The Sweet Revolution in Europa start in 2015.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "The Sweet Revolution in Europa start in 2015."

Transcriptie

1 Business plan Stevia The Sweet Revolution in Europa start in (versie ) Beschrijving en uitgangspunten voor het produceren en extraheren van Steviol Glycoside EU approved (e960). De natuurlijke veilige zoetstof van de Stevia Rebaudiana plant. Exelenti KvK IBAN: NLS7INGB Tel. +31 (0) BTW nr B01 Tel

2 Inhoud Voorwoord Inleiding Visie Consumenten Overheid Private en institutionele investeerders Missie Het projectteam Resumé projectplan Stevia Highligts Stevia SWOT analyse Welk invalshoek kiest u om de potentie van Stevia te beoordelen? Het gezondheid en maatschappelijk effect & positieve eigenschappen van Stevia De venture Philanthropy of impact investment Het (macro) economische rendement beginsel Categorize all sweeteners De Stevia Plant Herkomst en historiek Culture in Field Conditions Environment - Climate Environment Land and Soil Environment Irrigation Infrastructure Climate in Ghana Introduction Goedkeuring en toelating als voedsel additief of dieet supplement Landen overzicht waar Stevia is goedgekeurd voor gebruik in voedsel en dranken Bottleneck Stevia & the value chain Kennispartners (inter-nationaal) Wageningen UR (University & Research centre Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 2

3 2.1.1 De universiteit Universidade Estadual de Maringá, Centro de Ciências Biológicas Olij Rozen International B.V Phytonext B.V Stevia Farm Brazil Dynova BV An Economic Analysis of Stevia Waardeketen Stevia Fact sheet Stevia rebaudiana Bertoni Agronomic Practices Stevia Cultivars Productie in Ghana, Afrika? Productie in Brazilië Markt (Stevia Global sweetener market Europea sweetner market Afzetkanalen Food ingredients Largest buyers industriy & Largest buyers Est mt Strategisch doel: waarde in de keten Supply Chain Productgroepen Why the name Stevia 1931? Inspired by Financiële data Stevia A proof of principle Extractie technologie met Nano filtratie Prijs vergelijking industriële suiker versus Stevia Risicoprofiel Winstpotentieel Resume 2015 t/m 2022 dividend indicatie Analyse (financiële) Fase van ontwikkeling De mogelijkheden van een exit Agro ken getallen en uitgngspunten Hectaren versus opbrengst en prijzen Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 3

4 4.5.1 Kosten per hectare verbouwing Stevia Economics of Production Prognosis Agro orientation Stevia (Negative) 2015 t/m Prognosis Agro orientation Stevia (Neutral) 2015 t/m Prognosis Agro orientation Stevia (Positive) 2015 t/m Organisatie structuur De relatie met de Exelenti Foundation Beursgenoteerde Stevia ondernemingen Bijlagen Handout presentatie Stevia Sugar Consumption at a Crossroads Rabobank cijfers & Trends zoetstof tot nadenken Afrika kan economische kloof met het Westen snel dichten FAQ Bronnen & Links Risk assessment, regulatory and legislative International food standards International trade associations Scientific associations on food Information providers on food Ondersteunende organisaties Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 4

5 Voorwoord Geachte lezer, Laat ik beginnen met u te bedanken voor de getoonde interesse in het businessplan van Stevia Dit document is in de "hij" vorm geschreven maar hiervoor kunt u natuurlijk ook zij lezen. U zult in dit document ook onderdelen aantreffen die in het Engels geschreven zijn. Het zijn zonder uitzondering citaten met vaak daarin hyperlinks. Wij realiseren ons dat dit inconsequent is maar anderzijds vragen wij u begrip hiervoor omdat wij deze stukken of hebben gevonden in de voorbereiding van dit document of dat wij het benutten in de informatie naar derden die het Nederlands niet beheersen. Omdat dit een dynamisch document is stellen wij inhoud boven vormgeving. Exelenti initieert en bevordert impact investment projecten die vooruitzichten bieden op een goede financiële rentabiliteit, positieve maatschappelijke impact realiseren, schaalbaar zijn en een duurzaamheidswaarde ofwel continuïteit waarborgen. Stevia 1931 is een goed voorbeeld van een impact investment model. Het hybride karakter van Stevia 1931 verenigt veel belanghebbenden doordat: 1. Stevia de schadelijke effecten i van de welvaartsziekten ii in het westen beteugelt; 2. maar ook dat de productie in ontwikkelingslanden de armoede effectief bestrijdt iii ; 3. en (impact) investeerders een bovengemiddeld rendement biedt. Wij hebben de informatie zo beknopt mogelijk weergegeven en hebben niet de bedoeling u alles in één keer te kunnen en te willen vertellen. Wij kunnen moeiteloos een paar uur over dit project vertellen. Na lezing van dit plan zult u slechts de grote lijnen te pakken hebben. Wij vragen u wel dit uitsluitend voor eigen en intern gebruik te benutten en dit niet aan derden door te sturen. In de voorbereidingen van het project Stevia 1931 hebben wij een aantal inspirerende en boeiende gesprekken met deskundigen van verschillende disciplines uit het werkveld gevoerd en deze bevestigen onze verwachting dat wij aan de vooravond staan van een interessante ontwikkeling met voor meerdere partijen een win-win situatie. Behoudens de navolgende uitwerking van het concept is er ook een apart onderdeel wat de financiële onderbouwing hiervan vormt. Dit is hierin niet opgenomen. In het laatste hoofdstuk wordt verwezen naar een aantal bronnen. Voor een eerste algemene indruk voegen wij het artikel Zoetstof tot nadenken van de Rabobank bij. Niet alleen zij zien de potentie in de zoetstoffen markt. Dit blijkt ook uit tal van andere studies en publicaties. Een groot gedeelte hiervan staat in onze kennisbank. Zie Er is ook een presentatie Wij zijn benieuwd naar uw mening en visie en willen graag met u in gesprek komen om te inventariseren welke raakvlakken en belangen parallel lopen bij de evolutie in de zoetstoffen markt. Met vriendelijke groet, namens het team Stevia 1931 Karel J.A.M. Want Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 5

6 1.0 Inleiding. Zoet is een van de smaken die vanaf het ontstaan van de mensheid populair is. In 1480 iv arriveerde de eerste ruwe rietsuiker in Antwerpen. In 1747 ontdekte Andreas Marggraf hoe je suiker uit suikerbieten moest halen. Suiker evalueerde van een kostbaar, medicinaal kruid naar een main stream product. Bovendien wordt er naast suiker inmiddels vele zoetstoffen geconsumeerd. Dat kan in de vorm van kunstmatige zoetstoffen zoals aspartaam en gesynthetiseerde fructose uit mais, maar ook stevia. Omdat Stevia een groot aantal voordelen ten opzichte van een aantal andere zoetstoffen heeft en in het bijzonder m.b.t. bietsuiker heeft is het te verwachten dat het aandeel van Stevia in de zoetstoffen markt exponentieel gaat groeien ten koste van dat van bietsuiker. Deze aanname wordt breed gedragen in de markt door een aantal research rapporten en ervaringen opgedaan in de verschillende markten zoals bijvoorbeeld Japan waar het gebruik van Stevia al sinds 1970 toegestaan is en Stevia een marktaandeel heeft van plus minus 50%. Om de verhoudingen aan te geven; Europa heeft Stevia pas toegestaan sinds november 2011 en hier heeft Stevia een marktaandeel kleiner dan 2%. Wegens de beperking die rond 1970 in Japan werd opgelegd op het gebruik van artificiële of wel synthetische zoetstoffen, ging in dit land het onderzoek naar commercialisering en naar toepassingen van steviol glycosiden snel vooruit. Al 43 jaar gebruiken Japanse consumenten het extract uit de stevia plant als een veilige, natuurlijke, niet-calorische zoetstof. Op dit moment is het de meeste gebruikte zoetstof in de Japanse en Koreaanse markt. Stevia heeft de potentie om de grootste natuurlijke zoetstof voor zowel de industrie alsook de consumentenmarkt te worden. De Europese Unie heeft het gebruik van Stevia als Steviol Glycosides in november 2011 goedgekeurd als voedingsmiddel. Vanaf dat moment volgde een introductie in Europa. Op dit moment zijn er Stevia producten zoals vloeibare zoetstof in limonadesiroop. Grote merken als Coca-Cola en Arla gebruiken op bescheiden schaal ook al Stevia in hun producten. De hoofdreden dat Stevia laat toegelaten is (nov 2011) in Europa, is een oligopolie van een handvol Europese suikerproducenten -en hun lobbyisten bij de Europese commissie- die recordwinsten van miljarden euro s boeken dankzij een pervers systeem van kunstmatige schaarste, landbouwsubsidies en importheffingen. Citaat uit het artikel. De suiker maffia 1 van Follow de money. Prof emeritus Geuns van de universiteit van Leuven heeft een boek geschreven met dezelfde titel waarin hij heel nauwkeurig gedocumenteerd en met feiten onderbouwd de suikerbieten verwerkende industrie in Europa becommentarieerd. Recent heeft zelfs Elsevier zich in deze materie verdiept met het artikel 2 ; wij worden massaal bedonderd door de voedingsindustrie. Voor Stevia ontstaat een ommekeer/ tipping point, zie hiervoor het rapport Sugar Consumption at a Crossroads van Credit Suisse. Een aantal trends versterken elkaar en voor de voedselverwerkende industrie valt de zoetkracht prijs verhouding tussen suiker en Stevia in het voordeel van de laatste uit. Als de laatste 2 hindernissen voor Stevia overwonnen worden; de bittere nasmaak en het subsidiebeleid van de suikerbietenindustrie in Europa. Wat eigenlijk al in 2015 zou stoppen, maar uitgesteld is tot 2020, dan voedingsindustrie W/ Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 6

7 ontstaat een zichzelf versterkende keten van product eigenschappen wat automatisch leidt tot een dominante positie van Stevia in de zoetwaren markt. Gezondheid trends in de voedingssector. De toename van welvaartziekten zijn de aanleiding voor een aantal gezondheid trends in de voedingssector. De interesse van de consumenten in hun eigen gezondheid is de katalysator voor innovaties in de industrie. Inherent daaraan is ook de afkeer van onze mensen voor ongezonde voedseladditieven of kunstmatige zoals bijvoorbeeld aspartaam. De industrie is actief op zoek naar substituten van ongezonde ingrediënten. In december 2008 werd door de FDA Reb A een extract van de Stevia plant erkend als safe, ofwel de kwalificatie(gras) zodat de weg vrij was voor toepassingen in dranken en voedsel. Dit is een belangrijke impuls van Stevia geweest. Zoetstoffen zijn na water het belangrijkste ingrediënt voor de drankenindustrie. De schattingen voor de global high intensity sweetners HIS markt zijn voor miljard. In 2012 had Stevia hierin een aandeel van 4%. Schattingen en ramingen lopen nogal uiteen maar de trend is duidelijk Stevia zal aan belang winnen in de totale zoetstoffen markt. Prijs analyse. Verderop in dit document is een berekening opgenomen waaruit blijkt dat op dit moment de suiker / Stevia verhouding in termen van zoetkracht en kosten dicht bij elkaar liggen. Gelet op de economische voordelen van Stevia, het volume kan tot 350 keer kleiner zijn dan suiker zijn forse besparingen in de verwerkingskosten te realiseren. Het vervangen van suiker door Stevia kan de nadelige effecten van suiker wegnemen en de positieve, denk hierbij ook aan positionering als gezondheid bevorderend product versterken. Kortom de lange termijn voor uitzichten van Stevia zijn veelbelovend. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 7

8 Visie Wij herkennen een aantal primaire langjarige ontwikkelingen, de belangrijkste daarvan zijn Consumenten. 1) Thema's als duurzaamheid, transparantie en voedselveiligheid krijgen inhoud. 2) Groei in de wereld bevolking. 3) Groeiend aandeel van het budget beschikbaar voor levensmiddelen, 4) Aandacht voor gezonder oud worden te bevorderen door een gezonde levens en voeding stijl, 5) De belangstelling voor gezondheid in relatie met leefstijlfactoren als voeding en beweging neemt toe. 6) Mensen beschouwen een goede gezondheid als een van de belangrijkste waarden in hun leven. 7) Toch maken veel mensen ongezonde keuzen met grote gevolgen. Stevia kan op een makkelijke acceptatie c.q. implementatie in het voedingsmiddelenkanaal rekenen omdat hiervoor geen attitude verandering noodzakelijk is. De smaakbeleving is identiek alleen de bron (suiker) is vervangen door een gezond alternatief Overheid. 1) Kosten voor de gezondheidszorg worden onbeheersbaar. 2) Eigen bijdragen van zorgbehoevenden stijgen. 3) Preventie wordt noodzaak. Mogelijk via regulering en belastingen v3. 4) Imago o.a. door ketenbeheer word belangrijk voor consumenten voorkeur. 5) Regulering in het gebruik suiker door de voedselverwerkende industrie Private en institutionele investeerders. 1) Maatschappelijk beleggen en impact investment winnen aan populariteit. 2) Commodities en basisproducten worden schaarser en duurder. 3) Doordat commodities duurder worden zullen ook de onderliggende productiefactoren, landbouwgrond etc in waarde toenemen 4) Afrika en in het bijzonder de West-Afrikaanse kuststrook waaronder ook Ghana worden als kansrijke investering's mogelijkheden voor de lange termijn gezien in het Africa Competitiveness Report 2013 vi door the African Development Bank, the World Bank Group and the World Economic Forum. 5) Langdurige lage bancaire rentestanden onrealistische hoge waarderingen voor een aantal andere asset class en risico mijding /spreiding zullen een vraag open voor veiligheid investeringen met een constante cashflow. Note Published: 29 December 2013 THE World Health Organisation is considering halving the amount of sugar that it recommends people should have in their diet. The proposed radical overhaul of current guidelines is likely to provoke a furious battle with the food industry. The Sunday Times has learnt that a confidential draft paper agreed by WHO experts states there should be a reduction of free sugars intake to 5% or less of total energy. 3 In Europa hebben verschillende landen, waaronder Frankrijk, Hongarije en Finland, onlangs een nieuwe belasting of een accijnsverhoging op frisdrank ingevoerd. Wel moet gezegd worden dat deze tarieven ver onder de 10 procent liggen en niet in de buurt komen bij de twintig procent van het Oxford-onderzoek. In Amerika heffen 23 staten een taks specifiek op zoete dranken en het Mexicaanse parlement ging vorige week akkoord met een belasting op frisdrank. Nederland en het Verenigd Koninkrijk hebben nog geen accijns op frisdrank. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 8

9 1.2 Missie. Stevia 1931 heeft alle bouwstenen om snel een belangrijke partij te worden in de natuurlijke zoetstoffen markt van Stevia. En wel om deze redenen; 1. De capaciteit om met haar kennis partners een nieuwe generatie Stevia ras te ontwikkelen dat in combinatie heeft van hoger werkzame stoffen (high glycoside content) in maximale bladmassa en maximale weerbaarheid tegen schimmels en ziekten en zonder de bittere nasmaak. 2. Door samenwerking met non - of het organisaties met doelstellingen en kennis op het gebied van sociale en maatschappelijke verantwoordelijkheid, ecologie en duurzaamheid. 3. Strategische allianties met toeleveranciers van basis, halfproducten raffinagetechnieken die conform de eisen van de verschillende afnemers een goede prijs-kwaliteitverhouding hebben. 4. Een snelle marktpenetratie door een gegarandeerde levering, door onze strategische partners van Stevia producten. Het project is bijzonder omdat het op de volgende punten van belang is; a) Voor een verbetering van de westerse leefstijl en het terugdringen en mogelijk voorkomen van gezondheidsproblemen vii en de daarbij behorende kosten:' Healthy Ageing - gezond en actief ouder worden'; b) door kennis, werkgelegenheid en economische waarde toe te voegen in Afrikaanse landen, zal de Zelfredzaamheid viii en sociale cohesie verbeteren; c) een aandeelhouders belang. De verhouding investering, risico, dividenden en toekomstige waarde stijgingen vormen vanuit beleggers oogpunt een aantrekkelijke mix. De verwachting is dat een jaarlijks rendement groter dan 10% alleen al uit de agro business te realiseren is. Indirect is de investeerder ook actief op gebied van filantropie omdat een gedeelte van de aandelen van Stevia 1931 om niet toegekend worden aan de stichting Exelenti Foundation. De stichting kan deze opbrengsten op haar beurt weer benutten voor haar doelstellingen en uitgeven in de vorm van giften en ondersteuning van andere venture Philanthropy projecten Het projectteam Het projectteam bestaat uit: 1. K.J.A.M. (Karel) Want - Hotel School. Life long entrepreneur. 20 jaar eigen werving en selectie bureau gehad en eigendom en verhuur (voor eigen rekening en risico) van 8+ hotels in Nederland. Karel heeft ruime ervaring in het opzetten van bedrijven. 2. R.H.C.M. (Rogier) Want - BA (Hons) PPE (Open). Life long entrepreneur. Opbouw en beheer van Engelse residentiele vastgoed portefeuille voor eigen rekening en risico. Want ondersteund het project allround. 3. Jan Pieter Schretlen - MScBa. Marketing: Jan Pieter heeft ruime management en marketing ervaring bij Refresco en Douwe Egberts/Sara Lee. 4. P.J.M. (Piet) Poos - RA RE. Piet heeft ruime ervaring als projectdirecteur en risico manager bij een financiële instelling en ruim twintig jaar ervaring bij PWC en Ernst & Young 5. Ruud Olij - CEO Olij Breeding B.V. Ruud heeft meerdere plantages in Nederland en Afrika (Ethiopië en Kenia) 6. Dr. Silvio Claudio da Costa hoogleraar aan de universiteit, Centro de Ciências Biológicas, Departamento de Bioquímica. Ontwikkeling stevia rassen. 7. Dr. Clinton C. Shock, - PhD Certified Professional Horticulturalist Scientific Ecological Services. 8. Erwin Hoogendijk veredelaar. Erwin heeft meerdere bedrijven opgestart in Afrika 9. M. Mubali Contacten in Ghana 10. Prof. Dr. Jan M.C. Geuns (bijzonder adviseur) Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 9

10 De leden van het projectteam krijgen waar nodig ondersteuning van technische medewerkers uit hun organisatie. De medewerkers waarvan de naam vet staat hebben ervaring in het werken in West Afrika. Los hiervan hebben wij goede contacten met Stevia plantages in Bolivia en Brazilië die toegezegd hebben de opstart en eventueel de organisatie van Stevia plantage te willen begeleiden. Het MT heeft als business model gekozen voor CO-CREATION en wil zoveel mogelijk expertise inkopen. Hiermee ontstaat een flexibele lean and mean organisatie. Moto Work smart and less not harder. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 10

11 1.3 Resumé projectplan Stevia Steviol Glycoside is een natuurlijke, veilige en calorie vrije zoetstof gewonnen uit de Stevia Rebaudiana plant. Deze plant kan een (deel) oplossing bieden in de bestrijding van welvaartsziekten zoals obesitas, diabetes type II en Alzheimer. Stevia word al sinds mensenheugenis geconsumeerd, specifiek in Latijns Amerika. Japan is het eerste verwesterste land dat stevia goedkeurde in In de EU is stevia relatief onbekend. Pas sinds eind 2011 is stevia in de EU goedgekeurd als voedingssupplement. Er zijn tal van gezondheid voordelen van Stevia bekend en geen enkel nadeel. Economische en financiële aspecten. De WHO verwacht dat Stevia op termijn een aandeel van 20-30% krijgt van de markt totale zoetstof markt. Deze bedroeg in 2011 $ 58.3 miljard. De productiecapaciteit van Stevia is nu, en waarschijnlijk voor de eerst komende 15 jaar, nog onvoldoende om aan de snel stijgende vraag te voldoen. Coca-Cola en PepsiCo hebben al start-ups van stevia plantages opgekocht omdat zij het strategisch kritisch belang zien om de aanvoer van stevia veilig te stellen. Gerekend naar zoetkracht zijn de prijzen van suiker en stevia ongeveer gelijk. De ruwe suikerprijs voor industriële verwerking is ongeveer $ 700 per ton ($0,70 per kg). De zoetkracht van Stevia Reb A 90% is 350 maal groter dan die van suiker Reb A 90 kost $ 200 per kg. Op dit moment is de prijs dus vergelijkbaar. Of voor de langere termijn de prijs van stevia synchroon zal lopen aan die van suiker is ongewis. Te verwachten is dat het voordeel dat stevia heeft m.b.t. gezondheid termijn een rol gaat spelen omdat stevia nagenoeg geen calorieën bevat, natuurlijk is en nauwelijks effect heeft op de suikerbloed spiegel en waar dit wel het geval is een verlagend effect heeft. Belangrijk is in ieder geval dat stevia als natuurlijke zoetstof geen attitude verandering in het voedingspatroon vereist. Dit maakt acceptatie vanuit de consument eenvoudig, terwijl de urgentie bij de voedselverwerkende industrie en de overheid groot is. Voor een eerste algemene indruk voegen wij het artikel Zoetstof tot nadenken van de Rabobank bij. Niet alleen zij zien de potentie in de zoetstoffen markt. Dit blijkt ook uit tal van andere studies en publicaties, zoals het rapport Sugar Consumption at a Crossroads 4. Dit is een research report waarin Credit Suisse de trend in de zoetstoffen markt analyseert. Bottleneck. De eerdere generatie Stevia had een bittere nasmaak. Dit verhinderde de acceptatie en de gebruiksmogelijkheden. Dit is voorlopig opgelost door de smaak te camoufleren. Sinds kort is er een extractie methode, die de bittere componenten verwijdert. Ook met veredeling worden op dit moment vorderingen gemaakt om de bittere smaak eruit te telen. Naar verwachting is dit resultaat in 2015 bereikt. Daarmee verdwijnt een belangrijke smaak barrière. Conclusie. Wij staan aan de vooravond van een omslag met financiële en maatschappelijke perspectieven. Dit wordt versterkt door een aantal trends waarvan de belangrijkste zijn. a) De consument krijgt steeds meer belangstelling voor een gezonde levenswijze. Stevia kan ook een belangrijk onderdeel zijn bij Healthy Ageing; gezond en actief ouder worden. b) Overheden kampen met exploderende kosten in de gezondheidszorg. Preventie ter voorkoming van ziektes wordt belangrijker. Dit zal op termijn leiden tot regulering van het gebruik van suiker, waarvan de negatieve effecten alom bekend zijn. Dit kan in de vorm van richtlijnen en of belastingen op onge- 4 Sugar Consumption at a Crossroads Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 11

12 zonde ingrediënten zoals suiker. Te verwachten is dat ook voedsel producenten zich conformeren aan de trend van gezonde voeding en zelf regulering t.g.v. stevia ontwikkelen. Het concept van stevia is ruimschoots bewezen. De primaire productie ervaringen dateren al van begin vorige eeuw. Japan heeft als eerste in 1970 Stevia als natuurlijke zoetstof toegestaan. Volgens de laatste cijfers van 2011 heeft Stevia nu een aandeel van 48% van alle gebruikte zoetstof in Japan. Grootschalige verbouwing van Stevia vindt op dit moment hoofdzakelijk plaats in China. De frisdrankindustrie, te weten Coca-Cola en PepsiCo hebben onderkend dat het agro component de kritieke factor vormt in de keten. Zij hebben een aantal stevia start-ups gekocht en beheren de plantages nu zelf. GLG Lifetech is een goed voorbeeld van onze strategie. Stevia 1931 wil een belangrijke partij op het gebied van natuurlijke zoetstoffen in Europa worden. Uiteindelijk is daarvoor controle over de hele keten, d.w.z. van verbouwen tot verkoop aan consumenten gewenst. Om dit te realiseren zijn strategische allianties gevormd met invloedrijke partijen, onder ander met maar niet gelimiteerd tot Wageningen University, de Universidade Estadual de Maringá, Centro de Ciências Biológicas. Stevia 1931 neemt het initiatief om grootschalig stevia te gaan verbouwen. Onze focus ligt nu op de selectie van het beste Stevia ras en een snelle grootschalige aanplant hiervan. Vooralsnog is het voornemen om eind 2014 te starten met testvelden op locaties, met als doel om een plantage van 4000 ha in Ghana te realiseren. Wij verwachten in 2016 de eerste substantiële oogsten in eigen beheer te verwerken. Participatie/deelname. Wij begroten een initiële investering van plus minus 3.3 mio. Wij zoeken nu nog de financiering/deel name voor initieel 2,5 mio, hier tegenover stellen wij 20% van het aandelenkapitaal. De minimum deelname is Uit de exploitatie prognose blijkt dat in of kort na het 3e jaar het break-even point ligt. Hierna is een ROI van meer dan 10% per jaar te verwachten. Exelenti initieert en bevordert Impact Investment projecten die in de eerste plaats een maatschappelijke impact realiseren, schaalbaar zijn en een duurzaamheidswaarde ofwel continuïteit waarborgen. Stevia 1931 is het vlaggenschip project van het business model wat Exelenti nastreeft. Het hybride karakter van het project plan verenigt veel belanghebbenden doordat: Stevia de schadelijke effecten van de welvaartsziekten in het westen beteugelt; maar ook dat de productie in ontwikkelingslanden de armoede effectief bestrijdt. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 12

13 1.3.0 Highligts Stevia 1931 Onderstaande high-lights betreffen een selectieve en korte opsomming van belangrijke ontwikkelingen in de voorbereiding van het project Stevia 1931 Contact met professor Da Silvo The Universidade Estadual de Maringá Brazil. Dit is de autoriteit die al meer dan 20 jaar onderzoek doet naar Stevia. Hij zegt de new generation of Stevia ontwikkeld en gepatenteerd te hebben. Hij wil deze aan ons ter beschikking stellen en wij bereiden een LOI voor op onze samenwerking te formaliseren. Er zijn vergaande gesprekken aangaande een samenwerking met Phytonext 5, een startup in Wageningen die gespecialiseerd is in milde en selectieve extractie van natuurlijke inhoudsstoffen volgens een door hun ontwikkelde methode. Deze methode is in staat bittere smaak uit Steviablad te halen Uit blinde smaaktesten van stevia zonder en mét Phytonext-bewerking, bleek dat de Phytonext-stevia als significant minder bitter werd ervaren. We hebben een samenwerking met een commerciële veredelaar In Nederland voor Stevia. Er zijn oriënterende gesprekken gestart met organisaties die betrokken zijn bij de volksgezondheid dan wel zorgkosten. In de pers verschijnen artikelen die wijzen op de gevaren van suiker. Denk hierbij aan het artikel van de GGD directeur Amsterdam. Die pleitte voor een zoetbelasting op suiker. In Zweden is dit overigens al een feit. W ij voorzien op middellange termijn dat de voedselverwerkende industrie al dan niet gestimuleerd van overheidswege het gebruik van bietsuiker zal beperken t.g.v. Stevia. Wij hebben contacten met Tierra Dulce. Dit is een Steviafarm van 350 hectaren in Columbia. Citaat uit de wisseling: The current market for the 350 has in production is made up of 80% national demand and 20% exports to Argentina. Currently they have an average production yield of 8 ton per ha/year of dried Stevia leaves. The price for their dried leaves varies between 6 and 7 USD/kg. Their return is roughly about 18.2 million USD, minus 40% in operating expenses. (This return can be higher with better yields and/or better prices) Dit betekent 8000 kg maal 6.5 = minus 40% operating cost = netto per year per Ha! Omgezet naar is dit Wij rekenen met kg maal 2.5 = minus cost 62% = netto per year per Ha! Conclusie Onze aannames, zie het financieel plan, lijken ondanks de goede financiële vooruitzichten erg behoedzaam. Met onze veronderstellingen is al een heel profijtelijke business model te ontwikkelen maar er lijkt dus in de praktijk nog veel meer in te zitten. Als wij dit analyseren zitten de verschillen in de opbrengst, de kosten en is onze aanname dat een kilo gedroogde Stevia 2,50 opbrengt te conservatief als de markt nu al 4.75 betaalt. Het aantal nieuwe producten met stevia is tussen 2011 en 2012 met 158 procent toegenomen. Tussen 2008 en 2012 was de toename zelfs 400 procent. Dat meld een onderzoeksbureau voor de voedingsindustrie. Vooral Europa is de aanjager voor deze groei in producten met stevia. Dit werelddeel zorgde voor een kwart van de nieuwe producten met stevia in In 2011 was het aandeel van Europa hierin nog maar 4 procent, maar stevia is pas sinds december 2011 officieel in heel Europa toegelaten. Vooral (fris)dranken met stevia doen het goed (31 procent van nieuwe producten in de wereld in 5 Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 13

14 2012). De categorie snacks (tussendoortjes) staat goede tweede met 26 procent. Zo n 13 % van de wereldwijde stevia-productintroducties zijn tafelzoetjes stevia en 7% zijn zuivelproducten. De Minister for Food and Agriculture van Ghana Honourable Abdul-Rashid Pelpuo. Minister of State in charge of Publi-Private Partnerships and Member of Parliament for Wa. Heeft zijn volledige medewerking toegezegd en is enthousiast over het project. Wij hebben op de 30e januari jongstleden bij het agentschap een subsidieaanvraag voor een haalbaarheidsstudie ingediend. De eerste resultaten van een test van Stevia potplanten, die in Nederland gekweekt worden verlopen positief. Er wordt getest met een viertal rassen en de aandacht richt zich nu op het steviger maken van de stammen zodat zij meer bladmassa kunnen dragen. Wij werken eraan om op zijn vroegst in het vierde kwartaal van dit jaar de potplanten gereed te hebben voor de markt. Hier moet uiteraard nog erg veel werk voor verzet worden maar wij hebben al wel de infrastructuur voor de distributie door Europa. In theorie zouden wij via de detailhandel meer dan 500 miljoen consumenten in Europa kunnen bereiken. Het logo als beeldmerk voor de te ontwikkelen huisstijl krijgt ook al vorm. Dit is nog een studiemodel maar vooral door afwijkende kleuren heeft het een grote herkenbaarheid. Nadat het logo finaal goedgekeurd is zal dit als huisstijl worden ingevoerd. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 14

15 1.3.1 SWOT analyse Sterktes Sterk team met veel ervaring. Goede strategische allianties (Phytonext, Stevia Farm). Aantrekkelijk product voor investeerders (impact investering). Natuurlijk intense zoetstof zonder calorieen. Principle proof in productie en verwerken. Vanaf het vierde kwartaal 2011 toegestaan in Europa. Middel in strijd tegen welvaartziekten. Gezonder ouder worden. Bekende positieve eigenschappen o.a (geen tandbederf). Interesse voedingsmiddelen industrie. Interesse overheden (onbeheersbare zorgkosten). Veel externe erkende deskundigheid in Ned. Gedegen missie, goed onderbouwde visie, focus en commitment. In Europa beschikbare kennis instituten en knowhow, wat innovatieve technieken en research mogelijk maakt. Netwerk connecties en strategische allianties die toegang bieden tot de markt en de informatie er over. De mogelijkheid tot contract farming. Europa is in potentie de grootste markt van alle continenten met een thuismarkt van ruim 512 miljoen inwoners en een grote exportmarkt. Intentie suikerunie tot afname/verkoopkanaal eindproduct. Zwaktes Kansen Een markt met een bewezen concept. In Japan al 40 jaar in gebruik marktaandeel 50% nadelige effecten niet bekend. Marktaandeel in Europa rond de 1.5 procent. Markt met veel groeipotentie (verwachte groei factor 5-10 in de komende jaren). Deze beweging maakt ruimte voor nieuwe partijen. Suiker heeft erg slechte pers. Kunstmatige zoetstoffen idem. Potstevia als vernieuwend product. Enorme vraag voor de komende decennium veroorzaakt door industrie, en consumenten. Externe omstandigheden zoals beheersing zorg kosten en regulering calorie-inname bij consumenten door overheden en industrie zal het belang van calorie arme of fraaie zoetstoffen vergroten. Vraag zal waarschijnlijk lang veel groter zijn dan aanbod wereldwijde groei markt. Bedreigingen Opzetten farm in Ghana is riskant. Marketing kanaal nog niet ingericht. Diepgaande stevia kennis wordt opgebouwd. Agricultuur normale risico s. Marktpenetratie / branding. Organisatie is complex en staat nog niet. Huidige markt al enigszins verdeeld onder grote partijen. Guur economisch klimaat. Werkgebied omvat meerdere landen. Zoetstoffen uit gisten gemaakt. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 15

16 1.4 Welk invalshoek kiest u om de potentie van Stevia te beoordelen? Het gezondheid en maatschappelijk effect & positieve eigenschappen van Stevia. Er zijn tal van voorbeelden van welvaartziekten, denk hierbij aan diabetes, obesitas, tandcariës en verhoogde bloeddruk. Deze ziektes zorgen voor steeds meer gezondheids problemen en er is zelfs een economische noodzaak om de snelle toename van deze ziektes af te remmen of tot stilstand brengen. Uit talrijke onderzoeken naar de effecten van biet en rietsuiker is duidelijk geworden dat suiker een belangrijk onderdeel van het probleem vormt. Omdat vastgesteld is dat synthetische zoetstoffen zoals aspartaam ook nadelige bijwerkingen hebben ligt de markt open voor een natuurlijke zoetstof zonder nadelige bijwerkingen. Het is dus van belang om het gebruik van "gewone" suikers en synthetische zoetstoffen te vervangen door een natuurlijke zoetstof. Een stof die niet zoals de kunstmatige zoetstoffen die nu vaak gebruikt worden, vervelende bijwerkingen hebben, maar juist een aantal positieve eigenschappen voor de gezondheid met zich meebrengt. Onze levensverwachting wordt steeds hoger en de zorguitgaven groeien steeds sneller. De levensverwachting neemt met drie jaar toe tot 84 jaar. De zorguitgaven stijgen naar 19-31% bnp in 2040, door meer en betere, maar ook duurdere zorg. Citaat: The WHO (World Health Organization) estimates that +1.5 billion people globally are overweight and of these, more than 400 million are obese. There is no place in Europe where this is a bigger concern than in the UK, where the Department of Health calculates that that nearly 1 in 4 adults, and over 1 in 10 children aged 2-10, are obese. And, without action, it is believed that 60% of men, 50% of women and 25% of children would be obese by De oplossing: vervang een groot gedeelte van de reguliere suiker consumptie en de synthetische sweeters door het natuurproduct Glycoside EU prove (e960). Note: de lobby van suikerfabrikanten heeft in Europa succesvol toelating van steviol glycosides lang kunnen blokkeren. We zien nu een relatief snelle acceptatie in de markt en toepassing door voedselproducenten. Stevia en bloedsuikerspiegel. Door ons voedingspatroon en de daarbij behorende suikergehaltes, is er een constante beweging in de bloedsuikerspiegel. Als deze goed of iets te hoog is voelen we ons prima, maar als de suikerspiegel te laag is dan krijgen de hersenen als eerste te lijden onder het gebrek aan suiker (glucose). Hierdoor vermindert het concentratievermogen, krijgen de spieren te weinig suiker en voelen we ons vermoeid. Het eten van voedsel met gewone suikers veroorzaakt een snelle piek in het bloedsuiker waardoor je (tijdelijk) opleeft. Maar deze piek is ook snel verdwenen en wordt gevolgd door het verlangen naar méér suiker. Stevia daarentegen, doet niets met de bloedsuikerspiegel waardoor deze stabiel blijft. Daardoor blijven vermoeidheidsklachten en verminderde concentratie uit. Kortom: je energie blijft gedurende de hele dag beter in balans en dat draagt positief bij aan je dagelijkse prestaties. Stevia en overgewicht. Stevia bevat geen calorieën en is daardoor zeer geschikt bij de behandeling van overgewicht of bij gewichtsbeheersing. Voorlopige onderzoekgegevens wijzen uit dat stevia de eetlust remt. Als dit juist is, kan stevia mensen helpen zich eerder verzadigd te voelen wat weer kan leiden tot minder eten. De producten van SteviJa zijn zeer geschikt om te gebruiken bij diëten van Weight Watchers. Candida Albican. Kortweg Candida, is een gist dat zich van nature vooral in de darmen bevindt. In de darm is Candida een gecontroleerd bestanddeel van de darmflora. Wanneer er iets verandert aan de darmflora en suiker kán een boosdoener zijn kan Candida overgaan in een schimmelvorm. Mensen die last hebben van deze schimmel moeten zoetigheden als suiker mijden om de Candida niet te voeren. In tegenstelling tot suiker voedt stevia de Candida niet, omdat stevia niet gist. Hierdoor is stevia een veilige zoetstof voor mensen met Candida-problemen. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 16

17 Stevia en cariës. Uit onderzoek is gebleken dat stevia, in tegenstelling tot suiker, geen voedingsbodem biedt voor bacteriën in de mond. Stevia onderdrukt de groei van bacteriën en helpt bij de preventie van gaatjes en tandsteen. Ook is gebleken dat stevia een verzachtende werking heeft op mondproblemen zoals aften en tandvleesontsteking. Stevia en huidverzorging. Ook bij behandeling van huidproblemen heeft stevia helende eigenschappen. Brand- en snijwonden en schaafplekken genezen sneller en met minder littekens door behandeling met stevia. Ook worden goede resultaten verkregen bij acné, huidsmetten, eczeem en problemen aan de hoofdhuid. Overige. Aan Stevia worden nog enkele gezondheids bevorderende eigenschappen toegeschreven. Er zijn geen negatieve indicaties gevonden De venture Philanthropy of impact investment Venture philanthropy (VP): VP is gebaseerd op concepten en technieken uit de venture capital finance en high technology business management industrie en vervolgens toegepast op het bereiken van filantropische doelstellingen. Vooral financiële instellingen passen deze bewezen principes, concepten en processen veelduidig toe en gebruiken dit in hun filantropische aanpak. Onder VP vallen een aantal subcategorieën bestaande uit: high engagement, tailored financing, multi-year support, non-financial support, organisational capacity building, performance measurement. Sommige investeerders op het gebied van impact investment hanteren na drie jaar de 3% rendementseis. Aan dit criterium wordt naar verwachting ruimschoots voldaan, omdat het rendement nu uitsluitend berekend wordt over alle eerste schijf in de bedrijfskolom. Na raffinage zal al een grote rendement sprong gemaakt worden en in de allerlaatste fase als wij de consumentenmarkt gaan bewerken, niet eerder dan 2017, kunnen de resultaten exponentieel toenemen Het (macro) economische rendement beginsel Wij staan aan de vooravond van een transitie die zeer interessante perspectieven biedt. Citaat: Stevia Marketix Driven by a near perfect storm of demand, the market for all natural, zero-calorie stevia sweeteners is exploding. A leading stevia manufacturer has predicted a global stevia products industry valued at $10 billion as soon as The World Health Organization (WHO) estimates stevia intake could eventually replace 20-30% of all dietary sweeteners. The total global sweetener market was estimated at $58.3 billion in Zoals blijkt uit de bijgevoegde berekeningen, die zich in deze fase nog beperken tot de allereerste stap in de bedrijfskolom, namelijk de agricultuur, levert deze al een aantrekkelijk winstpotentieel. In de aanloop naar de productie, in te schatten op 2 tot 3 jaar, wordt nog geen rendement behaald. Nadat de velden in exploitatie zijn, bedraagt de ROI globaal tussen de 10 en 20%. E.e.a. natuurlijk afhankelijk van de omstandigheden en de condities. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 17

18 1.5 Categorize all sweeteners. 1. Sugars 2. Sugar Alcohols 3. Natural Caloric Sweeteners 4. Natural Zero Calorie Sweeteners 5. Modified Sugars 6. Artificial Sweeteners Nearly all types of sweetener fall into these 6 categories. A few such as Inulin could be considered as sugar fibers, but they could also fall under the Sugar heading. in- 1. Sugars. These are carbohydrates and contain 4 calories per gram. They are found naturally in many foods including fruit, vegetables, cereals and milk. They can be harmful to teeth and tend to have a high glycemic dex. The most common are: Sucrose, Glucose, Dextrose, Fructose, Lactose,Maltose, Galactose and Trehalose. 2. Sugar Alcohols Like sugars these are carbohydrates and occur naturally, though in small amounts, in plants and cereals. They typically contain fewer calories per gram than sugar and do not cause tooth decay. Because they are carbohydrates, they should have 4 calories per gram. However the body is unable to fully metabolize them, and consequently they tend to have fewer available calories per gram. The downside of this is that they can cause cramps or bloating if taken in excess. They are harmless to teeth and tend to have a very low glycemic index. The most common are: Sorbitol, Xylitol, Mannitol, Maltitol, Erythritol, Isomalt, Lactitol, Glycerol 3. Natural Caloric Sweeteners These are the oldest known sweeteners and include honey and maple syrup. They contain sugar but also other nutritive qualities. They tend to have a somewhat lower glycemic index than sugar, but still need to be taken in moderation as they can be detrimental to health in large quantities. They can also be harmful to teeth. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 18

19 They include: Honey, Maple Syrup, Coconut Palm Sugar and Sorghum Syrup. 4. Natural Zero Calorie Sweeteners These are not carbohydrates and contain little or no calories. It is only in recent years that interest has grown in these as a better alternative to artificial sweeteners. They have zero glycemic index and are harmless to teeth. Like artificial sweeteners they can have an aftertaste. They include: Luo Han Guo, Stevia, Thaumatin, Pentadin, Monellin, Brazzein. 5. Modified Sugars. These are typically sugars produced by converting starch using enzymes. The list also includes sugars that have been modified such as caramel or golden syrup. They tend to have a high glycemic index and can be harmful to teeth. They are often used in cooking or in processed foods. A few are: High Fructose Corn Syrup, Refiners Syrup, Caramel,Inverted Sugar, Golden Syrup. 6. Artificial Sweeteners. There are many types on the market and some appear to be safer than others. They have been in use in America and Europe for over 120 years. They have zero glycemic index and are harmless to teeth. The most common are: Aspartame, Sucralose, Saccharin, Neotame,Acesulfame K, Cyclamate De Stevia Plant x. Stevia rebaudiana Bertoni is een wonderbaarlijk zoet kruid, bekomen door een natuurlijke selectie van de zoetste Stevia-moederplanten. De verse blaadjes hebben een zoethoutachtige aangename smaak. Prof. Dr. Jan M.C. Geuns 6 (Katholieke Universiteit Leuven) staat in voor het wetenschappelijk onderzoek en de optimalisatie van deze plant. 6 Prof. Geuns adviseert in dit project. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 19

20 Het grote belang van Stevia en zijn zoetstoffen is de mogelijkheid om ze als vervangstof voor suiker (sucrose) te gebruiken. De blaadjes bevatten immers zoetstoffen die steviolglycosiden genoemd worden, en die tot 300 x zoeter smaken dan suiker, maar die niet worden opgenomen en gemetaboliseerd en die dus geen calorieën afgeven. Bovendien moet men maar zeer kleine hoeveelheden toevoegen. De zoete smaak van het steviakruid stamt uit chemische substanties ie glycosides worden genoemd en die van nature aanwezig zijn in steviabladeren (alsook in de bladeren van verschillende andere planten, in wisselende hoeveelheden). De belangrijkste glycosides die uit stevia worden gewonnen, zijn stevioside en rebaudioside. We zullen deze voortaan steviolglycosiden of E960 noemen, het officiële nummer dat ze als voedseladditief kregen toebedeeld. De belangrijkste voordelen van Stevia en steviolglycosiden even op een rijtje: 1. Het betreft hier geen synthetisch, maar volledig natuurlijk product. 2. Steviolglycosiden bevatten absoluut geen calorieën en zijn tot 300 x zoeter dan suiker. 3. De blaadjes kunnen in hun natuurlijke toestand worden gebruikt. 4. Door de enorme zoetkracht moet men slechts kleine hoeveelheden gebruiken. 5. De plant en zijn zoetstoffen zijn niet-toxisch. 6. Zowel de blaadjes als het zuivere zoetstof-extract kunnen worden gekookt. 7. Geen bittere nasmaak in tegenstelling tot andere niet-calorische zoetstoffen. 8. Hittestabiel in droge toestand tot 140 C. Dus ook geschikt om te bakken, vermits de temperatuur in gebak, door de verdamping van water, niet boven de 100 C komt. 9. Niet fermenteerbaar. 10. Smaak versterkend. 11. Klinisch getest en veelvuldig gebruikt door mensen zonder nadelig effect. 12. Ideale en niet-verslavende zoetstof voor kinderen. Stevia is een meerjarige kruidachtige plant, behorend tot de familie van de Asteraceae. Tot deze familie behoren ook bekende planten zoals de paardebloem, zonnebloem en witlof. De plant werd voor het eerst botanisch beschreven door dr. M.S.Bertoni in In 1931 wist men voor het eerst de werkzame zoetstoffen te analyseren. De lancet-vormige blaadjes zijn ongeveer 5 cm lang en 2 cm breed en staan kruisgewijs, tegenoverstaand ingeplant. De bloeiwijze is samengesteld uit 5 witte bloemen. In de natuur varieert de plantenlengte van 40 tot 80 cm, maar in cultuur kan Stevia tot 1 meter hoog worden. Bij onderbreking van de lange nacht met 5 min rood licht (LEDs) midden in de nacht, gaan de planten niet bloeien en groeien ze tot een lengte van 2,5 meter. Ze produceren dan veel meer bladeren en meer zoetstoffen. Stevia kan worden verbouwd op vrij arme bodems. De planten kunnen gedurende 5 jaar of meer in economische productie worden gehouden, waarbij tweemaal per jaar het bovengrondse gedeelte wordt geoogst. De wortels blijven zitten en geven nieuwe scheuten. Planten met een hoogte van 1 meter hebben een drooggewicht van gemiddeld 70 gram (bladeren plus stengels). Het drooggewicht van de blaadjes kan variëren van 15 tot 35 gram per plant. In geval van nachtonderbreking met rood licht kan het drooggewicht van de blaadjes tot 200 g oplopen Herkomst en historiek. De historiek van de cultuur van Stevia situeert zich overwegend in Paraguay, Brazilië en Argentinië. Oor- Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 20

21 spronkelijk groeide Stevia inderdaad enkel in de noordelijke streken van Zuid-Amerika. Bij de inheemse Guaranay-Indianen is deze plant al sinds eeuwen gekend om de zoete smaak van zijn blaadjes en wordt onder andere gebruikt in de mate kruidenthee. Stevia wordt dikwijls beschreven als sweet herb of Paraguay en verwijzingen zoals sweetest plant of the world maken de ongelooflijke kracht van dit kruid duidelijk.europa kwam voor het eerst in contact met Stevia toen de Spaanse overheersers in de 16de eeuw het door de inboorlingen van Zuid-Amerika gebruikte zoete honingkruid leerden kennen. Ondanks de beschrijving van de plant door de Paraguaanse botanicus M.S.Bertoni in 1899 kwamen het onderzoek en het commerciële gebruik niet snel op gang. Omstreeks 1908 werd melding gemaakt van de aanwezigheid van verscheidene zoetstoffen in Stevia en pas in 1931 was men in staat het stevioside te kristalliseren. Gedurende de tweede wereldoorlog werd gedacht aan een commerciële extractie van stevioside als alternatief voor de slinkende suikervoorraden. In die tijd ontbrak de technologie om een industriële productie mogelijk te maken. Wegens de beperking die rond 1970 in Japan werd opgelegd op het gebruik van artificiële zoetstoffen, ging in dit land het onderzoek naar commercialisering en naar toepassingen van steviolglycosiden met rasse schreden vooruit. Reeds meer dan veertig jaar lang gebruiken Japanse consumenten het extract uit de plant als een veilige, natuurlijke, niet-calorische zoetstof. Op dit moment is het de meeste gebruikte zoetstof in de Japanse en Koreaanse markt. De commerciële productie gebeurt vooral in Paraguay, Uruguay, Centraal-Amerika, de Verenigde Staten, Israël, Thailand en China. Productielanden Perceptie van de herkomst van de Stevia. 1. China vervuilende productiemethode 2. Paraguay kleinschalig authentiek geen optimale rassen 3. Brazilië professioneel gedateerd 4. India / Egypte/ Kenia landen in opkomst Kenia is nu de grootste in Afrika met 1200 ha 5. Amerika Monte Santo. Gen gemodificeerd Consumptie landen b) US % winst 210 miljoen/ % winst 1,2 miljard c) Japan 3000 t per jaar d) China e) Frankrijk de eu wordt aangemerkt als de potentieel grootste markt Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 21

22 1.5.2 Culture in Field Conditions Environment - Climate a) Ideal temperature range between 15 to 30 C. Extensive cool periods are undesirable as the plant will go into a dormant state. Areas prone to frost should be avoided. b) Water requirement: about 1800mm per annum. c) Preferable locations host extensive dry seasons. Rainy seasons preferred over sporadic ones to avoid leaf disease. d) No exceedingly hot temperatures as it encourages flowering. Areas that would work are arid/semi-arid areas with predictable rainy seasons and enough access to fresh water for irrigation. Examples include the north part of Latin America such as the North East of Brazil, the Mexican East coast and the Chilean West Coast. Certain areas in North Africa such as Morocco also qualify along with various areas in the US Environment Land and Soil a) Up to 5000ha, preferable in a rectangular/square shape. At least with easy to manage boarders. b) Land should be prepped or relatively easy to prep for agricultural use. No or little trees and rocks etc. c) The chemical and physical conditions of the soil are important. Stevia grows well on infertile, acid soils, but can also be cultivated on more neutral soils (ph ). Stevia will not grow in saline soils. d) For industrial scale cultivation relatively level areas are required along with a relatively firm underground to sustain various machinery including those required during plantation and harvesting etc.. e) Field design is important to avoid washing out the soil and to preserve water. f) Land should not be prone to floods or prone to puddles. It should not get saturated during the rainy season. It has to be able to absorb the water/has reasonable drainage etc. g) Slight elevation Environment Irrigation a) Land that has access to plenty of fresh water, enough to cover during the dry season. In short: No flooding in wet season yet good access to clean water in the dry season. b) Irrigation is crucial. Drip irrigation works best for stevia cultivation, especially for larger sites in arid areas as it preserves water. Adequate water supply will avoid stress in the plants, which will result in less diseases and better biomass production Infrastructure a) Reasonable access to the site for import and export from the land including machinery. b) Electricity or the possibility the get a stable source of electricity at a reasonable expense. c) Communication: wired or mobile internet access. d) Permission to build various structures, such as nurseries, greenhouses, warehouses, accommodation, lab along with possible a distillation/refinery site Other Important Aspects a) Area specific pest such as locusts and grasshoppers which may threaten the crop? b) Avoid protected areas of any kind. c) Wildlife or crime a problems? d) Lease or purchase options. Stable area with good possibilities to exercise rights. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 22

23 Climate in Ghana Introduction. Ghana is defined as a Tropical wet and dry climate: the annual average temperature in North Ghana varies from 14 C (59 F) at night to 40 C (104 F) during the day. The warmest month of the year is March with an average temperature of 28.7 C. In August, the average temperature is 25.4 C, the lowest average temperature of the year. The average annual temperature in Ghana is 27 C. In winter there is a lot less rainfall than in summer. North Ghana has dry (November April) and wet (May October) seasons. The Köppen-Geiger climate classification is Aw. It wasn t easy to find precipitation maps. The data below is from Tamala, the closest place to Wa for which I could find the data below. Link/Source: Ghana Weather Data Accra Kumasie Tamala Annual Sunshine Averages Annual Max Temp Avrg. Annual Temp. 26, Avrg. Min Temp Precipitation in MM Number of Wet Days Average Sunlight 6,3 5,1 7,3 Average Daylight % of Sunny Daylight Hrs Humidity Frost Source: f) Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 23

24 1.5.2 Goedkeuring en toelating als voedsel additief of dieet supplement. Widely used as a sweetener Japan Available as a food additive (Regulatory agency approved) Australia, and New Zealand All steviol glycoside extracts Brazil stevioside extract Hong Kong steviol glycosides 00-0I-2012 Israel Mexico mixed steviol glycoside extract, not separate extracts Norway As food additive E 960 Steviol glycoside Russian Federation stevioside is allowed in the "minimal dosage required" to achieve the goal of the additive Singapore steviol glycosides are a permitted sweetening agent in certain foods. Previously it was banned. Available as both a food additive and dietary supplement Canada (November 2012). Steviol glycosides became available as a food additive on Stevia leaf and extracts are available as dietary supplements European Union Steviol glycosides have been permitted as a food additive United States Rebaudioside A is available as a food additive (sweetener) sold under various trade names. Stevia leaf and extracts are available as dietary supplements (1995) Indonesia (Steviol glycosides are available under the Regulation of Minister of Health No Stevia leaf is available as a dietary supplement Landen overzicht waar Stevia is goedgekeurd voor gebruik in voedsel en dranken North America United Mexico Latin America Argentina Chile Columbia Ecuador Paraguay Peru Uruguay Venezuala States Europe Austria Belgium Bulgaria Cyprus Czech Denmark Estonia Finland France Germany Greece Greenland Hungary Republic Ireland Italy Latvia Lithuania Luxembourg Malta Netherlands Poland Portugal Romania Russia Slovakia Slovenia Spain Sweden Switzerland United Kingdom Asia Pacific Australia Brunei China Hong Japan Malaysia New Singapore South Taiwan Kong Zealand Korea Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 24

25 1.5.4 Bottleneck. De eerdere generatie Stevia had een bittere nasmaak. Dit verhinderde de acceptatie en de gebruiksmogelijkheden. Men loste dit op door de smaak te camoufleren. Sinds kort is er een extractie methode, die de bittere componenten eruit haalt. Ook met veredeling maakt men op dit moment vorderingen om de bittere smaak eruit te telen. Naar verwachting is dit resultaat in 2015/2016 volledig bereikt. Note; Er zijn vergaande gesprekken aangaande een samenwerking met Phytonext, een startup in Wageningen die gespecialiseerd is in milde en selectieve extractie van natuurlijke inhoudsstoffen. Deze methode is in staat bittere smaak uit Steviablad te halen Steviol Glycosides en stevioside and rebaudiosides Steviol glycosides are responsible for the sweet taste of the leaves of the stevia plant (Stevia rebaudiana Bertoni). They are isolated and purified from the leaves of the stevia plant (Stevia rebaudiana Bertoni), where it is present at levels up to 13%. These compounds range in sweetness from 40 to 450 times sweeter than sucrose. [1] They are heatstable, ph-stable, and do not ferment. [2] Additionally, they do not induce a glycemic response when ingested, thus making them attractive as natural sweeteners for diabetics and others on carbohydratecontrolled stevia's sweet glycosides, The two primary compounds, stevioside and rebaudioside A, use only glucose: Stevioside has two linked glucose molecules at the hydroxyl site, whereas rebaudioside A has three, with the middle glucose of the triplet connected to the central steviol structure. In terms of weight fraction, the four major steviol glycosides found in the stevia plant tissue are: 5 10% stevioside ( X of sugar) 2 4% rebaudioside A most sweet ( X of sugar) and least bitter 1 2% rebaudioside C ½ 1% dulcoside A. Rebaudioside B, D, and E may also be present in minute quantities; however, it is suspected that rebaudioside B is a byproduct of the isolation technique. [2] The two majority compounds stevioside and rebaudioside, primarily responsible for the sweet taste of stevia leaves, were first isolated by two French chemists, Bridel and Lavielle (1931). [3] Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 25

26 2.0. Stevia & the value chain Stevia 1931 heeft de intentie om een belangrijke leverancier van Stevia te worden voor de Europese markt. Om dat de afnemers/gebruikers van Stevia nu en in de toekomst steeds meer het accent gaan leggen op voedselveiligheid en het kunnen traceren en controleren van zoveel mogelijk stadia in de voedselketen is het van strategisch belang positie te kiezen in onderstaande keten. Samenwerking tussen de schakels in de hele keten wordt steeds belangrijker. Daarbij nemen afnemers en andere partijen hoog in de keten een belangrijke positie in. Ze stellen in toenemende mate eisen aan de kwaliteit van producten en aan de continuïteit van grondstofstromen. Ook de wijze waarop wordt geproduceerd staat steeds meer in de belangstelling, waarbij duurzaamheid het sleutelwoord is. Daarvoor zijn ze afhankelijk van de primaire sector, want daar ligt de sleutel voor het optimaliseren van opbrengst en kwaliteit via een duurzame productiewijze. Ons eerste aandachtsgebied is het selecteren van het beste Stevia ras. We hebben hiervoor een drietal opties, die op dit moment al in een proefveld staan in Nederland. Hiernaast hebben wij toezeggingen van de universiteit Universidade Estadual de Maringá dat zij ons een superieur ras, zei duiden het aan met Stevia nex generation ter beschikking willen stellen. In theorie hebben de door ons geselecteerde rassen te veredeling al doorstaan waardoor de stof die de bittere nasmaak veroorzaakt er al uit geteeld is. Voor zover dat nog niet volledig gelukt is starten wij met een eigen veredeling programma en wij verwachten eind begin 2015 een Stevia ras te hebben met superieure eigenschappen. Dit businessplan beperkt zich in dit stadium uitsluitend tot het onderdeel primaire productie. M.a.w. tot en met de tweede schakel in bovenstaand schema. 2.1 Kennispartners (inter-nationaal) Om dit te realiseren zijn strategische allianties gevormd of in voorbereiding met partijen, zoals: 1. Wageningen University & Research Centre, 2. De Universidade Estadual de Maringá, Centro de Ciências Biológicas. 3. Phytonex 4. Olij Breeding 5. Stevia farm Brazil 6. Dynova Wageningen UR (University & Research centre) is de wetenschappelijk projectleider en coördineert affspraken met andere kennisinstituten en universiteiten. Wij hebben een aantal contacten c.q. samenwerkingsverbanden met universiteiten, te weten Belgie, Duitsland en contacten in Afrika. Los hiervan hebben wij ook een aantal contacten met de toonaangevende partijen in de food chain.. In deze projectgroep zijn alle disciplines en kennisgebieden vertegenwoordigt op het gebied van agricultuur en life science. De WUR heeft ook een Africa Agribusiness Academy. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 26

27 To explore the potential of nature to improve the quality of life. Dit is de missie van Wageningen university & research centre De universiteit Universidade Estadual de Maringá, Centro de Ciências Biológicas, Departamento de Bioquímica. Dr.Silvio Claudio da Costa is hieraan hoogleraar. Hij schijnt voor Zuid Afrika de autoriteit op het gebied van Stevia te zijn. Hij zegt over het basismateriaal te beschikken wat hem in staat stelt snel het ideale Steviaras te kweken. Hij heeft aangeboden een haalbaarheidsstudie en een daaraan gekoppeld project begeleidingsplan voor ons schrijven. Dit vergt wel een investering. Hij zegt nu al de new generation of Stevia ontwikkeld en gepatenteerd te hebben. Hij wil deze aan ons ter beschikking stellen en wij bereiden een LOI voor op onze samenwerking te formaliseren Olij Rozen International B.V. Olij rozen is een grote Nederlandse specialist op het gebied van kweekteelt de productie en marketing van premium rozen. Hij heeft ervaring met de kweek van Rosen op het Afrikaanse continent. De bedoeling is dat in de kassen in Nederland de eerste proefvelden voor de veredeling komen en deze mogelijk in hun laboratorium in Afrika verder ontwikkeld worden voor de grootschalige verbouwing van Stevia. Die specialiteit van Olij rozen zijn ook pot of plant rozen. Gelijktijdig met de veredeling van het Stevia ras zullen ook proeven worden genomen om Stevia in potten te kweken voor de consumentenmarkt Phytonext B.V. Phytonext offers a novel extraction technology that is particularly suited for selective extraction of phytochemicals from natural material, for example vegetables. The phytonext process not only extracts selectively, it is capable of controllably engineering particles. This means that using this technology we can extract the steviosides from stevia without the bitter taste. Mid 2014 PhytoNExt proposes to open a large scale testing facility Stevia Farm Brazil Stevia Farm Brazil has been in operation for the last 12 years. They have currently over 350 ha in production and will want to grow to over ha over the next three years. Stevia Farm Brazil offers close cooperation with the following key elements: Stevia 1931 trades their Brasil produced high quality stevia on the European market; Stevia Farm Brasil offers knowledge and plant material necessary to start operations in Ghana Dynova BV Subsidieadviesbureau Dynova is al 16 jaar gespecialiseerd in subsidieadvies en innovatiemanagement. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 27

28 2.2.0 An Economic Analysis of Stevia xi Stevia cultivation can be successful venture provided if any one is able to produce high quality leaves and at the same time produce optimum quality of marketable leaves (NABARD, 2003). It is a cash crop with low risk and can yield very high returns for three years as compared to traditional crops with careful selection of planting material. Due to increased awareness towards use of herbal and traditionally accepted medicinal plants, a very good domestic and international is coming up for the medicinal plants and herbals (http://www.agricare.org/stevia.htm). But information on the economics of production of stevia is lacking in India because the plant is relatively new to Indian market. Hence there is plenty of confusion with regard to cultivation of this plant (Kumar and Kaul, 2005) and also about selection of the propagating material. Generally stevia is propagated through cutting because seed production is problematic in this plant. However tissue culture plantlets with high production cost offer excellent quality of foliage production in disease free condition. The data on cost of production and return are of special interest to farmers since they reveal the input output relationship of their enterprises and bring out the differences in unit cost between the less efficient and more efficient farm enterprises (Roy, 2007). This would enable the farmer to choose the right combination of resources or enterprises. Adoption of technical innovation by farmers also demands precise and detailed information on cost and return. In view of the above the present study has been formulated to work out cost of cultivation and return from stevia cultivation and estimate cost benefit ratio for sensitizing the farmers of India regarding selection of planting material and economic viability and technical feasibility of stevia cultivation through cutting and tissue culture propagated planting material Waardeketen Stevia. Proces Output kg % % % kg Sales Turnover Fresh Leaf Glycosides total in fresh leaves 3,25% 715 Extraction Efficiency 75% 1e Extraction Steviol Glycosides 536,25 65, Proces Output kg % % % kg Sales Turnover Fresh Leaf Dried Leaf / dry matter 25% , Glycosides total in dried leaves 13% 715 Extraction Efficiency 75% 1e Extraction Steviol Glycosides 536,25 65, e Extraction Efficiency 80% Stevioside 36% Rebaudioside A 51% Rebaudioside C 13% Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 28

29 2.3.0 Fact sheet Stevia rebaudiana Bertoni a) Stevia is a natural sweetener derived from the stevia plant, an herb native to Paraguay. Stevia is a safe, 100% natural* no-calorie sweetener that gives you the sweettaste you want, but without all the calories. Stevia is a plant native to South America that has been used as a natural sweetener in foods and beveages for hundreds of years. b) Stevia has zero calories, zero carbohydrates and zero glycemic index. c) Stevia employs proprietary technology that uses only cool, purified water to extract a select blend of glycosides from high-quality stevia leaves. is the only stevia-based sweetener company in the world to use this process. d) Stevia does not use chemicals, alcohols, solvents or enzymes at any stage of the extraction and purification process. e) Stevia contains only two ingredients: stevia leaf extract and inulin, a soluble vegetable fiber. Inulin is a naturally occurring prebiotic that nourishes the body s good intestinal flora, supporting good digestive health and immune function. f) Stevia is responsibly sourced from indigenous fields in South America and other areas around the globe. g) Stevia was the first stevia-based sweetener to receive GRAS (Generally Recognized As Safe) status in the United States. h) Stevia can be found in the sweetener or natural products aisle of your local grocery store and in health and natural foods stores. i) Stevia is ideal for everyone, including people watching their weight, managing diabetes and fitness enthusiasts who embrace clean eating. j) Scientific and CommonNames: Stevia rebaudiana -- the name ofthe stevia plant; Steviol Glycosides, scientific name for the sweet substance within the stevia leaf. Reb A and Rebiana, common names for one of the sweet steviol glycosides within the stevia leaf. k) What is Rebaudioside A, or Reb-A, is the sweetest of all the natural compounds in the stevia leaf. As an extract, it can be used to sweeten many food and beverage products. Reb-A is produced through an extraction and purification process from the stevia leaf. Reb-A is times sweeter than sugar and has zero calories and zero carbohydrates. Reb-A is marketed as an all-natural sweetener under many brand names i l) The safety of stevia for human consumption has been established through rigorous peer-reviewed. Research and the FDA and the Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives recognize it as safe. More than 200 studies have been conducted on stevia attesting to its safety. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 29

30 2.4.0 Agronomic Practices a. Climatic Range.Stevia is native to semi-humid, sub-tropical climates where temperatures typically range from -6 C to 43 C. While tolerant of mild frost, hard frosts will kill the roots of the plant. This lack of winter hardiness means that stevia can only be grown as an annual plant in Ontario. b. Minimum size a 50+ ha with sufficient water ( ltr per Ha yearly) and possibilities for agriculture c. Soil Stevia grows well on infertile, acid soils, but can also be cultivated on more neutral soils (ph ). Stevia will not grow in saline soils. d. Land Preparation Fields should be plowed and either disced and/or cultivated twice to prepare a fairly smooth, firm planting surface. e. Transplants Transplants from cuttings would be superior, however the cost is prohibitive. Stevia must be propagated from seed in plug trays placed in a greenhouse for a period of 7 to 8 weeks. f. Planting In early to mid-may the stevia plug plants are planted into the field on either 53 cm or 61 cm row spacing with a total plant density in the order of 100,000 plants/ha. g. Fertilization The plant appears to have low nutrient requirements, however a soil test should be conducted. For the year 1995, test plots were fertilized with 100 kg/ha of prior to planting and a split application of urea at 140 kg/ha h. Irrigation Normally, the stevia plant requires frequent, shallow irrigation. Generally, irrigation is required when the stem tips begin drooping. i. Weed Control Repeated mechanical row-cultivating can be used to control weeds. The crop may also require hand hoeing and weeding. Contact your local OMAFRA specialist to determine if any chemical control options are available. j. Pests Insect pest pressures other than cutworm are minimal. Septoria disease caused considerable damage to the over-mature 1995 crop. Contact your local OMAFRA specialist to determine if any chemical control options are available. Browsing by deer, who seem to like the sweet taste of stevia, may also be a problem. k. Harvesting Time of harvesting depends on variety and growing season. Generally harvesting occurs in mid to late September when plants are cm in height. Shorter days induce flowering. Optimum yield (biomass), and stevioside quality and quantity are best just prior to flowering. The plant will tolerate temperatures to -6 C. Specialized harvesters may need to be fabricated to mechanize the harvesting process. l. Drying Drying of the woody stems and soft green leaf material is completed immediately after harvesting utilising a drying wagon or a kiln. Depending on weather conditions and density of loading, it generally takes 24 to 48 hours to dry stevia at 40 C to 50 C. An estimated 21,500 kg/ha of green weight is dried down to 6,000 kg/ha of dry weight. m. Threshing Immediately following drying, a specially designed thresher/separator is necessary to separate dry stevia leaves from the stem. The yield of stem and leaf is similar at approximately 3,000 kg/ha each. n. Packaging Dry leaves are stored in plastic lined cardboard boxes, sealed, strapped and labelled for further processing. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 30

31 2.5 0 Stevia Cultivars. Het is van belang om met het juiste Steviaras te starten. Er zijn, ongeveer, 5 Stevia rassen beschikbaar met goede eigenschappen. Het accent van de veredeling ligt op het verhogen van het RA gehalte. Professor Da Silvo The Universidade Estadual de Maringá heeft naar zijn zeggen een Stevia ras 3 e generatie ontwikkeld en gepatenteerd. De raskenmerken van deze plant plaatste deze cultivar bij de beste 3 van de wereld. Hiermee kunnen wij snel starten en van hieruit verder werken aan de perfectionering van de Stevia plant. We hebben hiervoor drie concrete doelstellingen; de goede zoetstoffen zoals RA verhogen, de bladmassa eveneens toelaten nemen en de laatste restanten van de bittere nasmaak eruit telen. Zie planting-material of Zij zeggen al een drietal rassen ontwikkeld te hebben met goede eigenschappen. SRB This variety is suitable for northern latitudes and can be harvested four times in one year and total glucoside content varies between 9-12 %. This variety should do very well in northern plains. SRB This unique variety can reach a very high total glucoside content of 21 % with Reb A content of 40%.. This is one of our best varieties that has capacity to survive most adverse climatic conditions and is relatively disease free. This variety can be harvested six times in tropical conditions and twice in temperate climatic conditions. SRB This variety attains highest Reb A content of all the varieties available around the world. And hence it is very much in demand. The variety has very good Stem to leaf ratio and one can expect to get two harvests in the year in southern European climatic conditions. The TGC level is in the range of % and Reb A content is 60-80%. The growth of this variety is moderately strong. This variety may go in the dormancy during winter months. De verbouw van Stevia in India (zie steviacultivation india) ontwikkelt zich ook erg snel en mogelijk is dit een benchmark voor de ontwikkelingen in Ghana. Tenslotte enkele alinea's van een potentiële leverancier (eurostevia.eu) van plantenmateriaal uit Griekenland. Our variety has been specifically developed to perform high yields in temperate climates. We have supplied our variety to farmers in different parts of Greece and the results are looking very promising. On average the first signs are showing 90 to 120 gms of dry leaves per plant per season. The good results are due to good stem to leaf ratio of our variety. The plants are priced at.11 euro cents. We offer a 5 year buy back contract at a fixed price of $3.00 per kilo. You can fit 80,000 to 100,000 plants per hectare. Hence you are looking at $22,000 to $36,000 revenue per hectare. We will supply you with full tech know how free of charge. Please beware of the cultivation of general population plants as the market price for their dry leaves is very low due to low stevioside content and poor reba ratio. The same applies to Stevia seeds as it will not provide consistency in these levels. Our variety can reach up to 21% stevioside and 50% reba! Our plants have a life cycle of 5 to 7 years. Our plants are created with in vitro method which guarantees true to type plants and final product, hence the fixed buy back price Productie in Ghana, Afrika? In eerste instantie hebben wij de mogelijkheden in Zuid-Europa bestudeerd. De slotconclusie is dat dit klimatologisch een aantal kansen biedt maar dat andere beperkingen en belemmeringen een risico vormen. In de uitrol van onze plannen is Afrika altijd in beeld geweest voor de bulk productie. Nadere oriëntatie leert ons dat hier op korte termijn betere mogelijkheden zijn dan in Europa. Wij onderzoeken, India en Ghana. Het lijkt erop dat Ghana de beste kansen biedt. Sinds de jaren 80 heeft de Ghanese economie een indrukwekkende groei laten zien en heeft zich ontwikkeld als een van de sterkste regio's in Afrika. Politieke stabiliteit, een goed functionerende bankenindustrie en een relatief gunstig investeringsklimaat vormen hiervoor al drie decennia de basis. Er zijn positieve ontwikkelingen gemaakt op het gebied van onderwijs en gezondheid zorg, zie hiervoor de 2011 Hu- Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 31

32 man Development Index. Dit betekent echter wel dat de rurale armoede nog steeds een actueel vraagstuk is wat om een oplossing vraagt. Het GDP voor 2012 is uitgekomen op 7.9 procent. Voor 2013 wordt een toename verwacht. Een van de sectoren die uitspringt zijn commerciële agricultuur projecten. Wij hebben het gebied verkend dat bekend is als Upper West. Dit is een regio van Ghana in het uiterste noordwesten. De regio grenst aan Ivoorkust, Burkina Faso, de regio Upper East en de regio Northern. De hoofdstad is Wa. De belangrijkste economische activiteit van de regio is de landbouw. Geteelde gewassen zijn maïs, gierst, pinda's, okra, en rijst. Op basis van deze verkenning hebben wij de gebieden Bulenga, Busa, Katua, Loggu en Tanina geselecteerd. De belangrijkste reden is dat deze gebieden alle binnen een straal van 60 km van de hoofdstad en het vliegveld van Wa liggen. Bovendien zijn er voldoende educatiemogelijkheden waaronder een universiteit waardoor het scholingsniveau van de regio bovengemiddeld is. Tenslotte zien we dat er al meerdere gewassen geteeld worden. Alle door ons geïnventariseerde percelen zijn minimaal 4000 hectaren groot. Een belangrijke andere overweging is dat onze contactpersoon, waarmee wij al z7jaar zaken doen zelf ook een bedrijf in Ghana heeft. Andere grote Nederlandse bedrijven zoals onder andere Heineken hebben ook vestigingen in Ghana. Onze contactpersoon in Ghana heeft uitstekende contacten op ministerieel en regeringsniveau. De Minister for Food and Agriculture van Ghana Honourable Abdul-Rashid Pelpuo. Minister of State in charge of Publi-Private Partnerships and Member of Parliament for Wa. Heeft zijn volledige medewerking toegezegd en is enthousiast over het project. En GHANA A krijgt met Kenia het meest fijnmazige meteorologische netwerk ter wereld. Inmiddels zijn de eerste van in totaal weerstations geplaatst. Deze gaan helpen om het continent om te toveren tot de grootste voedselproducent. Hongersnood, veroorzaakt door mislukte oogsten als gevolg van extreme droogteperioden, houdt Afrika al lange tijd in haar greep. De gevolgen op humanitair en economisch gebied zijn groot. Ze verlammen het enorme continent waardoor de aansluiting met het rijke Westen maar niet kan worden gemaakt. Maar het tij lijkt te keren. Minuscule apparaten gaan een cruciale rol spelen in het transformatieproces. Trans African Hydro Meteorological Observatory (TAHMO) plaatst over een periode van vijf jaar een netwerk aan kleine weerstations op het continent die boeren nauwkeurige informatie verschaft over het plaatselijke weerbeeld. En met deze kennis moeten de akkers weer groen worden. Prof.dr.ir. Nick van de Giesen, hoogleraar Water Resources Management van de TUDelft is als chef TAHMO belast met de uitrol van het project. Malaria en andere chronische ziekten zijn nauw verbonden aan regenval, verdamping en temperatuur. De ene na de andere oogst mislukt door het ontbreken van meteorologische data. Het kennisgat is zo groot dat niemand ook maar enig idee heeft hoe het klimaat op dit continent verandert."" In Afrika kijken ze al eeuwen omhoog en bepalen vervolgens of de akkers water krijgen. Van de Giesen: Dat is anno 2014 wel een behoorlijk achterhaalde en weinig betrouwbare methode. Met ons meteorologische netwerk wordt die achterstand op de westerse wereld in een keer ingelopen. Sterker nog, met Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 32

33 stations heeft Afrika straks het meest geavanceerde netwerk ter wereld. Over het hele continent wordt een grid gelegd, met op elke 30 kilometer een meetpunt. Dat kan op het dak van een school of ander overheidsgebouw zijn, waardoor onderhoud en een goede werking gegarandeerd blijft. Boeren kunnen zich abonneren op het weerbericht en krijgen op hun mobiele telefoon via sms of gesproken berichten de laatste, actuele informatie."" Dat Afrika uiteindelijk mede door dit initiatief zal veranderen van een importeur van voedsel naar de grootste voedselproducent is opmerkelijk, maar staat volgens Van de Giesen als een paal boven water. De wereldbevolking groeit gestaag richting 10 miljard. Dat enorme aantal kan rond 2055 al bereikt worden. De vraag naar voedsel neemt toe als gevolg van de bevolkingsaanwas, de stijgende vraag naar biobrandstoffen en het veranderende eetpatroon; mensen willen meer vlees eten wat een grote druk legt op de bestaande agrarische gronden en een groot gevaar betekent voor natuurgebieden. Landen als China en Saudi-Arabië kopen de laatste jaren zonder daar ruchtbaarheid aan te geven daarom duizenden hectaren onontgonnen grond op. Van de Giesen: Dat doen ze omdat er op andere continenten geen landbouwareaal meer is. Zuidoost-Azië is vol, bovendien zijn de teeltprocessen al maximaal opgeschroefd. Dat geldt ook voor Noord-Amerika, waar de opbrengst per hectare niet omhoog kan. Het Midden-Oosten is te droog en Zuid-Amerika wordt grotendeels bedekt door onmisbaar regenwoud. Afrika is nog relatief leeg, onontgonnen en supervruchtbaar. Inmiddels loopt een pilotproject in Kenia en Ghana, twee relatief stabiele landen waar 100 stations zijn geplaatst. Van de Giesen: Aan de techniek zal het niet liggen. Die is Afrika-proof. De meetstations bevatten nauwelijks bewegende delen en verbruiken een minimale hoeveelheid energie. Stroom wordt opgewekt door zonnecellen van vier bij acht centimeter, dus zo klein dat een dief er niets aan heeft. De uitdaging is het vinden van goede locaties in de landen als Somalië, waar de situatie aanzienlijk minder stabiel is en het plaatsen en onderhouden van een weerstation niet als erg belangrijk worden gezien. Note Prof. Frankema s heeft op 23 mei 2013 bij de aanvaarding van zijn hoogleraarschap een rede uitgesproken met als titel: Afrika kan kloof met het Westen snel dichten. Hij noemde onder andere Ghana als een kansrijk gebied. Het persbericht van zijn lezing is als bijlage opgenomen. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 33

34 2.7.0 Productie in Brazilië Zoals gemeld oriënteren wij ons voor het Stevia project op Ghana. Second best is Brazilië. Een van onze relaties heeft zich de afgelopen weken uitgebreid georiënteerd op Stevia in Brazilië. Brazilië grenst aan Paraguay en dat is de herkomst van Stevia. Hij vertelde dat er op dit moment ongeveer 2100 ha Stevia aangeplant is. Grote bedrijven als Coca-Cola en Pepsi-Cola nemen een belangrijk deel hiervan voor hun rekening. De grootste speler is SteviaFarm. Dit bedrijf is eigendom van een van de rijkste families van Brazilië die hun vermogen ontlenen aan suiker. Stevia farm heeft ongeveer 350 hectaren operationeel. De vraag is echter veel groter dan dat ze uit eigen opbrengst halen. Dit betekent dat ze het ruwe Stevia materiaal op de wereldmarkt aankopen, voornamelijk uit China. Zij hebben nu al een breed assortiment voor het consumentenkanaal. Opmerkelijk is dat de bittere smaak hierin niet meer aanwezig is. Stevia farm is mede opgericht door dr. Silvio Claudio da Costa. Zij zoeken exposure naar Europa en zullen een voorstel doen om hun producten al dan niet als white label door ons in Europa te introduceren. Een mogelijk voordeel kan zijn dat zij aan alle mogelijke wettelijke wereldwijde specificaties en licenties voldoen. T.a.v. de benodigde hectare voor grootschalige Stevia.plantages is hij terughoudend. Hij vraagt zich af of hier op goede condities makkelijk aan te komen is. Hij had wel een ander idee en dat is namelijk contract farming voor Stevia. Dit is een mogelijkheid die wij in het verleden uitgesloten hebben om schaalvoordelen niet onbenut te laten. Maar in dit geval lijkt het erop dat de voordelen overwegen. Contract farming wordt gestimuleerd voor boeren door het ministerie van Landbouw die banken faciliteert op gunstige condities makkelijk krediet te Verstrekken aan de landbouw. Zij verwachten een contract opbrengst tussen de 1,20 en 1,50 dollar. Op dit moment is de wereld handels prijs substantieel boven de 3 dollar, afhankelijk natuurlijk van de werkzame stoffen en de zuiverheid hiervan. In een dergelijk scenario zou dr Silvio Claudio da Costa het ideale Steviarassen ontwikkelen en dit in licentie op basis van contract farming door derden laten verbouwen. Wij vermijden hiermee grote operationele bemoeienis, risico van misoogsten en kunnen makkelijk opschalen. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 34

35 3.0 Markt (Stevia 1931.) Global sweetener market xii Stevia, the zero calorie natural sugar substitute, continues to grow in popularity. According to Packaged Facts of the U.S, the 2011 world stevia market, retail and wholesale, was somewhere between $800 million and $2 billion. While that is a spread of $1.2 billion, if one realizes that in 2008 stevia sales were a mere $20 million, taking the lower estimate of $800 million, that is quite a rise in sales. The rise can be attributed to stevia entering the lucrative mainstream U.S. market in December 2008, when the U.S. Food and Drug Administration (FDA) approved the use of stevia as a zero calorie sugar substitute. Three years later the EU followed suit approving stevia, and within a year Europe surpassed China to become the third largest market for stevia behind the U.S. and Japan. Countries approving the use of stevia continue to grow as last November Health Canada approved the sweet extract, with India and Thailand expected to follow with approvals soon. Stevia is clearly a growing commodity; according to The World Health Organization it could eventually replace 20% to 30% of all dietary sweeteners. Considering that the total global sweetener market in 2010 was estimated to be $58.3 billion, stevia has the possibility of one day being an $11.6 billion to $17.4 billion market Europea sweetner market. Hiervoor verwijzen wij u naar de bijlage van de Rabobank cijfers & Trends "zoetstof tot nadenken " bladzijde 4 onderwerp: de wereldmarkt voor HIS zoetstoffen groeit. Citaat: Driven by a near perfect storm of demand, the market for all natural, zero-calorie stevia sweeteners is exploding. A leading stevia manufacturer has predicted a global stevia products industry valued at $10 billion as soon as The World Health Organization (WHO) estimates stevia intake could eventually replace 20-30% of all dietary sweeteners. The total global sweetener market was estimated at $58.3 billion in Market drivers include: Soaring rates of obesity, diabetes and heart disease. Increases in the rates of these diseases are linked to high consumption of sugar and/or high-calorie sweeteners, and are soaring worldwide. Consumer demand for low and noncalorie, natural foods with clear labelling. Consumers worldwide also remain concerned about artificial sweeteners safety. Het aantal nieuwe producten met stevia is tussen 2008 en 2012 met 400% toegenomen.. Dat meldt onderzoeksbureau Mintel 7. Vooral Europa is de aanjager voor deze groei in producten met stevia. Europa zorgde voor 25%t van de nieuwe producten met stevia in Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 35

36 In 2011 was het aandeel van Europa hierin nog maar 4 procent, maar stevia is pas sinds december 2011 officieel in heel Europa toegelaten. Vooral (fris)dranken met stevia doen het goed (31 procent van nieuwe producten in de wereld in 2012). De categorie snacks (tussendoortjes) staat goede tweede met 26 procent. Zo n 13 % van de wereldwijde stevia-productintroducties zijn tafelzoetjes stevia en 7% zijn zuivelproducten Afzetkanalen De markt voor voedings ingrediënten en kan grofweg worden onderverdeeld in; 1. Retail, 2. food service en 3. food ingredients. Wij concentreren ons volledig op food ingrediënts ofwel B2B Food ingredients Dit zijn halffabrikaten die door voedingsmiddelenfabrikanten worden gebruikt bij de fabrikage van eindproducten. Deze eindproducten worden vervolgens afgezet via het retail en food service kanaal. Food ingredients worden deels geleverd door A-merk fabrikanten en deels door onafhankelijke fabrikanten. In uitzonderlijke gevallen wordt een gebruikt ingredient expliciet vermeld op de verpakking van het eindproduct (zoals nu gebeurt met stevia op sommige frisdranken). De food ingredients markt is een markt voor grote volumes met relatief lage marges, waar veel aandacht gaat naar producteigenschappen en kwaliteit. Nauwe samenwerking met de fabrikant is vereist op het gebied van kwaliteit en logistiek. Voorlopige conclusies; de markt behoefte voor Stevia in de voedselverwerkende industrie als ingrediënten gaat groeien. De markt op dit moment is nog volledig difuus. Als de vraag zich gaat ontwikkelen zal dat exponentieel zijn. We zullen dan praten in mega tons. In het begin zullen wij gebruik maken van het aanbod en de kennis van Stevia Farm maar gaandeweg zullen wij ons eigen aanbod kunnen produceren Largest buyers industriy & Largest buyers Est mt. Diary Biscuits Other (ice cream/jams) Confectionery Drinks Direct consumption Largest buyers industriy 0% 10% 20% 30% 40% Largest buyers Est. mt Kraft Ferrero Nestle Danone Unilever Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 36

37 3.2.4 Strategisch doel: waarde in de keten Elke plaats / fase in de keten geeft aan dat iedere stap in de keten specifieke competenties en investeringen vraagt. Gegeven het feit dat Stevia 1931 met relatief beperkte middelen zal starten, is de vraag in welke schakel van de keten het beste gestart kan worden. Idealiter wil je zitten in de schakel waarin het meeste marge kan worden behaald. Dit is echter niet altijd mogelijk. Voor een nieuw product zoals stevia zal in eerste instantie meer vraag dan aanbod zijn. In een dergelijke situatie kan een goede marge worden gemaakt in de agro business side van de keten (productie en primare processing). Naarmate de markt meer verzadigd raakt, zal de marge in de keten verschuiven richting de eindklant. In een volwassen keten wordt de meeste margegemaakt door de merkartikelenfabrikanten en retailers Supply Chain Productgroepen.. 1. De blaadjes van de Stevia planten, al dan niet gedroogd en of verpulverd. 2. De extracten (dark & clear) onder te verdelen in vloeibare en droge vorm 3. Steviaplantjes Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 37

38 3.2.0 Why the name Stevia 1931? It was 1931 when two French scientists successfully isolated the active components that give Stevia its sweet taste, two glycosides named Stevioside and Rebaudioside. It is this discovery that is set to dramatically improve health of many citizens in Western societies in the 21st century Inspired by Alpro is een Belgisch bedrijf in de voedingssector, gespecialiseerd in producten op basis van soja. Het was tot 2009 een onderdeel van de Vandemoortele Groep, daarna werd het overgenomen door Dean Foods en nu is weer ondereel van WhiteWave Foods Company. Een zaadje dat ontkiemde. Een nieuwsgierige, ondernemende Belg met een passie voor voeding plantte in 1973 een zaadje. Dat zaadje was een idee: wat als al het goede van soja, dat in Azië al meer dan 2000 jaar zo gewaardeerd wordt, de basis zou zijn dit succes. Hij deelde het zaadje, zijn idee dus, ook met anderen. Al snel raakte een hele groep mensen overtuigd en kreeg hij de hulp die hij nodig had om het zaadje te laten ontkiemen. En met succes, dankzij de passie en verbeeldingskracht waarmee het zaadje gevoed werd. Al in de jaren 70 hadden ze de natuurlijke processen uitgewerkt om al onze plantaardige producten te maken. In 1980 bloeide het plantje verder open tot het bedrijf Alpro, dat zich voor 100% inzet om mensen meer bewust te maken van de noodzaak van plantaardige voeding in een wereld die drukker en drukker bevolkt wordt. Daar blijft het niet bij: ook de productie gebeurt zo natuurlijk, ethisch en duurzaam mogelijk. En zo bleef het kleine plantje zich ontwikkelen...en het bleef groeien. Nu, zo n 30 jaar, na die eerste stappen, past de Alpro-gedachte perfect in de huidige tendens van bewustwording rond voeding. Ook groeide de Alpro-familie uit tot meer dan 800 rechtstreekse medewerkers, en dan zijn er nog zo n 2000 mensen in heel Europa die via partnerships met ons samenwerken. Zo dragen zij hun steentje bij aan een wereld waarin iedereen kan genieten van plant power. De overeenkomst is dat zij de potentie herkende van wat zij nu noemen plant power. Zij hebben dit basis product ontwikkeld en gepositioneerd als een hoogwaardig onderdeel van een normaal voedingspatroon. Hierbij opgemerkt dat een goede visie en het anticiperen op de juiste trend de basis voor een duurzame groei. In dit geval al 4 decennia. Het verschil. Stevia 1931 gaat ook uit van een natuurlijke plant maar wel een met een veel bredere toepassing in de voedselindustrie. Daar waar Alpro de gezondheidsclaim gebruikte was in de jaren 70 de bewustwording bij de consumenten minder prominent dan nu. En dit geldt ook voor overheden en de bereidheid tot regulering van gezonde voedsel tot gewone door middel van belastingen en of aanpassingen bij de producenten. Het is ook belangrijk op te merken dat Stevia meer gezondheid claims door middel van onderzoeken onderbouwd en de positieve eigenschappen direct kan koppelen aan bekende ziektes. M.a.w. het is geen one trick pony. Tenslotte nog opgemerkt dat onder andere in Japan aangetoond is dat 40 jaar na toelating een acceptatie van Stevia er nog geen enkel negatief effect hiervan waargenomen is. Dit in tegenstelling tot soja producten. Zie 10-redenen-waarom-soja-ongezond-is! Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 38

39 4.0 Financiële data Stevia 1931 In deze studie is uitsluitend het Agro deel van de totale waardeketen geanalyseerd en weergegeven. Naar verwachting zal in het eerste halfjaar van 2017 begonnen worden met het in op locatie extraheren. De opbrengsten zullen dan een forse toename te zien geven. Deze upswing in het resultaat is niet meegenomen in de berekeningen. De startup fase /early stage geeft ook mogelijkheden tot een hoog winst en rendement potentieel. Als het businessplan en de markt zich blijft ontwikkelen zoals bijvoorbeeld in Japan is op korte termijn, 3-7 jaren al een interessant winstpotentieel te voorzien. De revolutie in de zoet stoffen markt heeft de potentie nagenoeg oneindig te zijn. Dit betekent dat de vooruitzichten gerekend in decennia buitengewoon zijn. Zie het artikel As Consumers Demand 'Natural,' Stevia Set to Become Blockbuster Product. 4.1.A proof of principle. De primaire productie ervaringen dateren al van begin vorige eeuw. Japan heeft als eerste in 1970 Stevia als natuurlijke zoetstof toegestaan. Volgens de laatste cijfers van 2011 heeft Stevia nu een aandeel van 48% van alle gebruikte zoetstof in Japan. Grootschalige verbouwing van Stevia gebeurt vooral in Californië. De frisdrankindustrie, Coca-Cola en Pepsi-Cola onderkennen dat het agro deel de kritieke factor vormt in de keten. Zij hebben deze start ups gekocht en beheren de plantages nu zelf. GLFlifetech Is een goed voorbeeld van onze strategie. Onze focus ligt nu op de selectie van het beste Stevia ras en een snelle immense aanplant hiervan. Wij verwachten in 2016 de eerste substantiële oogsten te verwerken Extractie technologie met Nano filtratie. Wij zijn in contact gekomen met de projectleider van het IPC BioEnable collectief Zoetstof en andere hoogwaardige producten uit Stevia, die meldde dat het gepatenteerde proces om uit planten inhoud stoffen te winnen via verzuring annex Nano filtratie ook met succes toegepast kan worden om uit verse Stevia planten Steviolglycosiden te winnen. Het proces heeft de naam Stevitgreensugar, wat inhoud dat er uit biologisch geteelde Stevia planten, zonder hulpstoffen een Steviolglycoside stroop gewonnen wordt. De resultaten van het IPC project worden op 13 mei as gepresenteerd. De belangrijkste voordelen van Stevitgreensugar proces is dat het een natuurlijke en calorie-vrij zoetstof levert, op basis van een waterige extractiewerkwijze in plaats van oplosmiddelextractie technologieën. Het productieproces is bovengemiddeld efficiënt omdat alle delen van de plant gebruikt kunnen worden en deze niet vooraf gedroogd hoeven te zijn. Bij de productie van Stevitgreensugar wordt uitgegaan van Stevia rassen met een hoog Rebaudioside A gehalte; hogere zoetwaarde en een lage bitterwaarde. Naast dit kosten efficiëntste aspect is er geen noodzaak om de verschillende Steviolglycosiden te scheiden, waardoor ook het ietwat bittere zoethout effect minder prominent wordt. Als we het zoetstof waarde van suiker en Stevia vergelijken dan heeft Stevia naast de al bekende grote voordelen ook meteen een kostprijs voordeel. Met de initiatiefnemer nemer van het Stevitgreensugar project, ACConsult en MACAMPO BV zijn gesprekken gaande over een exclusieve- samenwerking op het gebied van; uitwisseling van kennis, inzake het agro deel tot lokale opwerking, en de marketing hiervan Prijs vergelijking industriële suiker versus Stevia. De ruwe suikerprijs voor industriële verwerking is ongeveer $ 600 per ton. De zoet kracht van suiker is 1 die van REb A 90% is 350. Even grof berekent; suiker kost $ 0.60 per kg * 350 = 210. Stevia 95/ 98 kost Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 39

40 tussen de $175 en 220 per kg. Conclusie de grondstofprijs van suiker en Stevia is bijna gelijk, bijkomende kosten in de opslag en verwerking zijn in het voordeel van Stevia. Stevia voordeel is volume en gezondheids argument. 4.2 Risicoprofiel Het commitment en de kwaliteit van de partijen die aan dit project verbonden zijn en of nog worden, is een eerste indicatie voor de beheersing van het risico. Een 2 e "garantie" is dat de volstorting van de aandelen niet meteen vereist is. Door het ondertekenen van de intentieverklaring tot deelname in het aandelenkapitaal van de vennootschap is 10% van het vol te storten bedrag als vooruitbetaling verschuldigd. Bij de notariële levering van de aandelen dient aanvullend naar ratio van de deelname de resterende 40% volgestort te worden. Het ontbrekende bedrag, benodigd voor de volstorting van 50% van het aandelenkapitaal dient op eerste afroep binnen 10 werkdagen aan de vennootschap worden betaald. Bij de afroep hiervoor is een overzicht van de besteding van de middelen van de eerste volstorting, de voortgang van het project en een globale waardering van de aandelen op dat moment. Het is zeer wel denkbaar dat de intrinsieke waarde van de aandelen dan hoger is dan de nominale. Als een aandeelhouder het resterende nog te storten bedrag niet beschikbaar stelt vervalt zijn eigendom van de al in zijn bezit zijnde aandelen. Hij dient deze in te leveren bij de vennootschap en in ruil hiervoor ontvangt hij een leningsovereenkomst van het al wel door hem ter beschikking gestelde kapitaal. Opmerkingen. i. Het is te verwachten dat naast het eigen vermogen de vennootschap zich ook kwalificeert voor het verkrijgen van subsidies. ii. Het gegeven dat er geen gebruikelijke "up front fees en/of hoge herstructureringskosten in de investeringsbegroting zijn opgenomen, reduceert de overheadkosten waardoor het risico ook kleiner wordt voor de investeerders. De initiatiefnemers verwachten tot juni 2014 ongeveer te hebben geïnvesteerd/voorgefinancierd. iii. De (concept) statuten van de vennootschap zijn beschikbaar en de overeenkomsten m.b.t. het al dan niet volstorten van de aandelen worden notarieel gepasseerd. iv. Wij hebben contacten met Tierra Dulce. Dit is een Steviafarm van 350 hectaren in Columbia. Citaat uit hun The current market for the 350 has in production is made up of 80% national demand and 20% exports to Argentina. Currently they have an average production yield of 8 ton per ha/year of dried Stevia leaves. The price for their dried leaves varies between 6 and 7 USD/kg. Their return is roughly about 18.2 million USD, minus 40% in operating expenses v. Dit is kg * 6.5 = minus 40% operating cost = netto per year per Ha! Conclusie Onze aannames, lijken ondanks de goede financiële vooruitzichten erg behoedzaam. Met onze veronderstellingen is al een heel profijtelijke business model te ontwikkelen maar er lijkt dus zit in de praktijk allen in het argo deel al meer in te zitten. Op dit moment is een letter of intent in voorbereiding voor een perceel van ongeveer 4000 hectaren in Ghana. Dit kan als eerste zekerheid dienen voor de aandeelhouders van de vennootschap. 4.3 Winstpotentieel. De jaren 2015 en 2016 moeten worden gebruikt om ervaring op te doen met de meer grootschalige teelt van stevia in Ghana. Vanaf 2016 moeten de ervaring en de testresultaten voldoende basis bieden om grootschalige Stevia rassen te verbouwen. De opschaling in hectares kan vanaf dat moment hard gaan. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 40

41 Aankoop van grond is in dit stadium niet meer strikt noodzakelijk, omdat door leasecontracten (al dan niet met uitstel aankoop) en het uitgeven in franchise van de teelt de productie opgevoerd kan worden. In de periode hopen wij tussen de en ha Stevia te verbouwen. Ondanks het prille stadium van onze plannen worden wij al door buitenlandse partijen benaderd voor een samenwerking. In de huidige raming gaan wij uit van een plantage van 1000 hectare. Daarvan wordt 25 hectare gebruikt als nursery; de overige 975 hectares worden in vier segmenten van 195 hecare in gebruik genomen. Ook hierbij zal een stapgewijze aanpak worden gevolgd. Hierdoor zal geen sprake zijn van grote pieken en dalen in de bezetting (geen oogstperiode). Ook kan hierdoor de benutting van materieel worden geoptimaliseerd Resume 2015 t/m 2022 dividend indicatie Toelichting, er zijn 3 scenario s berekend. De verschillende uitkomsten zijn te herleiden tot verschillen in opbrengsten in hoeveelheden en de prijs van de gedroogde oogst. De kosten zijn alle berekeningen identiek. Het dividend beleid is bepaald is op 60%. Afhankelijk van de scenario-ontwikkeling wordt er in het 2 e of maximaal het 4 e jaar voor het eerst dividend uitgekeerd. Na 2016 moeten de ervaring en de testresultaten voldoende basis bieden om grootschalige Stevia rassen te verbouwen. De opschaling in hectares kan vanaf dat moment hard gaan. Aankoop van grond is in dit stadium niet meer strikt noodzakelijk, omdat door leasecontracten (al dan niet met uitstel aankoop) en het uitgeven in franchise van de teelt de productie opgevoerd kan worden. Tussen 2020 in 2025 hopen wij tussen de 10en ha Stevia te verbouwen. Ondanks het prille stadium van onze plannen worden wij al door buitenlandse partijen benaderd voor een samenwerking. % of Profit Paid out as Div. 60% 60% 60% 60% 60% 60% 60% 60% Pognosis negative Shareholder 20% ROI 2,5 mio invest 0,0% 0,0% 0,0% 6,7% 13,5% 16,0% 18,4% 19,6% Prognosis neutral Shareholder 20% ROI 2,5 mio invest 0,00% 0,25% 9,41% 21,54% 33,62% 36,13% 39,19% 40,72% Prognosis Positive Shareholder 20% ROI 2,5 mio invest 0,0% 6,5% 19,6% 35,0% 51,9% 53,6% 57,8% 60,7% Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 41

42 4.4 Analyse (financiële) Fase van ontwikkeling Stevia 1931 zit wat men noemt nu in de (pre) early stage. Inherent hieraan is een hoog risicoprofiel dat in dit geval getemperd wordt door: a) de realiteit van Japanse markt, b) de gefaseerde volstorting van de aandelen, c) de kwaliteit van het management en d) de kennis en ervaring van de strategische partners. De startup fase /early stage geeft ook mogelijkheden tot een hoog winst en rendement potentieel. Als het businessplan en de markt zich blijft ontwikkelen zoals bijvoorbeeld in Japan is op korte termijn, 3-7 jaren al een interessant winstpotentieel te voorzien. De revolutie in de zoet stoffen markt heeft de potentie nagenoeg oneindig te zijn. Dit betekent dat de vooruitzichten gerekend in decennia buitengewoon zijn. Zie het artikel As Consumers Demand 'Natural,' Stevia Set to Become Blockbuster Product. 4.5 De mogelijkheden van een exit. Rekening houdend met de potentie en de lange termijn vooruitzichten lijkt ons dat geen van de investeerders van het eerste uur er voordeel in ziet om snel zijn aandelen te verkopen. Maar als die wens toch bestaat, zijn dit de mogelijkheden. 1. Aan de zittende aandeelhouders verkopen. 2. Donaties van major donors van de Exelenti Foundation gebruiken om delen van de landbouwgrond aan te kopen. Er is een conceptplan in uitwerking om dit mogelijk te maken met gebruikmaking van de ANBI status van de Foundation. In dit geval kan een interessante belegging ontstaan met een rendement van minimaal 6%. 3. Uitponden in de vorm van agricultuur participaties. M.n. in het UK is hiervoor een grote markt. 4. In 2016 kan het eerst op Philanthropy gebaseerde Agro fund operationeel zijn. Een deelname van dit fund in Stevia 1931 lijkt reëel. 5. Een IPO ofwel Initial Public Offering. Zie de benchmarks. 3 van de 5 zijn genoteerd aan internationale beurzen en zij hebben allen enige tientallen miljoenen met een emissie opgehaald. 6. Verkoop aan een grote multinational, dit kan zowel voor als na een IPO. Alpro is vanaf 1970 al 4 keer verkocht. Detail; wij hebben de naam Stevia blendmasters als domeinnaam geregistreerd. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 42

43 4.5 Agro ken getallen en uitgngspunten Hectaren versus opbrengst en prijzen. De oogstcapaciteit van gedroogd blad- per hectare verschilt van tot kg per ha. Wij gaan daarbij uit van de volgende opbrengsten per hectare. Opbrengsten gedroogd blad per hectare Jaar 1 Jaar 2 Jaar 3 Jaar 4 Negatief scenario Neutraal scenario Positief scenario Prijs per kg. In US$ In Negatief scenario $3,50 2,52 Neutraal scenario $4,50 3,24 Positief scenario $6,00 4,32 Per hectare zijn 60 tot planten nodig. Zij leveren een gemiddelde oogst, de cyclus duurt ongeveer 60 dagen van 7.5 ton aan verse bladmassa. In theorie kan men vier keer per jaar oogsten in ons model gaan wij uit van 3.5 keer. Dit levert dus aan verse bladmassa op waaraan 70% vocht onttrokken wordt en er dus 7.8 ton gedroogde Stevia overblijft. Als uitgangspunt hebben wij een Stevia ras genomen met een opbrengst van 55% rebaudioside. Het ras waarmee wij starten heeft volgens opgave 60-63%. Bij de raffinage van Stevia gaan wij van de productiekosten van plus minus 1,40. Voor de verkoopprijs per kilogram ruw product in bulkverpakking is het gebruikelijk dat deze varieert tussen de 2 en Kosten per hectare verbouwing Stevia. Omdat in Europa geen vergelijking cijfers voor grootschalige verbouwing van Stevia beschikbaar zijn, hebben wij op basis van gegevens uit onder andere Azië en China een raming gemaakt. Belangrijk om te weten is dat de huidige rassen een levensduur qua opbrengst van 4 tot 5 jaar hebben. De eerste opbrengst is na 3 maanden te oogsten. Na 4 tot 5 jaar is nieuwe aanplant gewenst. Wij zijn uitgegaan van maximaal vier jaar waarna opnieuw geïnvesteerd moet worden in o.a. nieuwe plantjes. Deze zullen in eigen beheer gekweekt worden. Naast de kweek voor eigen gebruik, is er waarschijnlijk ook een markt om deze jonge plantjes te verkopen. In de exploitatie is hiermee geen rekening gehouden. Voor eigen gebruik hebben wij een interne prijs van 10 eurocent per plantje gehanteerd. Wij verwachten na drie jaar zelf te kunnen voorzien in het door ons geselecteerde en verbeterde ras, (wat wij willen registreren, dit heeft het zelfde effect als patenteren). In de toekomst verwachten wij ook onze gecultiveerde Stevia plantjes en zaden te kunnen verkopen. Hiervoor is nog geen bedrag in de omzetraming opgenomen. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 43

44 4.5.2 Economics of Production Facts per Ha Stevia agricultuur Year Number Year 1 Year 2 Year 3 Year 4 Plants Production (ton) Water Cost-benefit analysis of stevia cultivation (1 tranche) 3,00 Electrici Year 1 Year 2 Year 3 Year 4 totaal Fertilizer, micronutriens and pesticide Initial Labour (FTE) 0,40 Operational Wage on location all-in Total Initiele investment per ha in Euro's Tractor and other equipment (50HA) ps PM Turnover Profit Land preperation (mandays ha* wage ) Cost-benefit analysis of stevia cultivation (2e tranche) 3,00 Irigation Year 1 Year 2 Year 3 Year 4 totaal Planting material , Initial Planting labour ( 500 per manday) Operational Unforeseen Total Total Turnover Operational cost yearly Labour ( Weeding 50, hoeing 30 harvesting 60 div 10) 0, Fertilizer, micronutriens and pesticide ps Electrici and water Land lease (50.000*5%) Depriciation 800 Maintenance Total Profit Navolgend zijn een drietal exploitatie investerings prognoses uitgewerkt volgens het model: negatief, neutraal en positief. De variabelen schuilt in de opbrengst per hectare en de te verwachten prijs per kilogram-stevia. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 44

45 4.5.3 Prognosis Agro orientation Stevia (Negative) 2015 t/m 2020 Investment prognosis Agro orientation Stevia Initial costs 2015 Nursery (size in Ha) Initial costs Nursery Eequipment Land preperation Irrigation Planting material Unforeseen Initial costs for Nursery Operational costs Nursery Labour Fertilizer, micronutriens and pesticide Electricity and water Land lease Miscellaneous Total operational nursery costs Output young plants Turnover seedlings Turnover third party Cash flow Nursery Plantation yearly segments in ha. 195 Ini al costs planta on Farm equipment Land preperation Irrigation Planting material Planting labour ( 500 per manday) Unforeseen Initial costs for each plantaion segment Operational Costs Labour Fertilizer, micronutriens and pesticide Electricity and water Maintenance Land lease Unforeseen Total operational cocts Income segment Income segment Income segment Income segment Income segment Income Plantation Cash flow Plantation Resume Start Up Overhead Stevia 1931 Holding Results Nursery Results plantation Total cash flow (Ghana + expertise centrum) Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 45

46 4.5.4 Prognosis Agro orientation Stevia (Neutral) 2015 t/m 2020 Stevia Investment Prognosis Initial Cost 2015 Nursery (size in ha) Initial Cost Nursery Equipment Land preperation Irrigation Planting Material Unforeseen Initial costs for Nursery Operational costs Nursery Labour Fertilizer, micronutriens and pesticide Electricity and water Land lease Miscellaneous Total operational nursery costs Output young plants Turnover seedlings Turnover third party Cash flow Nursery Plantation yearly segments in ha. 195 Ini al costs planta on Farming Equipment Land Preperation Irrigation Planting Material Planting Labour (500 per day) Unforeseen Initial costs for each plantaion segment Operational Costs Labour Fertilizer, micronutriens and pesticide Electricity and water Maintenance Land lease Unforeseen Total operational cocts Income segment Income segment Income segment Income segment Income segment Income Plantation Cash flow Plantation Resume Start Up Overhead Stevia 1931 Holding B.V Results Nursery Results Plantation Total Result (Ghana + Expertise Center) Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 46

47 4.5.4 Prognosis Agro orientation Stevia (Positive) 2015 t/m 2020 Stevia Investment Prognosis Positive Initial Cost 2015 Nursery (size in ha) Initial Cost Nursery Eequipment Land Preperation Irrigation Planting Material Unforeseen Initial costs for Nursery Operational costs Nursery Labour Fertilizer, Micronutriens and pesticide Electricity and Water Land Lease Miscellaneous Total operational nursery costs Output Young Plants Turnover Seedlings Turnover Third Party Cash flow Nursery Plantation yearly segments in ha. 195 Ini al costs planta on Farm Equipment Land Preperation Irrigation Planting material Planting Labour (500 per day) Unforeseen Initial costs for each plantaion segment Operational Costs Labour Fertilizer, Micronutriens and Pesticide Electricity and Water Maintenance Land Lease Unforeseen Total Operational Cost Income segment Income segment Income segment Income segment Income segment Income Plantation Cash Flow Plantation Resume Start Up Overhead Stevia 1931 Holding B.V Results Nursery Results plantation Total Result (Ghana + Expertise Center) Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 47

48 5.0 Organisatie structuur. De investeringen zullen gedaan worden door een vennootschap, Stevia 1931 i.o. Dit is een normale holding vennootschap met winstoogmerk. Kapitaal Stevia 1931 Holding (Sales, Finance, Legal, IT) Supplying Breeding Propaga on Knowledge Plantmat. Produc on Africa Coopera ves Other forms of coopera on Crops Refining Close to produc on facili es Coopera on with local ini aves Knowledge Land purchase Local partners Naast de door de initiatiefnemers al gedane investeringen is een aanvullende financiering van gewenst. Voor investeerders staat dit bedrag gelijk voor de volstorting van 40% van de aandelen. Er is een minimum deelname van Als de inschrijving van investeerders groter is dan het benodigde bedrag, zal in aflopende volgorde van grootte gegund worden. Termijn storingen en de uitbetaling van dividenden in overleg. Exelenti onderscheidt Exelenti BV en de Stichting Exelenti Foundation met ANBI status. Voor de Exelenti Foundation is 8% gereserveerd. Het restant, 52% is voor de Exelenti holding BV. 5.1 De relatie met de Exelenti Foundation. De stichting heeft tot doel het bevorderen van de maatschappelijke rol en betekenis van filantropie waarbij de financiën o.a. door major donors en bedrijven wordt opgebracht. In moderne praktische termen is filantropie de ontplooiing van initiatieven voor het publieke welzijn, gericht op het verbetering van de levensomstandigheden van anderen. Om dat doel te bereiken werkt de Exelenti Foundation naar het verbeteren van het kennisniveau, het vertrouwen, het draagvlak en de beeldvorming bij milliofairs. Dit zijn vermogenden die zich bewust zijn van hun sociale/maatschappelijke verantwoordelijkheid en daar ook actief naar handelen. Incubating inclusive prosperity through Venture Philanthropy & Impact Investing 48

Wat zijn alternatieven voor suiker in de praktijk? Coca-Cola innovaties met minder suiker en calorieën en hun uitdagingen

Wat zijn alternatieven voor suiker in de praktijk? Coca-Cola innovaties met minder suiker en calorieën en hun uitdagingen Wat zijn alternatieven voor suiker in de praktijk? Coca-Cola innovaties met minder suiker en calorieën en hun uitdagingen Meer dan 500 merken & 3500 producten in 206 landen Nr. 1 Frisdrank Nr. 1 Fruitsap

Nadere informatie

FACTSHEETshort PEPPERS

FACTSHEETshort PEPPERS FACTSHEETshort PEPPERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts15@gmail.com Paprika s: Nederland verliest terrein aan Spanje Export Nederland dit jaar fors gedaald De Nederlands export

Nadere informatie

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10)

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) Summery India was sinds 2000 sterk in opkomst als exporteur van druiven. In 2000 ging het nog om een hoeveelheid van 16.000 ton en in 2008 bereikte

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Zoetstoffen. Hoofdstuk 7. 7.1 Zoetstoffen die geen energie leveren (ook intensieve zoetstoffen genoemd) Acesulfaam-K

Zoetstoffen. Hoofdstuk 7. 7.1 Zoetstoffen die geen energie leveren (ook intensieve zoetstoffen genoemd) Acesulfaam-K Hoofdstuk 7 Zoetstoffen De tijd ligt achter ons dat er vanwege diabetes geen gram suiker was toegestaan. Toch hebben zoetstoffen in bepaalde situaties zin. Als voedingsmiddelen gezoet zijn met een kunstmatige

Nadere informatie

De connected shopper journey

De connected shopper journey Over mij Nienke Smit Director Retail & Shopper TNS NIPO TNS NIPO Grote Bickersstraat 74 PO box 247 Amsterdam 1000 AE Amsterdam 020 5225 444 www.tns-nipo.com 2 Het was ooit heel simpel Behoefte Aankoop

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

College 1 inleiding ondernemerschap

College 1 inleiding ondernemerschap College 1 inleiding ondernemerschap Ondernemen is het uitvoeren van innovaties waarbij discontinuïteit wordt veroorzaakt - discontinuïteit is het creëren van waarde die voorheen nog niet beschikbaar was

Nadere informatie

Verpakking en Etikettering: Het perfecte huwelijk. Elly Spies AOAC-LL symposium, 21 November 2013

Verpakking en Etikettering: Het perfecte huwelijk. Elly Spies AOAC-LL symposium, 21 November 2013 Verpakking en Etikettering: Het perfecte huwelijk Elly Spies AOAC-LL symposium, 21 November 2013 FrieslandCampina brands Consumer products Professional market Ingredients 2 Wereldwijd Europe Netherlands

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Belastingen: het dilemma van het betalen van een fair share en de verschillende voorkeuren van aandeelhouders en

Nadere informatie

Van Commissionaire naar LRD?

Van Commissionaire naar LRD? Van Commissionaire naar LRD? Internationale jurisprudentie en bewegingen in het OESO commentaar over het begrip vaste inrichting (Quo Vadis?) Mirko Marinc, Michiel Bijloo, Jan Willem Gerritsen Agenda Introductie

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Netherlands and Belgium. Ad Klaassen, Secretary-General

Netherlands and Belgium. Ad Klaassen, Secretary-General Strawberries in the Netherlands and Belgium Ad Klaassen, Secretary-General Antwerp, September 1-3, 2010 1 Content 1. Introduction 2. Production Belgium/the Netherlands 3. Market 4. Consumption 5. Sustainable

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008

Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008 Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008 Inhoud Productontwikkelingomgeving Waar zijn we goed in? Producten pakket en product beleid. Strategische opties Innovatie? Product innoveren Synthem Philips

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Scenarioplanning voor pensioenfondsen

Scenarioplanning voor pensioenfondsen Scenarioplanning voor pensioenfondsen Expected Returns 2013-2017 Pensioenbestuurders.nl Erasmus Universiteit Rotterdam, 14 mei 2013 Ronald Doeswijk, Chief Strategist Roderick Molenaar, Portfolio Strategist

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

FACTSHEET Chile Apples 2013

FACTSHEET Chile Apples 2013 Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; jankeesboon15@gmail.com FACTSHEET Chile Apples Export Chileense appelen dit jaar 5% groter Vooral meer naar Europa De Chileense appeloogst zou het lopende

Nadere informatie

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Conferentie Luchtkwaliteit Brussel, 5 december 2014 Dr Hans Bruyninckx Executive Director European Environment Agency EEA rapporten 2014 Luchtverontreiniging een

Nadere informatie

Landbouw richting 2020

Landbouw richting 2020 A Landbouw richting 2020 Bert-Jan Aling Rabobank Nederland Sectormanager Food & Agri Financieringsvolume 1996-2009 30,0 28,1 30,1 28,0 26,0 23,4 25,8 24,0 22 22,2 22,0 19,7 20,5 20,0 18,2 19 18,0 17,1

Nadere informatie

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland Windows Server 2003 EoS GGZ Nederland Inleiding Inleiding Op 14 juli 2015 gaat Windows Server 2003 uit Extended Support. Dat betekent dat er geen nieuwe updates, patches of security releases worden uitgebracht.

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Jan Kempers. Manager Duurzame Ontwikkeling HEINEKEN Nederland. Bestuurslid St. Veldleeuwerik

Jan Kempers. Manager Duurzame Ontwikkeling HEINEKEN Nederland. Bestuurslid St. Veldleeuwerik 1 Jan Kempers Manager Duurzame Ontwikkeling HEINEKEN Nederland Bestuurslid St. Veldleeuwerik HEINEKEN Proud, Independent, Responsible Global Brewer The world s most international brewer No 1 in Europe

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

Building effective IT demandsupply

Building effective IT demandsupply Building effective IT demandsupply structures Gerard Wijers Director Governance and Sourcing Management Agenda» Introductie Demand-Supply» Demand-Supply bij Vopak» Demand-Supply bij van Gansewinkel» Discussie

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

Japo Ouwerkerk Media Rakkers, 17 januari 2012 Social Benefit Storytelling in Practice

Japo Ouwerkerk Media Rakkers, 17 januari 2012 Social Benefit Storytelling in Practice Japo Ouwerkerk Media Rakkers, 17 januari 2012 Social Benefit Storytelling in Practice Agenda 1. Introductie 2. What drives the world: Globale trends in Voedingsmiddelenwereld 3. Drives what we do: Intro

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Project- en Portfolio Management. Geert Verhoeven, 19 mei 2011, Fortes Best Practice Seminar, Baarn

Project- en Portfolio Management. Geert Verhoeven, 19 mei 2011, Fortes Best Practice Seminar, Baarn Project- en Portfolio Management Geert Verhoeven, 19 mei 2011, Fortes Best Practice Seminar, Baarn Welcome We provide people around the world with all the good things milk has to offer By nature, milk

Nadere informatie

FACTSHEET CUT FLOWERS RUSSIA import jan-may 2015

FACTSHEET CUT FLOWERS RUSSIA import jan-may 2015 IMPORT IN MILLION DOLLAR Factsheet RUSSIA cut flowers FACTSHEET CUT FLOWERS RUSSIA import Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com RUSSISCHE IMPORT SNIJBLOEMEN BEGIN DIT

Nadere informatie

Weconomics. Paul Bessems

Weconomics. Paul Bessems Van organisaties naar organiseren Weconomics een nieuwe kijk op samenwerken en delen Paul Bessems Vereniging SOD 12-12-2013 Paul Bessems Nieuwdenker www.paulbessems.com paul.bessems@gmail.com 06 20 30

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Vandaagafval morgengrondstof!

Vandaagafval morgengrondstof! Vandaagafval morgengrondstof! 5de Vlaams Milieucongres IFEST 21 October 2008 Florens Slob Manager Sustainable Business Solutions Van Gansewinkel Group Agenda Korte verkenning Cradle to Cradle concept &

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Apps en Privacy. Anna den Hartog Senior Legal Director Philips InternaAonal. 2 June 18, 2015 Philips

Apps en Privacy. Anna den Hartog Senior Legal Director Philips InternaAonal. 2 June 18, 2015 Philips Apps en Privacy Anna den Hartog Senior Legal Director Philips InternaAonal 2 June 18, 2015 Philips Philips Apps: 120 Websites: meer dan 30.000 Privacy organisaae intern: Binding Corporate Rules DoorgiMe

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Credit Risk Management in een internationale omgeving

Credit Risk Management in een internationale omgeving in een internationale omgeving 5 e Jaarcongres Credit Management Algemeen LeasePlan Corporation: Historie Profiel Internationale omgeving Risk Management Historie LeasePlan Corporation 1963 - Start LeasePlan

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

It s time for us to do something about the health of our nation

It s time for us to do something about the health of our nation It s time for us to do something about the health of our nation april 2013 Aanleiding We maken ons zorgen over de verslechterende gezondheid van onze jeugd Percentage overgewicht jongeren blijft stijgen

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

EUROPESE ZORGVASTGOED MARKT Strategie en haalbaarheid zorgvastgoedfonds

EUROPESE ZORGVASTGOED MARKT Strategie en haalbaarheid zorgvastgoedfonds EUROPESE ZORGVASTGOED MARKT Strategie en haalbaarheid zorgvastgoedfonds 4 juni 2008 Ingrid Hulshoff Portfolio Manager Healthcare ING Real Estate Investment Management 1. AGENDA EN INTRODUCTIE 1. AGENDA

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004 Studiedag De modernisering van het begroten in België Brussel, 11 mei 2004 Internationale trends in overheidsbegroten Prof. dr. Geert Bouckaert A. Internationale trends Inhoud 1. Gebruik van prestatiegegevens

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

PEZY GROUP GLOBAL SOURCING LOCAL SUCCESS

PEZY GROUP GLOBAL SOURCING LOCAL SUCCESS PEZY GROUP GLOBAL SOURCING LOCAL SUCCESS 15-10 2009 @ pezy group 1 China & India een kans of bedreiging voor een klein product ontwikkelbedrijf in Nederland? Inleiding bedrijfsactiviteiten Visie, trends

Nadere informatie

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK 1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK Coert Zachariasse, CEO Delta Development Group Stefan Schuwer, lid Raad van Bestuur Ymere Paul Splinter, medewerker communicatie en professionalisering NEPROM Gespreksleider:

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

DRIVE AGAINST MALARIA ONTVANGT 104.000 EURO VAN LAND ROVER NEDERLAND DRIVE AGAINST MALARIA RECEIVES 104.000 EURO FROM LAND ROVER NETHERLANDS

DRIVE AGAINST MALARIA ONTVANGT 104.000 EURO VAN LAND ROVER NEDERLAND DRIVE AGAINST MALARIA RECEIVES 104.000 EURO FROM LAND ROVER NETHERLANDS DRIVE AGAINST MALARIA ONTVANGT 104.000 EURO VAN LAND ROVER NEDERLAND DRIVE AGAINST MALARIA RECEIVES 104.000 EURO FROM LAND ROVER NETHERLANDS V.l.n.r. Julia Samuël, David Robertson en CEO Marc Bienemann

Nadere informatie

Stijgende behoefte naar Nederlandse babyvoeding. Eelko ter Schure October 1 st 2013

Stijgende behoefte naar Nederlandse babyvoeding. Eelko ter Schure October 1 st 2013 Stijgende behoefte naar Nederlandse babyvoeding Eelko ter Schure October 1 st 2013 Een analyse van de toekomst Wie zijn wij Elke dag voorziet FrieslandCampina circa 1 miljard mensen wereldwijd van voeding

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

The soy chain. From field to supermarket: Local impacts of mass production. What do you think when you hear soy? Do you think of

The soy chain. From field to supermarket: Local impacts of mass production. What do you think when you hear soy? Do you think of The soy chain From field to supermarket: Local impacts of mass production Do you think of The Dutch Soy Coalition: Foto Brent Millikan Foto AIDEnvironment Foto Ulrike Bickel Foto CPT 1 Herkomst foto: website

Nadere informatie

Wereldwijde productie van bananen nu vrijwel stabiel; export groeit nog

Wereldwijde productie van bananen nu vrijwel stabiel; export groeit nog FACTSHEET BANANEN Fruit&VegetabelFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com Wereldwijde productie van bananen nu vrijwel stabiel; export groeit nog Exportwaarde wereldwijd: 9 miljard dollar

Nadere informatie

FACTSHEET SINAASAPPELEN ORANGES

FACTSHEET SINAASAPPELEN ORANGES Factsheet ORANGES (december 20) FACTSHEET SINAASAPPELEN ORANGES Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com Nederland in 20 wereldwijd belangrijkste importeur van sinaasappelen

Nadere informatie

Stevia in voeding. Is dat natuurlijker dan aspartaam? Voedingskundige en klinisch epidemioloog www.liesbethoerlemans.com

Stevia in voeding. Is dat natuurlijker dan aspartaam? Voedingskundige en klinisch epidemioloog www.liesbethoerlemans.com Stevia in voeding Is dat natuurlijker dan aspartaam? Voedingskundige en klinisch epidemioloog www.liesbethoerlemans.com De wet mbt stevia toegelicht De feiten over de wet met betrekking tot stevia wekken

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Introductie LRQA 2003

Introductie LRQA 2003 ! Introductie ! Lloyd s Register Quality Assurance(LRQA) " Onderdeel van de Lloyd s Register group " Wereldwijd marktleider in certificatie " + 1 300 assessors " + 33 000 certificaten " Geaccrediteerd

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Pon Power. Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design. Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon

Pon Power. Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design. Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon Pon Power Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon Agenda Pon Pon Power Service Design door Pon Power Pon Wereldwijd Canada United States

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

SABA adhesives & sealants. Samenwerken met je buitenlandse partner

SABA adhesives & sealants. Samenwerken met je buitenlandse partner adhesives & sealants Samenwerken met je buitenlandse partner - in het kort Lijmen & Kitten Producent van hoogwaardige lijmen & kitten Professionele & Industriële markten (B2B) Internationale scope /wereldspeler

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014

Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing. Theo Olijve 27 maart 2014 Veranderingen in de petrochemische industrie VS-Lezing Theo Olijve 27 maart 2014 Wake-up call! De Europese chemie staat voor een enorme uitdaging De chemie is een motor van de economie; die positie mogen

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Cutflowers: Export Netherlands and other countries - 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

Cutflowers: Export Netherlands and other countries - 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 in million euro Factsheet cutflowers export worldwide november 2015 FACTSHEET CUTFLOWERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com WERELDHANDEL SNIJBLOEMEN: 7 MILJARD EURO

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime. Woensdag 20 mei 2015

Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime. Woensdag 20 mei 2015 Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime Woensdag 20 mei 2015 1. Globaal perspectief 1. Globaal perspectief: evolutie van CO² emissie tot 2005 The big picture 1971 General Motors, 1971 Buick Riviera Owner

Nadere informatie

Internationale Ambities

Internationale Ambities Internationale Ambities Buiten de kaders denken en werken Peter van Westendorp Project Manager Oscar Koster Oscar Utrecht, Koster 17 juni 2013 Project Manager Arjan versie v/d 1 Pol Project Engineer Content

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Van Papier naar Papierloos met iventionles,

Van Papier naar Papierloos met iventionles, Van Papier naar Papierloos met iventionles, ProcessStations Tracking and Tracing van materialen in het Processing Centre van NIZO food research Annemarie Braber Friday, March 28, 2014 NIZO food research

Nadere informatie

FACTSHEET BRAZIL Export 2015 fresh fruit and vegetables

FACTSHEET BRAZIL Export 2015 fresh fruit and vegetables quantity in tons (Neth., UK and Spain) Quantity in tons (total) Factsheet Brazil 2015 export fresh fruit and vegatables Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com FACTSHEET

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Sikke Klein. Duurzaam denken en doen

Sikke Klein. Duurzaam denken en doen Sikke Klein 23 maart 2011 Duurzaam denken en doen Keuzes uit de praktijk voor warmte Agentschap NL Congres Warmte in de Industrie AkzoNobel Industrial Chemicals 1 The three business areas of AkzoNobel

Nadere informatie