag 1. Achtergrond 2. Oplossing Deponeren jaarverantwoording met verklaring 3. Informatie over de pilot 4. Afsluiting

Nadere informatie

indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling Verslaggeving WTZi

indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling Verslaggeving WTZi Audit Alert 25 Verklaringen bij jaarrekeningen van AWBZ- en GGZ-instellingen indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

SBR Assurance: zekerheid geven over digitale rapportages

SBR Assurance: zekerheid geven over digitale rapportages SBR Assurance: zekerheid geven over digitale rapportages SBR Assurance is een methode voor het geven van zekerheid over digitale rapportages binnen digitale verantwoordingsketens zoals Standard Business

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Hanzevast capital N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology. Versie d.d. 2 september 2015

Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology. Versie d.d. 2 september 2015 Controleprotocol Projecten Partnership STW KWF Technology for Oncology Versie d.d. 2 september 2015 1 UITGANGSPUNTEN 3 2 ONDERZOEKSAANPAK 4 3 ACCOUNTANTSPRODUCT 6 2 1 UITGANGSPUNTEN Achtergrond STW en

Nadere informatie

Handboek voor intermediairs

Handboek voor intermediairs Handboek voor intermediairs Over het handboek Over XBRL is de afgelopen jaren al veel gesproken en geschreven. In veel gevallen ging het dan over uitleg van de techniek achter XBRL en ontwikkelingen in

Nadere informatie

Traumazorg Opleiden, Trainen, Oefenen 2014

Traumazorg Opleiden, Trainen, Oefenen 2014 Accountantsprotocol Beschikbaarheidbijdrage cure - op aanvraag Traumazorg Opleiden, Trainen, Oefenen 2014 Bij het aanvraagformulier vaststelling beschikbaarheidbijdrage Traumazorg Opleiden, Trainen, Oefenen

Nadere informatie

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INHOUDSOPGAVE Paragraaf Inleiding... 1-3 Definities... 4 Gebeurtenissen die zich vóór de datum van de controleverklaring

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de directie en de raad van toezicht van Stichting Paradiso Amsterdam Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

Handleiding Vernieuwde verklaringengenerator - oktober 2014

Handleiding Vernieuwde verklaringengenerator - oktober 2014 Handleiding Vernieuwde verklaringengenerator - oktober 2014 Met ingang van oktober 2014 is de Verklaringengenerator vernieuwd. De belangrijkste wijzigingen betreffen: splitsing van de Voorbeeldbrieven

Nadere informatie

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen Dit document maakt gebruik van bladwijzers NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen 31 januari 2014 NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvo-verslagen

Nadere informatie

Herziening van ISA 580 Schriftelijke bevestigingen: Ondersteuning van andere controle-informatie

Herziening van ISA 580 Schriftelijke bevestigingen: Ondersteuning van andere controle-informatie Josef Ferlings, Lid van de IAASB, Lid van de IAASB Representations Task Force en Voorzitter van de Auditafdeling IDW Hauptfachausschuss Herziening van ISA 580 Schriftelijke bevestigingen: Ondersteuning

Nadere informatie

Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie

Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie De Raad van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren, Overwegende dat het moderniseren van het norrnatief kader voor de uitvoering van revisorale opdrachten

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Vlootfonds Hanzevast 3 ms Hanze Göteborg N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 402 IN OVERWEGING TE NEMEN FACTOREN BIJ DE CONTROLE VAN ENTITEITEN DIE GEBRUIKMAKEN VAN SERVICE-ORGANISATIES

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 402 IN OVERWEGING TE NEMEN FACTOREN BIJ DE CONTROLE VAN ENTITEITEN DIE GEBRUIKMAKEN VAN SERVICE-ORGANISATIES INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 402 IN OVERWEGING TE NEMEN FACTOREN BIJ DE CONTROLE VAN ENTITEITEN DIE GEBRUIKMAKEN VAN SERVICE-ORGANISATIES INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-3 Door de auditor in

Nadere informatie

Dit document maakt gebruik van bladwijzers.

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Extract consultatiedocument herziene NV COS versie 2014: Herziening Standaard 4410 Samenstellingsopdrachten 1 oktober 2013 Reacties voor 11 november 2013 14.00

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-5 Voorwaarden voor het aanvaarden van de opdracht als groepsauditor...

Nadere informatie

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Consultatiedocument Gewijzigde Standaard 3000 en Stramien 4 juni 2015

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Consultatiedocument Gewijzigde Standaard 3000 en Stramien 4 juni 2015 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Consultatiedocument 4 juni 2015 Consultatieperiode loopt tot 1 september 2015 Consultatiedocument gewijzigde Standaard 3000 en Stramien Inhoudsopgave 1 Inleiding

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties

Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties Gert-Peter den Hollander Samenvatting Voor goededoelenorganisaties (en andere organisaties zonder winststreven) is

Nadere informatie

Gemeente Lelystad Ingekomen 16 JUN 2015. Kopie aan:

Gemeente Lelystad Ingekomen 16 JUN 2015. Kopie aan: 0^=> \d ju^va.' lot's OLJ&rje^oeUi naarcs 150014156 Gemeente Lelystad Ingekomen 16 JUN 2015 Kopie aan: Orteliuslaan 982 3528 BD Utrecht Postbus 3180 3502 GD Utrecht Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088

Nadere informatie

Consultatiedocument Standaard 4400N Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden 30 juli 2015

Consultatiedocument Standaard 4400N Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden 30 juli 2015 Dit document maakt gebruik van bladwijzers Consultatiedocument Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden 30 juli 2015 Consultatieperiode loopt tot en met 21 september 2015

Nadere informatie

Hierbij doen wij u onze controleverklaring d.d... mei 2012 bij de jaarrekening 2011 van uw gemeente toekomen.

Hierbij doen wij u onze controleverklaring d.d... mei 2012 bij de jaarrekening 2011 van uw gemeente toekomen. Deloitte Accountants B.V. Amerikalaan 110 6199 AE Maastricht Airport Postbus 1864 6201 BW Maastricht Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9904 www.deloitte.nl Aan de gemeenteraad van de gemeente Simpelveld

Nadere informatie

Nederland haalt de XBRL buit nog niet binnen. Door Ron van Ardenne

Nederland haalt de XBRL buit nog niet binnen. Door Ron van Ardenne Nederland haalt de XBRL buit nog niet binnen. Door Ron van Ardenne Ondanks de belofte die extensible Business Reporting Language (XBRL) inhoudt, blijft het gebruik ervan beperkt. Softwareontwikkelaars

Nadere informatie

Controleprotocol provincie Utrecht

Controleprotocol provincie Utrecht Controleprotocol provincie Utrecht Controleprotocol voor de accountantscontrole bij door de provincie Utrecht gesubsidieerde instellingen Januari 2010 Controleprotocol provincie Utrecht 1 van 7 Controleprotocol

Nadere informatie

Standard Business Reporting Programma Een initiatief van de Nederlandse overheid FRIS-KVK

Standard Business Reporting Programma Een initiatief van de Nederlandse overheid FRIS-KVK Een initiatief van de Nederlandse overheid FRIS-KVK Eisen aan en toelichting op het gebruik van XBRL instance documenten gebaseerd op versie 6.0 van de Nederlandse Taxonomie (NT2012) ten behoeve van het

Nadere informatie

Technische handleiding

Technische handleiding Technische handleiding Behalve dat u met behulp van de de inhoud van een SBR document kunt raadplegen, biedt de toepassing een aantal extra mogelijkheden. Hieronder wordt een aantal van deze additionele

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Bavo Europoort B.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie

XBRL voor ondernemers. Wat betekent dat voor u?

XBRL voor ondernemers. Wat betekent dat voor u? XBRL voor ondernemers. Wat betekent dat voor u? Makkelijker, sneller, betrouwbaarder en dus goedkoper aan administratieve verplichtingen voldoen! www.xbrlvoorondernemers.nl BESPAREN OP UW ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

Notulen meeting 4 Vakgroep Accountancy Visionplanner (VAV)

Notulen meeting 4 Vakgroep Accountancy Visionplanner (VAV) Notulen meeting 4 Vakgroep Accountancy Visionplanner (VAV) 14 04 2016 van 16.00 19.00uur bij Visionplanner te Veenendaal Uitgenodigd en aanwezig Dirk ter Harmsel (DH) (voorzitter), Wilco Schellevis (WS),

Nadere informatie

Behandeld door W.P. de Vries RA 088 288 1225

Behandeld door W.P. de Vries RA 088 288 1225 Gustav Mahlerlaan 2970 1 081 LA Amsterdam Postbus 5811 0 1 040 HC Amsterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9737 www.deloitte.nl VERTROUWELIJK Aan het algemeen bestuur gemeenschappelijke regeling

Nadere informatie

Het SRA-bestuur en SRA Bureau Vaktechniek hebben het consultatiedocument CONCEPT

Het SRA-bestuur en SRA Bureau Vaktechniek hebben het consultatiedocument CONCEPT Het bestuur van de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants Postbus 7984 1008 AD Amsterdam Nieuwegein, 10 februari 2016 Betreft: consultatie CONCEPT GEWIJZIGDE NBA-handreiking 1114 SBR-kredietrapportages

Nadere informatie

Onderzoeksbureau GBNED Innovatie boekhoudsoftware en ontbrekende functies

Onderzoeksbureau GBNED Innovatie boekhoudsoftware en ontbrekende functies Op basis van Gids boekhoudsoftware 2014. Door Gerard Bottemanne, GBNED 22 mei 2014 Wie kent een compleet boekhoudpakket? Welke functies ontbreken in uw boekhoudpakket? Gids boekhoudsoftware 2014 1. ZZP'ers

Nadere informatie

1o ïtte. Aan het algemeen en dagelijks bestuur van GBLT T.a.v. mevrouw drs. J.H. Lepage MPA Postbus 1098 8001 BB ZWOLLE

1o ïtte. Aan het algemeen en dagelijks bestuur van GBLT T.a.v. mevrouw drs. J.H. Lepage MPA Postbus 1098 8001 BB ZWOLLE De 1o ïtte. rouh1tts 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9777 www.deloitte.nl Aan het algemeen en dagelijks bestuur van GBLT T.a.v. mevrouw drs. J.H. Lepage

Nadere informatie

Praktijkhandreiking 1108. Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle

Praktijkhandreiking 1108. Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle Toegang tot relevante informatie voor de opvolgende accountant in het kader van een controle Versie 1.0 Datum: 10 februari 2010 Herzien: Onderwerp: Van toepassing op: Status: Relevante wet en regelgeving:

Nadere informatie

SBR voorlichtingsbijeenkomsten 2011

SBR voorlichtingsbijeenkomsten 2011 Koepels: keuzes die de Intermediair kan maken SBR voorlichtingsbijeenkomsten 2011 Vanaf 1 januari 2013 is SBR de standaard voor financiële rapportages Het belang van SBR Wat vinden de kantoor- en beroepsorganisaties

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 230 CONTROLEDOCUMENTATIE INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding...1-5 Definities... 6 Aard van de controledocumentatie...7-8 Vorm, inhoud en omvang van de controledocumentatie...9-24

Nadere informatie

Fiscale aangiftesoftware: Verkort of niet verkort de winstaangifte doen?

Fiscale aangiftesoftware: Verkort of niet verkort de winstaangifte doen? Coevorden, juni 2010 Fiscale aangiftesoftware: Verkort of niet verkort de winstaangifte doen? Het aanbod van fiscale aangiftesoftware is in de vorige eeuw alleen maar gedaald. De afgelopen jaren kunnen

Nadere informatie

Uei0iiie. Aan de leden van het algemeen bestuur van het Hoogheemraadschap van Delfiand Postbus 3061 2601 DB DELFT

Uei0iiie. Aan de leden van het algemeen bestuur van het Hoogheemraadschap van Delfiand Postbus 3061 2601 DB DELFT Uei0iiie 1 -. Deloitte Accountants Wilhelminakade 1 3072 AF Rotterdam Fostbus 2031 3000 GA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9830 www.deloitte.nl Aan de leden van het algemeen bestuur

Nadere informatie

Het accountantsrapport en uw onderneming

Het accountantsrapport en uw onderneming Het accountantsrapport en uw onderneming 1. Inleiding Elke onderneming heeft belanghebbenden. Denk bijvoorbeeld aan personeelsleden, crediteuren en de overheid (de fiscus, subsidieverlenende instanties).

Nadere informatie

Aan het bestuur en de directie van Stichting Katholiek Basisonderwijs Haarlem-Schoten Reviusstraat 1-3 2026 SJ HAARLEM

Aan het bestuur en de directie van Stichting Katholiek Basisonderwijs Haarlem-Schoten Reviusstraat 1-3 2026 SJ HAARLEM Aan het bestuur en de directie van Stichting Katholiek Basisonderwijs Haarlem-Schoten Reviusstraat 1-3 2026 SJ HAARLEM CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT Verklaring betreffende de jaarrekening

Nadere informatie

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015

Steunstichting SBWU. Boekjaar 2014. Steunstichting SBWU Utrecht. 2 april 2015 Steunstichting SBWU Boekjaar 2014 Steunstichting SBWU Utrecht 2 april 2015 Inhoud Blad Jaarrekeningverslag over boekjaar 2014 3 Jaarrekening 2014 4 Balans per 31 december 2014 5 Winst-en verliesrekening

Nadere informatie

Controleprotocol. geriatrische revalidatiezorg (GRZ) 2013. - Nacalculatie DBC s GRZ. - Oude parameters. - vaststelling verrekenbedrag 2013

Controleprotocol. geriatrische revalidatiezorg (GRZ) 2013. - Nacalculatie DBC s GRZ. - Oude parameters. - vaststelling verrekenbedrag 2013 Controleprotocol geriatrische revalidatiezorg (GRZ) 2013 - Nacalculatie DBC s GRZ - Oude parameters - vaststelling verrekenbedrag 2013 Ten behoeve van de uit te voeren controle door externe accountant

Nadere informatie

Accountantsprotocol declaratieproces. revalidatiecentra fase 2 : bestaan en

Accountantsprotocol declaratieproces. revalidatiecentra fase 2 : bestaan en Accountantsprotocol declaratieproces revalidatiecentra fase 2 : bestaan en werking Versie 29 september 2015 Inhoud 1. Inleiding en uitgangspunten 3 2. Onderzoeksaanpak accountant 4 2.1 Doel en reikwijdte

Nadere informatie

Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II

Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II Confidentieel 1 Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II 1 Inleiding Instellingen die op grond van art. 112, 230 of 231 van de Solvency II richtlijn (richtlijn 2009/139/EC)

Nadere informatie

Stichting Bewaarder Robeco

Stichting Bewaarder Robeco Stichting Bewaarder Robeco Jaarrekening over het boekjaar 2013 Stichting Bewaarder Robeco INHOUDSOPGAVE Pagina Algemene informatie 1 Verslag van het Bestuur 2 Algemeen 2 Ontwikkelingen gedurende het verslagjaar

Nadere informatie

Vast te stellen het volgende in artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014 bedoelde SVR2014-subsidiecontroleprotocol.

Vast te stellen het volgende in artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014 bedoelde SVR2014-subsidiecontroleprotocol. Bijlage bij Subsidieverordening Rotterdam 2014 Het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Rotterdam, Gelet op artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014; Besluiten: Vast te stellen

Nadere informatie

Aanmeldformulier open standaarden

Aanmeldformulier open standaarden Aanmeldformulier open standaarden Inleiding Door het invullen van het onderstaande aanmeldformulier kunt u standaarden aanmelden voor opname op de lijst met open standaarden die in Nederland onder het

Nadere informatie

Concept NBA-handreiking Publicatie kwaliteitsfactoren 17 april 2015

Concept NBA-handreiking Publicatie kwaliteitsfactoren 17 april 2015 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Concept NBA-handreiking 17 april 2015 Consultatieperiode loopt tot 29 mei 2015 Concept NBA-handreiking NBA-handreiking Van toepassing op: xx Onderwerp xx Datum:

Nadere informatie

Controleverklaring jaarrekening 2013. Geacht bestuur,

Controleverklaring jaarrekening 2013. Geacht bestuur, Deloitte Accountants B.V. Schenkkade 47 2595 AR Den Haag Postbus 90721 2509 LS Den Haag Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9815 www.deloitte.nl Aan het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijke

Nadere informatie

XBRL als integratiemiddel in vwia VpB en Kredietrapportage

XBRL als integratiemiddel in vwia VpB en Kredietrapportage als integratiemiddel in vwia VpB en Kredietrapportage Wilko Stronks directeur De Corridor 5A 3126 ZA Breukelen www.reeleezee.nl T: +31 (0)346 25 80 80 F: +31 (0)346 25 80 81 INHOUD Introductie Voorwaarden

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 720 ANDERE GEGEVENS IN DOCUMENTEN WAARIN DE GECONTROLEERDE FINANCIELE OVERZICHTEN ZIJN OPGENOMEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 720 ANDERE GEGEVENS IN DOCUMENTEN WAARIN DE GECONTROLEERDE FINANCIELE OVERZICHTEN ZIJN OPGENOMEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 720 ANDERE GEGEVENS IN DOCUMENTEN WAARIN DE GECONTROLEERDE FINANCIELE OVERZICHTEN ZIJN OPGENOMEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-8 Het beschikbaar komen van andere

Nadere informatie

De 1 o ïtte. Aan de gemeenteraad van Gemeente Oude Ilsselstreek T.a.v. de heer 1. van Urk, raadsgriffier Postbus 42 7080 AA GENDRINGEN

De 1 o ïtte. Aan de gemeenteraad van Gemeente Oude Ilsselstreek T.a.v. de heer 1. van Urk, raadsgriffier Postbus 42 7080 AA GENDRINGEN De 1 o ïtte. Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9777 www.deloitte.nl Aan de gemeenteraad van Gemeente Oude Ilsselstreek

Nadere informatie

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Versie 2.1 Datum : 1 januari 2013 Status : Definitief Colofon Projectnaam : DigiD Versienummer : 2.0 Contactpersoon : Servicecentrum Logius Postbus 96810

Nadere informatie

1. AUDITINSTRUCTIE SCORECARD COPRO 8120

1. AUDITINSTRUCTIE SCORECARD COPRO 8120 1. AUDITINSTRUCTIE SCORECARD COPRO 8120 1.1. Inleiding DTe vraagt ter verificatie van de aangeleverde cijfers een assurance-rapport van een externe accountant. Een assurance-rapport dient eenmaal per jaar

Nadere informatie

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014.

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014. Deloitte Accountants B.V. Park Veidzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax 088 288 9895 www.deloitte.n1 Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland

Nadere informatie

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 1 Algemeen Op grond van de Kaderverordening Subsidieverstrekking van de gemeente Alkmaar kunnen subsidies worden verstrekt.

Nadere informatie

De controle van de groepsjaarrekening

De controle van de groepsjaarrekening De controle van de groepsjaarrekening Frans de Groot en Victor Valckx, Assurance Organisaties reageren steeds sneller met overnames, herstructureringen, reorganisaties en internationalisering op de dynamische

Nadere informatie

Aan: het Bestuur en de Raad van Toezicht van Stichting STBN Postbus 8124 3503 RC UTRECHT CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in het

Nadere informatie

Onderwerp: Vaststellen definitieve tegemoetkoming fractieondersteuning 2012. Nummer 2013/8469 Versie 1 Thema. Bestuurszaken en regionale samenwerking

Onderwerp: Vaststellen definitieve tegemoetkoming fractieondersteuning 2012. Nummer 2013/8469 Versie 1 Thema. Bestuurszaken en regionale samenwerking OPLEGNOTITIE Onderwerp: Vaststellen definitieve tegemoetkoming fractieondersteuning 2012 Nummer 2013/8469 Versie 1 Thema Indiener Steller Verzoek portefeuillehouder Bestuurszaken en regionale samenwerking

Nadere informatie

Accountantsprotocol. Beschikbaarheidbijdrage cure op aanvraag. Medische Mobiele Teams met helikopter (MMT) COS 805 en COS 4400

Accountantsprotocol. Beschikbaarheidbijdrage cure op aanvraag. Medische Mobiele Teams met helikopter (MMT) COS 805 en COS 4400 Accountantsprotocol Beschikbaarheidbijdrage cure op aanvraag Medische Mobiele Teams met helikopter (MMT) COS 805 en COS 4400 Maart, 2014 1. Uitgangspunten 1.1 Inleiding Dit accountantsprotocol heeft betrekking

Nadere informatie

Ernst & Young Accountants LLP Tel: +31 88 407 10 00 Cross Towers, Antonio Vivaldistraat 150 Fax: +31 88 407 10 05 1083 HP Amsterdam ey.

Ernst & Young Accountants LLP Tel: +31 88 407 10 00 Cross Towers, Antonio Vivaldistraat 150 Fax: +31 88 407 10 05 1083 HP Amsterdam ey. Postbus 7883 1008 AB Amsterdam Ernst & Young Accountants LLP Tel: +31 88 407 10 00 Cross Towers, Antonio Vivaldistraat 150 Fax: +31 88 407 10 05 1083 HP Amsterdam ey.com Het college van burgemeester en

Nadere informatie

Dag accountantsverklaring, hallo controleverklaring

Dag accountantsverklaring, hallo controleverklaring Dag accountantsverklaring, hallo controleverklaring Op 15 december 2010 nemen we afscheid van de accountantsverklaring en begroeten we de controleverklaring. Vanaf die datum moeten alle verklaringen voldoen

Nadere informatie

PM-Software, kloppend hart van uw organisatie

PM-Software, kloppend hart van uw organisatie PM-Software, kloppend hart van uw organisatie Presentatie door: Renée van Gerven Ervégé Administratie en Belastingen Paul Davids Pro Management Software PM-SBR Kredietrapportage CRM + PM-Record Cijfers

Nadere informatie

ISA 705, AANPASSINGEN VAN HET OORDEEL IN DE CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE AUDITOR

ISA 705, AANPASSINGEN VAN HET OORDEEL IN DE CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE AUDITOR INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 705, AANPASSINGEN VAN HET OORDEEL IN DE CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE AUDITOR Deze Internationale controlestandaard (ISA) werd in 2009 in de Engelse

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

WERKPROGRAMMA KAPITAAL VERLENGING EUROVERGUNNING

WERKPROGRAMMA KAPITAAL VERLENGING EUROVERGUNNING Werkprogramma bepaling minimaal aanwezig risicodragend vermogen in in Nederland gevestigde ondernemingen met grensoverschrijdend beroepsvervoer 1 1. Regelgevend kader Op grond van de Wet wegvervoer goederen

Nadere informatie

Standard Business Reporting Programma Een initiatief van de Nederlandse overheid. Een. Releasenotes

Standard Business Reporting Programma Een initiatief van de Nederlandse overheid. Een. Releasenotes Een initiatief van de Nederlandse overheid Een Releasenotes Behorend bij de Nederlandse Taxonomie versie ten behoeve van het deponeren van jaarverantwoordingen bij het Handelsregister van de Kamer van

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 501 CONTROLE-INFORMATIE AANVULLENDE BESCHOUWINGEN VOOR SPECIFIEKE ASPECTEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 501 CONTROLE-INFORMATIE AANVULLENDE BESCHOUWINGEN VOOR SPECIFIEKE ASPECTEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 501 CONTROLE-INFORMATIE AANVULLENDE BESCHOUWINGEN VOOR SPECIFIEKE ASPECTEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-3 Het fysiek bijwonen van voorraadopnames... 4-18 Dit

Nadere informatie

Nieuwe rol accountant bij goedkeuring bestuursverslag

Nieuwe rol accountant bij goedkeuring bestuursverslag Nieuwe rol accountant bij goedkeuring bestuursverslag Anton Dieleman RA Deze bijdrage aan AccountantWeek besteedt aandacht aan de rol van de accountant bij het bestuursverslag 1. Aanleiding hiervoor is,

Nadere informatie

Controleprotocol Opbrengsten 2015. Voor Regionale Ambulancevoorzieningen bij de nacalculatie 2015

Controleprotocol Opbrengsten 2015. Voor Regionale Ambulancevoorzieningen bij de nacalculatie 2015 Controleprotocol Opbrengsten 2015 Voor Regionale Ambulancevoorzieningen bij de nacalculatie 2015 Versie 1, december2015 1. Inleiding Het Controleprotocol Opbrengsten 2015 bevat het toetsingskader voor

Nadere informatie

ISA 501, CONTROLE-INFORMATIE SPECIFIEKE OVERWEGINGEN VOOR GESELECTEERDE ELEMENTEN

ISA 501, CONTROLE-INFORMATIE SPECIFIEKE OVERWEGINGEN VOOR GESELECTEERDE ELEMENTEN INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 501, CONTROLE-INFORMATIE SPECIFIEKE OVERWEGINGEN VOOR GESELECTEERDE ELEMENTEN Deze Internationale controlestandaard (ISA) werd in 2009 in de Engelse taal gepubliceerd

Nadere informatie

CaseWare Nederland. Compliance en SBR. Alfred van der Vlis - Consultant

CaseWare Nederland. Compliance en SBR. Alfred van der Vlis - Consultant CaseWare Nederland Compliance en SBR Alfred van der Vlis - Consultant Introductie CaseWare CaseWare International, Canada: Ontwikkeling wereldwijd: CaseWare Working Papers Ontwikkelomgeving m.b.t. rapportage:

Nadere informatie

De I0 tte. Aan de gemeenteraad van de gemeente Sliedrecht Postbus 16 3360 AA SLIEDRECHT. Geachte leden van de raad,

De I0 tte. Aan de gemeenteraad van de gemeente Sliedrecht Postbus 16 3360 AA SLIEDRECHT. Geachte leden van de raad, De I0 tte. Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9830 www.deloitte.nl Aan de gemeenteraad van de gemeente

Nadere informatie

Controleprotocol nacalculatie 2012. Voor ambulancediensten en centrale posten ambulancevervoer

Controleprotocol nacalculatie 2012. Voor ambulancediensten en centrale posten ambulancevervoer Controleprotocol nacalculatie 2012 Voor ambulancediensten en centrale posten ambulancevervoer 2 januari 2013 1. Inleiding Het Controleprotocol nacalculatie 2012 bevat het toetsingskader voor de door de

Nadere informatie

Transparant over de controle Consultatiedocument uitgebreidere controleverklaring

Transparant over de controle Consultatiedocument uitgebreidere controleverklaring Transparant over de controle Consultatiedocument uitgebreidere controleverklaring Consultatietermijn sluit op 18 november 2014. Inhoudsopgave: Inhoud 1. Meer dan een handtekening... 3 2. Voorbeeld van

Nadere informatie

SBR voorlichtingsbijeenkomsten 2011

SBR voorlichtingsbijeenkomsten 2011 Inleiding SBR, doelstelling en verplichtstelling SBR SBR voorlichtingsbijeenkomsten 2011 Vanaf 1 januari 2013 is SBR de standaard voor financiële rapportages 2 Standard Business Reporting Programma Waarom

Nadere informatie

Voorbeeld van een opdrachtbevestiging voor een samenstellingsopdracht volgens Standaard 4410H

Voorbeeld van een opdrachtbevestiging voor een samenstellingsopdracht volgens Standaard 4410H Let op: dit is een voorbeeldtekst! 0-1 Opdrachtbevestigingen Voorbeeld van een opdrachtbevestiging voor een samenstellingsopdracht volgens Standaard 4410H NB: Dit voorbeeld van een opdrachtbevestiging

Nadere informatie

IPA-ACON ASSURANCE B.V.

IPA-ACON ASSURANCE B.V. m IPA-ACON ASSURANCE B.V. Wilhelmlnapark 8-9 Telefoon 03-5319539 Aan het Algemeen Bestuur van de gemeenschappelijke regeling Milieu en Afval Kop van Noord-Holland Postbus 8 1740 AA SCHAGEN Reg.nr. : 1003473/15/336/83

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Horecataxonomie 2013

Gebruikershandleiding Horecataxonomie 2013 Gebruikershandleiding Horecataxonomie 2013 Opgesteld en vastgesteld door: Bedrijfschap Horeca en Catering www.kenniscentrumhoreca.nl Zoetermeer 7 oktober 2013 1 2 INHOUDSOPGAVE 1. Algemeen 3 1.1 Inleiding

Nadere informatie

Accountantsverslag 2012

Accountantsverslag 2012 pwc I Accountantsverslag 2012 Permar Energiek B.V. 24 mei 2013 pwc Permar Energiek B.V. T.a.v. de Raad van Commissarissen en de Directie Horaplantsoen 2 6717LT Ede 24 mei 2013 Referentie: 31024B74/DvB/e0291532/zm

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie