Onderzoekverslag Fase 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoekverslag Fase 1"

Transcriptie

1 Onderzoekverslag Fase 1 Project Arbobeleid Verzekeraars Vakorganisaties in de verzekeringsbedrijfstak & Verbond van Verzekeraars Januari 2007 Henk Bolk, DEXIS Arbeid Pepijn Nicolas, Spinner Huub Pennock, Ergo-balans 1

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding Het succes van de voorlopers Algemene kenmerken Succesvolle verzuimbeheersing Succes met arbeidsomstandigheden...6 Werkdruk...6 RSI...7 Verbale agressie...7 Software-ergonomie Hebben voorlopers nog wat te wensen? De volgers Algemene kenmerken De uitdagingen van de volgers Wat wensen de volgers? Conclusies en aanbevelingen Conclusies Aanbevelingen...13 Bijlage: resultaten brainstorm oplossingen voor volgers

3 1. Inleiding In de CAO voor het verzekeringsbedrijf is afgesproken dat partijen zich intensief zullen inzetten om de arbeidsomstandigheden te verbeteren. Eind 2006 is daarom het Project Arbobeleid gestart in opdracht van de sociale partners in de bedrijfstak. Fase 1 daarvan wordt gevormd door een inventariserende nulmeting waarvan dit het verslag vormt. Fase 1 van het project is uitgevoerd door DEXIS Arbeid, Ergo-balans, vhp ergonomie en Spinner. De onderzoeksopdracht van de nulmeting luidde als volgt: - Geef cijfermatig inzicht in de kosten van verzuim en de WAO/WIA - Stel een niet uitputtend overzicht op van maatregelen (best practices) op het gebied van arbobeleid (inzoomend op zitten/beeldschermwerk, werkdruk / werkstress, omgaan met verbale agressie, automatisering) in de sector - Geef de succes- en faalfactoren bij het implementeren van deze maatregelen - Geef een inventarisatie van best practices op het gebied van arbobeleid in aanpalende sectoren. - Inventariseer waarom volgers niet slagen in succesvol(ler) arbobeleid - Inventariseer met welke argumenten en prikkels deze volgers in beweging zouden kunnen komen We gaan in dit rapport nader in op deze vragen. Het onderzoek in deze fase 1 was als gezegd inventariserend van karakter. In hoofdstuk 2 bespreken we de voorlopers en hun successen op het vlak van verzuimbeheersing en optimalisatie van arbeidsomstandigheden. Hoofdstuk 3 zoomt in op de volgers. In hoofdstuk 4 treft u onze conclusies en aanbevelingen. In afzonderlijke onderdeel-rapportages treft u: - het overzicht van best practises uit aanpalende sectoren - kosten/batenanalyse van verzuim en een bespreking van instrumenten waarmee organisaties dit zelf kunnen 3

4 2. Het succes van de voorlopers Op basis van verzuimdata en een oproep hebben we tien verzekeraars geselecteerd die als voorloper gekenschetst kunnen worden. Hetzij wegens lage verzuimcijfers (<4%), hetzij omdat ze zelf aangaven op arbovlak een bijzonder of goed beleid te voeren. Bij deze organisaties hebben we interviews afgenomen; in de meeste gevallen met vertegenwoordigers van het arbomanagement (arbocoördinatoren, P&O, HRM, directieleden), de lijn (afdelingshoofden) en de werknemersvertegenwoordigers (leden OR/VGWM commissies). Voor het doel van deze rapportage nemen we geen namen van de betrokken organisaties op. Ook is de onderstaande informatie zodanig weergegeven dat deze niet te herleiden is tot de bron(nen). Van de gesprekken zijn verslagen opgesteld die zijn geautoriseerd door de geïnterviewden, doch daaruit wordt niet geciteerd. Bij veel van de bedrijven is echter aanvullende informatie verkregen die in een volgende fase van het project zou kunnen worden benut. Ook is door alle betrokkenen de bereidheid uitgesproken om eigen ervaringen in een volgende fase te delen met collega s van andere bedrijven. 2.1 Algemene kenmerken Veel van de voorlopende verzekeraars zijn wat kleinere organisaties, met honderd a tweehonderd werknemers. In het algemeen hebben kleinere organisaties lagere verzuimcijfers. De kleinschaligheid en het ons-kent-ons gevoel dat veel van onze respondenten melden als een factor voor succes past daarbij. Maar we spraken we ook grote organisaties die hun verzuim- en arbobeleid goed op orde hadden. In het algemeen kenmerken alle organisaties die we spraken zich door een sterk mensgerichte cultuur. En relatief eenvoudige organisatievormen: platte organisaties, kleine tot zeer kleine stafafdelingen, met in het algemeen korte lijnen tussen lagen en afdelingen. Veel van de best practices die we troffen werden voor betrokken organisaties als heel gewoon ervaren; als vanzelfsprekende aanpassingen van situaties als mensen er niet optimaal in functioneren. Veel van de organisaties voerden, vaak zonder dit zelf zo te noemen, een vorm van integraal gezondheidsmanagement uit. Een succesfactor blijkt de aandacht van het topmanagement te zijn; de persoonlijke interesse en aandacht van directieleden voor verzuim en arbeidsomstandigheden. Een andere succesfactor bij sommige organisaties is een bevlogen, getalenteerde HRM, P&O of arbofunctionaris. 2.2 Succesvolle verzuimbeheersing Is er één, uniform succesvol verzuimbeleid? Uit de verschillen tussen de voorlopers blijkt dit niet het geval te zijn. Opvallend is dat bij alle voorlopers het verzuimbeleid zeer 4

5 helder is. Dat wil zeggen dat het voor iedereen in de organisatie helder is wie er verantwoordelijk is voor het verzuim. En wie daarop de regie voert. Ook is er bij alle voorlopers een sterke mate van ontkoppeling van ziekte en verzuim. Ziek zijn betekent voor hen niet automatisch dat een medewerker niet kan werken. Verantwoordelijkheid in de lijn Bijna alle voorlopende verzekeraars hebben nadrukkelijk de verantwoordelijkheid voor verzuim in de lijn belegd; in het algemeen op zo laag mogelijk niveau. Teamleiders, unitmanagers of afdelingshoofden zijn integraal verantwoordelijk voor de medewerkers in hun team; inclusief verzuim en arbeidsomstandigheden. De enkele verzekeraar waar de P&O-afdeling nog wel medeverantwoordelijkheid neemt voor het uitvoeren van verzuimbeleid doet dat in samenwerking met de direct leidinggevenden. Succesvolle instrumenten en succesfactoren bij de implementatie hiervan blijken te zijn: - Een helder verzuimbeleid en een stevig verzuimprotocol - Medewerkers melden zich ziek bij de leidinggevende - Trainen van leidinggevenden in coachend leidinggeven, het voeren van verzuimgesprekken en vroegtijdige signalering (om verzuim te voorkomen) - Ondersteuning van leidinggevenden door een verzuimcoördinator, zonder dat deze persoon de verantwoordelijkheid overneemt. - Ondersteuning door een goed cliënt-volgsysteem en/of rapportagesysteem - Leidinggevenden krijgen inzicht in de kosten van verzuim - Het MT dat managers (mede) aanstuurt op verzuimcijfers - Resultaatgericht belonen van de managers - Resultaatgericht belonen van medewerkers (bijv. bonus voor een kwartaal zonder verzuimdag) - Teamleiders zijn zoveel mogelijk meewerkend voorman met de medewerkers. Zitten er dus dicht op, weten wat er bij de medewerkers omgaat. Regie op verzuim in eigen hand Een tweede opvallende factor is dat veel van de voorlopers de regie op verzuim zoveel mogelijk in eigen hand hebben genomen. Zij hebben afscheid genomen van de arbodienst of deze op afstand gezet. De bedrijfsarts wordt wel ingeschakeld, maar niet meer volgens een standaardprocedure. Snel als het moet, niet als het onnodig is. De bedrijfsarts wordt desgewenst alleen voor medische zaken daarbij als adviseur ingezet, niet als beslisser. De bepaling of een medewerker kan werken geschiedt door de leidinggevende en de medewerker en zij kúnnen dat vanwege de andere in deze paragraaf genoemde voorwaarden en instrumenten. Succesfactoren: - Regie op de arbodienstverlening in eigen hand - In enkele gevallen geldt dit ook bij langdurig verzuim. - Inschakelen bedrijfsarts naar behoefte 5

6 - Een verrichtingencontract met bedrijfsarts en/of arbodienst Ziek zijn is niet synoniem met verzuim (en vice versa) Medewerkers die zich ziek melden bij de leidinggevende worden niet automatisch geacht betaald verlof te kunnen nemen danwel hen wordt niet automatisch verlof gegeven om niet te werken. In overleg met hun leidinggevende bepalen ze of en welke arbeid ze kunnen verrichten. Andersom blijkt ook voor te komen: medewerkers die om andere redenen dan ziekte niet kunnen werken (denk aan een arbeidsconflict) worden andere vormen van verlof gegeven dan verlof horend bij ziekteverzuim. 2.3 Succes met arbeidsomstandigheden We gaan nader in op werkdruk, RSI, (verbale) agressie en software-ergonomie. Werkdruk Werkdruk blijkt voor geen van de voorlopers echt een issue te zijn. Hoewel pieken voorkomen ervaart men de werkdruk niet als te hoog. Allen troffen ze maatregelen om de werkdruk te verminderen. Daarin komen grote verschillen voor, maar de hoofdmoot kan worden samengevat onder goed organiseren : Veel genoemde elementen zijn: - Training management in coachend leidinggeven en het vroegtijdig signaleren van stresssignalen - Een verandering van werken met deadlines naar werken met doorlooptijden. Hierdoor wordt voorkomen dat er bulkdeadlines komen van vele dossiers die voor dezelfde deadline moeten zijn afgehandeld - Flexibele arbeidstijden zoals: geen verlof in december, contracten met zomeren wintertijden - Taakverbreding. Door medewerkers een nevenspecialiteit te geven of hun taak anderszins te verbreden wordt een organisatie flexibeler in het opvangen van pieken die slechts een deel van de organisatie treffen - Open communicatie en goede informatievoorziening aan medewerkers, onder andere door leidinggevenden die fysiek regelmatig op dezelfde werkplek aanwezig zijn. - Een lage drempel voor het inhuren van externe krachten Losse elementen: - Een boventallige kweekvijver van nieuwe medewerkers (3% van de formatie), die al worden aangenomen voordat er vacatures zijn. De medewerkers worden intern getraind op verschillende afdelingen en zonodig bij drukte extra op afdelingen ingezet. Vacatures in de organisatie worden vervolgens intern vervuld door al goed ingewerkte medewerkers die de organisatie goed kennen. - Spreekuur van de ondernemingsraad, waardoor bijvoorbeeld op medewerkers met risico op burn-out vroeg kan worden geattendeerd. 6

7 - Ieder kwartaal een training van het management, waar ook het MT aan meedoet. RSI Ook RSI is bij de voorlopers geen groot probleem. Het voorkómen van te hoge werkdruk speelt hierbij een belangrijke rol. Daarnaast was bij alle voorlopers het zeer hoge inrichtingsniveau opvallend, zeker in vergelijking met andere branches. Ook voorlichting en training zijn van hoog niveau. Opvallend: gezondheidsmanagement `avant le lettre` Enkele organisaties voerden zonder dit zelf zo te noemen een vorm van integraal gezondheidsmanagement uit. Een organisatie koos er bewust voor om niet over te gaan op volledige digitalisering van de administratieve processen, om te voorkomen dat medewerkers te lang en te eenzijdig beeldschermwerk moeten doen. In dezelfde organisatie staan archiefkasten niet naast de bureau s, maar wat verderop. Is er één centraal koffiepunt, één centrale printer, krijgen medewerkers een fiets van de zaak, en zijn er andere maatregelen getroffen die samen een bewust beleid zijn om medewerkers veel te laten bewegen. Getroffen maatregelen: - Goede werkplekinrichting met goede spullen. Bureau s in hoogte verstelbaar, goede stoelen, etc. etc. - Standaard en systematisch advies over werkplekinrichting, hetzij door eigen medewerkers die daarvoor zijn opgeleid (ergocoaches) danwel door een externe partij. Bijvoorbeeld voor iedere nieuwe medewerker inrichting van de werkplek en/of een periodiek terugkerende voorlichtingronde (per kwartaal) - In samenhang met vorige voorlichting en training medewerkers - Beweging stimuleren door bewust niet paperless te werken, printer, archief, koffie op afstand - Wel paperless kantoren, met veel aandacht voor de gevolgen daarvan - Taakverbreding om lang beeldschermwerk te voorkomen - Grote alertheid bij leidinggevenden, die getraind zijn om bij signalen direct te handelen - Pauzesoftware, met name voor medewerkers die al RSI-verschijnselen hebben Verbale agressie Verscheidene voorlopers melden met verbale agressie te maken te hebben. Verzekeraars met consumentenproducten en een eigen verkoopkanaal hebben (ook) met fysieke agressie te maken. In het algemeen wordt het niveau hiervan niet als problematisch ervaren, mede door de getroffen maatregelen. We troffen aan: 7

8 - Communicatietrainingen voor medewerkers, waardoor agressie wordt voorkomen - Trainingen in het omgaan met verbale agressie (als vast onderdeel van het inwerkprogramma) - Alarmknop bij de receptie en spreekkamer - Aggressieprotocollen Software-ergonomie Opvallend weinig respondenten konden de term software-ergonomie plaatsen. Gezien dat feit deden opvallend veel respondenten iets aan software-ergonomie. Daarbij viel weer op dat dit in bijna alle gevallen kwam doordat een van de partijen die betrokken was bij de (interne) ontwikkeling van nieuwe software op een of andere wijze oog had voor de ergonomische aspecten van de software. Dit was in het ene geval een van de ICT-ers, in een ander geval een medewerker of leidinggevende die met de software kon gaan werken. Veel respondenten gaven desondanks aan dat op het vlak van software-ergonomie nog veel verbeteringen mogelijk zijn; of in de woorden van een van hen dat er nog een wereld is te winnen. We troffen als succesfactoren: - Bij ontwikkeling software oog voor de gebruiker - Goede calamiteitenplannen bij uitval systemen - Binnen een team één vaste spreekbuis naar ICT; een zogenaamde superuser die alle wensen en klachten gebundeld doorgeeft en ook in het geval van storingen namens het team spreekt. 2.4 Hebben voorlopers nog wat te wensen? De voorlopers hebben arbeidsomstandigheden en verzuim redelijk tot goed op orde. Met nette verzuimcijfers en strak verzuimbeleid. Met op arbogebied weinig klachten. Hebben ze dan nog wensen? Opvallend was dat bijna alle voorlopers een modern verzuimbeleid hadden, met ontkoppeling van ziekte en verzuim, verantwoordelijkheid in de lijn en eigen regie. Op het vlak van verzuim gaven respondenten als behoefte de mogelijkheid om op verzuim te benchmarken met andere verzekeraars. In dat verband meldden meerdere respondenten ook behoefte te hebben aan (adviezen over) een goed cliënt-volgsysteem. Op het vlak van arbeidsomstandigheden was dit in veel gevallen (nog) niet het geval. In bijna geen enkel gesprek is de rol van de preventiemedewerker aan de orde gekomen. Ook blijkt dat bijna alle voorlopers de RIE nog grotendeels tot volledig door een externe partij laten uitvoeren. Concreet werden door de voorlopers verder genoemd: 8

9 - op het vlak van software-ergonomie is een wereld te winnen - op het vlak van verbale agressie is behoefte aan een voorbeeldprotocol, cq een soort checklist met beslisboom om te kunnen bepalen welke maatregelen in welke gevallen zinnig zijn. 9

10 3. De volgers We spraken met vijf organisaties met relatief hoge verzuimcijfers (>6%) voor een workshop. Hoewel de uitnodiging breder was, waren alle aanwezigen HRM-, P&O-, of arbofunctionaris. De lijn en medewerkers(vertegenwoordiging) waren afwezig. 3.1 Algemene kenmerken Opvallend is dat bij de achterblijvers veel grote (1000+) organisaties zijn. Het ons-kentons adagio van de voorlopers gaat voor hen niet op. In veel van deze organisaties is de cultuur eerder systeem dan mensgericht. Ook valt op dat de verantwoordelijkheden voor regie en uitvoering van verzuimbeleid in veel gevallen onhelder zijn, en/of verdeeld over meerdere partijen. 3.2 De uitdagingen van de volgers De inventarisatie (samengevat) van kwesties waarvoor HR-management zich geplaatst weet, levert de volgende kernvraag op: Hoe krijg ik het management en de lijn in beweging? Met als deelaspecten van deze hoofdvraag: - Het is moeilijk om verzuim goed en praktisch door leidinggevenden uitgevoerd te krijgen; - Het is lastig leidinggevenden met materiaal daarvoor te bereiken - Het is moeilijk om verzuim op de agenda van het management te krijgen. Het vergroten van de sensitiviteit bij leidinggevenden voor preventie en het vergroten van hun aandacht voor kwesties die bij mensen spelen kost moeite - Het verwerven van budgetten voor het uitvoeren van beleidsvoornemens kost (daardoor) moeite. - Het is moeilijk om bij medewerkers eigen verantwoordelijkheid te ontwikkelen. Hoe spreek je ze aan op hun fysieke gezondheid? En op gewenste of noodzakelijke reïntegratie in een andere functie? - Het is moeilijk om een multidisciplinaire aanpak van verzuim van de grond te krijgen. Met een maatwerk-mix van interne en externe spelers. - Het is moeilijk greep te krijgen op de bestaande externe dienstverleners. Om de regie en aansturing te verbeteren - Hoe communiceren we intern over de organisatie van arbeidsomstandigheden en verzuim? - Hoe krijgen we zicht op de veelheid aan regelingen, voorschriften, subsidies, etc? Hoe kan dat beter worden ontsloten? Hoe houden we de kennis daarover en over aanverwante onderwerpen bij de HR-mensen op peil? 10

11 - Hoe krijgen we arbeidsconflicten herkend en aangepakt? Is arbo geen probleem? Uit bovenstaande kan worden opgemaakt dat verzuimmanagement wel en arbeidsomstandigheden geen probleem vormen in de ogen van de aanwezigen. Vragen daarover komen althans niet in de inventarisatie voor. Klaarblijkelijk zijn deze aanpakken in overwegende mate reeds beschikbaar of weten de aanwezigen waar zij deze kunnen vinden of ligt er een groter probleem overheen (waardoor dit probleem nauwelijks wordt gezien) of zien de aanwezigen de problemen op de vloer niet. Wat zouden oplossingen kunnen zijn? In het algemeen zou het voor de volgers goed zijn als de top van de organisatie meer aandacht aan (de gevolgen) van verzuim zou geven en een helderder visie te ontwikkelen op een geïntegreerd arbo en verzuim(reïntegratie)beleid. Kosteninzicht kan daarin een rol spelen. Daarnaast zou het verstandig zijn om verantwoordelijkheden eenduidiger toe te wijzen (waar mogelijk in de lijn en op een lager niveau) en eventueel ook kosten. Een volledige opsomming van suggesties treft u in bijlage Wat wensen de volgers? Gevraagd naar wat er vanuit het Verbond van Verzekeraars aangeboden zou moeten worden komen de deelnemers tot de onderstaande suggesties: - Het ontsluiten of opbouwen van een kennisbank met o.m. checklists, succesvolle oplossingen, maar ook over regels/wetgeving/subsidies. Ook: kosten/baten instrument(en). - Het voorzien in benchmarks, indicatoren en informatie over de hoogte van de lat - Het opstellen en distribueren van overzichten met oplossingen, bijvoorbeeld in de vorm van een Arbocatalogus - Eén loket maken voor ondersteuning leidinggevenden - Het geven van informatie over het ruwe kader : minimumnormen wat moet je met de RIE doen? hebt u daar en daar aan gedacht? tips bewustwording - Betrokkenen uit verschillende bedrijven, ook leidinggevenden, met enige regelmaat om tafel vragen, praten en uitwisselen van ervaringen 11

12 4. Conclusies en aanbevelingen 4. 1 Conclusies Een vergelijking van de voorlopers met de volgers levert enkele bepalende factoren op die blijkbaar een indicatie geven van de mate van succes van verzuimbeleid: - Scheiding verzuim en ziekte - Verantwoordelijkheden helder en eenduidig toewijzen - Verantwoordelijkheden (zo laag mogelijk) in de lijn - Actieve steun door de top van de organisatie - Eigen regievoering Een slag dieper kan worden geconcludeerd dat succesvol arbo- en verzuimbeleid blijkbaar gedijt in een organisatie met een mensgerichte cultuur. Waar het voor de voorlopers vanzelfsprekend is dat alle succesfactoren voor goed arbo- en verzuimbeleid aanwezig zijn, signaleren we dat voor volgers enkele van die elementen minder vanzelfsprekend zijn. En dat de volgers worstelen met de vraag hoe ze de elementen moeten implementeren die de voorlopers succes brengen. Een conclusie is dat goede verzuimbeheersing voor de volgers voor een klein deel een beleidsvraagstuk is en voor een aanzienlijk deel een implementatievraagstuk. Treffend is zeker dat de bestpractises, inclusief de praktische invulling daarvan en de succes- en faalfactoren op arbo- en verzuimgebied de volgers ten voorbeeld kunnen dienen. Een tweede conclusie die we trekken is dat arbeidsomstandigheden blijkbaar niet als een groot probleem worden ervaren, althans niet bij de respondenten. Noch de voorlopers, noch de achterblijvers geven daarvan blijk. Een uitzondering hierop vormt wellicht instrumenten rond software-ergonomie, waarvoor in de sector een blinde vlek is. Behoeften uit de branche Een derde conclusie is dat er in de sector bij voorlopers en achterblijvers een aantal behoeften bestaan. De meeste op het vlak van verzuim, maar ook op het terrein van arbeidsomstandigheden. Ze kunnen worden samengevat als: - Hoe zet je goed verzuimbeleid op en hoe implementeer je dat? Hoe krijg je daarbij de lijn in beweging? - Benchmarkgegevens op het vlak van verzuim - Een kosten-bateninstrument - Een goed cliënt-volgsysteem, evt. voorgeselecteerd door het Verbond van Verzekeraars - Regelmatig bijeenkomsten in het land voor informatieoverdracht en voor uitwisseling over aanpakken van arbeidsomstandigheden en verzuim 12

13 - Het ontsluiten of opbouwen van een kennisbank (checklists, oplossingen, regels/wetgeving/subsidies) - Het voorzien in benchmarks, indicatoren en informatie over de hoogte van de lat - Het opstellen en distribueren van overzichten met oplossingen, bijvoorbeeld in de vorm van een Arbocatalogus - Eén loket maken voor ondersteuning leidinggevenden - Het geven van informatie over het ruwe kader : - Betrokkenen uit verschillende bedrijven, ook leidinggevenden, met enige regelmaat om tafel vragen, praten en uitwisselen van ervaringen - Er is mogelijk veel te winnen op het vlak van software-ergonomie - Op het vlak van het risico van verbale agressie is behoefte aan een voorbeeldprotocol, cq een soort checklist met beslisboom om te kunnen bepalen welke maatregelen in welke gevallen zinnig zijn Aanbevelingen De sociale partners zouden de in voorgaande paragraaf 4.1 weergegeven behoeften kunnen begrijpen als ruwe specificaties voor een Arbocatalogus annex aanpalende voorzieningen voor de sector. Het is echter aan de sociale partners om te bepalen of in de branche überhaupt een arbocatalogus dient te komen, en zo ja, wat daar in zou moeten staan. Wanneer de Arbeidsinspectie cf. de nieuwe Arbeidsomstandighedenwet (2007) komt tot het opstellen van haar sectorbrochure voor uw branche, dan is het goed denkbaar dat daarin melding wordt gemaakt van die arbeidsrisico s waarover het ook in ons project is gegaan (werkplekken, werkdruk, RSI, verbale agressie, software ergonomie). Strikt genomen zouden in de Arbocatalogus van de sector dan middelvoorschriften moeten zijn opgenomen met betrekking tot het reduceren van die groep van arbeidsrisico s. De door ons uitgevoerde inventarisatie, nu, levert het inzicht op dat het niet eens zozeer die arbeidsrisico s zijn waarbij verzekeraars niet zouden weten met welke middelen zij aangepakt kunnen worden of waarbij zij om aanpakken verlegen zitten. Men demonstreert immers op verscheidene terreinen die aanpakken reeds toe te passen danwel de vindplaatsen daarvan te kennen. De behoefte aan voorzieningen, middelen resp. aanpakken is daarnaast ten dele anders gericht, nl. richting verzuimaanpakken. Wij bevelen u aan om op basis van de u voorgelegde informatie een antwoord te geven op de volgende vragen. Bij elk van de vragen geven wij overwegingen en advies. Vraag 1: Welke doelen zou een arbocatalogus dienen / aan welke behoeften moet zij voldoen? 13

14 Overweging hierbij: een arbocatalogus zou sec een oplossingenboek kunnen zijn met hulpmiddelen voor werkgevers en werknemers om keuzes te maken om gezondheidsrisico s te vermijden en verminderen. De bedoeling van de sociale partners is echter om met name verzekeraars die achterblijven in hun aanpak van arbeidsomstandigheden, te stimuleren en te ondersteunen om over te gaan tot concrete acties. Een catalogus sec als oplossingenboek zal door achterblijvers niet gebruikt worden. Hooguit zouden voorlopers hem gaan gebruiken om in de sfeer van tips suggesties te verkrijgen voor de verdere verfijning van hun arbeidsomstandigheden. Om de achterblijvers te bereiken, zo blijkt uit ons onderzoek, is een actief flankerend beleid met actieve promotie noodzakelijk. Daarom bevelen wij aan om de ambities van de arbocatalogus anders in te vullen dan alleen met een oplossingenregister in de ene of de andere vorm. Vraag 2: Hoe diep moet de catalogus zijn, wat moet er in worden opgenomen (alleen middelen en maatregelen of ook uitgebreide hulp/tips bij implementatie)? Overweging bij deze vraag: indien de sociale partners er op basis van de eerste vraag inderdaad voor kiezen om méér aan te reiken dan (alleen) een oplossingenregister, dan gaat de verdere opbouw van een arbocatalogus vrijwel automatisch betekenen dat daaraan verknoopt ook sprake zou moeten zijn van ondersteuning bij implementatie. En volgens ons verderstrekkend dan dat er alleen sprake zou zijn van tips. De manier waarop voorlopers er in blijken te slagen om de lijn te bereiken vraagt voor volgers een projectmatige aanpak met een veranderkundige insteek. Het gaat er immers om een verandering te bewerkstelligen in de door de lijn gevoelde verantwoordelijkheden. Dergelijke veranderingen bereik je alleen indien sprake is van een op ontwikkeling gericht strategisch project, met een kop en een staart, dat bij uitstek wordt uitgevoerd in opdracht van de top van de organisatie. In die top zal daarom als eerste de uitdaging moeten worden ervaren om aan de bestaande praktijk iets te gaan doen. Ons advies is daarom een arbocatalogus te laten vergezellen door een infrastructuur van voorzieningen in de sfeer van consultancy(support) en coaching. De sector die we bij vraag 4 citeren zet verbetercoaches in. Ze staan met raad en daad paraat. Elke coach bezoekt onder meer bedrijven, organiseert of ondersteunt bijeenkomsten, geeft advies en is telefonisch en via internet bereikbaar. Ook een werknemer kan een verbetercoach inschakelen. Onze indruk is dat dergelijke verbetercoaches vooral óók verandermanagers zouden moeten zijn en niet inhoudsdeskundige. Vraag 3: Hoe breed moet de catalogus zijn (gericht op gekende arbeidsrisico s of (ook) gericht op het aanpakken van verzuim)? Overweging bij deze vraag: verzuim wordt gedeeltelijk beïnvloed door arbeidsomstandigheden (ongeveer 30% volgens de laatste onderzoeken). Andersom leidt verzuim ook tot een hogere werkdruk van degenen die wel werken. Invloed is er dus van twee kanten. Kosten van verzuim zijn relatief eenvoudig te kwantificeren. Gedoe dat door 14

15 verzuim wordt veroorzaakt kan meer worden benadrukt. Zie hiervoor onze deelrapportage over kosten en baten. Leidinggevenden en management zijn relatief makkelijk in beweging te krijgen op het beïnvloeden van de kosten en het gedoe en daarmee op de aanpak van verzuim. Preventie, verzuim en reïntegratie zijn met andere woorden aan elkaar verbonden. Door een ketenaanpak is er een geïntegreerde aanpak. Daarom is ons advies om de arbocatalogus met aanpalende voorzieningen breed op te zetten. Vraag 4: Op welke doelgroepen richt een catalogus zich (alleen P&O/arbodeskundigen of ook de lijn en de medewerkers)? Overwegingen bij deze vraag: de doelgroepen voor de catalogus zijn wat ons betreft bij voorkeur de staf, het lijnmanagement en de medewerkers. Voor alle groepen staan dan oplossingen beschreven en alle drie de groepen hebben mogelijkheden de catalogus (met aanpalende voorzieningen) voor hun situatie te gebruiken. Ter illustratie een citaat uit een arbocatalogus in wording die in een andere sector wordt ontwikkeld, over de doelgroep werknemers: Voor de werknemers is een duidelijke rol weggelegd. Zij kennen als geen ander de omstandigheden in de praktijk. Zij weten waar ze last van hebben, wat ze bedreigend vinden en wat er beter kan. Zij kunnen dat aankaarten bij de preventiemedewerker, de OR of de werknemersdelegatie. Deze kunnen op hun beurt gebruik maken van hun invloed of wettelijke bevoegdheden. Direct overleg met de werkgever is natuurlijk ook een mogelijkheid. De betreffende sector gebruikt een speciale site als spil. Daar kunnen werknemers informatie halen, contacten leggen, hulp inroepen, ideeën opdoen en opvattingen spuien. Het verbeterboek is geschikt voor werkgevers en werknemers. Vraag 5: Willen we flankerende ondersteuning opzetten en wat stellen we ons daarbij voor (bijeenkomsten, kennisbank, loket, cliënt-volg voorziening, database(s))? Overwegingen bij deze vraag: het antwoord op vraag 2 zou reeds kunnen zijn dat flankerende ondersteuning vanuit de branche gewenst wordt in de sfeer van consultancy of coaching. Deze zou dan worden ingezet ten behoeve van die organisaties die overwegen om met een projectmatige aanpak aan een verbeterslag te gaan werken. Zonder twijfel zullen ook andere ondersteunende voorzieningen kunnen gaan bijdragen aan het succes. We kijken bij opties daarvoor naar drie niveaus: bedrijfsniveau, managementniveau en medewerkerniveau: Op bedrijfsniveau is de vraag hoe de cultuur, actief ondersteund door de top, mensgerichter wordt. Hier is o.i. een aanpak van strategische aard nodig. Wellicht via voor deze groep aansprekende ronde tafelbijeenkomst hierover discussiëren, warm maken en aansluitend bedrijfsgericht ondersteunen. Zie verder ook bij vraag 2. Op managementniveau is de vraag hoe je de lijn het inzicht geeft dat resultaat halen en mensgericht managen elkaar kunnen versterken. En hoe rust je ze toe om de bijbehorende verantwoordelijkheden zo makkelijk mogelijk te realiseren? Hoe laat je ze erva- 15

16 ren dat het werkt en hoe leer je ze hoe het werkt? Deze vragen kunnen wellicht beantwoord worden door aan deze relatief grote groep aansprekende voorbeelden te presenteren. Ook zal een cliënt-volg voorziening helpen waarmee ze bijbehorende taken op het gebied van verzuimbeleid kunnen waarmaken en waarmee ze benchmarks verkrijgen over de effectiviteit van hun handelen. En daar waar het gewenst en mogelijk is deze groep één op één te benaderen. Het laten ervaren kan via een training op dit gebied waar expliciet het ervaringsleren als onderdeel zit ingebakken. In zo n training zitten ook leerelementen over hoe het werkt. We kunnen ons een pilot voorstellen, die verder als een olievlek kan werken als de successen van zo n training op de juiste manier gecommuniceerd worden. Op medewerkerniveau is de vraag hoe je medewerkers ondersteunt die vaak samen met hun leidinggevende eruit moeten komen, maar daar niet altijd even goed toe in staat zijn. Of die niet weten hoe zij vanuit hun resp. rollen acties in gang kunnen zetten. Denkbaar is dat dat bereikt wordt met het aanbieden van ondersteuning via telefoon/mail met als 2 e lijn een soort consulent die in situaties langs kan komen. Voor medewerkers, staf en lijn is het tevens te overwegen een goede toegankelijkheid te hebben van de catalogus, inclusief tools die ondersteunen. Een site is hiervoor flexibel en altijd te bereiken. 16

RSI beleid NIKHEF RSI beleid NIKHEF

RSI beleid NIKHEF RSI beleid NIKHEF Arbocatalogus Nikhef Nummer RSI0004V1SVM Versie 1 Bestandsnaam: Arbo-management Occupational Health & Safety RSI beleid NIKHEF RSI beleid NIKHEF blz. 2 t/m 6 Inleiding blz. 2 Beschrijving problematiek

Nadere informatie

Hoe blijf je er gezond bij?

Hoe blijf je er gezond bij? Het Nieuwe Werken Hoe blijf je er gezond bij? Aandachtspunten bij een verantwoorde introductie W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 1 10-09-10 09:19 W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 2 10-09-10 09:19 Het Nieuwe

Nadere informatie

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid

Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid Van baan naar loopbaan Verslag van het onderzoek naar de praktijk van mobiliteitsbeleid In het voorjaar van 2015 heeft Odyssee een digitale enquête uitgezet onder 950 ondernemingsraden om zicht te krijgen

Nadere informatie

Nieuwsbrief Arbo. Via deze nieuwsbrief informeren wij u over de arbocatalogus en over actualiteiten op dit gebied.

Nieuwsbrief Arbo. Via deze nieuwsbrief informeren wij u over de arbocatalogus en over actualiteiten op dit gebied. April 2010 Nieuwsbrief Arbo Inhoudsopgave Website gezondverbond.nl Nieuwe rubriek op de website: In de praktijk Workshop OR-leden aan de slag met de Arbocatalogus, 11 mei 2010 Verbond attendeert arbodiensten

Nadere informatie

Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet of maatwerk?

Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet of maatwerk? Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet of maatwerk? December 2010 Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet, of maatwerk? Tot voor kort was elke werkgever verplicht aangesloten

Nadere informatie

Arbowet, -beleid en arbeidsomstandigheden. Alle procedures op een rij!

Arbowet, -beleid en arbeidsomstandigheden. Alle procedures op een rij! Arbowet, -beleid en arbeidsomstandigheden Alle procedures op een rij! Inhoud Hoofdstuk 1: Arbodienstverlening 5 1.1 Liberalisering verplichte arbocontractering 6 1.2 Maatwerk en eigen regie 6 Hoofdstuk

Nadere informatie

Welkom bij de Arbocatalogus Provincies. Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen

Welkom bij de Arbocatalogus Provincies. Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen Welkom bij de Arbocatalogus Provincies Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen Programma Achtergrond/totstandkoming Werkwijze Implementatie

Nadere informatie

Duurzaam Inzetbaar in de Buitendienst. Het A+O fonds Gemeenten ondersteunt u

Duurzaam Inzetbaar in de Buitendienst. Het A+O fonds Gemeenten ondersteunt u Duurzaam Inzetbaar in de Buitendienst Het A+O fonds Gemeenten ondersteunt u DUURZAAM INZETBAAR IN DE BUITENDIENST 2 Inhoudsopgave Duurzame Inzetbaarheid in de Buitendienst 4 Ondersteuning direct gericht

Nadere informatie

Arbowet, beleid & arbeidsomstandigheden

Arbowet, beleid & arbeidsomstandigheden Syllabus Arbowet, beleid & arbeidsomstandigheden Verzuimpreventie, veilig werken en een integrale aanpak U lapt de regels van de Arbowet natuurlijk niet aan uw laars. Maar kent u al uw arboverantwoordelijkheden?

Nadere informatie

Voorbeeld-reïntegratieprotocol

Voorbeeld-reïntegratieprotocol Dit TNO rapport is gemaakt in opdracht van Sectorfondsen Zorg en Welzijn 1 Voorbeeld-reïntegratieprotocol Beknopte reïntegratieprotocol (m.n. voor kleinere instellingen) TNO rapport 17944/35419.bru/wyn

Nadere informatie

Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN?

Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN? Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN? Met behulp van deze scan wordt de stand van zaken van het Personeelsbeleid in kaart gebracht. De HRM - scan is met

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Regeling taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Arbeidsomstandighedenbeleid. azm

Regeling taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Arbeidsomstandighedenbeleid. azm 1 az M Regeling taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden Arbeidsomstandighedenbeleid azm Auteur: H. Luyten, teamcoördinator Arbo Kenmerk: TL/HL Versie: 3.5 Datum: 12 maart 2009 2 Deze regeling is door

Nadere informatie

Arbocatalogus Werkdruk en werkstress

Arbocatalogus Werkdruk en werkstress Arbocatalogus Werkdruk en werkstress Het werk gezond organiseren Brochure voor direct leidinggevenden Inhoudsopgave 5 Het werk gezond organiseren 3 5.1 Sociale steun 4 5.2 Preventieve maatregelen 4 5.3

Nadere informatie

Zorgen voor is vooruitkijken. CZ Diensten en tarieven 2014. Gezondheids- en verzuimmanagement

Zorgen voor is vooruitkijken. CZ Diensten en tarieven 2014. Gezondheids- en verzuimmanagement CZ Diensten en tarieven 2014 Zorgen voor is vooruitkijken Gezondheids- en verzuimmanagement Hier vindt u een overzicht van alle diensten van CZ op het gebied van arbo-, gezondheids- en verzuim management.

Nadere informatie

Arbocatalogus Tuincentra

Arbocatalogus Tuincentra Arbocatalogus Tuincentra Arbocatalogus Tuincentra Voorwoord Voor u ligt de Arbocatalogus Tuincentra, het oplossingenboek voor arborisico s in tuincentra. In de tuincentra denken we bij veiligheid automatisch

Nadere informatie

1. INLEIDING... 3 2. EVALUATIE ARBOJAARPLAN 2011... 3 3. ACTIVITEITEN ARBOJAARPLAN 2012... 9

1. INLEIDING... 3 2. EVALUATIE ARBOJAARPLAN 2011... 3 3. ACTIVITEITEN ARBOJAARPLAN 2012... 9 1. INLEIDING... 3 2. EVALUATIE ARBOJAARPLAN 2011... 3 RISICO- INVENTARISATIE EN EVALUATIE (RI&E)... 3 ZORG VOOR VEILIGHEID, GEZONDHEID EN WELZIJN VAN MEDEWERKERS EN BELEID... 4 ONDERSTEUNING DOOR ARBODIENST

Nadere informatie

Hierna treft u een uitwerking aan uit de praktijk van een thuiszorginstelling van:

Hierna treft u een uitwerking aan uit de praktijk van een thuiszorginstelling van: Arbo bijlage 04 A Programma van eisen thuiszorginstelling Hierna treft u een uitwerking aan uit de praktijk van een thuiszorginstelling van: een plan van aanpak voor het contracteren van een Arbo-dienst

Nadere informatie

Financieel Casemanagement op organisatieniveau

Financieel Casemanagement op organisatieniveau Financieel Casemanagement op organisatieniveau Leer hoe u de organisatie inricht om grip te krijgen op geldstromen sociale zekerheid Bij deze opleiding staat centraal hoe u als casemanager de organisatie

Nadere informatie

Case: Rabobank Nederland. Loes Meijlink, 2011

Case: Rabobank Nederland. Loes Meijlink, 2011 Case: Rabobank Nederland Loes Meijlink, 2011 1 Visie Vitaliteit Rabobank Een vitale medewerker = gezond + inzetbaar De Rabobank heeft stevige ambities. Om die te realiseren, moeten onze medewerkers topprestaties

Nadere informatie

Arbeidsomstandigheden

Arbeidsomstandigheden t b r o n s e k Arbeidsomstandigheden T Inleiding Wettelijke regels Veiligheid, gezondheid en welzijn Rechten en plichten Uitvoering arbobeleid Inleiding Johan ter Veer, administratief medewerker bij blikfabriek

Nadere informatie

Met Arbo West meer aanwezig

Met Arbo West meer aanwezig Productinformatie Met Arbo West meer aanwezig benut uw mogelijkheden Ons product We onderscheiden ons door vakmensen aan uw bedrijf te koppelen en niet een aansluitcontract. We willen het verlengstuk zijn

Nadere informatie

Arbo en de rechten van de OR

Arbo en de rechten van de OR Arbo en de rechten van de OR In de Arbowet zijn verplichtingen voor de werkgever en plichten en rechten voor de werknemer vastgelegd. De achtergrondfilosofie van de Arbowet is eenvoudig: de werkgever moet

Nadere informatie

Re-integratie & Preventie mogelijkheden ARBO West

Re-integratie & Preventie mogelijkheden ARBO West Re-integratie & Preventie mogelijkheden ARBO West BELASTBAARHEIDSMANAGERS benut uw mogelijkheden 1 Re-integratie & Preventie mogelijkheden ARBO West Ons credo is: ARBO West Benut Uw Mogelijkheden. Hiermee

Nadere informatie

Interventies Houdings- en Bewegingsapparaat

Interventies Houdings- en Bewegingsapparaat Interventies Houdings- en Bewegingsapparaat 2013 Re. Entry is samenwerkingspartner binnen FIT Return (zie www.fit-return.nl) 1 Arbeid en Belastbaarheid Intake Fysiek (Arbeids- Bedrijfsfysiotherapeut) De

Nadere informatie

Zorg Exclusief ALS HET ANDERS KAN MOET JE HET OOK ANDERS DOEN DE ARBODIENST DIE HET ANDERS DOET

Zorg Exclusief ALS HET ANDERS KAN MOET JE HET OOK ANDERS DOEN DE ARBODIENST DIE HET ANDERS DOET Zorg Exclusief ALS HET ANDERS KAN MOET JE HET OOK ANDERS DOEN DE ARBODIENST DIE HET ANDERS DOET Zorg Exclusief Dienstverlening Flexibele inzet van een vaste bedrijfsarts - op vaste dagdelen per week op

Nadere informatie

Protocol Ziekteverzuim

Protocol Ziekteverzuim Protocol Ziekteverzuim Dit protocol beschrijft de gedragsregels die bij de Hogeschool der Kunsten Den Haag gelden ten aanzien van ziekte en arbeidsongeschiktheid. De gedragsregels zijn in overeenstemming

Nadere informatie

VERZU IMPROT OCOL Ziekmeldingen Formulier Registratie ziekmeldinggesprek. Contact tijdens ziekte

VERZU IMPROT OCOL Ziekmeldingen  Formulier Registratie ziekmeldinggesprek. Contact tijdens ziekte VERZUIMPROTOCOL Ziekmeldingen De medewerker moet zich voor 9.00 uur telefonisch ziekmelden bij zijn / haar direct leidinggevende. Indien de direct leidinggevende niet aanwezig is, moet de ziekmelding doorgegeven

Nadere informatie

SPELREGELS BIJ VERZUIM

SPELREGELS BIJ VERZUIM SPELREGELS BIJ VERZUIM Waarom deze folder? Het is bekend dat een hoog verzuim voor de schoolorganisatie negatieve effecten geeft zoals: verstoring van de continuïteit van het onderwijs, wisselingen voor

Nadere informatie

Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport.

Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport. Hou de vaart erin. Met verzuimspecialist Gezond Transport. Gezond Transport: dé verzuimspecialist voor transport en logistiek. Uw bedrijf werkt op het gebied van transport en logistiek en u bent op zoek

Nadere informatie

BEDRIJFSZORG WERKT ALTIJD!

BEDRIJFSZORG WERKT ALTIJD! BEDRIJFSZORG WERKT ALTIJD! De beste aanpak van preventie en verzuimbeheersing BEDRIJFSZORGPAKKET Belangrijk aandachtspunt Verzuim en vitaliteit van medewerkers blijven voor werkgevers een belangrijk aandachtspunt.

Nadere informatie

VERZUIM EN COMMUNICATIE. Grip op verzuim

VERZUIM EN COMMUNICATIE. Grip op verzuim VERZUIM EN COMMUNICATIE Grip op verzuim CONTEXT Verzuim en communicatie, waarom? https://youtu.be/xsdaassdck0 Voorstellen Wie ben je, waar werk je, waarom doe je dit werk (wat drijft je). Een woord wat

Nadere informatie

Verzuimbeleid MBO Amersfoort Colofon

Verzuimbeleid MBO Amersfoort Colofon Verzuimbeleid MBO Amersfoort Colofon Uitgave : MBO Amersfoort Instemming OR : 12 december 2012 Vastgesteld College van Bestuur : 8 januari 2013 Kenmerk CvB vastgesteld : 20130142/CvB Afkomstig van : afdeling

Nadere informatie

1. Arbowet: plichten van de werkgever

1. Arbowet: plichten van de werkgever Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 1. Arbowet: plichten van de werkgever... 1 1.1 Pak risico s aan bij de bron... 2 1.2 Wat is psychosociale arbeidsbelasting (PSA)?...

Nadere informatie

HANDBOEK A.O. STICHTING EVE

HANDBOEK A.O. STICHTING EVE Ziekteverzuimbeleid in het kort Van regels naar waarden 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Algemene waarden 3 3 Procedure afspraken 4 4 Rolverdeling 6 2 1 Inleiding EEM VALLEI Educatief wil in de komende

Nadere informatie

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen HR&O november 2014 Opgesteld door: Asja Gruijters, adviseur HR&O 1 1. Inleiding Om te komen tot een integraal PSA-beleid is het belangrijk richtlijnen op

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Helger Siegert. Agenda

Helger Siegert. Agenda Stand van Zaken Arbeidsomstandigheden www.molens.nl en www.molen.pagina.nl Helger Siegert 1 Agenda Introductie Uitgangspunten Veranderingen in de wet Discussie 2 1 Arbeidsomstandigheden Wat is aandacht

Nadere informatie

Arbodienstverlening. Informatie voor werkgevers

Arbodienstverlening. Informatie voor werkgevers Arbodienstverlening Informatie voor werkgevers Bedrijven moeten zich bij het opstellen en uitvoeren van een goed arbeidsomstandighedenbeleid en ziekteverzuimbeleid deskundig laten ondersteunen. Dit is

Nadere informatie

CHECKLIST TELEWERKEN Werkzaamheden Voorwaarden en faciliteiten Telewerkovereenkomst Nota Bene

CHECKLIST TELEWERKEN Werkzaamheden Voorwaarden en faciliteiten Telewerkovereenkomst Nota Bene CHECKLIST TELEWERKEN Deze checklist biedt een aantal die behulpzaam zijn bij de invoering van telewerken binnen de arbeidsorganisatie. Werkzaamheden er zijn werkzaamheden die geschikt zijn voor telewerk:

Nadere informatie

Een werkgever is ook verplicht zich aan allerlei wetten te houden. Een van die wetten is de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbo-wet.

Een werkgever is ook verplicht zich aan allerlei wetten te houden. Een van die wetten is de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbo-wet. Arbo Inhoud Arbowet Als werknemer in een winkel heb je samen met de werkgever afspraken genaakt over het werk dat je doet. Dat zijn niet de enige regels waaraan een bedrijf zich moet houden. We gaan het

Nadere informatie

Onderzoek vitaliteit en arbeidsmotivatie in de zorg Achtergrond van het Odyssee onderzoek

Onderzoek vitaliteit en arbeidsmotivatie in de zorg Achtergrond van het Odyssee onderzoek Onderzoek vitaliteit en arbeidsmotivatie in de zorg Achtergrond van het Odyssee onderzoek Bij onze opdrachtgevers en relaties in de zorg zien wij een veelheid aan discussies en projecten die ons inziens

Nadere informatie

hr Duurzaam succesvol

hr Duurzaam succesvol hr Duurzaam succesvol Duurzaamheid is een thema binnen veel organisaties. Logisch, iedere organisatie wil graag goed gekwalificeerde, gemotiveerde en gezonde medewerkers. In steeds meer Cao s worden dan

Nadere informatie

7. Arbodeskundige(n) en arbodienst

7. Arbodeskundige(n) en arbodienst Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 7. Arbodeskundige(n) en arbodienst... 1 7.1 Wat is een arbodeskundige?... 3 7.2 Wie toetst en geeft advies over de RI&E?... 3 7.3

Nadere informatie

ARBOBELEIDSPLAN 2012

ARBOBELEIDSPLAN 2012 ARBOBELEIDSPLAN 2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Organisatie en Verantwoordelijkheden... 4 2.1 Organogram... 4 2.2 Verantwoordelijkheden... 5 2.2.1... 5 2.2.2 Preventiemedewerkers... 5 2.2.3 Direct

Nadere informatie

ARBODIENSTVERLENING DOE JE SAMEN. Eindrapport onderzoek externe arbodiensten in de Metalektro

ARBODIENSTVERLENING DOE JE SAMEN. Eindrapport onderzoek externe arbodiensten in de Metalektro ARBODIENSTVERLENING DOE JE SAMEN Eindrapport onderzoek externe arbodiensten in de Metalektro b ARBODIENSTVERLENING DOE JE SAMEN Eindrapport onderzoek externe arbodiensten in de Metalektro 9 april 2013

Nadere informatie

Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012

Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012 Workshop De preventiemedewerker neemt de leiding, 25 oktober 2012 Uitwerking van de resultaten, 6 nov. 2012 Pieter Diehl (Voorzitter BvAA en Management & Consultant bij Edux te Breda, pdiehl@edux.nl) Jos

Nadere informatie

SAMENVATTING RESULTATEN EINDEVALUATIEONDERZOEK

SAMENVATTING RESULTATEN EINDEVALUATIEONDERZOEK SAMENVATTING RESULTATEN EINDEVALUATIEONDERZOEK ARBO CONVENANT 2003-2006 TNO-RAPPORT Inleiding De resultaten zijn bekend In het voorjaar van 2003 hebben werkgevers, werknemers en het Ministerie van Sociale

Nadere informatie

Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA. Hollen. Stilstaan bij Werkdruk. dát maakt zorg beter.

Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA. Hollen. Stilstaan bij Werkdruk. dát maakt zorg beter. Inspectie SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid TITELPAGI NA Hollen Stilstaan bij Werkdruk dát maakt zorg beter Anita Hertogh Waarom is Zorg en Welzijn een van de prioritaire sectoren voor

Nadere informatie

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL 1 Betrekken medewerkers bij de uitvoering van de RI&E. Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Een werkdrukplan opzetten. Keuze voor een grote of kleine aanpak: een werkdrukplan opzetten. Aftrap

Een werkdrukplan opzetten. Keuze voor een grote of kleine aanpak: een werkdrukplan opzetten. Aftrap Keuze voor een grote of kleine aanpak: een werkdrukplan opzetten Afhankelijk van uw keuzes voor de aanpak van werkdruk kunt u één of meer stappen van het stappenplan doorlopen. Het werkdrukplan is gebaseerd

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid. Plan van Aanpak. Verstarring erger dan vergrijzing

Duurzame Inzetbaarheid. Plan van Aanpak. Verstarring erger dan vergrijzing Duurzame Inzetbaarheid Plan van Aanpak Verstarring erger dan vergrijzing Energiek zijn en blijven is motivatie x competenties x conditie Definitie: Duurzame inzetbaarheid is de mate, waarin medewerkers

Nadere informatie

Arbo- en Milieudeskundige

Arbo- en Milieudeskundige Arbo- en Milieudeskundige Doel Ontwikkelen van beleid, adviseren, ondersteunen en begeleiden van management, medewerkers en studenten, alsmede bijdragen aan de handhaving van wet- en regelgeving, binnen

Nadere informatie

Verzuimprotocol NHTV. Verzuimprotocol NHTV - versie 20140922 Pagina 1

Verzuimprotocol NHTV. Verzuimprotocol NHTV - versie 20140922 Pagina 1 Verzuimprotocol NHTV In dit ziekteverzuimprotocol staat de procedure beschreven voor de aanpak en werkwijze rond ziekteverzuimbegeleiding en re-integratie binnen NHTV. Het geeft inzicht in de verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Veranderingen in de wetgeving, waar kwamen we ook al weer vandaan? oktober 2013

Veranderingen in de wetgeving, waar kwamen we ook al weer vandaan? oktober 2013 Wetgeving Veranderingen in de wetgeving, waar kwamen we ook al weer vandaan? oktober 2013 2013 Cecile van der Velde MWO CMC Arbeids- en Organisatiedeskundige Kennismaken 2 3 Arrest Europese Hof en kabinetsvoornemens

Nadere informatie

Beterschap! Aanbevelingen re-integratie langdurig zieke werknemers

Beterschap! Aanbevelingen re-integratie langdurig zieke werknemers Beterschap! Aanbevelingen re-integratie langdurig zieke werknemers langdurig zieke werknemers Wanneer een werknemer langdurig ziek wordt, zijn werkgever en werknemer samen verantwoordelijk voor de re-integratie.

Nadere informatie

Verzuimbeleid s-hertogenbosch past bij gemeente. Tekst: Martine van Dijk A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman

Verzuimbeleid s-hertogenbosch past bij gemeente. Tekst: Martine van Dijk A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Dynamische inzetbaarheid in plaats van verzuimbeheersing Verzuimbeleid s-hertogenbosch past bij gemeente Tekst: Martine van Dijk A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Gemeente breed ligt het

Nadere informatie

Kosten en baten Onderdeel-rapportage Fase 1 Project Arbobeleid Verzekeraars Vakorganisaties in de verzekeringsbedrijfstak & Verbond van Verzekeraars

Kosten en baten Onderdeel-rapportage Fase 1 Project Arbobeleid Verzekeraars Vakorganisaties in de verzekeringsbedrijfstak & Verbond van Verzekeraars Kosten en baten Onderdeel-rapportage Fase 1 Project Arbobeleid Verzekeraars Vakorganisaties in de verzekeringsbedrijfstak & Verbond van Verzekeraars Versie 1.1, januari 2007 H. Bolk (DEXIS Arbeid) H. Pennock

Nadere informatie

e-arbo HumanCapitalCare Organisaties en werknemers

e-arbo HumanCapitalCare Organisaties en werknemers e-arbo HumanCapitalCare HumanCapitalCare wil werkgevers en werknemers ondersteunen en adviseren op het gebied van arbeid, vitaliteit en gezondheid. Omdat energieke en productieve medewerkers de motor zijn

Nadere informatie

Verzuimprotocol. Aandacht. SHDH Verzuimbeleid in goede banen. voor verantwoordelijkheden

Verzuimprotocol. Aandacht. SHDH Verzuimbeleid in goede banen. voor verantwoordelijkheden Verzuimprotocol SHDH Verzuimbeleid in goede banen Aandacht voor verantwoordelijkheden Inhoudsopgave 3 Aandacht voor verzuim Iedere medewerker doet er toe 4 Aandacht voor verantwoordelijkheden Medewerker

Nadere informatie

ZIEKTEVERZUIMBELEIDSPLAN O2A5. (mei 2009)

ZIEKTEVERZUIMBELEIDSPLAN O2A5. (mei 2009) ZIEKTEVERZUIMBELEIDSPLAN O2A5 (mei 2009) Voorwoord...3 1. Streven naar de landelijke norm van het ziekteverzuimpercentage...3 2. Streven naar een verlaging van het kort frequent ziekteverzuim...4 3. Verlaging

Nadere informatie

Noodzakelijke elementen mbt de aanpak

Noodzakelijke elementen mbt de aanpak DraagZorgvoorUwZorg Zorg voor Uw Talent Morgen aan de slag Bert Laurier & Peter Beeusaert & Hilde Billen Consultants SD Worx Leadership & Strategy Noodzakelijke elementen mbt de aanpak Verzuimbeleid X

Nadere informatie

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Informatiebrochure voor bedrijven en intermediairs. Versie: januari 2012-1 -

Informatiebrochure voor bedrijven en intermediairs. Versie: januari 2012-1 - Informatiebrochure voor bedrijven en intermediairs - 1 - Inhoudsopgave Inleiding Fys Optima, wie zijn we? Werkwijze Diensten en producten in leaflets Diensten en producten, korte omschrijving - 2 - Inleiding

Nadere informatie

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL!

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! Aanleiding Het Vervangingsfonds voert regelmatig grootschalige projecten of programma s uit om een extra impuls te geven aan de aanpak van het ziekteverzuim in

Nadere informatie

Preventie en verzuimkosten

Preventie en verzuimkosten Preventie en verzuimkosten Risico ontstaat door het niet weten wat je aan het doen bent (Warren Buffet) Pascalle Smit Strategisch adviseur duurzame inzetbaarheid Ervaring Goede hulp bij ontslag scheelt

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken, veilig en gezond Hoe doe je dat?

Het Nieuwe Werken, veilig en gezond Hoe doe je dat? Het Nieuwe Werken, veilig en gezond Hoe doe je dat? Gezond omgaan met meer vrijheid Bij steeds meer bedrijven is Het Nieuwe Werken ingevoerd. Werkgevers organiseren het werk anders en sturen hun medewerkers

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN RESULTAATGERICHT ORGANISEREN Hoe de beste resultaten te halen uit uw organisatie, managers en medewerkers. Wat is resultaatgericht organiseren? Resultaatgericht organiseren heeft als doel om organisaties

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

Brede visie op kwaliteit van arbeid

Brede visie op kwaliteit van arbeid Brede visie op kwaliteit van arbeid Pauline Miedema, Vincent Vrooland De Arbowet kent vier kerndeskundigen. Twee jaar geleden was de Arbeids- & Organisatiedeskundige het minst bekend. Sinds organisaties

Nadere informatie

NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! RSI

NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! RSI NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! RSI Nummer 12, december 2006 NIEUWSBULLETIN GEZOND UITGEVEN! Dit is het laatste nieuwsbulletin van het Arboconvenant Gezond Uitgeven!, bestemd voor alle P&O-ers, OR-leden

Nadere informatie

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen Zinthese Plus is een bureau gespecialiseerd in het gedrag van mensen in hun werkomgeving.

Nadere informatie

ARBOCONVENANT SUIKERVERWERKENDE INDUSTRIE EN SUIKERWERK- EN CHOCOLADEVERWERKENDE INDUSTRIE. inzake RSI, Werkdruk en Vroegtijdige reïntegratie

ARBOCONVENANT SUIKERVERWERKENDE INDUSTRIE EN SUIKERWERK- EN CHOCOLADEVERWERKENDE INDUSTRIE. inzake RSI, Werkdruk en Vroegtijdige reïntegratie ARBOCONVENANT SUIKERVERWERKENDE INDUSTRIE EN SUIKERWERK- EN CHOCOLADEVERWERKENDE INDUSTRIE inzake RSI, Werkdruk en Vroegtijdige reïntegratie Ondergetekenden, De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,

Nadere informatie

Branchetoetsdocument: Arbo en veiligheid

Branchetoetsdocument: Arbo en veiligheid pagina van 5 Branchetoetsdocument: Arbo en veiligheid Versie 4. VERVALLEN - Vervangen door RI&E en Preventiemedewerker (alle branche) Deelbranche(s) Camper en Caravan Algemene beschrijving & doelstelling

Nadere informatie

Plan van Aanpak Ziekteverzuim DCO 2003. 3 februari 2003

Plan van Aanpak Ziekteverzuim DCO 2003. 3 februari 2003 abcdefgh Plan van Aanpak Ziekteverzuim DCO 2003 3 februari 2003 Inhoudsopgave........................................................................................ 1. Inleiding 3 2. Evaluatie Plan van

Nadere informatie

P&O-adviseur. Context. Doel

P&O-adviseur. Context. Doel P&O-adviseur Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en/of de uitvoering van het personeel- en organisatiebeleid voor faculteit(en), dienst(en) of de instelling, binnen de kaders van, wettelijke bepalingen

Nadere informatie

Inhoud. Even voorstellen: 5x Beter, Werken is gezond. Thema s van de arbocatalogus. Oplossingen voor de branche

Inhoud. Even voorstellen: 5x Beter, Werken is gezond. Thema s van de arbocatalogus. Oplossingen voor de branche Jos van de Werken Inhoud Even voorstellen: 5x Beter, Werken is gezond Thema s van de arbocatalogus Oplossingen voor de branche Strategie implementatie en communicatie Vragen? Even voorstellen Gezamenlijke

Nadere informatie

Hoe blijf je er gezond bij?

Hoe blijf je er gezond bij? Het Nieuwe Werken Hoe blijf je er gezond bij? Aandachtspunten bij een verantwoorde introductie W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 1 10-09-10 09:19 W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 2 10-09-10 09:19 Het Nieuwe

Nadere informatie

Inzetbaarheid: Toekomst of modegril? Wat bedoelen we? (Duurzame) Inzetbaarheid. Employability;

Inzetbaarheid: Toekomst of modegril? Wat bedoelen we? (Duurzame) Inzetbaarheid. Employability; : Toekomst of modegril? 1 Employability; Wat bedoelen we? vermogen om productief en belonend werk te vinden en behouden Werkvermogen Mate waarin een medewerker lichamelijk, geestelijk& sociaal in staat

Nadere informatie

Vragenlijst Arbodiensten in de Metalektro

Vragenlijst Arbodiensten in de Metalektro Vragenlijst Arbodiensten in de Metalektro Deze vragenlijst gaat over de ervaringen die u als ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT) heeft met de externe arbodienst van uw bedrijf.

Nadere informatie

Workshop: Van RI&E tot Preventie en meer Rendement. Vakevent Veilig Werkt Beter, 7 oktober 2015

Workshop: Van RI&E tot Preventie en meer Rendement. Vakevent Veilig Werkt Beter, 7 oktober 2015 Workshop: Van RI&E tot Preventie en meer Rendement Vakevent Veilig Werkt Beter, 7 oktober 2015 Het Nederlands Focal Point Vertegenwoordiger EU-OSHA in NL Delen arbo informatie binnen EU Wetgeving Praktische

Nadere informatie

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over:

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over: Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl Lees hieronder verder over: Het werk van ondernemingsraden. Het werk van de trainer/adviseur. De ideale trainer/adviseur.

Nadere informatie

De Lichtenvoorde. Protocol Ziekteverzuim

De Lichtenvoorde. Protocol Ziekteverzuim De Lichtenvoorde P.R. Stroeve, adviseur personeelszaken mei 2011 Status Beleidsnotitie Notitie Ziekteverzuim Auteur(s) P.R. Stroeve, adviseur personeelszaken Datum Datum bespreking MT 26 april 2011 Datum

Nadere informatie

i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten.

i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten. i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten. Wij zijn i-signaal Een dynamische organisatie, waar mensen met plezier een actieve bijdrage leveren om

Nadere informatie

Keuzegids arbodienstverlening

Keuzegids arbodienstverlening Keuzegids arbodienstverlening Keuzegids arbodienstverlening Turien & Co. Assuradeuren biedt werkgevers zoveel mogelijk keuzevrijheid in de verzuimbegeleiding. Juist door deze ruime keuzevrijheid is het

Nadere informatie

Uitkomsten Het Nieuwe Werken-onderzoek van ErgoDirect International in samenwerking met Veldhoen + Company

Uitkomsten Het Nieuwe Werken-onderzoek van ErgoDirect International in samenwerking met Veldhoen + Company Uitkomsten Het Nieuwe Werken-onderzoek van ErgoDirect International in samenwerking met Veldhoen + Company In oktober 2012 heeft Beklijf in opdracht van ErgoDirect International, met ondersteuning van

Nadere informatie

ZIEKTEVERZUIMBELEIDSPLAN. voor de Stichting Katholiek Onderwijs Mergelland

ZIEKTEVERZUIMBELEIDSPLAN. voor de Stichting Katholiek Onderwijs Mergelland ZIEKTEVERZUIMBELEIDSPLAN voor de Stichting Katholiek Onderwijs Mergelland INHOUDSOPGAVE PAGINA 1. INLEIDING 1.1 Uitgangspunten 2 2. BELEID 3 2.1 Preventief beleid 3 2.1.1 Inzet medewerkers 3 2.1.2 Functioneringsgesprek

Nadere informatie

Vitale medewerkers maken een vitale HvA

Vitale medewerkers maken een vitale HvA Vitale medewerkers maken een vitale HvA Beleidskader Vitaliteit Larissa Kras Beleidsmedewerker stafafdeling P&O In opdracht van Conny Vermolen, directeur P&O Januari 2013 Inleiding De Hogeschool van Amsterdam

Nadere informatie

P&O-adviseur. Context. Doel

P&O-adviseur. Context. Doel P&O-adviseur Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en/of de uitvoering van het personeel- en organisatiebeleid voor faculteit(en), diensten of de instelling, binnen de kaders van, wettelijke bepalingen

Nadere informatie

Wilt u meer weten over software voor het gezond en productief houden van kantoormedewerkers?

Wilt u meer weten over software voor het gezond en productief houden van kantoormedewerkers? Wilt u meer weten over software voor het gezond en productief houden van kantoormedewerkers? Werken in uw branche is fantastisch, enerverend en relevant. Dat stralen onze bevlogen opdrachtgevers uit en

Nadere informatie

Re-integratieprotocol

Re-integratieprotocol Re-integratieprotocol Voorbeeld voor kleinere organisaties Inhoud Inhoud... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Aandacht voor vroegtijdige re-integratie loont!... 2 1. Gebruik van het re-integratieprotocol

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken www.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! MANAGEMENT GAME HET NIEUWE WERKEN Inleiding Think too Organisatieadviseurs

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Wat is verzuim? 2. Het ziekteverzuim in beeld. Inhoudsopgave

Inhoudsopgave. 1. Wat is verzuim? 2. Het ziekteverzuim in beeld. Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Wat is verzuim? 1.1. INLEIDING..................................................... 1 1.2. EEN GOEDE AANPAK IS DE HALVE ADEM............................... 2 1.3. WAT IS HET DOEL VAN VERZUIMBELEID?................................

Nadere informatie

...NOG LANG NIET UITGESPEELD

...NOG LANG NIET UITGESPEELD Nieuwsbrief 14MSV3:Opmaak 1 7/9/07 12:16 PM Page 1...NOG LANG NIET UITGESPEELD De evaluatie van het Arbo(plus)convenant De highlights van het congres Gezond Uitgeven!... nog lang niet uitgespeeld Gezond

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

Arbeidsomstandigheden. Congres Transport van Afval 5 februari 2015 Marjolein Gobes

Arbeidsomstandigheden. Congres Transport van Afval 5 februari 2015 Marjolein Gobes Arbeidsomstandigheden Congres Transport van Afval 5 februari 2015 Marjolein Gobes De afvalbranche Wijzigingen per 1 juli 2015 > 60 miljoen ton afval per jaar +/- 15.000 werknemers Relatief hoog aantal

Nadere informatie

Checklist arbodienstverlening op maat Voor ondernemingsraad en personeelsvertegenwoordiging

Checklist arbodienstverlening op maat Voor ondernemingsraad en personeelsvertegenwoordiging Checklist arbodienstverlening op maat Voor ondernemingsraad en personeelsvertegenwoordiging Uitleg over wijzigingen in de Arbowet Checklist maatwerkregeling Colofon Uitgave: Stichting FNV Pers Eindredactie

Nadere informatie