Vermogen. in Nederland. Dutch Wealth Report 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vermogen. in Nederland. Dutch Wealth Report 2013"

Transcriptie

1 Vermogen in Nederland Dutch Wealth Report 2013 toekomstvisie ++ nalatenschap ++ inkomen ++ belasting ++ beurs ++ Volgende generatie ++ ondernemen ++ vertrouwen ++ goede doelen

2 Vermogen in Nederland Vermogende Nederlanders spelen een belangrijke rol binnen onze samenleving. Zij bezitten 40% van het totale vermogen in Nederland en vervullen diverse rollen in het maatschappelijke, economische en culturele leven in ons land. Het zijn vaak ondernemers die met hun initiatieven de economie aanjagen en families die van oudsher gericht zijn op het doorgeven van hun vermogen aan de volgende generatie. In deze tweede editie van het rapport Vermogen in Nederland krijgt u een profielschets van de vermogende Nederlanders ofwel, populair gezegd, de miljonairs van ons land. Het onderzoek geeft een beeld van deze diverse groep die het liefst achter de schermen actief is en een zeer positieve instelling blijkt te hebben. Wat bepaalt hun keuzes? Wordt hun gedrag vooral gestuurd door rationele overwegingen, of speelt emotie ook een rol? Het rapport bevat wederom een aantal interessante uitkomsten. Opvallend is wat mij betreft de conclusie dat de helft van de miljonairs het vermogen grotendeels zelf belegt. Dit komt onder meer omdat zij vaak onder nemers zijn (of waren) en gewend zijn om zelf beslissingen te nemen over hun kapitaal. De Nederlandse miljonair in 2013: ondernemend en positief over de toekomst Nieuw in het rapport, in vergelijking met de editie van 2012, is dat we stil staan bij de wijze waarop miljonairs denken over de volgende generatie. Het blijkt dat miljonairs bij leven al vermogen overdragen en zeer bewust bezig zijn met de nalatenschap. Men wil echter ook absoluut dat de volgende generatie op eigen benen staat en tweederde wil dat de kinderen zelf vermogen opbouwen. Wat de maatschappelijke betrokkenheid betreft ook nieuw in het onderzoek willen de miljonairs culturele en maatschappelijke organisaties graag onder steunen. Maar dan wel die organisaties die op een efficiënte manier worden geleid en duidelijk kunnen laten zien wat de resultaten zijn. De gegevens in dit rapport zijn afkomstig uit onderzoek dat GfK onder een representatieve steekproef van Nederlandse miljonairs heeft gehouden en uit een nadere data-analyse door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In ieder hoofdstuk reflecteren we op de onderzoeks - resultaten vanuit de expertise die wij als vermogensbeheerder hebben ten aanzien van deze bijzondere groep. Ook komt een aantal experts aan het woord die vanuit hun eigen vakgebied meer inzicht geven in het doen en laten van de miljonairs. Dit rapport is een uitgave van Van Lanschot Bankiers. U kunt het ook online bekijken op Exemplaren kunt u op deze website aanvragen. Uw mening telt; wij zijn benieuwd naar uw reactie. U kunt uw reactie en vragen mailen naar Als bank staan we klaar voor Nederlanders die vermogen willen behouden en opbouwen. Van starters op de vermogensmarkt tot families die al generaties lang een groter vermogen bezitten. Iedere klant heeft zijn eigen persoonlijke wensen, behoeften en interesses. Wij hebben veel inzicht in de wijze waarop miljonairs in onze samenleving staan. Met dit rapport plaatsen we die kennis over de Nederlandse miljonairs, en de rol die zij spelen met hun vermogen in Nederland, in een breder perspectief. Ik wens u veel leesplezier! Richard Bruens Algemeen Directeur Van Lanschot Private Banking Voorwoord Vermogen in Nederland 3

3 Samenvatting Ruim één op de honderd Nederlanders is miljonair (pagina 9) Belang van duurzaam sparen en beleggen neemt niet toe (pagina 40) Een groot deel van de miljonairs denkt dat hun kinderen het minder krijgen dan zij (pagina 30) Sinds de crisis zijn miljonairs meer gaan sparen en minder gaan beleggen (pagina 22) De Nederlandse miljonair bezit gemiddeld bijna 3 miljoen (pagina 10) Duurzaam consumptiegedrag miljonair niet anders dan van de Nederlander (pagina 39) Miljonairs bezitten samen 40% van het totale Nederlandse vermogen (pagina 10) Nederland in internationale vergelijking in de top 15 miljonairs (pagina 9) Bezuinigingen op kunst en cultuur zetten miljonairs niet automatisch aan tot extra donaties (pagina 42) Miljonairs plannen hun nalatenschap bewuster dan de Nederlander (pagina 29) De helft van de miljonairs belegt het vermogen grotendeels zelf, maar aandeel vermogensbeheer groeit (pagina 24) Kinderen moeten het zelf maken, maar het gros van de miljonairs draagt bij leven al vermogen over (pagina 32) Bij ruim de helft van de miljonairs is het vermogen afkomstig uit een eigen onderneming (pagina 11) Inkomensongelijkheid in Nederland is kleiner dan vermogensongelijkheid (pagina 10) Bijna 60% van het vermogen van miljonairs zit in aandelen en obligaties (pagina 22) 4 Vermogen in Nederland Samenvatting Samenvatting Vermogen in Nederland 5

4 26 Henriëtte Prast 50 Annelies van der Vorm Renée Steenbergen Simone Dirksen Lars Dijkstra Voorwoord Richard Bruens 3 Samenvatting 4 1. Profielschets van de Nederlandse miljonair De feiten 8 Ruim één op de honderd huishoudens is miljonair 9 Internationaal perspectief 9 Vermogen en inkomen 10 Vermogensongelijkheid 10 Kenmerken van de miljonair 12 Verwachtingen 16 Reflectie 17 Interview Lars Dijkstra Cultuur zegt veel over vermogensbeheerder Het vermogen van de miljonair: de trends De feiten 20 Trends in vermogen 21 Vermogen grotendeels in aandelen: beweging naar sparen lijkt te stabiliseren 22 Omgaan met vermogen 22 Vertrouwen in beheerder 23 Tweedeling in beleggingsfilosofie: actief en passief 24 Reflectie 25 Interview Henriëtte Prast Niet elk dubbeltje hoeft een kwartje te worden De volgende generatie De feiten 28 Meer aandacht voor nalatenschapsplanning 29 Zorgen om de komende generatie 30 Hard werken en sober leven 31 Familievermogen als ruggensteun 32 Reflectie 33 Interview Simone Dirksen Elk kind is geschikt Maatschappelijke betrokkenheid van miljonairs De feiten 38 Miljonairs niet duurzamer ingesteld, wel maatschappelijk actiever 39 Duurzaam beleggen, extern beleggen 40 Doneren aan goede doelen en maatschappelijke Donaties aan kunst en cultuur, maatschappelijke initiatieven 42 Sociaal-maatschappelijke investerings - instrumenten onbekend 43 Reflectie 45 Interview Renée Steenbergen Het mecenaat is geen pinautomaat 46 Interview Annelies van der Vorm Met geld kun je de wereld een stukje mooier maken 50 Begrippenlijst 54 Onderzoeksverantwoording 56 investeringen 41 Contact en colofon 58 6 Vermogen in Nederland Inhoudsopgave Inhoudsopgave Vermogen in Nederland 7

5 Hoofdstuk 1 CBS Ruim één op de honderd Nederlanders is miljonair Profielschets van de Nederlandse miljonair De feiten Aantal miljonairs blijft stabiel, de samenstelling van de groep varieert De Nederlandse miljonair bezit gemiddeld bijna 3 miljoen Bij ruim de helft van de miljonairs is het vermogen afkomstig uit een eigen onderneming Miljonairs bezitten samen 40% van het totale Nederlandse vermogen Inkomensongelijkheid in Nederland is kleiner dan de vermogensongelijkheid Nederland staat in een internationale vergelijking in de top 15 met % miljonairs van totale aantal huishoudens Ruim één op de honderd huishoudens is miljonair Van alle huishoudens in Nederland heeft 1,2 procent een vermogen van 1 miljoen of meer 1. Dat komt overeen met ruim huishoudens (afbeelding 1). Het percentage miljonairshuishoudens is in de afgelopen jaren in grote lijnen stabiel gebleven, al is de samenstelling door waardeverandering van het vermogen en een gewijzigde samenstelling van huishoudens 2 wel veranderd. Bij de definitie van een miljonairshuishouden gaat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit van een vermogen van meer dan 1 miljoen, waarbij de pensioenopbouw, de waarde van de eigen woning en de eventueel daarbij behorende hypotheek niet in het vermogen zijn meegerekend 3. Wanneer de eigen woning en de daarop rustende hypotheek wel worden meegerekend, dan is ruim 2 procent van de Nederlandse huishoudens miljonair. In een internationale studie van BCG 4, dat het aantal miljonairs bepaalt op basis van US-dollars en dat ook het pensioenvermogen en levensverzekeringen meetelt, komt naar voren dat het aantal Nederlanders met een vermogen van minstens USD 1 miljoen in ,6 procent is, in 2011 was dat 2,1 procent. Afbeelding 2 Top 15 van landen met in % het grootste aantal miljonairs Top-15 van landen met in % het grootste aantal miljonairs Aantal miljonairs-huishoudens als % van het totaal aantal huishoudens, per land, Qatar 14,3% 9 Ver. Arab. Emiraten 4,0% Zwitserland Koeweit Hongkong Singapore 11,6% 11,5% 9, 8, 10 Israël 11 Oman 12 België 13 Canada 3,8% 3,3% 3, 2,8% 6 7 Verenigde Staten Bahrein 4,9% 4,9% 14 Japan 15 Nederland 2,6% 2,6% 8 Taiwan 4,0% BRON: BCG Global Wealth Market-Sizing Database, Nederland in de top15 5 Miljonairs in Nederland en hun vermogen, Zie de onderzoeksverantwoording voor verdere toelichting BRON: CBS 4 Afbeelding 1 Miljonairs in Nederland en hun vermogen Totale vermogen miljonairs in euro s Aantal miljonairs % van het totale Nederlandse vermogen 249 miljard 268 miljard 275 miljard miljard miljard miljard % % 40% 40% 41% 40% Internationaal perspectief In internationaal perspectief op basis van dollars, inclusief pensioenen en exclusief ondernemings vermogen, staat Nederland, uitgedrukt in het percentage miljonairshuishoudens net zoals vorig jaar op plaats 15 met 2,6 procent miljonairs huishoudens. Wereldwijd heeft Qatar de hoogste miljonairsdichtheid (14,3 procent). Op Europese schaal zijn er alleen in Zwitserland en in België relatief meer miljonairs dan in Nederland (afbeelding 2). 8 Vermogen in Nederland Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 Vermogen in Nederland 9

6 Het gemiddelde vermogen per Nederlands huishouden Bezittingen Eigen woning Afbeelding 3 Bank- en spaartegoeden x miljoen euro 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0 Overige Overige schulden Het gemiddelde vermogen per miljonair 0,16 Aandelen en obligaties Hypotheekschuld Vermogen 0,17 0, Het gemiddelde vermogen per miljonair Schulden 0,17 0,17 Vermogen 0,16 BRON: CBS Vermogen en inkomen Nederlandse miljonair bezit bijna 3 miljoen De Nederlandse miljonair bezit gemiddeld een vermogen van bijna 3 miljoen, exclusief de eigen woning (afbeelding 3); de Nederlander heeft een vermogen van Het vermogen van de miljonair is daarmee ruim 50 keer zo hoog als dat van de Nederlander. Van de Nederlandse miljonairs heeft het grootste deel een vermogen tussen de 1 en 2 miljoen (afbeelding 4). Afbeelding 4 Verdeling miljonairs naar hoogte van hun vermogen Verdeling miljonairs naar hoogte van hun vermogen, 01/01/2011 Afbeelding 5 Herkomst vermogen Herkomst vermogen Nederlanders 2013 Uit eigen onderneming Uit loondienst Miljonairs 2013 Miljonairs % 4 40% 5 53% 78% Bezittingen Eigen woning Bank- en spaartegoeden 3,5 2,5 x miljoen euro 3 3,3 3,4 Schulden Vermogen Aandelen en obligaties Hypotheekschuld Vermogen Overige Overige schulden 3,3 3,1 3,2 3,3 Het vermogen van miljonairs is vooral afkomstig uit de eigen onderneming (afbeelding 5). De belangrijkste inkomensbronnen voor de miljonairs zijn de eigen onderneming, inkomen uit arbeid en vermogen. Bij de Nederlander is inkomen uit arbeid veruit de belangrijkste inkomensbron. Het gemiddeld besteedbaar jaar - inkomen van Nederlandse miljonairs is met ongeveer drie maal zo hoog als de van de Nederlander. Miljonairs met inkomen uit vermogen als belangrijkste inkomensbron, hebben het hoogste inkomen: gemiddeld Bijna één op de drie miljonairshuishoudens heeft een besteedbaar jaarinkomen van meer dan Bij de Nederlander komt een inkomen boven een ton nauwelijks voor (afbeelding 6). > 10 miljoen 5-10 miljoen 3-5 miljoen 2-3 miljoen 3% 8% 1 18% 16% 1-2 miljoen 61% Uit beleggingen/ investeringen/ onroerend goed Uit erfenis/ nalatenschap/ schenking Uit ontslagvergoeding/ gouden handdruk 3% 1 5% 7% 9% 39% 43% 36% 27% Uit (vorig) huwelijk 0% 6% Loterij/kansspel gewonnen 0% Anders DATA: GfK; miljonairs 2013 n=252, miljonairs 2012 n=257, Nederlanders 2013 n= ,5 1 0,5 Jaarinkomen miljonair driemaal zo hoog als dat van de Nederlander Afbeelding 6 Besteedbaar jaarinkomen Besteedbaar jaarinkomen, 2010 Jaarlijks besteedbaar inkomen in euro s < < < < > % 15% Bel Bela In In In P S BRON: CBS Vermogensongelijkheid Het vermogen is scheef verdeeld over de Nederlandse huishoudens. De 1,2 procent miljonairshuishoudens bezitten samen 40 procent van het totale vermogen in Nederland. Daarbij bezit de 10 procent meest vermogende huishoudens ruim driekwart van het totale vermogen. In Nederland zijn inkomensverschillen kleiner dan vermogens verschillen. Hierbij speelt het Nederlandse fiscale regime een belangrijke rol. Vermogen wordt relatief mild belast, daar waar inkomen progressief wordt belast en belastingen op inkomens worden gebruikt om de sociale zekerheid te waarborgen. BRON: CBS Vermogen van de miljonair is 50 keer zo hoog als van de Nederlander PEILDATUM: 01/01/ Miljonairs 33% 1% 1 19% Nederlanders 4 41% BRON: CBS JAAR: Vermogen in Nederland Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 Vermogen in Nederland 11

7 Afbeelding 7 Percentage miljonairs per gemeente Percentage miljonairs per gemeente Minder dan 1% 1% tot 1,5% 1,5% tot of meer BRON: CBS PEILDATUM: 01/01/ Gemeenten met of meer miljonairs 1. Blaricum 10,0% 2. Bloemendaal 9,7% 3. Laren (NH) 9, 4. Wassenaar 8,9% 5. Rozendaal 6, 6. Naarden 5,1% 7. Heemstede 4,5% 8. Wijdemeren 4,0% 9. Bergen (NH) 3,9% 10. Westvoorne 3,9% 11. De Bilt 3,7% 12. Alphen-Chaam 3,7% 13. Haren 3,6% Meeste miljonairs in Blaricum minste in Spijkenisse Oegstgeest 3, 15. De Ronde Venen 3,3% 16. Bussum 3,3% 17. Lochem 3, 18. Noordwijk 3, 19. Waalre 3, 20. Muiden 3, 21. Beemster 3, 22. Bodegraven- Reeuwijk 3,1% 23. Oisterwijk 3,1% 24. Vught 3,1% 25. Giessenlanden 3,1% Kenmerken van de miljonair Woonplaats: Blaricum heeft meeste miljonairs Van alle Nederlandse gemeenten heeft Blaricum met 10 procent de hoogste miljonairsdichtheid, gevolgd door Bloemendaal (9,7 procent), Laren (NH) (9,4 procent) en Wassenaar (8,9 procent). In de provincies Utrecht (in Het Gooi en de Vechtstreek), Zeeland en Noord-Holland (in de agglomeratie Haarlem) wonen relatief de meeste miljonairs: 1,5 procent van alle huishoudens is hier miljonair (afbeelding 7). In de gemeente Spijkenisse wonen relatief de minste miljonairshuishouden (0,2 procent), gevolgd door de Zuid-Limburgse gemeenten Landgraaf, Kerkrade en Brunssum met 0,3 procent. Van alle provincies hebben Flevoland, Limburg en Groningen relatief het kleinste aantal miljonairshuishoudens (minder dan 1 procent). Woning: koopwoning van bijna zes ton Miljonairshuishoudens wonen meestal in een koopwoning. Bijna de helft heeft een koopwoning met een WOZ-waarde van meer dan De gemiddelde WOZ-waarde van de miljonairskoopwoning ligt op , ruim twee keer zo veel als de WOZ-waarde van van de Nederlander (afbeelding 8). Opvallend is dat de duurdere koopwoningen niet alleen in het bezit zijn van miljonairs. Integen deel: in 2011 werd 60 procent van alle koopwoningen met een waarde boven 1 miljoen bewoond door niet-miljonairshuishoudens. Tokyo is de miljonairsstad van de wereld Tokyo mag zich meer dan welke andere stad dan ook beschouwen als de miljonairsstad van de wereld. Tokyo telt meer dan US-dollar miljonairs, waarmee het New York City ( ) en Londen ( ) achter zich laat. Op de Europese ranglijst van miljonairssteden wordt Londen gevolgd door Parijs ( miljonairs), Frankfurt ( ), München ( ) en Rome ( ). Frankfurt heeft van alle steden de hoogste miljonairsdichtheid (7,5 procent van de inwoners is miljonair). Londen kent de meeste multimiljonairs * (4.224), voor Tokyo (3.525) en Singapore (3.154). De meeste miljardairs zijn te vinden in New York City (70), Moskou (64) en Londen (54) (Bron: Wealthinsight, 2013). * multimiljonair: meer dan 30 miljoen US-Dollar Afbeelding 8 Woonsituatie Woonsituatie, 01/01/2011 Koopwoning tot Koopwoning Koopwoning Koopwoning Koopwoning > % 25% 11% 6% Miljonairs 20% % 3% 1% 20% Nederlanders Huurwoning 45% BRON: CBS PEILDATUM: 01/01/2011 Man en vijftigplus Miljonairshuishoudens bestaan relatief vaak uit paren, al dan niet mét (36 procent) of zonder (42 procent) thuiswonende kinderen. Slechts 17 procent van de miljonairs woont alleen, bij de Nederlanders is dat 35 procent. Bij ruim driekwart van de miljonairshuishoudens is de man hoofdkostwinner; bij het totale aantal huishoudens ligt dat percentage op 66 procent. Driekwart van de miljonairs is 50 jaar of ouder. De gemiddelde leeftijd van de hoofdkostwinner van een miljonairshuishouden is 59 jaar, acht jaar ouder dan de Nederlander. Autochtoon en hoogopgeleid Van alle Nederlandse miljonairs is circa 90 procent autochtoon. Binnen de miljonairshuishoudens zijn de niet-westerse allochtonen sterk ondervertegenwoordigd: slechts 1 procent van de hoofdkostwinners is van niet-westerse herkomst. Hoofdkostwinners van miljonairshuishoudens zijn doorgaans hoog opgeleid: bijna de helft heeft een opleiding op hbo-niveau of hoger, tegen ruim een kwart van de Nederlanders (afbeelding 9). Bijna 30 procent van de miljonairs heeft een academische opleiding, tegen over 10 procent van de Nederlanders. Hoofdkostwinners van miljonairshuishoudens in de hogere vermogens klassen ( 3 miljoen of meer) hebben iets vaker een academische opleiding dan miljonairs met een vermogen onder 3 miljoen. Miljoenenwoningen nader beschouwd Volgens onderzoek van Calcasa stonden er in 2012 bijna miljoenenwoningen in Nederland. De gemiddelde waarde van deze woningen nam in 2012 met 9,7 procent af, terwijl in dezelfde periode de gemiddelde koopwoning met 5,1 procent in waarde daalde. De duurste straat van Nederland is de Konijnenlaan in Wassenaar met een gemiddelde woningwaarde van 1,975 miljoen en een vierkante meterprijs van Volgens hetzelfde onderzoek bevinden de straten met de meeste miljoenenwoningen zich in Amsterdam; koploper is de Keizersgracht met ruim 138 miljoenenwoningen en een gemiddelde vierkante meterprijs van In de ranglijst van gemeenten met het grootste aandeel miljoenenwoningen scoren Blaricum (29 procent), Bloemendaal en Wassenaar (beide 23 procent) en Laren (22 procent) het hoogst. Deze top vier correspondeert met de gemeenten die de hoogste miljonairsdichtheid kennen. Ruim de helft van de miljonairs woont in een buurt met relatief weinig bebouwing; bij de Nederlander is dat een derde (Bron: Calcasa Jaarverslag 2012 Miljoenenwoningen, 2013). Afbeelding 9 Opleidingsniveau hoofdkostwinner Opleidingsniveau hoofdkostwinner, 01/01/2011 Basisonderwijs, vmbo, mbo1, avo onderbouw Havo, vwo, mbo Hbo, wo-bachelor Wo-master, doctor 29% 20% 17% 17% 16% Miljonairs 35% 11% 10% Nederlanders 41% 3 BRON: CBS PEILDATUM: 01/01/ Vermogen in Nederland Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 Vermogen in Nederland 13

8 Miljonairs minder actief op social media wel meer actief op LinkedIn Social media: relatief actiever op LinkedIn Miljonairs hebben, ondanks hun leeftijdsprofiel, toch bijna net zo vaak één of meerdere social media accounts als de Nederlander (afbeelding 10). Ze zijn relatief minder goed vertegen woordigd op Facebook en Twitter, maar relatief vaker actief op het zakelijke sociale medium LinkedIn. In vergelijking met de Nederlander is de miljonair echter minder actief in het lezen en volgen van de sociale media en in het leveren van persoonlijke bijdragen aan deze media. Vrouwelijke miljonairs zijn actiever dan mannelijke miljonairs op sociale media (34 versus 16 procent) en posten ook vaker zelf bijdragen. Vergeleken bij de Nederlander hebben de miljonairs vaker een smartphone of tablet. Ruim twee derde van de miljonairs beschikt over een smartphone en tablet, daarmee de Nederlander achter zich latend (afbeelding 11). Apple is het favoriete miljonairsmerk bij de tablets. Ook bij de smartphones valt de keuze meestal op Apple, maar hier toont de miljonair zich minder eenkennig door ook voor andere merken te kiezen, met name voor Samsung. Afbeelding 11 Gebruik smartphone en en tablet tablet % smartphonegebruikers naar merk Nederlanders Miljonairs iphone (Apple) 16% 29% Samsung 26% 17% HTC 8% 5% Blackberry Nokia 3% Sony 3% Ander merk Geen smartphone 40% 3 Vaker kerkelijk Miljonairs voelen zichzelf vaker dan de Nederlander verbonden met een kerk, godsdienst of levensbeschouwende groep. Iets meer dan een kwart van de miljonairs (26 procent) zegt zich verbonden te voelen met het rooms-katholicisme, gevolgd door 14 procent met het protestantisme. Bijna de helft van heel Nederland (48 procent) vindt zichzelf niet behoren bij een specifieke religie of levensbeschouwing. Bij miljonairs ligt dat percentage op 38 procent. VVD blijft favoriet, maar verliest terrein De VVD blijft de partij voor miljonairs, al verliest ze wel wat steun (afbeelding 12). Veel miljonairs kunnen zich niet vinden in het huidige regeringsbeleid waarin wordt vastgehouden aan de Europese norm van een maximaal begrotingstekort van 3 procent van het bruto binnenlands product. Een kwart van de miljonairs staat achter dit beleid en een derde zou kiezen voor een com promis: wel bezuinigen, maar niet strikt vasthouden aan de 3 procent-norm. Bijna 4 op de 10 wil helemaal niet bezuinigen, maar een beleid van investeren en economische groei stimuleren. Afbeelding 10 Social Social media-accounts media-accounts Bij welke van de onderstaande sociale media heeft u een account? Nederlanders Miljonairs 67% Facebook 53% 27% LinkedIn 36% 25% Twitter 21% 19% Youtube 16% 29% Hyves 1 16% Google+ 11% Blogs Foursquare 21% Geen accounts 26% DATA: GfK 2013; miljonairs n=252, Nederlanders n=301 % tabletgebruikers naar merk Nederlanders Miljonairs ipad (Apple) Samsung Asus, Google Nexus, Sony Ander merk Geen tablet 10% 5% 3% 7% 23% 36% 51% 57% DATA: GfK 2013; miljonairs n=252, Nederlanders n=301 Apple is het favoriete merk voor tablet en smartphone bij miljonairs Afbeelding 12 Stemgedrag en uitslag Tweede Kamerverkiezingen 2012 Stemgedrag en uitslag Tweede Kamerverkiezingen 2012 Op welke partij stemt u voor de Tweede Kamer? Nederlanders april 2013 Miljonairs april 2013 Miljonairs april 2012 Uitslag Tweede Kamerverkiezingen 2012 VVD 1 D66 7% 1 1 8% CDA 6% 7% 9% PVV 1 6% 5% 10% PvdA 8% 6% 8% 50PLUS 9% 6% * PvdD GroenLinks 3% 3% SP 13% 5% 10% Anders 5% 1% 6% Weet niet/ geen opgave 1 17% 25% 25% 27% 36% 4 * In 2012 niet naar gevraagd DATA: GfK ; Nederlanders n=301, miljonairs 2013 n=252, miljonairs 2012 n= Vermogen in Nederland Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 Vermogen in Nederland 15

9 eflectie De miljonair kijkt veel positiever naar de toekomst dan de Nederlander Verwachtingen De miljonair is positiever gestemd dan de Nederlander als het gaat om de verwachtingen over de ontwikkeling van zijn eigen vermogen, de economische vooruitzichten voor de economie en de eigen zakelijke situatie (afbeelding 13). Over de volle linie verwachten miljonairs in de komende twaalf maanden een verbetering, maar ze zijn met name positiever over de verwachte ontwikkeling van het eigen vermogen. In 2012 bleek dat 24 procent hier positief tegenover stond, nu is dat gestegen naar 38 procent. Net als vorig jaar zijn met name de miljonairs met meer dan 5 miljoen optimistisch over de ontwikkeling van het eigen vermogen. In algemene zin zijn het de dertigers, zowel onder de miljonairs als onder de totale Nederlandse bevolking, die het meest positief zijn over de komende twaalf maanden. Waar miljonairs hogere verwachtingen hebben van de ontwikkeling van het eigen vermogen dan van de Nederlandse economie (38 versus 28 procent), is dit voor gemiddeld Nederland juist andersom: 12 procent verwacht een groei van het eigen vermogen, terwijl 17 procent betere vooruitzichten voor de economie als geheel voorziet. Miljonairs: positief, behoudend, dynamisch De Nederlandse miljonair is over het algemeen positief ingesteld, maar ook behoudend en valt het liefst niet op met zijn vermogen. Dus geen grote huizen, maar bescheidenheid en bovendien wordt het huis afbetaald. Positief Uit het onderzoek komt duidelijk naar voren dat de miljonair veel positiever naar de toekomst kijkt dan de Nederlander. Dit is deels te verklaren uit het feit dat de groep miljonairs veel ondernemers kent, een groep is die duidelijk positiever is dan de Nederlander. Kritisch is hij overigens ook, bijvoorbeeld over de manier waarop wij in Nederland omgaan met waardevolle bezittingen. Miljonairs zijn zeer te spreken over de sociale voorzieningen in Nederland, mede omdat men via reizen en werken in het buitenland vergelijkingsmateriaal heeft. Ze benoemen het gevaar dat Nederland te gemakkelijk achterover leunt en te weinig initiatieven ontplooit om de welvaart op peil te houden. Een voorbeeld hiervan is het aantrekken van hoogopgeleid technisch personeel uit het buitenland, in plaats van ervoor zorgen dat er in Nederland meer technici worden opgeleid. Dynamisch De dynamiek zit in de handelsgeest binnen de groep miljonairs, maar ook in de samenstelling van de groep. Waar de omvang van de groep redelijk gelijk blijft, treden er wel veranderingen op in de samenstelling. Dit komt bijvoorbeeld door echtscheidingen, maar ook door veranderingen in de waarde van het vermogen. Het grootste deel van het vermogen van de Nederlandse miljonair komt vaak vanuit de eigen onderneming en de huidige economische tijd heeft niet alleen veel impact op de effectenmarkten, maar ook op ondernemingen. De succesvolle bedrijven van weleer zijn niet per definitie ook vandaag de dag de best presterende bedrijven. Dit vertaalt zich veelal ook door naar de financiële positie van de ondernemer achter de onderneming. Kortom, er zijn veel factoren van invloed op de omvang en samenstelling van de groep miljonairs in Nederland. Dat zal ongetwijfeld de komende jaren ook het geval zijn, hetgeen deze groep dynamisch en interessant maakt. eflectie Afbeelding 13 Verwachtingen over de Nederlandse economie en Verwachtingen het eigen over vermogen de Nederlandse voor economie de komende het eigen 12 vermogen maanden Enige tot sterke verbetering Ontwikkeling eigen vermogen De vooruitzichten voor de Nederlandse economie in het algemeen De economische vooruitzichten voor eigen zakelijke situatie/ eigen bedrijf 1 Nederlanders 23% Miljonairs % Nederlanders 28% Miljonairs % Miljonairs % Nederlanders 23% 38% Miljonairs % Miljonairs 2012 Miljonairs 2013 Behoudend Positief en kritisch worden vergezeld door een enigszins behoudende attitude, ook naar de eigen omgeving. Denk daarbij aan de kinderen, maar ook aan de eigen financiën. Doorgaans zijn miljonairs kritisch op hun eigen kinderen en benadrukken het belang dat zij op eigen benen moeten kunnen staan. Het behoudende treffen we ook aan in zaken als de eigen woning. Daarom is het ook niet opzienbarend dat de meeste woningen met een waarde boven de 1 miljoen met name worden bewoond door nietmiljonairs. In veel opzichten leiden miljonairs een onopvallend bestaan en wonen in relatief bescheiden huizen. In het verlengde daarvan zien we ook bij miljonairs, ondanks de fiscale aantrekkelijkheid om een woninghypotheek in stand te laten, een duidelijke trend naar het gedeeltelijk aflossen van hypotheken. DATA: GfK; miljonairs 2013 n=252, miljonairs 2012 n=257, Nederlanders n= Vermogen in Nederland Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 Vermogen in Nederland 17

10 Cultuur zegt veel over de vermogensbeheerder Lars Dijkstra chief investment officer bij Kempen Capital Management Wealth preservation is van groot belang voor vermogenden. Ze willen er zeker van zijn dat hun vermogensbeheerder zorgvuldig omspringt met hun geld. De vraag is hoe je zo n vermogens beheerder kunt vinden. Let op de cultuur. Als die echt is gericht op de langere termijn is dat in het voordeel van de klant, zegt Lars Dijkstra, chief investment officer bij Kempen Capital Management. Hij hanteert vijf criteria bij het vinden van een goede vermogensbeheerder. Dijkstra, 22 jaar werkzaam in het vermogensbeheer, begrijpt dat klanten kijken naar rendementscijfers, maar waarschuwt die als absolute maatstaf te gebruiken. Bij de selectie van een vermogensbeheerder moet je niet alleen naar de behaalde resultaten kijken, maar in eerste instantie naar criteria die iets zeggen over de cultuur van de vermogens beheerder. Volgens Dijkstra is cultuur een betere voorspeller van goede prestaties. Diverse onderzoeken wijzen op een positief verband. Probleem is dat je cultuur op de een of andere manier moet definiëren. In de zoektocht naar de betere vermogensbeheerders hanteer ik daarom vijf criteria. 1. Specialisatie Ik geloof niet in vermogensbeheerders die zeggen dat ze op alle markten thuis zijn, maar heb meer vertrouwen in kleinere specialisten die zich focussen op een bepaalde markt. Vergelijk het met kaas uit de supermarkt en kaas bij een speciaalzaak. De kans op een bijzonder kaasje bij een boetiek is een stuk groter. Ook in de sport zie je dat specialisten records breken; niet de tienkampers. In verschillende beleggingscategorieën is het daarom speuren naar specialisten die het na kosten beter doen dan de index. In sommige categorieën kun je uitwijken naar passieve trackers. Die hebben lage kosten en volgen de index. Per markt kies je voor een overwegend passieve of actieve aanpak. Vaste grenzen zijn er niet, want die kunnen in de loop van de tijd verschuiven. Zo blijkt het nu heel moeilijk actieve vermogensbe heer ders te vinden die waarde toevoegen in opkomende markten. Dat kan over een paar jaar weer anders liggen. 2. mede-aandeelhouder Ik heb een voorkeur voor vermogensbeheerders die zelf ook (mede-)eigenaar zijn van hun bedrijf. De ervaring leert dat die meer op de lange termijn gericht zijn en minder snel zullen overstappen naar een ander bedrijf. Gevolg van deze keuze is eveneens dat je dan vaak uitkomt bij relatief kleinere vermogensbeheerders. Als een vermogensbeheerder onderdeel is van een groot financieel conglomeraat is de kans aanwezig dat de aandeel houder bij slechte resultaten gaat aandringen het beleggings beleid om te gooien. Dat staat in schril contrast met het vasthouden aan een beleggingsvisie op de langere termijn. Het gevaar is dat het beleggingsbeleid na twee of drie matige jaren moet worden gewijzigd. Dat noemen wij het carrièrerisico: de portfoliomanager verandert zijn beleggingsbeleid omdat hij bang is dat hij anders zijn baan verliest. 3. Gelijkschakeling van belangen Het zoveel mogelijk op één lijn brengen van de belangen van werknemers, aandeelhouders en klanten heeft veel raakvlakken met de aandeelhoudersstructuur. Als de beleggers eigenaar of deels eigenaar zijn van de vermogensbeheerder lopen de belangen al deels gelijk. Het is daarom belangrijk dat beleggers geld steken in hun eigen fonds. Dat is dé manier om te laten zien dat je gelooft in het product dat je verkoopt aan je klant. Bijkomend voordeel van fondsmanagers die eigen geld in hun fonds steken, is dat ze kritisch zijn op de kosten. Als je vindt dat de kosten te hoog zijn om er zelf geld in te stoppen, is dat moeilijk uit te leggen aan de klant. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat de fee lager is als fonds managers zelf mee beleggen. Bovendien zullen ze het aantal transacties zo laag mogelijk houden, omdat anders de transactiekosten te veel oplopen. 4. Samenstelling en stabiliteit van team Sommige fondsmanagers hebben een soort sterrenstatus. Nadeel van die constructie is dat het fonds zijn aantrekkelijkheid verliest zodra de sterbelegger overstapt naar een andere fondsbeheerder. Een stabiel team is daarom veel belangrijker dan een sterbelegger. Het team moet zijn samengesteld uit persoonlijkheden die elkaar aanvullen en uitdagen. Deze teamaanpak betekent niet dat wordt ingeleverd op slagvaardigheid en creativiteit. De beslissingsbevoegdheden moeten goed zijn vastgelegd. Dat voorkomt dat een team gaat zitten polderen en daardoor pas met ideeën komt als de hele markt dat idee al heeft omarmd. In de zoektocht naar de betere vermogensbeheerders hanteer ik vijf criteria 5. Langetermijnvisie Fondsaanbieders moeten verder kijken dan een paar jaar. Ze moeten een visie hebben die ze niet wijzigen als het een paar jaar tegenzit. Je kunt het onder meer zien aan de omloopsnelheid van de portefeuille. Een lage omloopsnelheid betekent niet alleen lagere kosten, maar ook een sterk geloof in eenmaal gemaakte keuzes. De vijf genoemde selectiecriteria voor een vermogensbeheerder gaan als het goed is hand in hand. Je mag bijvoorbeeld verwachten dat een team dat ook aandeel houder is, meer oog heeft voor de lange termijn dan beleggers die minder binding hebben met hun werkgever. Nadat fondsaan bieders zijn geselecteerd op de bovenstaande criteria is het zaak op gesprek te gaan bij de fondshuizen met de beste papieren. We bezoeken de teams vaak meerdere keren. We praten niet alleen met de fondsmanager, maar ook met analisten. Zo krijgen we een goede indruk hoe teams functioneren. omslag vraagt om direct contact Specialisten hebben volgens Dijkstra het tij mee. Grote vermogensbeheerders die onderdeel zijn van een financieel conglomeraat zitten tussen twee vuren. Aan de ene kant moeten ze opboksen tegen aanbieders van goedkope trackers en aan de andere kant moeten ze beter presteren dan de kleinere, gespecialiseerde beleggers. Specialisten en trackers winnen marktaandeel ten koste van de grote vermogensbeheerders. Steeds meer wordt het belang erkend van een evenwichtige verdeling van de belangen van klanten, personeel en aandeelhouders. Dijkstra hoopt dat door deze omslag bij vermogensbeheer ders de nadruk meer op beleggen op de lange termijn komt te liggen en minder op de verkoop van producten. Voor deze verandering pleit hij ook in The 300 Club, een internationaal platform van 300 toonaangevende vermogensbeheerders. De omslag vraagt om direct contact tussen klant en vermogens beheerder. Een goede vermogens beheerder heeft begrip voor zowel de dromen als de nachtmerries van de klant. Ook zal hij duidelijk moeten maken wat klanten wel en niet van hem kunnen verwachten. 18 Vermogen in Nederland Interview Interview Vermogen in Nederland 19

11 Hoofdstuk 2 Eerste prioriteit Van Tweede Lanschot 8% prioriteit Dutch Wealth Report Derde 2013 priori Mijn vermogen gebruiken om nu v Doorgeven van vermogen aan volge Mijn vermogen gebruiken om later v Het vermogen van de miljonair: de trends Vermogensbehoud belangrijker dan vermogensgroei Afbeelding 1 Investeren/beleggen in zaken die een hoog rendem Investeren/beleggen in zaken die mijn persoonlijke interesse Goede d Investeren/beleggen in zaken die Prioriteiten ten aanzien van het vermogen van miljonairs Prioriteiten ten aanzien van het vermogen, va miljonairs De feiten Sinds de crisis zijn miljonairs meer gaan sparen en minder gaan beleggen Belang van duurzaam sparen en beleggen neemt niet toe Bijna de helft van de miljonairs spreidt vermogen over minimaal drie partijen De helft van de miljonairs belegt het vermogen grotendeels zelf, maar aandeel vermogensbeheer groeit Trends in vermogen Nederlandse miljonairs vinden vermogensbehoud belangrijker dan vermogensgroei (afbeelding 1). Dit kwam ook al naar voren uit het onderzoek Vermogen in Nederland van vorig jaar. Vermogensgroei is met name een prioriteit voor de vrouwelijke en jongere miljonairs (tot 50 jaar), vermogenden met meer dan 5 miljoen, miljonairs die behoren tot het oude geld 1 en de toekomstgerichten. 2 Mannen, zestigplussers, miljonairs die zich in het politieke midden bevinden en miljonairs die het grootste deel van hun vermogen in beheer geven, zijn meer gericht op vermogensbehoud. Voor zestigplussers is het belang van het in stand houden van het vermogen evident. Immers, hoe ouder de miljonair, hoe belangrijker vermogen wordt als bron van inkomen waar men van moet leven. Laten groeien Weet niet/ geen mening 4 3% Behouden 53% Bijna 60% van het vermogen van miljonairs zit in aandelen en obligaties 4 Laten groeien 53% Behouden Data Gfk 2013; n=252 Data Gfk 2013; n= Vermogen in Nederland Hoofdstuk 12 Hoofdstuk 2 Vermogen in Nederland 21

12 Vermogen grotendeels in aandelen: beweging naar sparen lijkt te stabiliseren Miljonairs hebben ruim de helft van hun vermogen in aandelen en obligaties zitten, bank- en spaartegoeden beslaan 13 procent. Bij de Nederlander is deze verhouding net andersom: ruim de helft van hun bezit bestaat uit bank- en spaartegoeden en 17 procent uit aandelen en obligaties (afbeelding 2). Miljonairs hebben gemiddeld aan spaartegoeden; bij de Nederlander ligt dat bedrag veel lager op Hoe hoger het vermogen van de miljonair, hoe groter het deel dat hij belegt in aandelen en obligaties. Zo hebben huishoudens met een vermogen van 10 miljoen of meer, 78 procent van hun bezit in aandelen en obligaties belegd. Bij miljonairs met een vermogen tussen de 1 en 2 miljoen ligt dit percentage op 38 procent. Het relatieve aandeel van andere vermogensklassen (banken spaartegoeden, onroerend goed buiten de eigen woning, roerend goed en ondernemingsvermogen) neemt af naarmate het vermogen groter is. In de afgelopen jaren zijn miljonairs meer gaan sparen en minder gaan beleggen. Vergeleken met vorig jaar lijkt de situatie zich te stabiliseren (afbeelding 3). Afbeelding 2 Samenstelling bezittingen Samenstelling bezittingen, in %, 01/01/2011 Nederlanders Bank- en spaartegoeden Aandelen en obligaties Miljonairs Onroerend goed (excl. eigen woning) Roerende zaken Ondernemingsvermogen 5% 5% 5% 13% 17% 23% 19% 5 BRON: CBS PEILDATUM: 01/01/2011 Miljonairs zijn meer gaan sparen en minder gaan beleggen 59% Afbeelding 4 Kansrijke beleggingscategorieën volgens miljonairs Kansrijke beleggingscategorieën volgens miljonairs Wat is volgens u op dit moment de meest kansrijke beleggingscategorie? Aandelen Onroerend goed Obligaties Grondstoffen Private equity Alternatieve beleggingen (bijv. goud) Hedgefunds Weet ik niet/geen mening 1 Hoe hoger opgeleid, hoe vaker men aandelen kansrijk acht. 3 6% 9% % 2 Hoe vermogender, hoe kansrijker men obligaties acht. 21% 25% 27% Vooral dertigers achten private equity kansrijk. DATA: GfK 2013; n=252 Vertrouwen in beheerder Hoewel de meeste miljonairs hun vermogen over meerdere partijen spreiden, blijft de meerderheid vertrouwen op eigen kennis en oordeel ten aanzien van het vermogen en zien ze voor zichzelf de belangrijkste rol weggelegd bij de uiteindelijke beleggingsbeslissingen. Tegelijkertijd is de verwachting dat de bank of vermogensbeheerder meer rendement uit het vermogen kan halen dit jaar toegenomen met 8 procentpunt. Bij miljonairs is er een tweedeling wat betreft de beleggingsfilosofie. Er zijn de voorstanders van frequent en actief handelen op de beurs. En aan de andere kant staat een bijna even groot aantal minder actieve beleggers (afbeelding 6). Het aantal miljonairs dat verwacht door frequent en actief te handelen meer rendement op de aandelenbeurzen te halen, is dit jaar met 5 procentpunt gedaald. Afbeelding 6 Beleggingsfilosofie miljonairs Beleggingsfilosofie miljonairs De meerderheid van de miljonairs ziet aandelen als de meest kansrijke beleggingscategorie. Andere beleggingscategorieën volgen op enige afstand met onroerend goed, obligaties en grondstoffen. Private equity, alternatieve beleggingen en hedgefunds worden door een kleiner deel van de miljonairs als kansrijke beleggingscategorieën gezien (afbeelding 4). Duurzaam sparen en beleggen zitten bij miljonairs niet in de lift. Zo geeft 9 procent van de miljonairs aan dat men in vergelijking met een jaar geleden een groter deel van het vermogen op een duurzame wijze onderbrengt, 10 procent zegt dat ze juist een kleiner deel duurzaam is gaan beleggen of sparen. Omgaan met vermogen 45% van de miljonairs heeft het vermogen, en daarmee ook een deel van het financiële risico, gespreid over minimaal drie partijen (afbeelding 5). Slechts 1 op de 7 brengt het gehele vermogen bij één bank of vermogensbeheerder onder. Zo is circa een kwart van de miljonairs met de kleinere vermogens, miljonairs van zeventigplus en miljonairs die zich niet bezighouden met de financiële actualiteit, wat minder geneigd om het vermogen over meerdere partijen te spreiden. Afbeelding 3 Veranderingen in onderbrengen vermogen door miljonairs Veranderingen in onderbrengen vermogen door miljonairs Heeft u sinds begin vorig jaar een groter of een kleiner deel van uw vermogen ondergebracht op de onderstaande manieren? Bank- en spaartegoeden, deposito s Groter deel Gelijk deel Kleiner deel Weet niet / niet van toepassing Aandelen, obligaties, beleggingsfondsen, trackers, indexfondsen, derivaten, opties, futures en structured products 15% 20% 4 23% 15% Zakelijk onroerend goed, tweede huis Verzamelobjecten, zoals kunst, antiek, auto s, boot Grondstoffen, zoals goud 39% 1 23% 9% 8% 17% 11% 33% 11% 17% 18% 36% 20% 26% 11% 30% 6% 7% 19% 6% 7% 15% 5% 30% 33% 2 53% 56% 68% 6 73% Veranderingen in duurzaam beleggen door miljonairs Over hoeveel partijen heeft u uw vermogen gespreid? Heeft u sinds begin vorig jaar een groter of een kleiner deel van uw vermogen duurzaam belegd en/of gespaard? Afbeelding 5 Spreiding vermogen door miljonairs Spreiding vermogen door miljonairs Groter deel Gelijk deel Bij één partij Kleiner deel Bij twee partijen Weet niet / niet van toepassing % 3 Bij 10% drie partijen 49% % 3 Bij vier 10% partijen 45% DATA: GfK; miljonairs 2013 n=252, miljonairs 2012 n=257 Bij vijf partijen of meer Weet niet/wil niet zeggen 16% 10% 10% 19% 17% 28% 33% Ik wil passief beleggen Als u moet kiezen, welke beleggingsfilosofie past dan het best bij u? Weet niet/geen antwoord Ik beleg niet/ niet van toepassing 13% 20% 33% 3 Ik wil actief beleggen (beter rendement dan de markt behalen d.m.v. het beleggen in individuele titels) Ik wil passief beleggen (marktvolgend, vergelijkbaar marktrendement; bijv. met trackers) 3 Ik wil actief beleggen % 15% 6% 70% DATA: GfK; miljonairs 2013 n=252, miljonairs 2012 n=257 DATA: GfK 2013; n=252 DATA: GfK 2013; n= Vermogen in Nederland Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 2 Vermogen in Nederland 23

13 eflectie 25% van de miljonairs geeft meer dan de helft van zijn vermogen in beheer Afbeelding 7 Wijze van beleggen door miljonairs Spreiden vermogen door miljonairs Welk % van het belegd vermogen heeft u in... beheer advies execution only 16% 20% 16% 1 16% 19% 20% 16% 18% % 18% 17% 25% % 37% 43% 46% 46% 50% % vermogen Geen vermogen in beheer, advies of execution only Tweedeling in beleggingsfilosofie: actief en passief Ruim één op de vijf miljonairs gelooft meer rendement te behalen door te beleggen in actief beheerde fondsen. Daar staat een bijna net zo groot percentage miljonairs tegenover dat juist gelooft in de passieve beleggingsvariant via indexbeleggen en het beleggen in trackers. Net als in 2012 belegt de helft van de miljonairs het vermogen grotendeels zelf (execution only). Ook het deel miljonairs dat het vermogen (deels) in advies heeft, blijft stabiel. Miljonairs lijken wel iets vaker een groter deel van hun vermogen in beheer te geven bij een bank of vermogensbeheerder (afbeelding 7). Ruim een derde van de miljonairs zegt het liefst online (of mobiel) te handelen, zonder tussenkomst van een adviseur. Dit zijn vooral execution only beleggers. Aan de andere kant stelt 44 procent van de miljonairs prijs op een gesprek met een adviseur (afbeelding 8). Afbeelding 8 Kanaal voor uitvoeren beleggingstransacties miljonairs Kanaal voor uitvoeren beleggingstransacties miljonairs Van welk kanaal maakt u het liefst gebruik voor het uitvoeren van beleggingstransacties? Zonder adviseur mobile/apps Anders Persoonlijk gesprek met adviseur 1 6% 28% 29% 6% 16% Zonder adviseur online Online contact adviseur Telefonisch gesprek met adviseur 4 stelt prijs op gesprek met adviseur Vermogen: controle en vertrouwen De helft van de Nederlandse miljonairs belegt het vermogen grotendeels zelf, zonder tussenkomst van een adviseur. Een opvallend hoog percentage, aangezien beleggen de nodige kennis en ervaring vraagt. De reden waarom men zelf wil beleggen is duidelijk: meer dan de helft van de miljonairs is ondernemer of ex-ondernemer die het vermogen (deels) hebben opgebouwd met een eigen bedrijf. In de periode van het ondernemerschap zijn zij doorgaans nauw betrokken bij het financiële reilen en zeilen van hun bedrijf. Na de verkoop hebben veel ondernemers moeite om het beheer van het zorgvuldig opgebouwde vermogen en daarmee gevoelsmatig ook de controle hierover uit handen te geven. Het gevoel van niet meer in control zijn moet dan worden gecompenseerd door het vertrouwen dat de miljonair stelt in zijn bank of vermogensbeheerder. Zelf aan de knoppen Nederlanders zitten dus het liefst zelf aan de knoppen als het om beleggen gaat, al dan niet ondersteund door een beleggingsadviseur. Dat blijkt overigens niet alleen uit het zelf beleggen van de miljonairs, maar ook uit het feit dat beleggingsadvies en execution only in Nederland in vergelijking met het buitenland een relatief groot markt - aandeel hebben ten opzichte van vermogensbeheer. Een mogelijke verklaring voor deze neiging om zelf te beleggen is dat Nederlanders het grootste deel van hun vermogen het pensioenvermogen al verplicht in beheer hebben gegeven via een pensioenfonds. Over het vrij beschikbare vermogen wil men dan zoveel mogelijk directe betrokkenheid en zeggenschap hebben, wat de hoge mate van doe-het-zelf beleggen verklaart. Op basis van de onderzoeksresultaten van dit jaar lijken ook miljonairs wat meer te draaien richting vermogensbeheer. Deels hangt dit waarschijnlijk samen met het besef dat zelf beleggen steeds meer tijd en kennis vraagt om risico s goed te kunnen beoordelen en de markt te volgen. Vertrouwen geschaad Het vertrouwen in de markten en in financiële instellingen is de afgelopen jaren flink geschaad door de bancaire en financiële crisis. Ook heeft het gebrek aan transparantie van de beleggingsproducten het vertrouwen op de proef gesteld, het belang van de klant stond bovendien niet altijd voorop. Er is de sector veel aan gelegen om het vertrouwen terug te winnen. Simpel en transparant zijn de sleutelwoorden. Er lijkt in dit opzicht een kentering te zijn aangezien uit het onderzoek dit jaar blijkt dat meer miljonairs verwachten dat hun bank of vermogensbeheerder betere rendementen uit hun vermogen kan halen dan zijzelf zouden kunnen. De weg naar boven wat betreft vertrouwen in expertise lijkt ingeslagen, maar het zal nog wel even duren eer het vertrouwen weer helemaal terug is. eflectie 0-50% vermogen Weet niet/ wil niet zeggen DATA: GfK; miljonairs 2013 n=252, miljonairs 2012 n=257 DATA: GfK 2013; n= Vermogen in Nederland Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 12 Vermogen in Nederland 25

14 Niet elk dubbeltje hoeft een kwartje te worden Henriëtte Prast hoogleraar gedragseconomie Mensen wijken op talloze manieren af van de homo economicus die economen voor hun gemak in hun modellen opvoeren. Dat geldt zeker ook voor vermogenden. Hoogleraar gedragseconomie Henriëtte Prast geeft een aantal redenen waarom miljonairs hun financiën vaak niet plannen. Dat kunnen ze zich veroorloven. Dat is ook een vorm van vrijheid. Het verbaast Prast niet dat veel vermogenden geen financieel plan hebben. Op het eerste gezicht zou je misschien verwachten dat juist mensen met een flink vermogen meer doen aan financiële planning, zegt Prast, die deeltijd hoogleraar is aan de Universiteit van Tilburg. Daarnaast is ze lid van de raad van toezicht van toezichthouder AFM en lid van de commissie die vorderingen op het gebied van corporate governance volgt. Het kan een rationele keus zijn om niet te plannen, omdat je als vermogende toch genoeg hebt en je tijd beter kunt gebruiken. Beter in de zin van: leukere dingen doen, of met je talent dingen doen die financieel meer opleveren dan wat extra rendement op je vermogen. Mentaal boekhouden In het algemeen doen mensen in meer of mindere mate aan mentaal boekhouden, zegt Prast. Dat betekent niet dat ze fysieke spaarpotjes hebben met geld voor doelen als kleding, vakantie en noodgevallen. Ze plannen vaak niet eens bewust door een mentale stempel te zetten op geld dat ze ontvangen. Zo houden ze overzicht. Uit onderzoek van een collega blijkt bijvoorbeeld dat een extra euro kinderbijslag veel vaker wordt gebruikt voor schoenen of kleding van de kinderen dan een extra euro inkomen. Puur rationeel zou je een extra euro aan wenden voor datgene dat het gezin het meeste nodig heeft op dat moment, zegt Prast. Dit fenomeen zie je ook bij vakantiegeld. Hoewel het een erg paternalistisch mechanisme is, hebben veel werknemers deze vorm van gedwongen sparen liever dan elke maand een iets hoger salaris. Hoe minder mensen te besteden hebben, hoe meer ze doen aan mentaal boekhouden. Dat geeft houvast. Het is een vorm van plannen. Bij vermogenden komt dat veel minder voor. Die hebben het domweg niet nodig hun inkomsten op die manier te bestemmen voor een bepaald doel, aldus Prast. De gedragseconoom noemt nog een reden waarom vermogende particulieren doorgaans niet al te veel belang hechten aan financiële planning: de selfserving bias. Het zijn succesvolle mensen die hier aan het woord komen. Mensen zijn geneigd om de eigen bijdrage aan hun succes te overschatten, en de factor geluk te onderschatten. Ze denken misschien: Ik heb fortuin gemaakt zonder een plan. Waarom zou ik nu opeens een plan nodig hebben? Adviseurs Dit vertrouwen in de eigen kwaliteiten is ook medebepalend voor de houding van miljonairs ten opzichte van allerlei adviseurs. Ze vrezen bijvoorbeeld dat een adviseur minder zorgvuldig met andermans geld omgaat, maar denken ook dat ze het zelf beter weten. Dat is een reden om zaken zoveel mogelijk in eigen hand te houden. Dit kan een vorm van zelfoverschatting zijn. Iedereen lijdt in zekere mate aan zelfoverschatting, maar bij vermogende particulieren is het door de eerder genoemde selfserving bias wellicht meer het geval. Prast wijst op een ander verschijnsel dat afwijkend gedrag van vermogenden kan verklaren. Je kunt mensen indelen naar de mate waarin ze zich zelf verantwoordelijk voelen voor hun daden. Een deel van de mensen geeft de schuld van tegenvallers aan anderen of aan pech. De andere groep ziet zichzelf als verantwoordelijk. Het zou me niet verbazen als miljonairs vaker tot de tweede groep behoren. Gevolg is dat ze ook kritischer zijn over adviseurs. Ze willen de touwtjes in handen houden. Voorzichtige aanpak Het onderzoek onder miljonairs illustreert volgens Prast eveneens dat vermogenden zich ondanks hun vaak zakelijke achtergrond niet opstellen als najagers van het hoogste rendement. Uit veel antwoorden blijkt dat behoud van het vermogen hoger wordt aangeslagen dan vermogensgroei, zegt de econoom. Niet ieder dubbeltje hoeft blijkbaar een kwartje te worden. Lang niet alle vermogenden zijn uit op het hoogste rendement en de allerbeste fiscale constructies. Ze willen uiteraard dat het goed is geregeld, maar kunnen goed leven met een gemiddeld rendement. Bovendien is de impact van een tegenvaller, minder groot dan bij iemand die geen enkele buffer heeft, zegt Prast. Als het vermogen al langer in de familie zit, is die risicomijdende houding goed te begrijpen. Het is bekend dat mensen minder snel gaan gokken met het geld van opa. Maar ook bij zelf opgebouwd kapitaal is een voorzichtige aanpak te verklaren. Veel ondernemers zijn vermogend geworden omdat ze veel tijd en energie staken in iets waarin ze geloofden. Geld verdienen is daarbij wel belangrijk, maar niet het voornaamste doel. Miljonairs durven eerlijk te zeggen dat geld gelukkig maakt Betrokkenheid Dat is volgens Prast ook de reden dat de eigenaar van een familiebedrijf soms andere beslissingen neemt dan managers in loondienst bij een beursgenoteerde onderneming. De eigenaar voelt een enorme betrokkenheid bij zijn zaak en de mensen die er werken. Die zal er alles aan doen het bedrijf in stand te houden, terwijl een ingehuurde manager wellicht eerder zal besluiten een onderdeel te verkopen als dat financieel gunstig uitpakt. Voorzichtigheid met geld is eveneens troef bij mensen die in loondienst fortuin hebben gemaakt, zo blijkt uit het onderzoek. Ik vind het opvallend hoeveel mensen in loondienst vermogend zijn geworden. Ik had een veel hoger percentage ondernemers verwacht. Ook de niet-ondernemers hebben vaak een beroep dat ze met grote inzet uitoefenen. Denk aan artsen, juristen of accountants. Die besteden hun tijd vast liever aan dat beroep dan aan het beheer van hun vermogen. Vaak levert dat meer op dan bezig zijn met je geld. Dat vermogen niet per se hoeft te groeien, betekent niet dat de miljonairs geld niet belangrijk vinden. Het is aangenaam te zien dat miljonairs ook eerlijk durven te zeggen dat geld gelukkig maakt. Als je alle andere factoren gelijk laat, word je nu eenmaal gelukkiger van meer geld, blijkt uit de cijfers. Als dat niet het geval was, zouden we raar bezig zijn met z n allen. Goede doelen Het valt me op dat vermogenden niet meer willen geven aan goede doelen dan de gemiddelde Nederlander, zegt Prast. Dat de overheid bezuinigt op ontwikkelingshulp en cultuur is voor vermogenden niet direct aanleiding meer te schenken. Dat verbaast me eigenlijk wel, maar ik kan me ook voorstellen dat ze vinden dat ze al een bijdrage leveren door de belasting die ze betalen. Ze betalen in zekere zin drie keer: over hun inkomen, over hun vermogen en later over hun nalatenschap. Je kunt de redenering met een knipoog ook omdraaien: ze zijn vermogend geworden omdat ze zo weinig hebben weggegeven. In de Verenigde Staten is filantropie onder vermogenden meer ingeburgerd. Amerikaanse rijken betalen minder belasting. Die hebben meer dan hier het gevoel dat ze iets moeten teruggeven aan de samenleving. Denk aan alumni die hun universiteit ondersteunen met flinke bedragen. Al blijkt uit recent onderzoek dat ze dat ook doen omdat ze hopen dat hun kind dan meer kans heeft om te worden toegelaten. 26 Vermogen in Nederland Interview Interview Vermogen in Nederland 27

15 Hoofdstuk 3 De volgende generatie De feiten Een groot deel van de miljonairs denkt dat hun kinderen het minder krijgen dan zij Kinderen moeten het zelf maken, maar het gros van de miljonairs draagt bij leven al vermogen over Overdracht van het familiebedrijf binnen de familie is belangrijk, maar geen must Meer aandacht voor nalatenschapsplanning Ruim één op de tien Nederlanders zegt zich (enigszins) bewust met de planning van de nalatenschap bezig te houden. Bij vermogende Nederlanders ligt dit percentage veel hoger: de helft van de miljonairs zegt hiermee bezig te zijn. Van de miljonairs heeft een grote meerderheid een testament, tegen slechts een kwart van de Nederlanders. Miljonairs hebben vanaf een jaar of 40, en zeker vanaf 50 jaar, vaak een testament opgesteld. Bij Nederlanders is dit eigenlijk pas echt bij zeventigplussers het geval. Daarnaast trouwen miljonairs vaker op huwelijkse voorwaarden dan de Nederlander en is veel vaker een vriend of familielid aangewezen om de nalatenschap af te handelen. Ook heeft ruim één op de vijf miljonairs een uitvoerig financieel plan/estate plan opgesteld (afbeelding 1). Volgens cijfers van het CBS waren er in 2009 bijna Nederlanders die een nalatenschap ontvingen. In totaal ging het om 11,2 miljard bruto; 0,2 procent ontving 1 miljoen of meer. Bij deze laatste groep is in een derde van de gevallen de partner de ontvanger van de nalatenschap, in de helft van de gevallen de kinderen en verder kregen rechtspersonen, zoals kerkelijke, levensbeschouwelijke, charitatieve, culturele, wetenschappelijke of algemeen nut beogende instellingen (ANBI s), een nalatenschap (afbeelding 2). Afbeelding 2 Nalatenschappen Nalatenschappen Totale som aan nalatenschappen (bruto) 11,2 miljard euro Waarvan aan nalatenschappen boven de 1 miljoen euro: 860 miljoen euro Totaal aantal verkrijgers van een nalatenschap Waarbij het nalatenschappen boven de 1 miljoen euro betreft in 370 gevallen % van totaal aantal verkrijgers 0, Nalatenschappen hoger dan een miljoen naar verkrijger Partners Overige personen Kinderen Rechtspersonen algemeen belang 120 Afbeelding 1 Nalatenschapsplanning Nalatenschapsplanning Miljonairs plannen hun nalatenschap bewuster dan de Nederlander Nederlanders Miljonairs Testament opgesteld 27% 69% Op huwelijkse voorwaarden 17% getrouwd 37% Levensverzekering afgesloten 25% 30% Vriend of familielid aangewezen om 8% te zijner tijd nalatenschap af te handelen 25% Uitvoerig financieel plan/ estate plan opgesteld 21% Estate planner/adviseur voor 0% nalatenschapsplanning in arm genomen 11% Opvolgingsplan voor mijn 0% onderneming opgesteld 7%* Vermogen afgezonderd 0% (in trust/apv) 6% Wil niet zeggen 6% 9% Geen van deze 46% 8% * Van miljonairs die op dit moment ondernemen, heeft 15% een opvolgingsplan DATA: GfK 2013; miljonairs n=252, Nederlanders 2013 n=301 BRON: CBS PEILJAAR: % van de miljonairs heeft een testament 28 Vermogen in Nederland Hoofdstuk 13 Hoofdstuk 3 Vermogen in Nederland 29

16 Verruiming van schenkingsvrijstelling Aan de zorgen om de volgende generatie kan deels worden Verwachte tegemoetgekomen financiële situatie door kind gebruik te maken van de verruimde schenkingsvrijstelling voor de schenking Veel beter Enigszins beter Gelijk voor de eigen woning. Schenken voor de eigen woning Enigszins slechter Veel slechter wordt Weet grotendeels niet/ n.v.t ingegeven door de situatie op de woningmarkt (minder financieringsbereidheid van 11% banken, bestaande 2 financieringen onder water) is het Belastingplan 2014 voorgesteld 1 de bestaande schenkingsvrijstelling 7% Miljonairs te vergroten en te verruimen. Bij het 37% ter perse gaan van deze uitgave was het Belastingplan nog niet tot wet verheven, 33% 2 maar de regeling luidt in grote lijnen 2 als volgt: Schenkingen tot zijn vrijgesteld van schenkbelasting als het een schenking betreft van een eigen woning, dan wel bestemd is 9% voor de financiering van 25% de aankoop van een eigen woning. Verbetering, 2 onderhoud en afkoop van zakelijke rechten terzake van een eigen woning Nederlanders van begunstigde zijn ook 6% kwalificerende investeringen, net zo goed als een schenking ter aflossing 17% van restschulden eigen woning. 10% 21% Belangrijke verruiming: de vrijstelling geldt niet alleen in de DATA: verhouding GfK 2013; miljonairs ouders-kind, n=252, Nederlanders maar is n=301 een algemene, zij het tijdelijke (tot ultimo 2014) geldende vrijstelling. Er is ook geen limitering meer aangebracht in de leeftijd van de begunstigde. Ter vermijding van dubbelvoordeel: eerder genoten vrijstellingen, dus alleen in de verhouding ouders-kind, worden wel in mindering gebracht. Zorgen om de komende generatie Miljonairs voelen zich over het algemeen bevoorrecht. Maar liefst 70 procent geeft aan er financieel beter aan toe te zijn dan hun ouders. Voor Nederland als geheel ligt dit percentage lager, op 46 procent. Bij de miljonairs zijn het met name nieuw geld miljonairs 1 en zestig-/zeventigplussers die het financieel beter hebben dan hun ouders (afbeelding 3). De financieel-economische situatie van de volgende generatie wordt veel minder rooskleurig ingeschat. Slechts 23 procent verwacht dat hun kinderen het beter zullen hebben dan zijzelf en 32 procent spreekt expliciet de verwachting uit dat deze generatie het minder zal krijgen (afbeelding 4). Onder miljonairs maken vrouwen zich duidelijk meer zorgen over de financieel-economische toekomst van hun kinderen. Afbeelding 3 Financiële situatie t.o.v. ouders Financiële situatie t.o.v. ouders Veel beter Enigszins beter Gelijk Enigszins slechter Veel slechter Weet niet/ n.v.t 7% 18% 8% 51% 13% Miljonairs 19% 3% 10% 20% 19% Nederlanders 26% 2 DATA: GfK 2013; miljonairs n=252, Nederlanders n=301 Afbeelding 4 Verwachte financiële situatie kind Verwachte financiële situatie kind Veel beter Enigszins beter Gelijk Enigszins slechter Veel slechter Weet niet/ n.v.t 11% 2 1 7% Miljonairs 37% 33% 2 2 9% 25% 2 Nederlanders 6% 17% 10% 21% DATA: GfK 2013; miljonairs n=252, Nederlanders n=301 Financiële situatie t.o.v. ouders In de Nederlandse samenleving heerst de opvatting Veel beter Enigszins beter Gelijk Enigszins slechter Veel slechter Weet niet/ n.v.t 7% 18% 8% 51% 13% 19% Miljonairs Afbeelding 5 Meegeven aan de volgende generatie Wat wilt u aan de volgende generatie meegeven? Nederlanders Goede opleiding Goede opvoeding (normen en waarden) Geluk en vaardigheden om gelukkig te worden Het familiegevoel Het familiekapitaal/ vermogen De familietradities Het netwerk van de familie Het familiebedrijf Weet niet Anders Miljonairs 1% 3% Pensioenstelsel financieren uit het inkomen. De grootaandeelhouders 3% van familiebedrijven zoeken naast bestaande vormen 10% naar alternatieve 20% vormen van pensioenopbouw, 19% bijvoorbeeld door het opbouwen van een substantieel beleggingsdepot zonder fiscale faciliteit (geen aftrek, Nederlanders maar uitkeringen ook niet belast). De collectiviteit in 26% combinatie met het omslagstelsel blijkt immers niet 2 zaligmakend, waardoor beleggen, maar ook sparen wellicht soelaas biedt. DATA: GfK 2013; miljonairs n=252, Nederlanders n=301 7% 16% 23% 1 20% 28% 39% 49% 45% 66% 75% 83% 81% 7 76% DATA: GfK 2013; miljonairs n=252, Nederlanders n=301 dat het huidige pensioenstelsel op de langere termijn niet valt te handhaven. Het is dan ook verrassend te constateren dat juist de Nederlander de toekomst voor zijn nazaten zonniger inziet dan voor zichzelf. Immers, er zal meer moeten worden gespaard (belegd) voor de oude dag, die bovendien statistisch langer zal duren. De vermogende Nederlander weet zichzelf en in mindere mate zijn nazaten daarbij gedekt door het vermogen, maar de Nederlander zal dat moeten Vergeleken met de miljonairs, is de Nederlander iets minder pessi mistisch over de vooruitzichten voor de volgende generatie: eenderde denkt dat de komende generatie het beter zal hebben dan zijzelf en een vijfde denkt dat de komende generatie in financieel-economisch opzicht slechter af zal zijn. Hard werken en sober leven Miljonairs die helemaal zelf hun vermogen hebben opgebouwd, rekenen we tot het nieuwe geld. Zij geven nadrukkelijk aan dat zij dit vermogen zelf hebben gegenereerd, door hard te werken en risico s te nemen. Ze laten daarbij ook trots doorklinken over wat zij hebben bereikt. Miljonairs die tot het oude geld 2 worden gerekend, waren in de kwalitatieve gesprekken opvallend terughoudend om aan te geven dat zij uit een welgestelde omgeving komen. Bijna verontschuldigend en anekdotisch wordt geschetst hoe het vermogen in de familie is ontstaan. Maar ook deze miljonairs verhalen van een leven hard werken en zijn er regelmatig trots op dat ze sober leven. Ze hebben soms moeite met de volgende generatie die dit sobere leven en harde werken in hun ogen veel minder vanzelfsprekend vindt. Miljonairs willen de volgende generatie vooral een goede opleiding, een goede opvoeding en vaardigheden om gelukkig te worden meegeven (afbeelding 5). Hoewel het doorgeven van familiekapitaal geen eerste prioriteit is, staat dit wel hoger op de lijst dan bij de Nederlander. Bijna 40 procent van de miljonairs wil het familievermogen graag doorgeven aan de volgende generatie, bij de Nederlanders staat dit bij 7 procent op de prioriteitenlijst. Bij miljonairs is het doorgeven van vermogen relatief belangrijk voor zeventigers, volgers van de financiële actualiteit en oud geld. Het overdragen van het familiebedrijf naar de nieuwe generatie is voor ruim één op de tien miljonairs belangrijk. 39% van de miljonairs wil het familievermogen doorgeven aan de volgende generatie 30 Vermogen in Nederland Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 3 Vermogen in Nederland 31

17 eflectie Bijna tweederde van de miljonairs vindt dat hun kinderen zelf vermogen moeten opbouwen Afbeelding 6 Toekomstvisie miljonairs over schenken van vermogen aan kinderen Toekomstvisie miljonairs over schenken van vermogen aan kinderen Helemaal mee eens Enigszins mee eens Kinderen moeten zelf vermogen opbouwen Ik wil kinderen bij leven zo veel mogelijk schenken Ik wil mijn kinderen met vermogen leren omgaan Neutraal 29% 28% 3 Enigszins niet mee eens Helemaal niet mee eens 23% 30% 20% 29% 18% 1 Familievermogen als ruggensteun Naast het belang van een goede opleiding, vinden miljonairs dat hun kinderen zélf moeten knokken om succesvol te zijn. In het kwalitatieve deel van het onderzoek kwam het beeld naar voren dat goedbedoelde bemoeienis van de ouders een verstikkende uitwerking kan hebben op kinderen. De wetenschap dat een groot vermogen op hen wacht, zou een ongunstige uitwerking kunnen hebben op de ontwikkeling van miljonairskinderen. Bijna tweederde van de miljonairs vindt dat hun kinderen zelf vermogen moeten opbouwen. Hoe kleiner het vermogen, hoe vaker men deze mening is toegedaan. Toch zegt de meerderheid van de miljonairs dat ze bij leven hun kinderen al zo veel mogelijk willen schenken (afbeelding 6). Dit geldt vooral voor miljonairs die de financiële actualiteit op de voet volgen en zij die bewust bezig zijn met nalatenschapsplanning. Niet van toepassing 5% 6% 3% 15% 17% 20% DATA: GfK 2013; n=252 Overdracht van vermogen: een complex probleem Miljonairs zijn zich ervan bewust dat zij de komende generatie veel kunnen meegeven, zeker omdat veel van hen geloven dat de komende generaties het slechter zullen krijgen dan zijzelf. De situatie is echter complex aangezien veel miljonairs ook vinden dat het helemaal niet vanzelfsprekend moet zijn dat kinderen zomaar over het vermogen moeten kunnen beschikken. We zien dat er met name tussen ondernemers en nietondernemers, en tussen oud geld en nieuw geld verschillend tegen overdracht van vermogen naar de volgende generatie wordt aangekeken. Overdragen tijdens leven Ondernemers blijken op onderdelen enigszins op twee gedachten te hinken. Het overgrote deel van hen is van mening dat de volgende generatie het zelf maar moet doen en dat er tijdens leven geen vermogen moet worden geschonken. Daarnaast willen de ondernemers eigenlijk wel profiteren van de fiscale voordelen die er zijn als er tijdens leven vermogen wordt overgedragen. Uit het onderzoek komt naar voren dat vooral de niet-ondernemers met oud geld vinden dat zij het vermogen ook maar hebben gekregen en in bruikleen hebben. Het vermogen moet dus worden doorgegeven. Bij de nietondernemers is de bereidheid om vermogen tijdens leven al door te geven groter dan bij ondernemers. Het actief omgaan met schenkingsstructuren kan een belastingbesparing opleveren die in de verhouding ouder-kind 20% bedraagt. In andere verhoudingen kan de besparing zelfs oplopen tot 40%. Echter, de bedragen die zonder heffing van schenkbelasting kunnen worden overgedragen zijn beperkt. Indien er sprake in van een actieve ondernemer dan biedt de bedrijfsopvolgingsregeling in de Successiewet op dit moment mogelijkheden om het echte ondernemingsvermogen onder voorwaarden fiscaal aantrekkelijk over te hevelen. Sinds 2010 kan, onder voorwaarden, bij het overdragen van echt ondernemingsvermogen ook de aanmerkelijk belangclaim worden doorgeschoven. Dat ondernemers wel oog hebben voor overdracht van vermogen naar de volgende generatie blijkt uit het feit dat ze vaker een testament hebben dan de Nederlander en veel belang hechten aan educatie van de volgende generatie over het omgaan met vermogen. Waar bij oud geld al van jongs af aan een zeker bewustzijn bestaat rondom (omgaan met) vermogen zijn eerste generatie ondernemers vaak vooral bezig met ondernemen en niet met het opgebouwde vermogen. Ondernemingsbelang versus aandeelhoudersbelang Bij overdracht aan de volgende generatie wordt vaak bekeken of de kinderen moeten kunnen beschikken over het vermogen. Het antwoord is vaak ontkennend, waarna beschermingsconstructies worden opgezet om wel het economisch belang over te dragen, maar niet de juridische zeggenschap. Een argument dat hierbij vaak wordt gebruikt is dat niet-bloedverwanten (de koude kant ) als risicofactor worden gezien. Dit zien we ook vaak terug in de familiestatuten, die met name toegepast worden bij de grotere vermogens (vaak een combinatie van ondernemings- en beleggingsvermogen). Naast familiewaarden en -normen wordt daarin vastgelegd dat het vermogen nooit naar de koude kant mag gaan, wie het vermogen beheert, waarin en hoe er wordt geïnvesteerd, en wie wanneer onder welke omstandigheden een beroep kan doen op (een uitkering uit) het vermogen. Ondernemende families zijn zich zeer goed bewust van de herkomst van hun vermogen en daarmee van het belang van de onderneming. Als het familiebedrijf al meerdere generaties bestaat is er onvermijdelijk sprake van versnippering en verwatering van belangen. Het onderscheid tussen wel bij de onderneming betrokken familieleden en de passievere familieleden komt dan duidelijker aan de oppervlakte. Ondernemingsbelang komt dan tegenover aandeelhoudersbelang te staan, waarbij een deel van de familie de continuïteit van de onderneming centraal stelt en een ander deel met name oog heeft voor het vermogensbeslag en het gewenste (cash-)rendement. Deze discussie is in het huidige tijdsgewricht voor een groot aantal familiebedrijven actueel. Immers, de financieringsruimte bij banken is beperkter en duurder dan een aantal jaren geleden. Dit is een reden waarom er steeds vaker een beroep wordt gedaan op het (beleggings-)vermogen van de achterliggende eigenaren van familiebedrijven om financiering te verschaffen. Het gevolg is wel dat de volgende generatie vermogenden wat meer geduld moet hebben om over vrije middelen te kunnen beschikken. eflectie 32 Vermogen in Nederland Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 13 Vermogen in Nederland 33

18 Elk kind is geschikt Simone Dirksen adviseur voor families van familieondernemingen Het besluit om een kind als opvolger van het familiebedrijf te kiezen, is omgeven met emoties. Liefde wordt in zekere zin uitgedrukt in geld, stelt Simone Dirksen, die twaalf jaar geleden adviesbureau SpinPerceptie heeft opgericht. Zij zit vaak aan tafel als ouders en kinderen knopen moeten doorhakken over de bedrijfs overdracht. Daarbij lopen de emoties soms hoog op, maar dat is een normaal onderdeel van het proces. Dit werk heeft mij gevonden, vertelt Dirksen. Ik was net gestopt met een directiefunctie bij een financieel bedrijf toen mijn moeder belde. Ze vroeg of ik tijdelijk de leiding wilde overnemen van een bedrijf waarvan de directeur-grootaandeelhouder (dga) plotseling was overleden. Voor de opvolging was nog niets geregeld. De eerste jaren was Dirksen, die afkomstig is uit een ondernemersfamilie, vooral betrokken bij dit soort gedwongen opvolgingskwesties. Ze zag dat dit het type werk was dat haar helemaal lag. Hier kon ze de kennis uit haar studies bedrijfswiskunde en psychologie prima combineren. Ik had die twee studies gedaan omdat ik vroeger graag bij Interpol wilde werken. Ik wilde seriemoordenaars doorgronden, lacht Dirksen. Ze heeft met haar adviesbureau in de loop der jaren tientallen bedrijfsoverdrachten begeleid. We blijven die ondernemingen volgen. Wij onderzoeken of opvolgers duurzamere ondernemingen neerzetten dan bij verkoop aan derden. Uit onze gegevens blijkt bijvoorbeeld dat bedrijven met een plotselinge overdracht en ondernemingen waarbij het een eer is om vanuit de familie de positie van dga te bekleden het structureel goed doen, aldus Dirksen. Ongeschreven regels Volgens Dirksen draait het niet alleen om de potentiële opvolger, maar om de hele familieconstellatie. Elke familie heeft zijn eigen ongeschreven regels, tradities en waardes. Die familie en het bedrijf zijn op allerlei manieren met elkaar vervlochten. Ik ken een groot familiebedrijf met een omzet van een paar honderd miljoen waar de dga en zijn vrouw de belangrijkste beslissingen op zondagochtend bij de koffie nemen. De partner is vaak niet officieel betrokken bij de onderneming, maar toch kan deze heel veel kennis hebben van het bedrijf. Bij een overdracht moet je je bewust zijn van dat soort processen en codes. Dirksen heeft onderzocht hoe verschillende familiestructuren van invloed zijn op het rendement van de onderneming en in welke mate dit van invloed is op de troonsoverdracht. Alleen al bij familievormen zien we ruim twintig modellen, zegt Dirksen. Het traditionele gezin komt nog veel voor, maar andere vormen komen snel op. Denk aan twee broers met een bedrijf, samengestelde gezinnen of ondernemers zonder kinderen. Gevoel van hoop Dirksen weet dat niet elke dga zijn zoon of dochter ziet als de gedroomde opvolger. Als ik een lezing houd voor een groep dga s begin ik altijd met de stelling: elk kind is geschikt. Dat roept vaak twee soorten reacties op. Dan kent u die van mij nog niet, of een gevoel van hoop. Toch weet ik uit ervaring dat een troonsopvolging binnen de familie meestal goed uitpakt. In die zin is het goed voor de familie, de onderneming en de Nederlandse economie als dit soort bedrijven in de familie blijft. Het bepalen van de geschiktheid van de kinderen is een heikel punt. Bij de beoordeling van een werknemer spreek je vaak over ontwikkelingspunten. Bij kinderen gaat het op een andere manier. Een kind maakt een fout of kan niets fout doen. Een fout leidt al snel tot het stempel ongeschikt. Dat mechanisme probeer ik te doorbreken, zegt Dirksen. Elke familie heeft zijn eigen ongeschreven regels, tradities en waardes 34 Vermogen in Nederland Interview Interview Vermogen in Nederland 35

19 Van belang is om de familiestructuur intact te laten Formatie Bij de overdracht kijkt Dirksen verder dan de direct betrokkenen. Ook familieleden die weinig met het bedrijf te maken hebben, spelen een rol in de familie. Die moet je ook betrekken bij de gang van zaken. Van belang is om de familiestructuur intact te laten en indien mogelijk in formatie te laten vliegen. Je kunt het vergelijken met een groep straaljagers die in formatie vliegt. Een formatie is stabieler. Als een familielid een andere koers kiest, is het belangrijk dat hij of zij toch zo af en toe onderdeel uitblijft maken van de formatie. Het maakt veel uit wat voor type wisseling van de wacht het is. Het kan gedwongen zijn, zoals bij een plotseling overlijden. Soms is de opvolging een erekwestie met meerdere kandidaten. In andere gevallen is er maar één iemand die zich geroepen voelt. Die voelt de plicht zijn vader of moeder op te volgen. Emotionele schenking Als de zaak binnen de familie blijft, hoeft de dga doorgaans niet het onderste uit de kan. De ouders ervaren de overdracht ook als een emotionele schenking; als een manier iets goeds te doen voor het kind dat de opvolging voor zijn rekening neemt. De ouders hebben meestal geen schuldgevoel over de offers die ze hebben gebracht voor het bedrijf, maar beseffen wel dat ze hierdoor af en toe tekort zijn geschoten. In een ondernemersgezin gaat het vaak over het wel en wee van de zaak. De kinderen weten dat het bedrijf vaak voorgaat. Hun ouders stonden niet elke zaterdag langs de lijn te kijken bij het voetbal. Dirksen zorgt ervoor dat de overdracht niet geruisloos verloopt. De kinderen vragen vaak hoe ze hun ouders op een gepaste wijze kunnen bedanken. Als antwoord hierop organiseert Dirksen twee keer per jaar een speciale bijeenkomst voor dga s die hun bedrijf overdragen aan de volgende generatie. Met die ondernemers en hun partners reist Dirksen af naar een landgoed in Schotland. Daar worden films vertoond over het bedrijf dat ze overdragen. Ondernemers vinden het prettig dat ze in een omgeving zitten met mensen die vergelijkbare ervaringen hebben. Een dag later arriveren de kinderen die de onderneming hebben overgenomen. Dat zijn bijzondere bijeenkomsten. Wat ouders willen, is eigenlijk heel simpel. Die willen dank je wel horen. Kinderen zeggen op zo n moment dat hun ouders het goed hebben gedaan, dat ze dankbaar zijn voor de kansen die ze hebben gekregen en dat ze ook begrijpen waarom hun ouders er niet altijd voor ze waren, zegt Dirksen. Ondernemers vinden het prettig dat ze in een omgeving zitten met mensen die vergelijkbare ervaringen hebben Je kunt je bedrijf maar één keer te koop zetten Hoogste bieder Als bij gebrek aan een opvolger binnen de familie wordt besloten het bedrijf te verkopen, wil Dirksen emoties zo veel mogelijk uitbannen en op jacht naar de hoogste bieder. Vaak is het dan raadzaam de leiding over te dragen aan een interim-manager. Op die manier koop je tijd. Je kunt je bedrijf maar één keer te koop zetten. We maken daarbij duidelijke afspraken over het proces. De eigenaar moet de onderhandelaar bijvoorbeeld niet in de weg lopen. Daarom leggen we bijvoorbeeld vast op welk moment in het proces de eigenaar nog ja of nee mag zeggen tegen potentiële kopers. Golfen Dirksen praat ook met de ondernemer over zijn leven na de overdracht. Een van de onderwerpen is de wijze waarop de dga betrokken blijft bij de onderneming die hij vaarwel zegt. Het gaat niet over een parkeerplaats of bureau. De meeste ex-eigenaren willen vooral horen hoe het gaat met hun opvolger. De een wil eens per maand even een kopje koffie komen drinken. De ander wil alleen maar af en toe iets horen. Ze bespreekt ook wat de ouders willen gaan doen in hun nieuwe leven. Alleen maar golfen en in een tweede huis in Spanje zitten, is op den duur niet genoeg. Ik raad aan een businessplan op te stellen voor dat nieuwe leven. Wat wil je allemaal nog doen? Hoe ga je dat aanpakken? Die aanpak spreekt veel ondernemers aan omdat die gewend zijn zaken op deze manier aan te pakken. 36 Vermogen in Nederland Interview Interview Vermogen in Nederland 37

20 Hoofdstuk 4 Maatschappelijke betrokkenheid van miljonairs De feiten Miljonairs zijn relatief vaak maatschappelijk of bestuurlijk actief (geweest) Miljonairs zijn iets meer geneigd om te schenken aan goede doelen dan de Nederlander Bezuinigingen op kunst en cultuur zetten miljonairs niet automatisch aan tot extra donaties Miljonairs niet duurzamer ingesteld, wel maatschappelijk actiever Over het duurzaam consumptiegedrag kunnen we kort zijn: miljonairs zijn op dit punt niet wezenlijk anders dan de Nederlander. Blijkbaar is de keuze om duurzaam te consumeren (en te investeren) vooral een individuele keuze die niet direct gerelateerd is aan het hebben van een vermogen. Dit blijkt onder meer uit het feit dat zowel bij miljonairs als de Nederlander benzine en diesel nog steeds de belangrijkste autobrandstoffen zijn (afbeelding 1). Miljonairs zijn wel vaker maatschappelijk actief of actief geweest dan de Nederlander (afbeelding 2). Zo zegt ruim de helft van de miljonairs actief te zijn (geweest) als bestuurslid van een non-profit vereniging of stichting, vergeleken met een kwart voor totaal Nederland en is men vaker betrokken bij vrijwilligerswerk en vaker politiek actief. Afbeelding 2 Maatschappelijk actief 7% 7% 21% Miljonairs 21% 65% Miljonairs 65% 15% 68% 1% Maatschappelijk actief 15% 68% A Nederlanders B Miljonairs 1 Nederlanders 1% in 2013 C Miljonairs in 2012 Momenteel actief, Momenteel actief of in verleden actief geweest In verleden actief geweest 1 Nederlanders Werkzaam in loondienst A B 25% DATA: GfK 2013; C miljonairs n=252, Nederlanders n=301 Brandstof van de belangrijkste auto Benzine Elektrisch/hybride Diesel LPG/gas Rijdt geen auto 3% Afbeelding 1 7% 65% Brandstof Brandstof van van de belangrijkste de belangrijkste auto auto Brandstof van de belangrijkste auto 21% Miljonairs Benzine Elektrisch/hybride Benzine Diesel Elektrisch/hybride LPG/gas Diesel LPG/gasRijdt geen auto Rijdt geen auto 3% 3% Zelfstandige in eigen bedrijf of beroep Bestuurslid non-profit vereniging/stichting Directeur/eigenaar van een bedrijf 1 68% A 15% B 31% 28% 29% 13% C 57% DATA: GfK 2013; miljonairs n=252, Nederlanders n=301 A 25% B 33% 25% 33% 9% C 5 A B C 1 27% 1% 15% Nederlanders DATA: GfK 2013; miljonairs n=252, Nederlanders n=301 Niet actief Geen opgave 85% 48% 21% 6% 78% 28% 31% 13% 56% Actief met vrijwilligerswerk A B C* 45% 38% 18% 33% 11% Duurzaam consumptiegedrag miljonair niet anders dan van de Nederlander Actief in mantelzorg Bestuurslid vereniging/ stichting met zakelijk belang Lid serviceclub/ sociëteit/dispuut Actief als commissaris A B C* A B C A B C 3% 1 13% 2 18% 16% 55% 15% 58% 1 28% 10% 61% 31% A 0% B 13% 8% 6 C 26% 11% 15% 16% Politiek actief * Geen cijfers bekend A B C 7% 9% 9% 68% 1 19% DATA: GfK; miljonairs 2013 n=252, miljonairs 2012 n=257, Nederlanders n= Vermogen in Nederland Hoofdstuk 14 Hoofdstuk 4 Vermogen in Nederland 39

Vermogen in Nederland

Vermogen in Nederland Vermogen in Nederland Dutch Wealth Report 2012 Embargo tot 30 oktober 10.30 Uur RMOGEN ++ BEURS ++ ONDERNEMEN ++ VERTROUWEN ++ GEVEN ++ SPAREN ++ MILJONAIR ++ GELU Vermogen in Nederland 1 Vermogen in Nederland

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers

AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers November 2014 GfK 2014 AFM Consumentenmonitor November 2014 1 Beleggingsportefeuille GfK 2014 AFM Consumentenmonitor November 2014 2 Zes op de tien beleggers

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor najaar 2012 Beleggers

AFM Consumentenmonitor najaar 2012 Beleggers AFM Consumentenmonitor najaar 2012 Beleggers December 2012 GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1 Inhoudsopgave 1. Management Summary 2. Onderzoeksresultaten in detail Beleggingsfondsen en kosten

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2012 Beleggers

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2012 Beleggers AFM Consumentenmonitor voorjaar 2012 Beleggers Juni 2012 GfK 2012 AFM Consumentenmonitor Juni 2012 1 Leeswijzer Voor u ziet u de rapportage van de Consumentenmonitor, uitgevoerd in het voorjaar van 2012.

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers Juni 2015 GfK 2015 AFM Consumentenmonitor Juni 2015 1 Inhoudsopgave 1. Onderzoeksresultaten in detail Beleggersprofiel Beleggingsportefeuille Risico, rendement

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor najaar 2015 Beleggers November 2015. GfK 2015 AFM Consumentenmonitor November 2015 1

AFM Consumentenmonitor najaar 2015 Beleggers November 2015. GfK 2015 AFM Consumentenmonitor November 2015 1 AFM Consumentenmonitor najaar 1 Beleggers November 1 GfK 1 AFM Consumentenmonitor November 1 1 Percentage beleggers in Nederland stabiel 90 0 0 60 0 40 30 3 3 4 1 1 16 1 1 1 0 Voorjaar 1 (n = 934) Najaar

Nadere informatie

Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies.

Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies. Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies. Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor later

Vermogen opbouwen voor later BeleggingsRekening U wilt geld opzij zetten voor later en een vermogen opbouwen. Omdat uw kinderen nog gaan studeren, u graag die verre reis wilt maken, een tweede huis wilt kopen, eerder wilt stoppen

Nadere informatie

Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat

Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail

Nadere informatie

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen nen geven veel vaker leiding dan vrouwen Astrid Visschers en Saskia te Riele In 27 gaf 14 procent van de werkzame beroepsbevolking leiding aan of meer personen. Dit aandeel is de afgelopen jaren vrijwel

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Onderzoek van GfK september 2015 Inleiding Delta Lloyd doet doorlopend nieuwe kennis op over ontwikkelingen rondom pensionering

Nadere informatie

Beleggen. Omdat u op tijd de juiste zet wilt doen

Beleggen. Omdat u op tijd de juiste zet wilt doen Beleggen Omdat u op tijd de juiste zet wilt doen 225517_1213.indd 1 29-10-13 11:21 Bankier op uw manier Gemak en deskundigheid vormen samen de kern van onze dienstverlening. U beslist hoe en wanneer u

Nadere informatie

NEDERLAND ACTUEEL INZICHT IN DE HOUDING VAN NEDERLANDERS TEN OPZICHTE VAN SPAREN EN BELEGGEN

NEDERLAND ACTUEEL INZICHT IN DE HOUDING VAN NEDERLANDERS TEN OPZICHTE VAN SPAREN EN BELEGGEN NEDERLAND NEDERLAND ACTUEEL INZICHT IN DE HOUDING VAN NEDERLANDERS TEN OPZICHTE VAN SPAREN EN BELEGGEN INLEIDING Onlangs werd voor de vierde maal het BlackRock Investor Pulse onderzoek gehouden, het grootste

Nadere informatie

paraaf 1 paraaf 2 Cliëntprofiel

paraaf 1 paraaf 2 Cliëntprofiel Cliëntprofiel Personalia Voornaam Achternaam Dhr./Mevr. Dhr./Mevr. Adres Postcode woonplaats Land Burgerlijke staat * doorhalen wat niet van toepassing is alleenstaand gescheiden, weduw(e)naar gehuwd wel/niet*

Nadere informatie

Hypotheekschuld in Nederland:

Hypotheekschuld in Nederland: Hypotheekschuld in Nederland: Loan to value / loan to income Ruimteconferentie, 21 mei 2013 Marcel van Wijk Vastgoed en Woningmarkt ac.vanwijk@cbs.nl Agenda Recente ontwikkelingen Onderzoeksopzet Hypotheekschuld

Nadere informatie

AanvullendPensioenRekening

AanvullendPensioenRekening AanvullendPensioenRekening Na uw pensionering wilt u net zo comfortabel blijven leven als u nu doet. U heeft een pensioen opgebouwd, maar dat betekent doorgaans een verlaging van uw inkomen in de toekomst.

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Kruis in onderstaande tabel aan hoeveel uw netto vermogen, uw liquide netto vermogen en uw totale vermogen bedraagt.

Kruis in onderstaande tabel aan hoeveel uw netto vermogen, uw liquide netto vermogen en uw totale vermogen bedraagt. Vaststellen beleggersprofiel Met de volgende vragen probeert Stichting Obligatiebeheer Noordenwind inzicht te krijgen in uw financiële positie, kennis, ervaring, doelstellingen en risicobereidheid ten

Nadere informatie

Private Banking. richting. uw beleggingsdoel. beleggen

Private Banking. richting. uw beleggingsdoel. beleggen Private Banking richting uw beleggingsdoel beleggen Inhoudsopgave 01_Wat u beweegt, geeft ons richting... 05 02_Passende oplossingen voor iedere belegger... 06 03_Vermogensbeheer: uw belegd vermogen in

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Beleggersrekening. Beleggen om uw geld te laten groeien.

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Beleggersrekening. Beleggen om uw geld te laten groeien. Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz Beleggersrekening Beleggen om uw geld te laten groeien. Wilt u beleggen om uw geld te laten groeien? Kies dan voor goede prestaties en flexibiliteit met

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies De Vries Investment Services is een onafhankelijk en objectief beleggingsadvieskantoor. Wij begeleiden beleggers bij het realiseren van hun financiële doelstellingen en bieden een service die banken niet

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Artikelen. Vermogensverdeling en vermogenspositie huishoudens. Jack Claessen. Lorenz-curve

Artikelen. Vermogensverdeling en vermogenspositie huishoudens. Jack Claessen. Lorenz-curve Artikelen Vermogensverdeling en vermogenspositie huishoudens Jack Claessen Begin 29 zijn de vermogens van huishoudens zeer scheef verdeeld. Bijna 6 procent van het vermogen is in handen van slechts 1 procent

Nadere informatie

Calcasa Jaarverslag 2014 Miljoenenwoningen

Calcasa Jaarverslag 2014 Miljoenenwoningen Inhoud: Prijsontwikkeling Voorraadontwikkeling Aanbod & transacties Verschil koopsom en vraagprijs Duurste regio s, gemeenten, buurten en straten Calcasa Jaarverslag 2014 Miljoenenwoningen Aantal miljoenenwoningen

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten NnL Wat is uw beleggersprofiel? Wat voor belegger bent u? Accepteert u risico's? Of speelt u liever op zeker? Door de onderstaande vragen te beantwoorden, brengt u uw risicoprofiel en uw beleggingshorizon

Nadere informatie

GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1

GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1 GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1 Inhoudsopgave 1. Management Summary 2. Onderzoeksresultaten in detail Type beleggingsverzekering en wijze van afsluiten Kennis van- en informatie over de

Nadere informatie

Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV

Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV Trends in Digitale Media; nieuwe opportunities voor TV Second screen breekt definitief door Het aantal bezitters van ipads en andere tablets is per december 2011 gestegen tot 1.7 miljoen Nederlanders (14%

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Financiering woningaanpassingen een onderzoek van seniorenorganisatie ANBO

Financiering woningaanpassingen een onderzoek van seniorenorganisatie ANBO 27-05-2015 Financiering woningaanpassingen een onderzoek van seniorenorganisatie ANBO Over dit onderzoek Dit onderzoek over wonen en verhuizen is uitgevoerd door seniorenorganisatie ANBO. Het betreft een

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Hypotheekrekening. Beleggen om uw hypotheek terug te betalen.

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Hypotheekrekening. Beleggen om uw hypotheek terug te betalen. Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz Hypotheekrekening Beleggen om uw hypotheek terug te betalen. Beleggen om uw hypotheek terug te betalen Kies voor goede fondsprestaties van Allianz met de

Nadere informatie

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten 8 oktober 2015 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Oprichter

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek EigenWoningRekening U heeft een inkomen en een eigen woning. En u wilt in de toekomst de hypotheek helemaal of voor een groot gedeelte aflossen, zodat u in uw eigen woning kunt blijven wonen. Vermogen

Nadere informatie

Trends in Digitale Media december 2014. SPOT publicatie GfK onderzoek in samenwerking met KVB SMB, PMA, RAB, en SPOT

Trends in Digitale Media december 2014. SPOT publicatie GfK onderzoek in samenwerking met KVB SMB, PMA, RAB, en SPOT Trends in Digitale Media december 2014 SPOT publicatie GfK onderzoek in samenwerking met KVB SMB, PMA, RAB, en SPOT TV kijken via smartphone 75% gegroeid Vorig jaar december concludeerde SPOT dat TV kijken

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Lijfrenterekening. Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen.

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Lijfrenterekening. Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen. Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz Lijfrenterekening Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen. Beleggen voor een aanvulling op uw pensioen? Kies dan voor goede prestaties met de Allianz

Nadere informatie

Fondsenkennis in Nederland. Representatief onderzoek onder de Nederlandse bevolking 16 juni 2009

Fondsenkennis in Nederland. Representatief onderzoek onder de Nederlandse bevolking 16 juni 2009 Fondsenkennis in Nederland Representatief onderzoek onder de Nederlandse bevolking 16 juni 2009 1 Inhoud presentatie Fondsbezit in Nederland Kennis Nederlanders van beleggingsfondsen Introductie AXA IM

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een

Nadere informatie

Onafhankelijk en rationeel. Professioneel. Transparant en veilig

Onafhankelijk en rationeel. Professioneel. Transparant en veilig Today s Vermogensbeheer Wij verzorgen persoonlijk en onafhankelijk vermogensbeheer voor zowel particulieren als ondernemingen. Op basis van uw specifieke situatie geeft Today s Vermogensbeheer invulling

Nadere informatie

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Informatie ABN AMRO 0900-00 24 (lokaal tarief) Zakelijk beleggen www.abnamro.nl Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Volledig zelf beleggen Beleggen met advies van ABN AMRO Uw vermogen

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Vuurwerk: veel draagvlak voor alternatieven

Vuurwerk: veel draagvlak voor alternatieven Vuurwerk: veel draagvlak voor alternatieven Minderheid (14%) steekt af, gemiddeld voor 30 à 40 euro Afsteektijden goed bekend; één op de vijf afstekers houdt zich er niet aan Meerderheid voor algeheel

Nadere informatie

1e Plaats. Als u bewust kiest voor beleggen, helpt onderstaande vragenlijst u om uw beleggingsprofiel vast te stellen.

1e Plaats. Als u bewust kiest voor beleggen, helpt onderstaande vragenlijst u om uw beleggingsprofiel vast te stellen. Beleggingsprofiel binnen uw Beleggershypotheek bepalen 1. Uw gegevens 1a Naam en voorletters 1b Huisnummer (met toevoeging) 1c Straat 1d Postcode 1e Plaats 1f Rekeningnummer 1g Naam en voorletters partner

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2013 Beleggers

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2013 Beleggers AFM Consumentenmonitor voorjaar 2013 Beleggers Juni 2013 GfK 2013 AFM Consumentenmonitor Juni 2013 1 Inhoudsopgave 1. Onderzoeksresultaten in detail Zorgplicht Beleggersprofiel Bijlagen Achtergrond Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Miljonairs in cijfers: update en uitbreiding

Miljonairs in cijfers: update en uitbreiding Miljonairs in cijfers: update en uitbreiding Onderzoek naar miljonairshuishoudens 2006-2011 op verzoek van Van Lanschot Bankiers B.V. Koos Arts en Wim Kessels (CBS) Juni, 2013 Inhoudsopgave Miljonairs

Nadere informatie

Een stevig fundament voor de weloverwogen belegger met scherp inzicht

Een stevig fundament voor de weloverwogen belegger met scherp inzicht Een stevig fundament voor de weloverwogen belegger met scherp inzicht HET FUNDAMENT VOOR BELEGGERS VERSTEVIGEN MET KENNIS EN INZICHT Inhoud 3 4 6 8 10 incomeiq: slimmer nadenken over uw inkomensbehoeften

Nadere informatie

GROEI NAAR VERMOGEN. Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG

GROEI NAAR VERMOGEN. Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG GROEI NAAR VERMOGEN Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG Maak optimaal gebruik van uw ontslagvergoeding U heeft bij uw ontslag een financiële vergoeding gekregen van uw werkgever

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie Hoofdstuk 24 Financiële situatie Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren zijn bekend

Nadere informatie

Opinieonderzoek toekomst financiële sector

Opinieonderzoek toekomst financiële sector Opinieonderzoek toekomst financiële sector Presentatie afsluitende bijeenkomst 24 november Lessen en vragen voor de toekomst Martijn Lampert 1 Vertrouwen Betekenis (Van Dale): 1. Met zekerheid hopen 2.

Nadere informatie

Kinderen Roepnaam Voorletters Achternaam Geboortedatum Geslacht Woonsituatie Man Vrouw Thuis Uit

Kinderen Roepnaam Voorletters Achternaam Geboortedatum Geslacht Woonsituatie Man Vrouw Thuis Uit Inventarisatieformulier Persoonsgegevens Achternaam (cliënt) Geslacht Man Vrouw Voorletters Roepnaam Geboortedatum Roker Ja Nee E-mail adres Telefoonnummer mobiel Uw opleidingsniveau LBO MBO HBO Universitair

Nadere informatie

Woningmarktcijfers Nederland derde kwartaal 2008

Woningmarktcijfers Nederland derde kwartaal 2008 Woningmarktcijfers Nederland derde kwartaal 2008 In dit kwartaalbericht van Woningmarkcijfers.nl de volgende onderwerpen: - prijsontwikkelingen en transacties september - prijsontwikkelingen en transacties

Nadere informatie

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Informatiewijzer Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Beleggen op een manier die bij u past! Aangenomen mag worden dat beleggen een voor u een hoger rendement

Nadere informatie

CLIËNT RISICOPROFIEL

CLIËNT RISICOPROFIEL CLIËNT RISICOPROFIEL Met behulp van onderstaande vragenlijst kunt u uw risicoprofiel bepalen. Er worden zowel vragen gesteld die het financieel risicoprofiel (FRP) in kaart moeten brengen, als ook vragen

Nadere informatie

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie)

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Cliënt Naam + Voorletters M/V Geboortedatum Adres Postcode + Woonplaats Wensen en doelstellingen Wat is de doelstelling

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Factsheet persbericht. Vooral studentes somber over kansen arbeidsmarkt

Factsheet persbericht. Vooral studentes somber over kansen arbeidsmarkt Factsheet persbericht Vooral studentes somber over kansen arbeidsmarkt Inleiding Van augustus 2009 tot en met september 2009 hield Zoekbijbaan.nl het Nationale Bijbanen Onderzoek. Aan het onderzoek deden

Nadere informatie

Beleggen op uw manier

Beleggen op uw manier Beleggen op uw manier 2 Professioneel beleggen U wilt uw vermogen snel laten groeien; sneller dan op een spaarrekening. U durft daarbij risico te lopen, maar u houdt wel graag zelf de controle over uw

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat Beleggingsfondsen zijn vergelijkbaar met vaten waarin het vermogen van vele beleggers wordt beheerd met als doel een goed rendement te behalen. Afhankelijk van de organisatie van het fonds wordt het vermogen

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Individuele aandelen, Individuele obligaties, Vastgoed, Grondstoffen, Beleggingsfondsen, Trackers

Individuele aandelen, Individuele obligaties, Vastgoed, Grondstoffen, Beleggingsfondsen, Trackers Bedrijfsprofiel Care IS Vermogensbeheer Vermogensbeheerder Naam Website Beschrijving Care IS Vermogensbeheer www.careis.nl/ Care IS Vermogensbeheer is sinds 2010 actief en gevestigd in Volendam. Care IS

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek EigenWoningRekening U heeft een inkomen en een eigen woning. En u wilt in de toekomst de hypotheek helemaal of voor een groot gedeelte aflossen, zodat u in uw eigen woning kunt blijven wonen. Vermogen

Nadere informatie

Uw gids voor financiële eenvoud

Uw gids voor financiële eenvoud SPUYBROEK ADVIES Het realiseren van uw doelen, wensen en dromen Januari 2015 Uw gids voor financiële eenvoud Beleggingsbeleid Spuybroek Advies in het kort Uw doelen, wensen en dromen gerangschikt naar

Nadere informatie

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie)

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Cliënt Naam + Voorletters M/V Geboortedatum Adres Postcode + Woonplaats Wensen en doelstellingen Wat is de doelstelling

Nadere informatie

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun s Karin Hagoort en Maaike Hersevoort In 24 verdienden samenwonende of gehuwde vrouwen van 25 tot 55 jaar ongeveer de helft van wat hun s verdienden. Naarmate het

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

De duurste buurten en straten van Nederland in 2011

De duurste buurten en straten van Nederland in 2011 Inhoud: Rijkste enclaves Duurste buurten Duurste straten Meeste miljoenenwoningen Prijsontwikkelingen Calcasa Jaarverslag 2011 Miljoenenwoningen De duurste buurten en straten van Nederland in 2011 Jaarlijks

Nadere informatie

Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken. beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt

Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken. beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt van onze dienstverlening. Deze tijd vraagt om transparantie. Wij regelen

Nadere informatie

NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING ONDERZOEKSREEKS

NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING ONDERZOEKSREEKS NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING 3 ONDERZOEKSREEKS NCDO is het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking. NCDO bevordert het publiek

Nadere informatie

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd.

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Beleggen

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Life event: Een nieuwe baan

Life event: Een nieuwe baan Life event: Een nieuwe baan Inhoudsopgave 1 Belangrijke bevindingen 2 Achtergrond en verantwoording 3 Onderzoeksresultaten Arbeidsvoorwaarden en pensioenregeling Pensioeninformatie Pensioenkennis Waardeoverdracht

Nadere informatie

Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen

Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen NL samen naar de essentie 504452_DEXIA_tripyque_private_banking_NL.indd 3 11/19/10 8:44:20 AM Private Banking De essentie: een toekomst voor uw

Nadere informatie

Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking. onderzoeksreeks

Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking. onderzoeksreeks Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking 3 onderzoeksreeks NCDO is het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking. NCDO bevordert het publiek bewustzijn

Nadere informatie

04/15. Geef uw vermogen een horizon

04/15. Geef uw vermogen een horizon 04/15 Geef uw vermogen een horizon Alles van waarde... Bij Van Lanschot gaat het om uw welzijn. Daar willen wij u in elke fase van uw leven in bijstaan. Daarom willen we het graag zo lang mogelijk niet

Nadere informatie

Gebruik van kinderopvang

Gebruik van kinderopvang Gebruik van kinderopvang Saskia te Riele In zes van de tien gezinnen met kinderen onder de twaalf jaar hebben de ouders hun werk en de zorg voor hun kinderen zodanig georganiseerd dat er geen gebruik hoeft

Nadere informatie

1e Plaats. Als u bewust kiest voor beleggen, helpt onderstaande vragenlijst u om uw beleggingsprofiel vast te stellen.

1e Plaats. Als u bewust kiest voor beleggen, helpt onderstaande vragenlijst u om uw beleggingsprofiel vast te stellen. Beleggingsprofiel binnen uw enmix Hypotheek bepalen 1. Uw gegevens 1a Naam en voorletters 1b Huisnummer (met toevoeging) 1c Straat 1d Postcode 1e Plaats 1f Rekeningnummer 1g Naam en voorletters partner

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie

Ondernemerschap in Zuidoost-Brabant in perspectief

Ondernemerschap in Zuidoost-Brabant in perspectief M201208 Ondernemerschap in in perspectief Ondernemerschap in vergeleken met en de rest van Ro Braaksma Nicolette Tiggeloove Zoetermeer, februari 2012 Ondernemerschap in in perspectief In zijn er meer nieuwe

Nadere informatie

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen Uw optimale mix van verzekeren en beleggen 2 Het voordeel van beleggen Wilt u graag geld achter de hand hebben om bijvoorbeeld een reis te maken of als aanvulling op het pensioen? Dan kunt u natuurlijk

Nadere informatie

Factsheet persbericht. Helft allochtone stagiairs vermoedt discriminatie bij sollicitatie

Factsheet persbericht. Helft allochtone stagiairs vermoedt discriminatie bij sollicitatie Factsheet persbericht Helft allochtone stagiairs vermoedt discriminatie bij sollicitatie Inleiding Stageperiode Om een stageplek te vinden moeten vrijwel alle studenten solliciteren. Maar hebben allochtone

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie