anesthesiologie Nederlands tijdschrift voor volume 21, november 20095

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "anesthesiologie Nederlands tijdschrift voor volume 21, november 20095"

Transcriptie

1 Nederlands tijdschrift voor anesthesiologie volume 21, november Dr. M. Klimek, hoofdredacteur Prof. Dr. M.A.E. Marcus, plaatsvervangend hoofdredacteur Officiële uitgave van de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie Verpakking en inhoud M. Klimek Ingezonden stuk betreffende Venous air-embolism in operative hysteroscopy B.M.P. Rademaker, B. Dyrbye, L.E. Overdijk, P. de Haan Datamanagementsysteem bij chronische benigne pijn J.T. Wegener, M.J.L. Bucx, M.G.W. Dijkgraaf, M. van Wijhe, M.H. van der Vegt, J.H. Vranken Airway obstruction after palate repair L. Kadic Accidenteel epiduraal toegediend kalium chloride, G.H. Beljaars, J.F.H. Ubben, A.W.M.M. Koopman-van Gemert Anisocoria during general anesthesia H.B. Cornelisse, B.J. Kostering, J.F. van Poorten Een effectief meldsysteem voor incidenten in de zorg vereist wetgeving en de opvang van melders J. Damen, H. Molendijk

2 Zo vader, zo zoon Effectieve pijnstilling voor alle volwassenen 1 Veilig, ook als langer gebruik nodig is 2 Uitstekend te combineren met lage dosering NSAID 1,3,4 NU OOK ALS BRUISTABLET Zie productinformatie elders in dit tijdschrift ZAL-ADV/ Zeker Zaldiar

3 november '09 nederlands tijdschrift voor anesthesiologie 1 inhoud Nederlands tijdschrift voor anesthesiologie volume 21 Nummer 5 november 2009 Coverfotografie: Sander Koning editorial 3 Verpakking en inhoud M. Klimek ingezonden stuk 5 Venous air-embolism in operative hysteroscopy (reactie op: J.F. Coumou, NTvA 1, 2009) B.M.P. Rademaker, B. Dyrbye, L.E. Overdijk, P. de Haan reactie 6 J.F. Coumou pijnbehandeling 7 Datamanagement systeem bij chronische benigne pijn J.T. Wegener, M.J.L. Bucx, M.G.W. Dijkgraaf, M. van Wijhe, M.H. van der Vegt, J.H. Vranken case report 10 Airway obstruction after palate repair L. Kadic case report 14 Accidenteel epiduraal toegediend kaliumchloride G.H. Beljaars, J.F.H. Ubben, A.W.M.M. Koopman-van Gemert case report 20 Anisocoria during general anesthesia H.B. Cornelisse, B.J. Kostering, J.F. van Poorten veiligheid 24 Een effectief meldsysteem voor incidenten in de zorg vereist wetgeving en de opvang van melders J. Damen, H. Molendijk

4 Zijn wij in staat om het nog beter te doen? Ja, zeer zeker. De Dräger Zeus Infinity Empowered is één van s werelds meest verfijnde anesthesie werkstations, dat voorziet in naadloze integratie van hoogstaande beademing met geavanceerde automatisering, allesomvattende monitoring en informatie management in een enkele, elegante oplossing. De Dräger Zeus Infinity Empowered onderscheidt u van anderen, waarbij u uw klinische processen kunt herdefiniëren. Ontdek de mogelijkheden. Zeus Infinity Empowered Geeft een nieuwe definitie aan anesthesie PDF-1560

5 november '09 nederlands tijdschrift voor anesthesiologie 3 colofon Het Nederlands Tijdschrift voor Anesthesiologie is het officiële orgaan van de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie. Het stelt zich ten doel om door middel van publicatie van overzichtsartikelen, klinische en laboratoriumstudies en casuïstiek, de verspreiding van kennis betreffende de anesthesiologie en gerelateerde vakgebieden te bevorderen. editorial M. Klimek Hoofdredacteur Verpakking en inhoud REDACTIE Kernredacteuren: Prof. Dr. L. Aarts, Dr. C. Boer, Prof. Dr. A. Dahan, Dr. H. van Dongen, Prof. Dr. S. de Hert, Dr. M. Klimek, Prof. Dr. J. Knape, Prof. Dr. M.A.E. Marcus, Prof. Dr. G. Scheffer. Ondersteunend redacteuren: Drs. M. van der Beek, Drs. E. Bouman, Dr. P. Bruins, Drs. G. Filippini, Dr. D. Gommers, Prof. Dr. M. Hollmann, Dr. W. Klei, Dr. A. Koopman, Prof. Dr. S. Loer, Drs. S. Schiere, Dr. R.J. Stolker, Dr. B. in het Veld, Dr. K. Vissers, Drs. E. Wiewel. Secretaresse: mw. W. van Engelshoven Voor informatie over adverteren en het reserveren van advertentieruimte in het Nederlands Tijdschrift voor Anesthesiologie: Mw W. van Engelshoven REDACTIE-ADRES Nederlands Tijdschrift voor Anesthesiologie, mw. W. van Engelshoven, Academisch Ziekenhuis Maastricht, Afdeling Anesthesiologie, Postbus 5800, 6202 AZ Maastricht; internet: INZENDEN VAN KOPIJ Richtlijnen voor het inzenden van kopij vindt u op of kunt u opvragen bij de redactie of de uitgever. OPLAGE exemplaren, 5x per jaar Het NTvA wordt uitsluitend toegezonden aan leden van de NVA. Adreswijzigingen: Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie, Postbus 20063, 3502 LB Utrecht, tel , fax , PRODUCTIE Bladcoördinatie: Drs. Thomas Eldering ( ) Ontwerp: Dimitry de Bruin Eindredactie: Monique de Mijttenaere AUTEURSRECHT EN AANSPRAKELIJKHEID De Stichting tot Beheer van het Nederlands Tijdschrift voor Anesthesiologie Nederlands Tijdschrift voor Anesthesiologie is een wettig gedeponeerd woordmerk van de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijzen, hetzij elektronisch, mechanisch, door foto kopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming. Geachte lezer, Dit is het laatste nummer NTvA voor In deze tijd van het jaar, nu Sinterklaas en de kerstdagen weer dichterbij komen, krijgen verpakking en inhoud een bijzondere betekenis in vorm van de diverse cadeautjes. Wij verpakken de cadeaus mooi, om de inhoud nog even geheim te houden, om de verrassing bij de ontvanger nog iets groter te maken. Soms is het leuk om puur op basis van de vorm van de verpakking al de eerste ideeën te laten ontstaan, wat de inhoud zou kunnen zijn. Soms stelt de verpakking zelfs meer voor dan de inhoud. Iets anders zit het met de cover van een tijdschrift, de verpakking van ons tijdschrift: het NTvA. Hier wil het covermotief de aandacht trekken: er wordt al op de voorpagina uitgelegd wat de inhoud is en wij hopen het zo ver te brengen, dat u als de lezer zowel de verpakking als de inhoud weet te waarderen. Als u de afgelopen NTvA-nummers bekijkt, zult u een ontwikkelende lijn ontdekken wat betreft het covermotief: van abstract naar concreet, van getekend naar gefotografeerd, van microscopisch naar macroscopisch, van het lab naar de OK, van de geschiedenis naar heden. Ik ben blij met het artwork dat onze uitgeverij aanlevert: het NTvA op de leestafel valt op en nodigt uit om het tijdschrift te pakken. Een mooie verpakking vraagt, om teleurstelling te voorkomen, ook om goede inhoud. In deze uitgave vindt u een bonte bloemlezing van brieven aan de redactie, case-reports, onderzoek en opinie. De diversiteit van de ingezonden stukken is qua vorm en inhoud een spiegelbeeld van onze dagelijkse praktijk en juist hiervoor wil het NTvA een forum bieden: de redactie verheugt zich ook in 2010 op uw inzendingen. Het einde van het jaar nodigt uit om terug te kijken. Ik ben dit jaar begonnen als nieuwe hoofdredacteur, die een tijdschrift in de post-reanimatie-fase mocht overnemen. De stabilisatie lijkt gelukt: het NTvA ontving en ontvangt nog steeds uw inzendingen, het NTvA had en heeft ondanks de crisis voldoende advertenties en het NTvA loopt goed ondanks een tweede tijdschrift op de markt. Ik wil daarom ook graag de gelegenheid gebruiken, om allen te bedanken, die dit succes mede mogelijk hebben gemaakt. Aan het einde van het jaar horen ook wat vooruitzichten en plannen voor het nieuwe jaar. Het NTvA zal in 2010 met zijn eerste nummer uitgebreid over stolling en de NTvA-Ritsema-van-Eck- Award-winnaars van 2009 gaan, die op de afgelopen wetenschapsdag werden bekroond. Als alles volgens planning gaat, zal het NTvA dan ook met een online- CME-test komen, waarmee dan ook alle NTvA-lezers hun leesactiviteiten kunnen vertalen naar bijscholingspunten, die dan gratis en online bij GAIA worden bijgeschreven. Voor het zo ver is, wens ik u uiteraard mooie surprises voor Sinterklaas toe, waarbij verpakking en inhoud hopelijk minstens evenveel plezier oproepen als verpakking en inhoud van dit tijdschrift. Tot slot wens ik u een goed uiteinde van 2009 en een goede start in een gelukkig, gezond en succesvol jaar 2010! Markus Klimek

6

7 november '09 nederlands tijdschrift voor anesthesiologie 5 1 Anesthesioloog, Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam 2 AIOS Anesthesiologie, Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam contact informatie Dr. B.M.P. Rademaker, Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Oosterpark AC Amsterdam ingezonden stuk Venous air-embolism in operative hysteroscopy (reactie op: J.F. Coumou, NTvA editie 1, 2009) B.M.P. Rademaker 1 B. Dyrbye 2 L.E. Overdijk 1 P. de Haan 1 Geachte redactie, Met veel interesse lazen we de casuïstische mededeling over veneuze luchtembolieën tijdens operatieve hysteroscopie van collegae, Coumou, Thurkow et al. [1] in het februari nummer van het Nederlands Tijdschrift voor Anesthesiologie. Graag maken we van de mogelijkheid gebruik enkele opmerkingen te maken en enige aanvullingen te geven bij de discussie. In de eerste plaats valt het op dat de auteurs consequent schrijven over lucht embolieën. Hoewel het in de dagelijkse praktijk niet ongebruikelijk is om de gasbellen die optreden tijdens de hysteroscopie luchtembolieën te noemen, gaat het hier in werkelijkheid niet om lucht maar om andere gassen. Dit in tegenstelling tot de embolieën die optreden tijdens operaties waarbij daadwerkelijk sprake is van het aanzuigen van lucht, zoals bijvoorbeeld op kan treden bij neurochirurgie in de achterste schedelgroeve of tijdens sectio caesarea. In deze situaties spreekt men terecht van luchtembolieën. Munro et.al. [2] toonde op elegante wijze in vitro aan dat de gassen die vrijkomen door het gebruik van het diathermisch mes bestaan uit waterstof, kooldioxide, en koolmonoxide. Het is daarom beter om te spreken over gasembolie, wanneer gebruik wordt gemaakt van diathermie. Overigens is het niet uit te sluiten dat ook vaste stof (koolstof door verbrand uterus weefsel) vrijkomt en in de circulatie terecht komt. Figuur: Paradoxale embolieën Een tweede opmerking willen we maken over de pathofysiologie van de circulatoire collaps zoals die optrad bij met name de tweede patiënt. Inderdaad wordt geschreven over de mogelijkheid dat de rechter ventrikel betrokken raakt door gasembolieën in de rechterventrikel-outflow tract of secundair door de microschade als gevolg van verhoogde rechterventrikel wandstress. Hoewel deze mechanismen zeker een rol kunnen hebben gespeeld, willen wij wijzen op een derde niet genoemd pathofysiologisch mechanisme wat de rechter ventrikel maar ook de linker ventrikel onderwand bedreigd. Deze derde mogelijkheid betreft het optreden van de paradoxe embolieen. De auteurs noemen de mogelijkheid van het ontstaan van deze paradoxe embolieen maar gaan er blijkbaar van uit dat arteriële embolieën alleen voor kunnen komen bij het bestaan van een open foramen ovale (patent foramen ovale, PFO). Paradoxe embolieën kunnen echter ook ontstaan bij mensen zonder een open foramen ovale. Met trans oesofageale echocardiografie namen wij paradoxe embolieën waar in een patiënt (figuur), die tijdens trans cervicale endometrium resectie een periode van ernstige gasembolieën doormaakte [3]. In later instantie uitgevoerd echocardiografisch onderzoek, toonde aan dat, bij deze patiënt geen sprake was van een open foramen ovale.

8 6 nederlands tijdschrift voor anesthesiologie november '09 Tijdens het accident observeerden wij tevens forse ST-segment depressies passend bij onderwand ischemie in het stroomgebied van de rechter kransslagader. Het is belangrijk te weten dat de rechter coronair door zijn positie als bovenliggende kransslagader als eerste betrokken is bij eventuele arteriële embolieën. Cardiale ischemie, ritme stoornissen en circulatoire collaps kunnen allen worden toegeschreven aan deze gasembolieën. Het is belangrijk deze mogelijkheid te overwegen, omdat de behandeling van circulatoire collaps als gevolg van gas in de kransslagader fundamenteel anders is als de behandeling van een rechter ventrikel outflow-tract gasblok. In het laatste geval is het, zoals de auteurs terecht opmerken, zinvol om de patiënt te plaatsen in linker zijligging met de voeten omhoog (Durants manoeuvre), waarbij een rechterventrikel outflowtract gasembolus zich verplaatst naar de apex van de rechterventrikel waarna de circulatie zich hopelijk hersteld. In het geval van paradoxe embolieën met gas in het rechter coronair systeem is deze positie echter niet nuttig en dient er veel eerder gestreefd te worden naar het herstellen van de coronair perfusie en het oplossen van het gas. In dit verband moet gedacht worden naar het verhogen van de coronair perfusie door verhogen van de arteriële bloeddruk met behulp van alfa-agonisten, Er worden in het verband van lucht en of gas in de kransslagaders ook veel agressievere benaderingen als katheter aspiratie en hyperbare zuurstof therapie voorgesteld [2]. Wij zijn blij dat collegae Coumou, Thurkow et.al dit belangrijke onderwerp onder de aandacht hebben gebracht van uw lezers en we delen hun mening dat goed begrip van onderliggende mechanisme van belang is voor de anesthesiologische zorg van deze patiënten groep. Met onze reactie hopen we bij te dragen aan een beter begrip van gasembolieën en paradoxe embolieën tijdens hysteroscopische procedures en gaan er van uit dat toekomstig onderzoek ons meer zal vertellen over incidentie en werkingsmechanismen. referenties 1. Coumou J.F., Thurkow A.L., Boer C., van den Elsen M.J.L.J., Brans T.A. Venous airembolism in operative hysteroscopy. NTvA 2009;1: Munro M.G., Brill A.I., Ryan T., Ciarrocca S. Electrosurgery-induced generation of gases: comparison of in vitro rates of production using bipolar and monopolar electrodes. J Am Assoc Gynecol Laparosc 2003; 10: Rademaker B.M., Groenman F.A., van der Wouw P.A., Bakkum E.A. Paradoxical gas embolism by transpulmonary passage of venous emboli during hysteroscopic surgery: a case report and discussion. Br J Anaesth 2008; 101: Sherlock S., Shearer W.A., Buist M., Rasiah R., Edwards A. Carbon dioxide embolism following diagnostic hysteroscopy. Anaesth Intensive Care 1998; 26: reactie J.F. Coumou 1 1 AIOS anesthesiologie VUMC Amsterdam contact informatie J.F. Coumou VU University Medical Centre Department of Anaesthesiology De Boelelaan HV Amsterdam Geachte redactie, Op mijn beurt las ik met veel interesse de reactie op onze casus bespreking van collega Rademaker et al. Graag bedank ik hen voor de opmerkzaamheid, en beaam direct dat zij gelijk hebben dat het beter is consequent te schrijven over gasembolie. Wel wijs ik er hierbij graag nogmaals op dat het mechanisme van het optreden van de gasembolie in de tweede door ons besproken casus, een disconnectie van de Uteromat-pomp betrof, waardoor er daadwerkelijk omgevingslucht actief in de uterus gebracht werd. Om die reden hebben wij consequent over luchtembolie geschreven. Verder onderschrijf ik dat er in het geval van significante gasembolieën ook door trans-pulmonale passage van gas, paradoxale gasembolieën kunnen ontstaan. Het ontbreken van ST-segment dynamiek en het herstel van patiënten zonder neurologische restverschijnselen, maken het optreden van paradoxale gasembolieën in onze casus mogelijk minder waarschijnlijk, maar uitgesloten is dit zeker niet. Nogmaals dank ik de collegae Rademaker et al. voor hun opmerkzaamheid en het wederom onder de aandacht brengen van dit belangrijke onderwerp. Geïnteresseerden raad ik zeker aan het case report van de hand van collega Rademaker in het British Journal of Anaesthesia te lezen (noot 3 van zijn bovenstaande reactie).

9 november '09 nederlands tijdschrift voor anesthesiologie 7 pijnbehandeling 1 Afdeling Anesthesiologie, Academisch Medisch Centrum, Universiteit van Amsterdam 2 Afdeling Klinische Epidemiologie, Biostatistiek en Bioïnformatica, Academisch Medisch Centrum, Universiteit van Amsterdam 3 Pijnkenniscenturm, Afdeling Anesthesiologie, Universitair Medisch Centrum Groningen, Universiteit van Groningen CONTACTINFORMATIE J.T. Wegener, anesthesioloog Academisch Medisch Centrum Afdeling Anesthesiologie Postbus DD Amsterdam J.T. Wegener 1 M.J.L. Bucx 1 M.G.W. Dijkgraaf 2 M. van Wijhe 3 M.H. van der Vegt 1 J.H. Vranken 1 Datamanagementsysteem bij chronische benigne pijn samenvatting Chronische benigne pijn vormt in medisch en economisch opzicht een groot probleem. Het afnemen van de visuele analoge score (VAS) voor pijnintensiteit levert in de praktijk een onvolledig inzicht in de beperkingen die de patiënt ervaart. Daarom maken wij gebruik van gevalideerde vragenlijsten die niet alleen gericht zijn op de pijnklachten, maar ook op het dagelijks functioneren en de kwaliteit van leven. Het verwerken van deze vragenlijsten vergt veel inspanning van zowel de patiënt als ook de hulpverlener. Dit artikel beschrijft we hoe we één pakket van zelfrapportage vragenlijsten samenstelden en hoe we deze samengestelde vragenlijst na invulling door de patiënt verwerkten in een elektronisch registratiesysteem. Dit registratiesysteem bleek nauwkeurig, snel en betaalbaar, zodat verdere analyse van de gegevens mogelijk was. Bovendien is het systeem te integreren met een ziekenhuis informatie systeem. De door ons gebruikte methode is ook toe te passen bij de behandeling van patiënten met andere chronische aandoeningen. Inleiding Chronische benigne pijn is zowel medisch als economisch een groot probleem in Nederland. Van de naar schatting 3 miljoen patiënten met chronische pijn wordt ongeveer 10% [1] verwezen naar pijncentra. Veelal gaat het om complexe pijnklachten die lastig in kaart zijn te brengen. Zo blijkt de meest gebruikte methode om pijn te kwantificeren, de visuele analoge score (VAS), slechts een beperkt inzicht te geven in de lijdensdruk en beperkingen die de patiënt ervaart. De vele factoren die van invloed zijn op het ontstaan en in stand houden van chronische pijn, zoals fysieke, psychosociale, maatschappelijke en culturele factoren [2], worden door de VAS niet goed belicht. Een beter inzicht in de invloed van chronische benigne pijn op de lijdensdruk en de beperkingen van de patiënt kan worden verkregen door gebruik te maken van gevalideerde vragenlijsten. Deze vragenlijsten meten, naast de ernst van de pijn, ook de wisselwerking tussen pijn en dagelijks functioneren, pijn en kwaliteit van leven en de impact van pijn in een economisch model. Het verwerken en analyseren van de gegevens legt echter een groot beslag op beschikbare tijd en middelen. De automatische verwerking van de gegevens zou hiervoor een oplossing kunnen bieden. In dit artikel beschrijven wij de ontwikkeling van een dergelijk systeem.

10 8 nederlands tijdschrift voor anesthesiologie november '09 Keuze en samenstelling van zelfrapportage vragenlijsten Er bestaan talrijke zelfrapportage vragenlijsten waarmee de lijdensdruk en beperkingen van patiënten met chronische pijn in kaart kunnen worden gebracht [3]. Gezien het multifactoriële karakter van chronische benigne pijn deelden we de gegevensbehoefte in op algemene en pijnspecifieke domeinen. Bij elk domein werd een meest toepasselijke vragenlijst gezocht. Weergave van de socio-demografische gegevens, de algemene en de pijnspecifieke domeinen met en de door ons gebruikte vragenlijsten met de daar bijhorende domeinen staan in tabel 1. Voor een aantal domeinen bleken meerdere vragenlijsten per domein beschikbaar te zijn. Een keuze werd gemaakt op basis van: validiteit, beschikbaarheid in het Nederlands, de relevantie voor de doelgroep, aanschafkosten en de gemiddelde invultijd. Ondanks de beperkingen van de VAS werd toch besloten deze te includeren, daar deze in de klinische praktijk de algemene standaard is. De diverse geselecteerde vragenlijsten werden door ons aangevuld en als één pakket aangeboden. Bij de vormgeving van de zelfrapportage vragenlijst werd rekening gehouden met de mogelijkheid tot elektronische verwerking. Deze vragenlijst bestond grotendeels uit meerkeuzevragen, invulvragen en enkele open vragen en besloeg 24 pagina s (zie tabel 2 voor de specificaties). De uiteindelijke samengestelde vragenlijst werd voorzien van invulinstructies voor de patiënt. Alle patiënten kregen na aanmelding bij de polikliniek van het pijncentrum de vragenlijst toegezonden, die volledig ingevuld geretourneerd moest worden voorafgaand aan de eerste afspraak. Verwerking van de vragenlijsten Verzamelen en verwerken van gegevens op zoveel verschillende domeinen kost tijd, geld en vergt kennis. Computer ondersteuning zou behulpzaam kunnen zijn [4]. De gegevens zouden door de patiënt rechtstreeks in de computer (eventueel via internet) kunnen worden ingevoerd, maar gezien het ontbreken van enige computerervaring bij een Tabel 1. Samenstelling van de zelfrapportage vragenlijst Domeinen Patiëntengegevens Sociaalmaatschappelijke gegevens Medische gegevens Zorgconsumptie Pijn achtergrond gegevens Kwantiteit en kwaliteit van pijn Functionele beperkingen door pijn Psychische status Cognitie en Coping van pijn groot deel van de patiënten werd hiervan afgezien [5]. Besloten werd om de patiënt de zelfrapportage lijsten op papier te laten invullen waarna deze door een administratieve medewerker elektronisch ingelezen en verwerkt zouden worden. Hiervoor bestaan diverse commerciële oplossingen [6, 7]. Wij kozen voor een flexibel softwareprogramma Eyes & Hands (ReadSoft, Helsingborg, Zweden) waarmee de papieren vragenlijst via een scanner elektronisch kon worden verwerkt en in een computer opgeslagen als een gecodeerd numeriek tekstbestand (.txt). Het programma verloopt in vier fasen: scannen, interpreteren, verifiëren en wegschrijven. Bovendien wordt van elke gescande pagina een beeldbestand (.tif ) opgeslagen zodat de brondata elektronisch bewaard blijven zonder de orginele papieren vragenlijst. Bij het scannen van de vragenlijst herkent en interpreteert het programma ingevulde numerieke of aangevinkte velden. Indien het programma niet in staat is de tekens te interpreteren, wordt de administratieve medewerker op het beeldscherm naar de betreffende plaats in de vragenlijst geleid om een elektronische correctie te kunnen uitvoeren. Vervolgens kan de vragenlijst elektronisch als numeriek Inhoud van informatie Naam, adres, geboortedatum, huisarts, ziektekostenverzekeraar Geboorteplaats, religie, burgerlijke staat, kinderen, hoogst genoten opleiding, Beroep, arbeidssituatie, juridische procedures, sport, hobby s Lengte, gewicht, allergie, roken, alcoholgebruik, drugsgebruik Analgetica, andere medicatie Woonsituatie, thuiszorg, ziekenhuis, verpleeghuis Contacten reguliere en alternatieve behandelaars Reden van komst, Oorzaak volgens patiënt, Verwachtingen van patiënt t.a.v. effect behandeling op pijnpoli Eerdere pijnbehandelingen Duur van pijnklachten. Locatie van belangrijkste pijnklachten VAS, McGill Pain Questionnaire Pain Disability Index SCL-90 Pijn Coping en Cognitie List (Maastricht) Health related Quality of Life SF-36 (Short Form-36) tekstbestand worden weggeschreven. Het betreffende tekstbestand kan rechtstreeks in SPSS (SPSS, Chicago, USA) ingevoerd worden voor het bepalen van eindscores van de diverse domeinen, zowel voor individuen als groepen (zie figuur 1). Dit tekstbestand kan ook via Structured Query Language(SQL) verder bewerkt worden voor toepassing in het Ziekenhuis Informatie Systeem (ZIS) en het Elektronisch Patiënten Dossier (EPD). Het systeem werd door ons beoordeeld op de betrouwbaarheid, tijdsbeslag, kosten en bruikbaarheid. Om de betrouwbaarheid van de elektronische verwerking te bepalen werden de elektronische gegevens van eerste 106 vragenlijsten vergeleken met de originele papieren vragenlijsten. In 0,76% van de velden bleek er een afwijking te bestaan, waarbij 33% te wijten was aan scanproblemen (verkeerde interpretatie van informatie, verzonnen informatie, gemiste informatie) en de rest aan onjuiste correctie door de administratief medewerkers van de pijnpoli. Scannen en eventueel corrigeren duurde gemiddeld 162 s (104 sec.- 26 min) per vragenlijst. De benodigde electronische opslagcapaciteit was gemiddeld 30 kb per vragenlijst. De aanschafkosten van het verwerkingssysteem bedroegen totaal , -.

11 november '09 nederlands tijdschrift voor anesthesiologie 9 Tabel 2. Specificaties van de vragenlijst Vragenlijst Aantal Verplicht in te vullen aantal Pagina s Numerieke velden 69 8 Marks (aankruishokjes) Open vragen 19 9 Totaal in te vullen door patiënt Figuur 1. De score van het domein Health related Quality of Life Gemid.= Std.Dev. = 1.11 N=409 Discussie De relatie tussen chronische pijn, het psychosociaal funktioneren en de kwaliteit van leven is dermate complex dat een volledig inzicht hierin bij de hulpverlener vaak niet wordt verkregen [8]. Het gebruik van gevalideerde vragenlijsten kan aan het verkrijgen in dit inzicht bijdragen. Echter, het verwerken, scoren en analyseren van deze vragenlijsten leggen een groot beslag op mensen en middelen waardoor het niet of onvolledig plaatsvindt, zelfs in pijncentra. In dit artikel beschrijven wij het gebruik van vragenlijsten gecombineerd met automatische gegevensverwerking met als doel een betere beschrijving van de lijdensdruk en de beperkingen van de patiënt te verkrijgen. Het electronische registratiesysteem dat wij gebruikten was betrouwbaar, werkte snel, nam weinig electronische ruimte in beslag en was bij aanschaf redelijk in prijs. De gegevens uit het electronische registratiesysteem konden makkelijk gescoord en geanalyseerd worden en zijn eenvoudig te integreren met het Ziekenhuis Informatie Systeem. Verdere efficiëntie van het proces zou bereikt kunnen worden door de patiënt de gegevens rechtstreeks in de computer of via internet te laten invoeren. Dit Aantal patiënten Z-waarde van algemene gezondheidsbeleving. Figuur 1. De z-waarde van de algemene gezondheidsbeleving bij de eerste 409 patiënten gemeten met de SF-36 en elektronisch geanalyseerd met SPSS. In de normale populatie bedraagt de z-waarde gemiddeld 0. kan echter een probleem leveren bij patiënten zonder computerervaring. Het elektronische systeem registreerde veel gegevens, die soms met elkaar overeen kwamen door de overlap en correlatie tussen de verschillende vragenlijsten. Door overtollige of overlappende delen uit het vragenlijstpakket te filteren hopen wij de omvang van het pakket te kunnen beperken zonder dat verlies van informatie optreedt. Voor het berekenen van totaalscores mogen echter geen onderdelen uit meetinstrumenten vervallen. Met de door ons beschreven methode zijn de indicaties voor complexe multidisciplinaire zorg, gebaseerd op het biopsychosociale model [9], veel eenvoudiger te stellen. Op deze wijze kan zorg op maat geleverd worden aan patiënten met chronische benigne pijn, alsmede aan patiënten met andere chronische aandoeningen. Ook kan hierdoor het resultaat van behandelingen beter inzichtelijk worden gemaakt. [10-12]. Bovendien kan de door ons beschreven aanpak gebruikt worden om de zorg in de diverse pijncentra beter op elkaar af te stemmen en ondersteunt het richtlijnontwikkeling en wetenschappelijk onderzoek [14]. In dit kader is het van groot belang landelijke overeenstemming te bereiken tussen de pijnkenniscentra. Met dit artikel hopen wij hiertoe een eerste aanzet te hebben gegeven. Dankbetuiging Met dank aan B. van der Zanden, medisch informaticus (elektronische verwerking), M.R. Kruis, M.A. van Westing en D.V. Miedema, (medewerkers van het pijncentrum), voor hun inzet en bijdrage aan het registratiesysteem. referenties 1. Breivik H., Ventafridda C.V., Cohen R., Gallacher D. Survey of chronic pain in Europe: Prevalence, impact on daily life, and treatment. Eur J Pain 2006;10: Price D.D. Psychological and Neural Mechanisms of the Affective Dimension of Pain. Science 2000;288(5472): Fechtel S.G. Patient evaluation and general treatment planning. Phys Med Rehabil Clin N Am. 2006;17(2): Borckardt J.J., Youger J., Winkel J., Nash M.R., Shaw D. The computer assisted cognitive/imagery system for use in the management of pain. Pain Res Manag. 2004; 9(3): Cook A.J., Roberts D.A., Henderson M.D., Van Winkle L.C., Chastain D.C., Hamill-Ruth R.J. Electronic pain questionnaires: a randomized, crossover comparison with paper questionnaires for chronic pain assessment. Pain. 2004; 110(1-2): Serif T, Ghinea G. Recording of timevarying back pain data: a wireless solution. IEEE Trans Inf Technol Biomed. 2005;9(3): Stinson J.N., Petroz G.C., Tait G., Feldman B.M., Streiner D., McGrath P.J., Stevens B.J. e- Ouch: usability testing of an electronic chronic pain diary for adolescents with arthritis. Clin J Pain. 2006;22(3): Crook J., Weir R., Tunks E. An epidemiological follow up survey of persistent pain sufferers in a group family practice and specialty pain clinic. Pain, 36(1989) Engel G.L. The need for a new medical model: A challenge for biomedicine. Science 1977;196: Stanos S., Houle T.T. Multidisciplinary and interdisciplinary management of chronic pain. Phys Med Rehabil Clin N Am. 2006;17(2): Cadogan M.P., Schnelle J.F., Al- Sammarrai N.R., Yamamoto-Mitani N., Cabrera G., Osterweil D., Simmons S.F. A standardized quality assessment system to evaluate pain detection and management in the nursing home. J Am Med Dir Assoc. 2005;6(1): McQuay H.J., Moore R.A., Eccleston C., Morley S., Williams A.C.. Systematic review of outpatient services for chronic pain control. Health Technol Assess. 1997;1(6): Hoopen A.J. ten, Wijhe M van. Naar spiegeling van het handelen in Nederlandse pijnklinieken. NTPP 2005;24(22): Ainsworth J, Harper R, Juma I, Buchan I. Design and implementation of security in a data collection system for epidemiology. Stud Health Technol Inform. 2006;120:

12 10 nederlands tijdschrift voor anesthesiologie november '09 case report Airway obstruction after palate repair Luchtweg-obstructie na palatoschisiscorrectie CONTACTINFORMATIE UMC Nijmegen Afdeling Anesthesiologie Geert Grooteplein-Zuid GA Nijmegen L. Kadic samenvatting We beschrijven een casus met ernstige postoperatieve luchtweg-obstructie na een palatoschisiscorrectie bij een kind van 18 maanden oud, uitgevoerd tijdens onze chirurgische missie in Guatemala. Na een probleemloze anesthesie en chirurgie ontwikkelde het wakkere kind ernstige respiratoire problemen kort na de opname op de verkoeverkamer. Hij ontwikkelde ernstige stridor en wheezing gevolgd door zuurstof desaturatie. De volgende maatregelen zijn genomen: het sekreet in de oro-pharynx werd weggezogen, er werd zuurstof toegediend, nebulizatie met salbutamol werd gedaan, bolus dexamethason iv werd herhaald en er werd een nasopharyngeale airway geplaatst. Toch hielden de luchtweg-obstructie en stridor aan. De laatste optie voor een re-intubatie was nebulizatie met epinephrine (1:1000). Omdat dit voor een verbetering zorgde en goed werd getolereerd, werd het voortgezet met een dosis van drie ml per uur. Iedere keer dat de epinephrine nebulizatie werd herhaald, duurde de periode zonder stridor langer en uiteindelijk herstelde het kind zich volledig. Eerder was al bekend dat nebulizatie met epinephrine een gunstig effect heeft op luchtweg-obstructie veroorzaakt door croup en laryngo-tracheobronchitis, maar dit effect was niet eerder beschreven na een palatoschisiscorrectie. Een luchtwegobstructie na palatum herstel kan ontstaan door het volgende: versmalling van de oro-pharynx, zwelling van de tong of lapoedeem. Epinephrine nebulizatie zou een gunstig effect kunnen hebben op de vermindering van het weefseloedeem en kan helpen om re-intubatie te vermijden. abstract We report on a case of serious acute postoperative airway obstruction after palate repair in a 18-months old boy during a surgical mission in Guatemala in july After an uneventful anaesthesia and surgery, the boy suffered serious postoperative respiratory distress shortly after admission to the recovery room. Severe stridor and wheezing with oxygen desaturation developed in the awake child. Successive treatment with oropharyngeal suctioning, humidified oxygen, nebulization with salbutamol, a repeated i.v. bolus of 5 mg dexamethasone, and placement of a naso-pharyngeal airway, could not relieve the airway obstruction completely. A final option was nebulization with epinephrine (1:1000). Since this caused an improvement and was well tolerated, we continued the nebulization with a dose of 3 ml hourly. Every time after repeating epinephrine nebulization, the period without stridor lasted longer, and finally the child recovered completely. Nebulization of epinephrine has been shown to have beneficial effects in airway obstruction due to croup or laryngo-tracheobronchitis, but has not been previously described after palate repair. Airway obstruction after palate repair usually occurs because of narrowing of the oro-pharynx, swelling of the tongue or flap oedema. High-dose of epinephrine nebulization may be beneficial in reducing the tissue oedema and could help avoid a re-intubation.

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Rapid Recovery. Anesthesiologische mogelijkheden. Xander Eijsbouts Xeijsbouts@fzr.nl Anesthesioloog Franciscus Ziekenhuis Roosendaal

Rapid Recovery. Anesthesiologische mogelijkheden. Xander Eijsbouts Xeijsbouts@fzr.nl Anesthesioloog Franciscus Ziekenhuis Roosendaal Rapid Recovery Anesthesiologische mogelijkheden Original in the Royal College of Surgeons of England, London. 18th Century Surgery October 17, 1846: First public demonstration of the use of ether in anesthesia

Nadere informatie

Summary 136

Summary 136 Summary 135 Summary 136 Summary The objectives of this thesis were to develop of a mouse model of neuropathic pain and spinal cord stimulation (SCS) and to increase the efficacy of spinal cord stimulation

Nadere informatie

Flash: chemotherapie en allergie

Flash: chemotherapie en allergie Flash: chemotherapie en allergie Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Opbouw Herkennen/graderen Bij welke producten/wanneer Behandeling Preventie? 2 Herkennen/graderen 3 4 5 6 Allergy 2013 7 Bij welke

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD 1 Opvoedstijl en Externaliserend Probleemgedrag en de Mediërende Rol van het Zelfbeeld bij Dak- en Thuisloze Jongeren in Utrecht Parenting Style and Externalizing Problem Behaviour and the Mediational

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Chapter 8 Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Martijn A. Oudijk Barbara Ambachtsheer Philip Stoutenbeek Erik J. Meijboom 140 141 Chapter 8 Abstract Protocols

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit Onderzoek naar het Effect van de Aanwezigheid van een Hond op het Alledaags Functioneren van een Kind met Autisme M.I. Willems Open Universiteit Naam student: Marijke Willems Postcode en Woonplaats: 6691

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering The relation between Mindfulness and Psychopathology: the Mediating Role of Global and Contingent

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Uitgave in de RGOc-reeks, nummer 12 Copyright 2006 Peter C.A.M. den Boer, Groningen Cognitive self-therapy. A contribution

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Osteonecrosis of the jaw (ONJ)

Osteonecrosis of the jaw (ONJ) INLEIDING Welkom 1 2 Osteonecrosis of the jaw (ONJ) Hoe kunnen we dit voorkomen en als het toch optreedt, hoe kunnen we het managen? 3 Complication of bisphosphonate and denosumab use 1 Dit ga je echter

Nadere informatie

Acknowledgement. Acknowledgement

Acknowledgement. Acknowledgement Acknowledgement Acknowledgement This study is part of TREND (Trauma RElated Neuronal Dysfunction), a Dutch Consortium that integrates research on epidemiology, assessment technology, pharmacotherapeutics,

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen Voorschoolse vorming en de ontwikkeling van kinderen 1 De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van Kinderen The Relationship between Early Child Care, Preschool Education and Child Development

Nadere informatie

Look, listen, feel. Dr. Dik Snijdelaar, anesthesioloog Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede

Look, listen, feel. Dr. Dik Snijdelaar, anesthesioloog Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede Dr. Dik Snijdelaar, anesthesioloog Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede Is het toedienen van zuurstof en/of gebruik van monitoring nodig tijdens transport van de patiënt van OK naar de recovery? Wat een gedoe

Nadere informatie

Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN

Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN Het Effect van Online Cognitieve Gedragstherapie op Seksuele Disfuncties bij Vrouwen The Effectiveness of Internet-based Cognitive-Behavioural

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Waarom SIT? Critical care outreach team (CCOT) Medical emergency team (MET) Spoed interventie team

Nadere informatie

Anesthesiologische complicaties bij TCR-M / TCR-E Het hysteroscopie syndroom of gewoon gebakken lucht?

Anesthesiologische complicaties bij TCR-M / TCR-E Het hysteroscopie syndroom of gewoon gebakken lucht? Anesthesiologische complicaties bij TCR-M / TCR-E Het hysteroscopie syndroom of gewoon gebakken lucht? L. Overdijk B. Rademaker P. van Kesteren Januari 2017 Disclosure belangen (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der

Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

Anesthesie Gelrebreed

Anesthesie Gelrebreed Trefwoord Pijnbestrijding Epidurale pijnbestrijding PCA (Patiënt Controlled Analgesia) PCA pomp (Numeric Rating Scale) Sedatiescore Bestemd voor Verpleegkundigen van de verpleegafdelingen waar patiënten

Nadere informatie

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems.

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems. Spelgroepbehandeling voor kinderen met internaliserende problemen De Effectiviteit van een Psychodynamische Spelgroepbehandeling bij Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Hoe kan wetenschappelijk onderzoek versneld worden met de diagnosethesaurus? Jan Verschuuren. Symposium DHD 24 september 2015

Hoe kan wetenschappelijk onderzoek versneld worden met de diagnosethesaurus? Jan Verschuuren. Symposium DHD 24 september 2015 Hoe kan wetenschappelijk onderzoek versneld worden met de diagnosethesaurus? Jan Verschuuren Symposium DHD 24 september 2015 Spierziekten ALS Polyneuropathie Myasthenia Myopathie Spierziekten ALS Polyneuropathie

Nadere informatie

The extremely resorbed mandible: a comparative, prospective study of three treatment strategies

The extremely resorbed mandible: a comparative, prospective study of three treatment strategies The extremely resorbed mandible: a comparative, prospective study of three treatment strategies The research project described in this thesis was performed at the Department of Oral and Maxillofacial Surgery

Nadere informatie

Het Effect van Cliëntgerichte Speltherapie op Internaliserende Problematiek bij. Kinderen: Affect als Moderator

Het Effect van Cliëntgerichte Speltherapie op Internaliserende Problematiek bij. Kinderen: Affect als Moderator 1 Het Effect van Cliëntgerichte Speltherapie op Internaliserende Problematiek bij Kinderen: Affect als Moderator The Effect of Client-Centered Play Therapy on Internalizing Problems of Children: Affect

Nadere informatie

University of Groningen. Quantifying allodynia with Von Frey monofilaments Keizer, Doeke

University of Groningen. Quantifying allodynia with Von Frey monofilaments Keizer, Doeke University of Groningen Quantifying allodynia with Von Frey monofilaments Keizer, Doeke IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it.

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Dosing based on patient weight (please see the dosing table here below) Volume per administration

Dosing based on patient weight (please see the dosing table here below) Volume per administration Paracetamol, solution for infusion (MRP Perfalgan (FR) and generic products) and risk of accidental overdosing of neonates and infants (due to medication errors following confusion between mg and ml) and

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Master Thesis. Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models. Using an Item Response Approach.

Master Thesis. Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models. Using an Item Response Approach. 1 Master Thesis Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models Using an Item Response Approach. Burnout onder Beginnende Nederlandse Verpleegkundigen: een Vergelijking van Theoretische

Nadere informatie

Determinants of disability and functional capacity in patients with chronic low back pain Schiphorst Preuper, Henrica

Determinants of disability and functional capacity in patients with chronic low back pain Schiphorst Preuper, Henrica University of Groningen Determinants of disability and functional capacity in patients with chronic low back pain Schiphorst Preuper, Henrica IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's

Nadere informatie

Een ieder betrokken bij de toediening van remifentanil PCA (arts en klinisch verloskundige) is opgeleid en heeft kennis van:

Een ieder betrokken bij de toediening van remifentanil PCA (arts en klinisch verloskundige) is opgeleid en heeft kennis van: DISCLAIMER Protocollen geven aan hoe lokaal uitvoering wordt gegeven aan beroepskaders, -normen, standpunten en richtlijnen. Protocollen worden lokaal/plaatselijk vastgesteld, rekening houdend met de typische

Nadere informatie

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de Fysiotherapie Praktijk Influence of Movement on Depression in the Physiotherapy Practice J.A. Michgelsen Eerste begeleider: dr. A. Mudde Tweede begeleider:

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Landelijk Diabetes Congres 2016

Landelijk Diabetes Congres 2016 Landelijk Diabetes Congres 2016 Insuline Pompen, zelfcontrole en sensoren, need to know Thomas van Bemmel, Internist Gelre Ziekenhuis Apeldoorn Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling zie hieronder

Nadere informatie

Ribfixatie bij fladderthorax Vaker doen? Vera Linssen, AIOS anesthesiologie 5 november 2015

Ribfixatie bij fladderthorax Vaker doen? Vera Linssen, AIOS anesthesiologie 5 november 2015 Ribfixatie bij fladderthorax Vaker doen? Vera Linssen, AIOS anesthesiologie 5 november 2015 Casus M: motorrijder versus ander voertuig, van motor gevlogen, helm losgeraakt I: verdenking hematothorax, hoofdwond

Nadere informatie

Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners

Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners van Somatische en Psychogeriatrische Afdelingen Validation of the Depression List (DL) and the Geriatric

Nadere informatie

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB B. J. Snel AIOS anesthesiologie Rowland MJ, Hadjipavlou G. Delayed cerebral ischemia after subarachnoid haemorrage: looking beyond vasospasm. Br J

Nadere informatie

Ontremd Dement. Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia

Ontremd Dement. Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia Ontremd Dement Seksueel Ontremd Gedrag in Verpleeghuizen bij Mensen met Dementie. Een Verstoorde Impulscontrole? Inhibited in Dementia Sexual Disinhibited Behaviour on people with Dementia Living in Nursinghomes.

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit Mariëtte de Rooij Inhoud Artrose en comorbiditeit Aangepaste oefentherapie bij comorbiditeit Resultaten pilot studie Voorbeeld Conclusie Randomized

Nadere informatie

De patiënt als helpende hand in de strijd tegen infecties

De patiënt als helpende hand in de strijd tegen infecties De patiënt als helpende hand in de strijd tegen infecties Postoperatieve wondinfecties? Hoe groot is het gevaar? 1 op 20 operaties leidt tot een postoperatieve wondinfecties Staphylococus aureus is de

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working. mothers with spouse and young children

Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working. mothers with spouse and young children 1 Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working mothers with spouse and young children Verschil in stress en stressreactiviteit tussen hoogopgeleide thuisblijf-

Nadere informatie

Modererende Rol van Seksuele Gedachten. Moderating Role of Sexual Thoughts. C. Iftekaralikhan-Raghubardayal

Modererende Rol van Seksuele Gedachten. Moderating Role of Sexual Thoughts. C. Iftekaralikhan-Raghubardayal Running head: momentaan affect en seksueel verlangen bij vrouwen 1 De Samenhang Tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen van Vrouwen en de Modererende Rol van Seksuele Gedachten The Association Between

Nadere informatie

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven Neuropsychologische Behandeling en Sociaal Emotioneel Welzijn bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie Neuropsychological Treatment and Social Emotional Well-being of Children with a Severe Form

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Tinnitus Bartels, Hilke

Tinnitus Bartels, Hilke Tinnitus Bartels, Hilke IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document Version Publisher's

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie Is Orthopedische Manuele Therapie nog Orthopedische Manuele Therapie? Zijn de huidige paradigma shifts wenselijk?

Nadere informatie

Anxiety, fainting and gagging in dentistry: Separate or overlapping constructs? van Houtem, C.M.H.H.

Anxiety, fainting and gagging in dentistry: Separate or overlapping constructs? van Houtem, C.M.H.H. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Anxiety, fainting and gagging in dentistry: Separate or overlapping constructs? van Houtem, C.M.H.H. Link to publication Citation for published version (APA): van

Nadere informatie

De interventiebundels POWI en Lijnsepsis: toe aan verandering?

De interventiebundels POWI en Lijnsepsis: toe aan verandering? De interventiebundels POWI en Lijnsepsis: toe aan verandering? Jan Wille, coördinator infectiepreventie Titia Hopmans, senior adviseur PREZIES RIVM, Centrum voor Infectieziektebestrijding 1 Patiëntveiligheid

Nadere informatie

Rouw bij mensen met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)

Rouw bij mensen met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) Rouw bij mensen met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) Mourning in people with chronic fatigue syndrome (CFS) Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Lisanne Fischer S1816071 Mei 2012

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te.

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te. De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te Stoppen The Influence of the Innovation Characteristics on the Intention of

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Een onderzoek naar de invloed van cognitieve stijl, ziekte-inzicht, motivatie, IQ, opleiding,

Nadere informatie

(SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1

(SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 (SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 Psychologische Inflexibiliteit bij Kinderen: Invloed op de Relatie tussen en de Samenhang met Gepest worden en (Sociale) Angst Psychological

Nadere informatie

Nurse versus physician-led care for the management of asthma

Nurse versus physician-led care for the management of asthma TRAM onderzoek Nurse versus physician-led care for the management of asthma Maarten C Kuethe1, Anja A P H Vaessen-Verberne1, Roy G Elbers2, Wim MC Van Aalderen3 1. Paediatrics, AMPHIA Hospital, Breda,

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Behandeling OCS bij kinderen Cognitieve gedragstherapie (CGT) Combinatie CGT

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma.

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. University of Groningen Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. Verbakel, N. J. IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie

Farmacovigilantie. een voorbeeld voor arbovigilantie? Prof. dr. A.C. van Grootheest. Rijksuniversiteit Groningen.

Farmacovigilantie. een voorbeeld voor arbovigilantie? Prof. dr. A.C. van Grootheest. Rijksuniversiteit Groningen. Farmacovigilantie een voorbeeld voor arbovigilantie? Prof. dr. A.C. van Grootheest Rijksuniversiteit Groningen www.lareb.nl Casus Vrouw, 52 jaar Voorgeschiedenis: Carcinoïd van de long Hypothyreoidie Symptomen

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Vragenlijsten kwaliteit van leven

Vragenlijsten kwaliteit van leven Click for the English version Vragenlijsten kwaliteit van leven TNO heeft een aantal vragenlijsten ontwikkeld om de gezondheidsrelateerde kwaliteit van leven te meten van kinderen, jongeren en jong-volwassenen.

Nadere informatie

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope Een onderzoek naar de relatie tussen sociale steun en depressieve-

Nadere informatie

Pneumonie vaststellen bij onderzoek in verpleeghuizen

Pneumonie vaststellen bij onderzoek in verpleeghuizen Pneumonie vaststellen bij onderzoek in verpleeghuizen dr.ir. Jenny T. van der Steen VU medisch centrum, EMGO+ Instituut Afdeling Verpleeghuisgeneeskunde Definitie pneumonie bij onderzoek Definitie bepaalt

Nadere informatie

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Online Resource 1 Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Journal: Higher Education Authors: Anja J. Boevé, Rob R. Meijer, Roel J. Bosker, Jorien

Nadere informatie

Hoofdpijn bij kinderen. THEMA dagen 2010 Drs. M.C.G. Beeren. Kinderarts H.C. Stael. Semi-arts St. Anna ziekenhuis, Geldrop

Hoofdpijn bij kinderen. THEMA dagen 2010 Drs. M.C.G. Beeren. Kinderarts H.C. Stael. Semi-arts St. Anna ziekenhuis, Geldrop Hoofdpijn bij kinderen THEMA dagen 2010 Drs. M.C.G. Beeren. Kinderarts H.C. Stael. Semi-arts St. Anna ziekenhuis, Geldrop Inhoudsopgave Epidemiologie Kinderen met hoofdpijn Multidisciplinair carrousel

Nadere informatie

University of Groningen. Structured diabetes care in general practice Fokkens, Sudara Andrea

University of Groningen. Structured diabetes care in general practice Fokkens, Sudara Andrea University of Groningen Structured diabetes care in general practice Fokkens, Sudara Andrea IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Perifere zenuw blokkade bij een patiënt at risk voor compartiment syndroom? Lucie van Genugten 3 e jaars AIOS Anesthesiologie 7 November 2014

Perifere zenuw blokkade bij een patiënt at risk voor compartiment syndroom? Lucie van Genugten 3 e jaars AIOS Anesthesiologie 7 November 2014 Perifere zenuw blokkade bij een patiënt at risk voor compartiment syndroom? Lucie van Genugten 3 e jaars AIOS Anesthesiologie 7 November 2014 Vraag Maskeert een perifere zenuwblokkade het optreden van

Nadere informatie

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit 1 Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit Nicola G. de Vries Open Universiteit Nicola G. de Vries Studentnummer 838995001 S71332 Onderzoekspracticum scriptieplan

Nadere informatie

nociception in offspring exposed to perinatal maternal stress and/or developmental anti depressant medications.

nociception in offspring exposed to perinatal maternal stress and/or developmental anti depressant medications. Summary L. Knaepen SUMMARY Summary Chapter 1 provides a brief overview of two perinatal events, i.e. perinatal maternal stress exposure and repetitive neonatal pain exposure, which are described in this

Nadere informatie

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work.

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work. De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work Merijn Daerden Studentnummer: 850225144 Werkstuk: Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie