Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz"

Transcriptie

1 Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz 5843 BW.indd 1 3/7/ :21:40 PM

2 5843 BW.indd 2 3/7/ :21:59 PM

3 Arbeidsreïntegratie Drie Nederlandse praktijken beschreven vanuit de ggz Simona Karbouniaris Jean Pierre Wilken 5843 BW.indd 3 3/7/ :22:00 PM

4 Deze publicatie maakt deel uit van een reeks die wordt uitgegeven onder auspiciën van het Kenniscentrum Sociale Innovatie van de Hogeschool Utrecht. Het Kenniscentrum is een bundeling van een aantal lectoraten op het gebied van zorg en welzijn, sociaal beleid, maatschappelijke participatie, ondersteuning en dienstverlening, arbeid, recht en veiligheid. Het doel van het Kenniscentrum is om kennis te ontwikkelen, te bundelen en over te dragen ten behoeve van onderwijs en praktijk. Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz Drie Nederlandse praktijken beschreven Simona Karbouniaris en Jean Pierre Wilken ISBN NUR B.V. Uitgeverij SWP Amsterdam/Kenniscentrum Sociale Innovatie - Hogeschool Utrecht Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot Uitgeverij SWP (Postbus 257, 1000 AG Amsterdam) te wenden BW.indd 4 3/7/ :22:01 PM

5 Inhoud Voorwoord 1 Opzet van het onderzoek 1.1 Selectie 1.2 Gegevensverzameling 1.3 Gegevensverwerking 1.4 Analyse 1.5 Opbouw van de publicatie 2 DaAr 2.1 Algemeen 2.2 Structuur en organisatie 2.3 Aanbod 2.4 Resultaten 2.5 Analyse 3 Demarrage 3.1 Algemeen 3.2 Structuur en organisatie 3.3 Aanbod 3.4 Resultaten 3.5 Analyse 4 TRACK 4.1 Algemeen 4.2 Structuur en organisatie 4.3 Aanbod 4.4 Resultaten 4.5 Analyse BW.indd 5 3/7/ :22:02 PM

6 5 Van good practice naar best practice; wat we kunnen leren van drie praktijken 5.1 Ontwikkeling vanuit de ggz 5.2 Organisatorische positie 5.3 Uitvoering en methodisch werken 5.4 Positionering op de markt 5.5 Elementen van een best practice Literatuur Websites Verantwoording Bijlage: Borea, BOA en CKR BW.indd 6 3/7/ :22:02 PM

7 Voorwoord In september 2005 ging met een experimentele subsidie van het Europees Sociaal Fonds het project De Omgekeerde Weg van start. Doel van dit project is om de herintredingsmogelijkheden van mensen met psychische beperkingen op de arbeidsmarkt te verbeteren. Niet de psychische beperkingen staan hierbij centraal, maar de mogelijkheden die iemand heeft om een passende arbeidsrol te vervullen. Het vernieuwende in het project is dat er niet langs de traditionele lijnen van eerst het behandelen van de psychische problematiek wordt gedacht, waarna pas met reïntegratie begonnen wordt, maar dat het verminderen van psychische problemen ook gunstig beïnvloed kan worden door een geïntegreerd arbeidsreïntegratietraject te starten. Het project is gebaseerd op de principes van burgerschap en empowerment. Daarnaast wordt het principe van first place, then train gehanteerd. Het Kenniscentrum Sociale Innovatie (voorheen: Expertisecentrum Maatschappelijke Zorg en Sociaal Beleid) van de Hogeschool Utrecht doet onderzoek naar de stand van zaken op het gebied van maatschappelijke reïntegratie. Arbeid is hierbij een belangrijk domein. In het kader van het project De Omgekeerde Weg worden de volgende deelonderzoeken uitgevoerd: 1. Onderzoek naar beschikbare methoden voor arbeidsreïntegratie, specifiek gericht op mensen met langdurige psychische beperkingen (Dankers & Wilken, 2007). 2. Arbeids(re)integratie krijgt op verschillende wijzen gestalte binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz). In alle regio s van het land ontpoppen zich praktijken die in meer of mindere mate met, naast of los van de oorspronkelijke ggz-instelling, activiteiten ontplooien. Een deelonderzoek beschreef een aantal goede praktijken. Deze publicatie is hiervan het resultaat. Voorwoord BW.indd 7 3/7/ :22:03 PM

8 De werkzame elementen uit deze praktijken worden geïntegreerd in het project De Omgekeerde Weg. 3. Ontwikkeling van een best practice in s-hertogenbosch door het integreren van practice based en evidence based kennis en het evalueren van de implementatie bij 100 cliënten. Dit onderdeel is nog in uitvoering. De resultaten hiervan worden bekend in In dit boekje beschrijven we drie praktijken die voldoen aan de kwalificatie goede praktijk. Het betreft DaAR in Apeldoorn, Demarrage in s-hertogenbosch en TRACK in Gouda/Zoetermeer/ Den Haag. Door de beschrijving van deze praktijken hopen we de lezer voorbeelden te geven hoe momenteel drie vooruitstrevende organisaties vanuit de ggz arbeidsreïntegratie vorm geven. Deze voorbeelden kunnen de verdere ontwikkeling inspireren van voorzieningen die mensen met psychische beperkingen goed kunnen ondersteunen bij het kiezen, verkrijgen en behouden van de door hen gewenste werksituatie. Jean Pierre Wilken Lector Participatie, Zorg en Ondersteuning 8 Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz 5843 BW.indd 8 3/7/ :22:03 PM

9 1 Opzet van het onderzoek Het onderzoek naar good practices ging eind 2005 van start met een inventarisatie van organisaties die gespecialiseerd zijn in (re)integratie van mensen met een psychische handicap. We hebben gekozen voor organisaties die van oorsprong werkzaam zijn binnen of vanuit de ggz. 1.1 Selectie Bij de inventarisatie werd gebruik gemaakt van gegevens van GGZ Nederland en het Landelijk Steunpunt Dagbesteding en Arbeid. Vervolgens werd een selectie gemaakt van praktijken die aangemerkt zouden kunnen worden als good practices. Hierbij werden de volgende criteria gehanteerd: Er is sprake van een zelfstandige organisatie of organisatieeenheid, gelieerd aan of opererend vanuit een ggz-organisatie. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat er een apart team is, apart management en/of dat er gewerkt wordt vanuit een zelfstandige locatie. Als richtlijn voor de personele omvang is uitgegaan van minimaal 5 fte. Uit documentatie en referenties blijkt dat er sprake is van een goed omschreven en als goed bekend staande praktijk. Er wordt samengewerkt met een of meer gemeenten. Dit wil zeggen dat er niet alleen AWBZ-gefinancierde dienstverlening geboden wordt, maar ook dat er reïntegratietrajecten uitgevoerd worden in opdracht van een gemeente (of andere organisaties, zoals de UWV). Dit betekent bijvoorbeeld dat de organisatie meedingt in aanbestedingen. De praktijk dient onderzoekbaar te zijn. Dat betekent onder andere dat de praktijkvoering voldoende gedocumenteerd 1 Opzet van het onderzoek BW.indd 9 3/7/ :22:03 PM

10 dient te zijn, zoals het beleid, de gehanteerde werkwijzen en procedures en de resultaten. Op basis van screening volgens bovenstaande criteria selecteerden we vier organisaties. Deze werden benaderd en gevraagd of ze medewerking wilden geven aan het onderzoek. Alle vier de organisaties stemden hierin toe en werden bezocht. Een van deze organisaties is uiteindelijk, bij gebrek aan voldoende documentatie, niet opgenomen in deze publicatie. 1.2 Gegevensverzameling De gegevens werden verzameld door bezoeken af te leggen, interviews te houden en documentatie te bestuderen. Bij de bezoeken is gesproken met een of twee management- of stafleden en minimaal twee trajectbegeleiders of consulenten. Alle beschikbare documentatie werd verzameld en geanalyseerd. Dit betreft onder andere informatie op websites, brochures, jaarverslagen en methodiekbeschrijvingen. Voor, tijdens en na de bezoeken is informatie verzameld over de organisaties en de samenwerkingsverbanden met ketenpartners. Veelal gaat het hier om een verzameling van kwalitatieve gegevens die, samengevat, op schrift is gesteld. Ook is aandacht besteed aan kwantitatieve gegevens, voor zover deze voorhanden bleken. 1.3 Gegevensverwerking De gegevens zijn verwerkt volgens een itemlijst, die ook de basis is voor de verslaglegging. Het resultaat bestaat uit drie beschrijvingen van goed functionerende organisaties op het vlak van (arbeids)reïntegratie voor mensen met psychische en psychiatrische beperkingen. Het betreft: 1. DaAr in Apeldoorn, gelieerd aan Spatie. 2. Demarrage in s-hertogenbosch, onderdeel van de Reinier van Arkel Groep. 3. TRACK in Den Haag, onderdeel van REAKT. 10 Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz 5843 BW.indd 10 3/7/ :22:04 PM

11 1.4 Analyse Er werden twee typen analyses gemaakt: enerzijds een korte SWOT-analyse betreffende de stand van zaken zoals die aangetroffen werd en anderzijds een toetsing aan de hand van tien criteria voor good practice. Deze criteria zijn: 1. Visie, missie en doelen zijn duidelijk, concreet en zo specifiek mogelijk omschreven. 2. Hetzelfde geldt voor principes en uitgangspunten. 3. Er wordt een helder model of een herkenbare benadering gehanteerd. Deze is duidelijk, concreet en zo specifiek mogelijk omschreven. De criteria 1, 2 en 3 worden gedragen door alle medewerkers. Er is hierover consensus. 4. Er is een heldere operationalisatie van de criteria 1, 2 en 3. Het gaat hier om de uitvoering. Methoden, processen, evaluatie-, toetsings- en kwaliteitscriteria worden zo duidelijk, concreet en specifiek mogelijk omschreven en ook als zodanig toegepast in de praktijk. Het is een pre als er onafhankelijke externe toetsing heeft plaatsgevonden op basis waarvan bijvoorbeeld een branche-erkenning of keurmerk verleend is. 5. De organisatie kent een duidelijke structuur en voorziet in de randvoorwaarden die nodig zijn om punt 1, 2 en 3 op een kwalitatief goede manier te realiseren. 6. Er zijn goede, meetbare resultaten/uitkomsten (outcomes). 7. De gebruikers zijn tevreden over de uitvoering en de resultaten (satisfaction, quality of life). 8. Er is sprake is van een lerende organisatie (organizational learning). Een good practice is er immers niet ineens, maar ontwikkelt zich in de loop der tijd. Kenmerk van een good practice is dat er bewust geleerd wordt van wat men tijdens de implementatie van goede ideeën tegenkomt en dat men de organisatie en uitvoering hieraan weet aan te passen. 9. Er is sprake van actieve participatie van alle relevante partijen (stakeholders). Dit zijn in ieder geval: cliënten, professionals/uitvoerders, bestuurders en managers. Soms zijn dat ook financiers en overheden. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen de sleutelactoren (de kern) en de randactoren. Minimaal moeten de sleutelactoren betrokken zijn bij de 1 Opzet van het onderzoek BW.indd 11 3/7/ :22:04 PM

12 (beleids)ontwikkeling van de practice en de evaluatie/toetsing. 10. Indien beschikbaar, maken evidence based interventies deel uit van de practice. Daarnaast wordt voortdurend gestreefd naar het creëren van practice based evidence: het systematisch onderzoeken en leren van de praktijk en het op deze wijze kennis genereren. 1.5 Opbouw van de publicatie Deze publicatie bestaat uit twee delen: 1. Drie praktijkbeschrijvingen van de bovengenoemde organisaties afzonderlijk (hoofdstuk 2, 3 en 4). 2. Een toetsing en een vergelijking op basis van criteria voor good practice (hoofdstuk 5). We trekken lering uit de drie onderzochte praktijken en we zetten mogelijke elementen van een best practice op een rij. 12 Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz 5843 BW.indd 12 3/7/ :22:05 PM

13 2 DaAr 2.1 Algemeen Algemene beschrijving DaAr is een organisatie in Apeldoorn die werkzaam is op het snijvlak van ggz, reïntegratie en dagbesteding. De organisatie is een onderdeel van Spatie, Centrum voor GGz, maar is wel een zelfstandige werkeenheid. De organisatie profileert zich met de volgende slogans: DaAr, het product van initiatieven, blijvend in ontwikkeling naar DaAr en in ontwikkeling, naar werk, dagbesteding, vrijetijdsbesteding en scholing. DaAr richt zich in het bijzonder op mensen met psychosociale of psychiatrische problemen, die al dan niet in contact staan met ggz-instelling Spatie. Doel is integratie in de samenleving en verhoging van de kwaliteit van het bestaan. De wensen en mogelijkheden van de cliënt zijn hierbij in grote mate richtinggevend. DaAr heeft vier soorten activiteiten (productgroepen): werk, maatschappelijke participatie, dagactiviteiten en behandelondersteuning Ontwikkeling in historisch perspectief DaAr is ontstaan vanuit dagbestedingseenheden binnen Spatie. In 2002 is gekozen om DaAr als zelfstandige organisatie te positioneren. Het op afstand plaatsen van DaAr bood de mogelijkheid zichtbaar en als partner op de vrije markt te opereren. In 2003 was een belangrijke impuls voor de ontwikkeling van DaAr dat er gebruik gemaakt kon worden van Zorg op Maat-gelden. DaAr kon zo in recordtijd haar voorzieningen buiten de instelling vestigen. Die voorzieningen liggen nu verspreid in verschillende wijken. In 2004 was dit proces voltooid. De keuze om autonoom en meer op afstand van de ggz te gaan werken, heeft veel inspanning gekost. Spatie is in 2005 een bestuurlijke fusie aangegaan met een andere 2 DaAr BW.indd 13 3/7/ :22:05 PM

14 ggz-organisatie in de regio, namelijk GGNet. In 2008 vindt er een volledige fusie plaats, waardoor ook het werkgebied van DaAr sterk vergroot zal worden Missie en doelstelling De doelstelling waar DaAr naar streeft, luidt: Het creëren of vinden van situaties waarin mensen met psychosociale of psychiatrische problemen zichzelf kunnen zijn en activiteiten kunnen ondernemen die passend zijn, in die betreffende levensfase. DaAr wil mensen de ruimte geven te ontdekken, te ervaren, te communiceren en vertrouwen te krijgen in de gemaakte keus. De ontwikkeling zal vanuit de mogelijkheden van de persoon worden ondersteund in samenhang met de verschillende persoonlijke kanten, zodat de gemaakte keuze meer is dan de som der delen, aldus DaAr. Op de website van DaAr wordt het bovenstaande als volgt gecommuniceerd: Gelukkig zijn met wie je bent. Midden in het leven staan en genieten, daar gaat het om! Bij DaAr ontdek je wie je bent, wat je kunt en maak je plannen voor de toekomst. DaAr biedt klanten een veilige omgeving waarin ze zichzelf kunnen ontdekken en ontplooien. Hoofddoel is dat de klant zelfvertrouwen krijgt en zich sterk genoeg voelt om zijn leven op eigen kracht positief te veranderen. Op deze manier functioneert DaAr als brug tussen psychiatrie en de maatschappij. De klant ontdekt verborgen talenten, positieve eigenschappen en raakt gemotiveerd om aanwezige kennis en vaardigheden in te zetten in het dagelijkse leven. Duidelijk wordt dat er één rode draad loopt door de verschillende activiteiten uit de vier productgroepen, namelijk de lijn van ontwikkeling. DaAr beschouwt de processen van de cliënten én van de medewerkers in de organisatie als richtinggevend voor haar ontwikkeling. 14 Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz 5843 BW.indd 14 3/7/ :22:05 PM

15 2.1.4 Visie op reïntegratie DaAr gaat ervan uit dat eenieder zijn plek kan vinden in de samenleving. Dit biedt de mogelijkheid te ontdekken wat iemand wil, waarna die persoon in dit proces wordt begeleid en ondersteund. De mens is meer dan zijn ziekte, beperking of handicap. Er dient gekeken te worden naar de mogelijkheden van iemand, naar wie of wat iemand is, kan en wil zijn. Vanuit de mogelijkheden, de motivatie en mate van regie die iemand zelf kan hanteren, wordt samen gezocht naar de juiste plek om te kunnen zijn. De ontwikkeling van de cliënt staat centraal in de begeleiding bij DaAr. DaAr zoekt naar een juiste balans voor de cliënten met wie zij werkt. Deze balans wordt voor mensen met psychische problemen van zeer groot belang geacht. Via het (her)vinden van deze balans, kunnen mensen tot activiteiten komen. Zo stelt DaAr: Als er geen sprake is van balans dan is er geen evenwicht, geen stabiliteit. Dit wordt voorondersteld tot stress en psychische klachten te leiden. Balans wordt hierbij niet gezien als het uiteindelijke resultaat, maar als een positionering van het een ten opzichte van het ander. Het betreft dan die positie die op een bepaald moment past bij een persoon en zijn ontwikkeling. DaAr concentreert zich op een drietal te onderscheiden balansen die in de mens gelegen zijn. In de trajecten waarbij het individu een ander nodig heeft, of ondersteuning of begeleiding, om te komen tot zelfstandig werk is het volgende evenwicht van belang: 1. Vaardigheden en uitdaging De balans tussen vaardigheden en uitdaging is belangrijk om de motivatie vast te houden voor de activiteiten die een cliënt onderneemt. Te veel vaardigheden kunnen leiden tot onderspanning. Te weinig vaardigheden kunnen leiden tot stress. Veel uitdagingen kunnen leiden tot angst en te weinig uitdagingen kunnen leiden tot verveling. Mensen met psychische problemen hebben vaak moeite om deze balans te hanteren. Een overschatting of onderschatting van hun vaardigheden komt veel voor, zowel door henzelf als door de omgeving en hetzelfde geldt voor de draagkracht en draaglast. 2 DaAr BW.indd 15 3/7/ :22:06 PM

16 2. Ik en de ander Gedurende de begeleiding wordt de regie die de cliënt heeft, behoudt of uit handen geeft, ter sprake gebracht. De ernst van de psychische problemen zal van invloed zijn op het belang van de afspraken rondom de regie. Bij de een werkt een directieve sturende aanpak, terwijl een ander daar niet op reageert. Een goede afstemming van de ondersteuner en de cliënt is van groot belang. Soms kan de balans in eerste instantie hervonden worden als de regie compleet bij de ander ligt. Geleidelijk aan kan de cliënt dan vaardigheden leren om de regie zelf in handen te nemen, zodat de ondersteuner uiteindelijk overbodig is. 3. Ontwikkeling en status-quo DaAr redeneert vanuit de ontwikkeling die de cliënt per definitie doormaakt. Immers, een mens kan zich niet niet ontwikkelen, is de aanname. Zelfs wanneer het niet een duidelijke positieve ontwikkeling is, is er sprake van groei. De verandering in sociale zekerheid, in veiligheid, waarden en normen geven een bepaalde reactie. Maar ook wordt de mens vaak vanuit interne drijfveren gestimuleerd tot ontwikkeling. Onder invloed van een behandeling of medicatie ontstaan ook vaak ontwikkelingen. Het behouden van de status-quo met betrekking tot een bepaalde manier van leven kan wel nagestreefd worden, maar is erg moeilijk te bewerkstelligen omdat niet alle factoren beheerst kunnen worden. Toch is het belangrijk om een goede balans tussen status-quo en ontwikkeling te creëren. Te veel ontwikkelingen of te veel verschillende veranderde omgevingsfactoren kunnen leiden tot stress. En stress kan weer leiden tot uitval uit onder meer het arbeidsproces Beleid De afgelopen jaren hebben de ontwikkelingen binnen DaAR onder andere geleid tot: een registratie- en een klantvolgsysteem; een controlecyclus voor de verschillende teams, waarbij evaluaties en rapportages zijn opgenomen in het controlesysteem; 16 Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz 5843 BW.indd 16 3/7/ :22:06 PM

17 een eenduidige methodiek; een overlegstructuur voor medewerkers en taakgebieden; het starten met een ontwikkelplan voor medewerkers met daarin functie-eisen en teamcompetenties; het zelfstandig aanbieden van producten in de vrije markt. In 2002 verkreeg DaAR het Borea-keurmerk. Ieder jaar wordt in het kader van het Borea-keurmerk een audit verzorgd door TÜV Nederland. Hieruit bleek in 2004 onder andere dat DaAr meer aan voorlichting en informatieverstrekking aan klanten zou moeten doen. Er wordt intern gewerkt met het kwaliteitssysteem van het INK. Dit model is gebaseerd op vier uitgangspunten waarin praktijkgericht, ontwikkelingsgericht en verbetergericht werken centraal staat. Er wordt gewerkt met aandachtsvelden, om een onderscheid te maken tussen de wijze waarop de organisatie functioneert en de uitkomsten van de inspanningen inzichtelijk te maken. Via dit model wordt gestreefd naar excellentie in de praktijk. DaAR constateert dat de vragen van klanten steeds diverser worden. In het jaarverslag 2005 wordt opgemerkt: Hadden we eerst alleen de klant en verwijzer als opdrachtgever, nu willen meer partijen inspraak in het traject dat de klant kiest. Vaak worden zelfs vanuit de wet en regelgeving allerlei verplichtingen opgelegd. DaAr wil de klant tevreden stellen en rekening houden met het netwerk waarin de klant zich begeeft. In het beleidsplan 2005 wordt het beleid van DaAR ten aanzien van de toekomst uiteengezet. Het accent ligt op het waarborgen van de kwaliteit en het verbeteren van de mogelijkheden op de vrije markt. De verschillende producten van DaAr zijn zo opgebouwd, dat voor iedere cliënt een pakket is samen te stellen om de plek in de maatschappij te behouden, weer in te nemen of om een nieuwe plek te creëren. DaAr houdt regelmatig evaluaties om haar beleid bij te stellen. Er wordt getracht ad hoc beleid en aandachtspunten vast te stellen. Daar wordt flexibel op ingespeeld, omdat DaAr van mening is dat een organisatie dynamisch behoort te blijven. 2 DaAr BW.indd 17 3/7/ :22:06 PM

18 Er zijn drie pijlers waarop DaAr haar beleid vorm geeft: (1) clienten; (2) samenwerking met opdrachtgevers; (3) medewerkers. Voor elk van de drie pijlers zijn beleidkeuzes gemaakt en uitgewerkt. Het betreft de volgende punten: 1. Cliënten Verondersteld wordt dat de kwaliteit van de organisatie is af te meten aan zichtbare verschijnselen, waaronder de effecten voor cliënten. Door de complexiteit van de doelgroep blijkt het een uitdaging om de relatie met de cliënt op een goede wijze te hanteren. Het proces wat zich afspeelt binnen de organisatie dient transparant en inzichtelijk te worden gemaakt. Op deze wijze kan de cliënt de kwaliteit (beter) beoordelen. Kortetermijnbeleid ten aanzien van cliënten: 1. Informatievoorziening aan cliënten optimaliseren. 2. Cliëntvolgsysteem operationaliseren. 3. Evaluatierapporten opnemen in controlecyclus. 4. Onderzoek naar de ingezette interventies in samenwerking met de Universiteit Utrecht. 5. Cliëntenparticipatie vorm geven. Langetermijnbeleid ten aanzien van cliënten: 1. Productenaanbod verduidelijken. 2. Maatschappelijke participatie verder vorm geven. 3. Het benodigde specialisme van ggz-zorg ter ondersteuning aan de individuele cliënt in relatie tot zijn rehabilitatie en revalidatie vorm geven. 2. Samenwerking met opdrachtgevers DaAr beoogt een samenwerkingsconvenant af te sluiten met de opdrachtgevers die cliënten doorverwijzen. In dit convenant zal het volgende worden geëxpliciteerd: de werkwijze van DaAr, het primaire proces met Borea-afspraken, de tevredenheidsmetingen van het afgelopen jaar en de resultaten, de manier waarop samenwerkingsorganisatie invloed kunnen uitoefen op het beleid van DaAr. 18 Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz 5843 BW.indd 18 3/7/ :22:07 PM

19 Kortetermijnbeleid ten aanzien van de samenwerking: 1. Afsluiten van samenwerkingscontracten met verwijzende instanties en opdrachtgevers. 2. Participatie met samenwerkingsorganisaties bevorderen. 3. Onderzoeken of samenwerking met andere gelijksoortige organisaties mogelijk is. Het langetermijnbeleid ten aanzien van de samenwerking behelst het verstevigen van de positie en functie van de samenwerkende organisaties. 3. Medewerkers DaAr beoogt een specifiek HRM-beleid voor de medewerkers uit te werken. Men streeft naar het loslaten van oude managementstijlen die gebaseerd zijn op beheersing en controle. Management en medewerkers moeten elkaars zingeving willen zien en de bereidheid hebben om beide te laten bestaan. Kortetermijnbeleid ten aanzien van de medewerkers: 1. Functionerings- en beoordelingsgesprekken verder implementeren. 2. Teamcompetenties neerzetten en koppelen aan kwaliteitssysteem. 3. Flexibel personeelsbeleid in samenwerking met andere partijen. Langetermijnbeleid ten aanzien van de medewerkers: 1. Personeelsbeleid met partnerorganisaties opzetten om de effectiviteit te verhogen. 2. Afstemming van richting en inhoud van de scholing en loopbaanontwikkeling. Er wordt een competentieprofiel gehanteerd met een aantal hoofdcompetenties. Op basis van deze competenties worden medewerkers geworven en geselecteerd. Naast de teams, maakt ook het management een inschatting van de competenties van de teamleden. Er ontstaat een dialoog door verschillende of vergelijkbare waarderingen. 2 DaAr BW.indd 19 3/7/ :22:07 PM

20 Dit levert ook een inbreng in de jaarlijkse functioneringsgesprekken. Er worden momenteel loopbaan- en ontwikkelplannen opgesteld voor en door medewerkers waarbinnen de mogelijkheid en ruimte bestaat voor bijscholing. De loopbaan- en ontwikkelplannen dienen idealiter voor een langere periode te worden opgesteld. Het is echter moeilijk om zicht te hebben op de marktbewegingen in de toekomst. De plannen dienen daar immers op te worden afgestemd. Het management van DaAr tracht een inschatting te maken van de ontwikkelingen op langere termijn en probeert helder beleid uit te zetten voor de komende jaren. 2.2 Structuur en organisatie Structuur organisatie DaAr opereert sinds 2004 als een relatief onafhankelijke eenheid binnen de ggz-moederorganisatie Spatie. Zij beschouwt zichzelf als een servicegerichte organisatie waarbij de vraag van de cliënt uitgangspunt is voor het primaire werkproces. De interne structuur van DaAr (zie schema) wordt gekenmerkt door grotendeels horizontale en informele, korte lijnen. DaAr wordt vanuit Spatie geleid door een clustermanager. Deze wordt ondersteund door de manager personeel en de manager front office. De organisatie bestaat vervolgens uit de diverse ondernemingen, in de vorm van bedrijven, dagactiviteitencentra en overige productgroepen/diensten. Het bedrijfsbureau draagt zorg voor de facilitaire ondersteuning in de organisatie vanuit de diensten en houdt overzicht op de cliëntenroutes via het cliëntvolgsysteem. 20 Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz 5843 BW.indd 20 3/7/ :22:07 PM

21 Clustermanager Manager Front Office Intake Manager Personeel Bedrijfsbureau DAC s Opstapbedrijven Projecten Stabilisatie Beweging Trajectbegeleiding Synthese DAC Inloop Recreatie Arbeidsmatig Educatie Repro t Wad Techniek Tuin Galerie Doe-praatgroep Vriendendienst Zorgboerderij Assessment Trainingen Stabilisatie Questi Het management van DaAr staat dicht bij de praktijk en gaat uit van een bedrijfsfilosofie waarbij het beleid gezamenlijk met medewerkers bepaald wordt. De manager stelt: De manier van organiseren is bepalend of je vraaggericht kunt werken. Je moet een ad hoc organisatie hebben om direct te kunnen reageren op de vraag, wat de nodige flexibiliteit vereist. Medewerkers bewegen meer vanuit zichzelf, dan vanuit sturing die de organisatie hen oplegt. Er is een formele en een informele lijn. De formele lijn wordt gedragen door het management en zijn ondersteunende diensten (het bedrijfsbureau en de intakecommissie). De informele lijn, dat zijn medewerkers en cliënten, zijn gemandateerd aan te geven op welke wijze de werkzaamheden ingevuld behoren te worden. Voor beide lijnen is communicatieruimte nodig en hiervoor heeft ieder team elke week tijd ingeroosterd. Een keer per maand wordt overlegd tussen het management en het team/medewerkers. De andere weken is er ruimte om overleg te voeren binnen het eigen team of aan beroepsverdieping te doen. Tweemaal per jaar is er een gezamenlijke bijeenkomst waar het voorgaande halfjaar wordt geëvalueerd en de ontwikkelingen voor het komende halfjaar worden besproken. 2 DaAr BW.indd 21 3/7/ :22:08 PM

22 De manier van aansturen door de clustermanager creëert verbinding tussen de verschillende lagen van de organisatie. De verantwoordelijkheden worden gedeeld, waardoor de top-down en bottom-up communicatielijnen samenkomen. Zo ontwikkelen zij zich niet apart, maar werken complementair aan elkaar Personeel In totaal bedraagt de personele omvang 55 fte bestaande uit een directeur, manager front office, hoofd bedrijfsbureau, trajectbegeleiders, intakers (DaAr Indicatie Orgaan), medewerkers kenniscentrum, projectleiders en secretariële medewerkers. De technische kern bestaat uit de negen trajectbegeleiders. De medewerkers bij DaAr werken zeer zelfstandig. Ze leggen verantwoording af aan de cliënt, diens opdrachtgever en, waar nodig, aan de clustermanager. Medewerkers worden verantwoordelijk gesteld voor de eigen inzet en dat geeft hen ook veel bevoegdheden. Zoals al vermeld, kenmerkt de communicatie zich door twee verbindingslijnen: 1. Bottom-up (informeel): de medewerkers geven aan het management aan welke randvoorwaarden niet goed zijn ingevuld en ze geven adviezen over dienstverlening en mogelijke verbeteringen. De benodigde gegevens worden door de medewerkers aangereikt. 2. Top-down (formeel): er wordt informatie verstrekt en instrumenten aangereikt om verbeteringen aan te brengen. Ook wordt er inzicht gegeven in de samenhang van de dienst. De resultaten worden aan de medewerkers verstrekt Inbedding in de regio DaAr werkt voornamelijk in de regio Apeldoorn. Zij heeft contacten met verschillende opdrachtgevers en werkgevers. Deze contacten worden actief onderhouden. Ongeveer 10% van alle trajecten worden uitgevoerd in opdracht van de gemeente in het kader van sociale activering. Het merendeel van de trajecten dat DaAr uitvoert, bestaat uit AWBZ-gefinancierde trajecten voor cliënten van Spatie. 22 Arbeidsreïntegratie vanuit de ggz 5843 BW.indd 22 3/7/ :22:09 PM

23 Ten aanzien van de inbedding in de regio hebben we geen nadere informatie verkregen Financieringsvormen DaAr voert werkzaamheden uit in opdracht van verschillende partijen en genereert gelden uit meerdere bronnen. In 2005 bestond de financiering uit: AWBZ-gelden; gemeentegelden; UWV(IRO)-gelden. De financiering bestaat voor 90% uit AWBZ-gelden en voor 10% uit overige gelden. Op jaarbasis behaalt DaAr een winstpercentage van 30 tot 40% waarmee onder andere nieuwe kleine ondernemingen opgezet worden. De afspraken met de opdrachtgevers worden vrijwel altijd gekenmerkt door een no cure, less pay regeling. Deze regeling betreft een resultaatfinanciering. 1 Over het algemeen komt 50% van de totale kosten van de trajecten voor eigen rekening wanneer een traject niet succesvol blijkt. De uitstroomverplichting verhoudt zich tot de vooraf gestelde prestatiedoelen per cliënt. Doorgaans moeten deze cliënten geïndiceerd zijn voor een plaatsing naar werk (meestal betreft dit IRO-cliënten) en binnen een jaar tot maximaal twee jaar hun traject bij DaAr voltooien. De contracten met de gemeente zijn gericht op sociale activering. Deze contracten brengen logischerwijs de verplichting met zich mee dat de sociale activering bereikt moet zijn. Een specifiek bureau van de gemeente controleert de door de gemeente gefinancierde trajecten om te meten of de gestelde prestatie behaald is. De afspraken in de contracten met het UWV die moeten leiden tot plaatsing op de arbeidsmarkt houden het volgende in. Iedere cliënt die is gestart met het verrichten van betaalde arbeid op basis van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd of voor bepaalde tijd voor ten minste zes maanden en voor wat betreft arbeidsgehandicapten ten minste de helft van het aantal uren per week 2 DaAr BW.indd 23 3/7/ :22:09 PM

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE REHABILITATIE DOOR EDUCATIE ONDERZOEK NAAR EEN BEGELEID LEREN-PROGRAMMA VOOR MENSEN MET PSYCHIATRISCHE PROBLEMATIEK Lies Korevaar 3 Rehabilitatie door educatie Onderzoek naar een Begeleid Leren-Programma

Nadere informatie

Werken, leren en activiteiten

Werken, leren en activiteiten Werken, leren en activiteiten Het beste uit het leven halen Meedoen in de samenleving. Voor sommige mensen is dat niet vanzelfsprekend. Ze hebben door psychische of psychosociale problematiek bijvoorbeeld

Nadere informatie

School en echtscheiding

School en echtscheiding School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique van der Pluijm en Margit Grevelt School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST SCHOLEN VOOR PRAKTIJKONDERWIJS NOORDOOST NOORD-BRABANT, MEE EN UWV

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST SCHOLEN VOOR PRAKTIJKONDERWIJS NOORDOOST NOORD-BRABANT, MEE EN UWV SAMENWERKINGSOVEREENKOMST SCHOLEN VOOR PRAKTIJKONDERWIJS NOORDOOST NOORD-BRABANT, MEE EN UWV 1. INLEIDING De arbeidsintegratie van jongeren met leermoeilijkheden is gebaat bij een goede regionale samenwerking.

Nadere informatie

Wij analyseren de situatie en vervolgens werken we met een eenvoudig categoriemodel:

Wij analyseren de situatie en vervolgens werken we met een eenvoudig categoriemodel: Re-integratiebegeleiding (2 e en 3 e spoor) Doel 1. Duidelijkheid! Wij analyseren de situatie en vervolgens werken we met een eenvoudig categoriemodel: 2. Werk! * Ruime arbeidsmogelijkheden * Beperkte

Nadere informatie

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen Zinthese Plus is een bureau gespecialiseerd in het gedrag van mensen in hun werkomgeving.

Nadere informatie

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I Een Goed Feedbackgesprek Tussen kritiek en compliment Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017

Nadere informatie

IMK Intermediair B.V.BU Begeleiding

IMK Intermediair B.V.BU Begeleiding RAPPORT CLIËNTAUDIT 2012 / 2013 BLIK op WERK KEURMERK 1 Inhoudsopgave 2 Bevindingen 2.1 Algemeen 2.2 Voortraject inzicht in aanpak 2.3 Uitvoering 2.4 Begeleiding 2.5 Afronding 2.6 Communicatie en bereikbaarheid

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Een verslag van coachende begeleidingsgesprekken met een klasgenoot over de leerdoelen en leerpunten tijdens de stage.

Een verslag van coachende begeleidingsgesprekken met een klasgenoot over de leerdoelen en leerpunten tijdens de stage. Specificaties Medewerker maatschappelijke zorg Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Coachend begeleiden en sociaal activeren Cursus Gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg,

Nadere informatie

Niet meer depressief

Niet meer depressief Niet meer depressief Dit boek, Niet meer depressief; Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor de

Nadere informatie

Het delict als maatstaf

Het delict als maatstaf Het delict als maatstaf Methodiek voor werken in gedwongen kader Anneke Menger Lous Krechtig Hoofdstuk 1 Wat is methodiek? Begeleidingscommissie: Mw. A. Andreas Beleidsmedewerker, Reclassering Nederland

Nadere informatie

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Promenzo werkt

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Promenzo werkt Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen Promenzo werkt Promenzo begeleidt en ondersteunt mensen met ernstige psychiatrische of psychische problemen bij het zoeken naar, vinden en behouden van

Nadere informatie

Strategisch bedrijfsplan 2013-2016. Het Algemeen Maatschappelijk Werk werkt voor mens en maatschappij

Strategisch bedrijfsplan 2013-2016. Het Algemeen Maatschappelijk Werk werkt voor mens en maatschappij Strategisch bedrijfsplan 2013-2016 Het Algemeen Maatschappelijk Werk werkt voor mens en maatschappij 1 2013-2016 Maatschappelijk werk beweegt zich van oudsher tussen de vragen van de lokale maatschappij

Nadere informatie

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker 0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I Een Goed Tweegesprek Mart Bakker I 0695019x_binnen 21-06-2004 11:51 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

Aagje Dekenstraat 52 Telefoon: 038-422 78 96 info@stapop.nl www.stapop.nl

Aagje Dekenstraat 52 Telefoon: 038-422 78 96 info@stapop.nl www.stapop.nl Aagje Dekenstraat 52 Telefoon: 038-422 78 96 info@stapop.nl www.stapop.nl Resultaat Ontdekken en herkennen wat talenten zijn, daar draait het om bij StapOp. Stap voor stap ontdekt de jongere hoe zijn talent

Nadere informatie

Ouderschap in Ontwikkeling

Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap

Nadere informatie

Begrippenbijsluiter It takes two to tango

Begrippenbijsluiter It takes two to tango Begrippenbijsluiter It takes two to tango Over reïntegratie op de arbeidsmarkt In deze begrippenlijst staan in alfabetische volgorde begrippen uitgelegd die te maken hebben met reïntegratie. De begrippenbijsluiter

Nadere informatie

Evaluatierapport Groenproject gemeente Boxmeer

Evaluatierapport Groenproject gemeente Boxmeer Evaluatierapport Groenproject gemeente Boxmeer Inleiding Op 1 februari 2007 is de gemeente Boxmeer, in samenwerking met IBN Arbeidsintegratie gestart met het zogenaamde Groenproject. Dit project, waarbij

Nadere informatie

RAPPORT CLIËNTAUDIT 2012 / 2013. BLIK op WERK KEURMERK. DaAr Werkmaatschappij van Stichting GGnet. 1 Inhoudsopgave

RAPPORT CLIËNTAUDIT 2012 / 2013. BLIK op WERK KEURMERK. DaAr Werkmaatschappij van Stichting GGnet. 1 Inhoudsopgave RAPPORT CLIËNTAUDIT 2012 / 2013 BLIK op WERK KEURMERK 1 Inhoudsopgave 2 Bevindingen 2.1 Algemeen 2.2 Voortraject inzicht in aanpak 2.3 Uitvoering 2.4 Begeleiding 2.5 Afronding 2.6 Communicatie en bereikbaarheid

Nadere informatie

Competent talent in de praktijk

Competent talent in de praktijk Competent talent in de praktijk Competent talent in DE PRAKTIJK CURSISTENBOEK Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten Competent talent in de praktijk Cursistenboek Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten

Nadere informatie

Nooit meer burn-out!

Nooit meer burn-out! Nooit meer burn-out! In drie stappen leren genieten van werk en leven Anita Roelands Eerste druk, 2012 Tweede druk, 2013 Nooit meer burn-out! In drie stappen leren genieten van werk en leven Anita Roelands

Nadere informatie

Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding

Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding Persoon Jongeren met een beperking die moeilijk plaatsbaar zijn op de arbeidsmarkt Situatie Tuinbouwbedrijf

Nadere informatie

Sociale psychologie en praktijkproblemen

Sociale psychologie en praktijkproblemen Sociale psychologie en praktijkproblemen Sociale psychologie en praktijkproblemen van probleem naar oplossing prof. dr. A.P. Buunk dr. P. Veen tweede, herziene druk Bohn Stafleu Van Loghum Houten/Diegem

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Samenwerken met sociale werkvoorzieningen en UWV Anne Marie Eeftink (Reinier van Arkelgroep) ism Peter Smit (UWV)

Samenwerken met sociale werkvoorzieningen en UWV Anne Marie Eeftink (Reinier van Arkelgroep) ism Peter Smit (UWV) Samenwerken met sociale werkvoorzieningen en UWV Anne Marie Eeftink (Reinier van Arkelgroep) ism Peter Smit (UWV) Programma Kennismaking Presentatie participatieladder Demarrage Samenwerkingspilot met

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

Centrum voor Jeugd en Gezin. Bouwstenen voor de groei

Centrum voor Jeugd en Gezin. Bouwstenen voor de groei Centrum voor Jeugd en Gezin Bouwstenen voor de groei Moduleaanbod Stade Advies Centrum voor Jeugd en Gezin; Bouwstenen voor de groei Hoe organiseert u het CJG? Plan en Ontwikkelmodulen: Module Verkenning

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Samenwerken met re-integratiebedrijven

Samenwerken met re-integratiebedrijven Samenwerken met re-integratiebedrijven Samenwerken met re-integratiebedrijven Inhoudsopgave Inleiding 2 Aanleiding 2 De Workshop 2 Het verslag 2 Terminologie: Gebruikte termen in het verslag 3 Algemene

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Opleidingsgids Zorg en Welzijn

Opleidingsgids Zorg en Welzijn zelforganiserende teams relaties Opleidingsgids Zorg en Welzijn implementatiekunst kwaliteit cultuur sociaal kapitaal 2015 organisatienetwerken MVO projecten Leren & ontwikkelen bij Bureau de Bont Medewerkers

Nadere informatie

Rapport Duurzame Inzetbaarheid

Rapport Duurzame Inzetbaarheid Rapport Duurzame Inzetbaarheid Naam Adviseur Piet Pieterse Reinier van der Hel Datum 31-08-2015 Inleiding Duurzame inzetbaarheid is talenten optimaal benutten, gezond en met plezier werken, nu en in de

Nadere informatie

De werkschijf van 5. Hoe werkt IBN? 190 mm. 240 mm. IBN Postbus 660 5400 AR Uden T 0413 33 44 55 F 0413 33 44 50. E info@ibn.nl I www.ibn.

De werkschijf van 5. Hoe werkt IBN? 190 mm. 240 mm. IBN Postbus 660 5400 AR Uden T 0413 33 44 55 F 0413 33 44 50. E info@ibn.nl I www.ibn. 240 mm 190 mm De werkschijf van 5 IBN Postbus 660 5400 AR Uden T 0413 33 44 55 F 0413 33 44 50 Hoe werkt IBN? E info@ibn.nl I www.ibn.nl oktober 2012 190 mm 200 mm Hoe werkt IBN? De werkschijf van 5: De

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

De krachtgerichte methodiek

De krachtgerichte methodiek Het Centrum Voor Dienstverlening is u graag van dienst met: De krachtgerichte methodiek Informatie voor samenwerkingspartners van het CVD Waar kunnen we u mee van dienst zijn? Centrum Voor Dienstverlening

Nadere informatie

Omgaan met rijexamenangst

Omgaan met rijexamenangst Omgaan met rijexamenangst Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag hoe

Nadere informatie

Dariuz loonwaardemeting. Wegwijs in waardering

Dariuz loonwaardemeting. Wegwijs in waardering Dariuz loonwaardemeting Wegwijs in waardering Psychologen voor werken naar Vermogen, 1 juni 2012 Dariuz realiseert op effectieve & efficiënte manier duurzame uitstroom Ken je cliënt Inzicht in doelgroepen

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek. Right Management Nederland B.V.

Klanttevredenheidsonderzoek. Right Management Nederland B.V. Klanttevredenheidsonderzoek Right Management Nederland B.V. 1-4-2016 Inhoudsopgave A. Cedeo-erkenning B. Klanttevredenheidsonderzoek Opdrachtgevers C. Conclusie Cedeo 2016 Right Management Nederland B.V.

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek. Compagnon

Klanttevredenheidsonderzoek. Compagnon Klanttevredenheidsonderzoek Compagnon 1-4-2016 Inhoudsopgave A. Cedeo-erkenning B. Klanttevredenheidsonderzoek Opdrachtgevers C. Conclusie Cedeo 2016 Compagnon 2 A. Cedeo-erkenning 1. Achtergrond Er zijn

Nadere informatie

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Combo Emonomy Combo Emonomy heeft een lange historie en traditie in methodiekontwikkeling, onderzoek, opleiding, coaching en advies op het gebied van arbeidsontwikkeling,

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

Stichting Jong Actief Trajecten

Stichting Jong Actief Trajecten Participatieladder Jong Actief Trede 6: Betaald werk Re-integratie Trede 5: Betaald werk met ondersteuning Re-integratie Trede 4: Onbetaald werk Sociale Activering / Dagbesteding Trede 3: Deelname georganiseerde

Nadere informatie

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg Versie 2012 Inleiding 201 Nederlands Normalisatie Instituut. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein

we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein we zijn in beeld VPTZ-ZU/ Hospice Nieuwegein Beleid 2012-2013 Inleiding Dit beleidsstuk is geschreven om in beeld te brengen wat onze organisatie doet, waar we voor staan en waar we goed in zijn, hoe we

Nadere informatie

Expertisecentrum Plato VAN WERK-NAAR-WERK EN LOOPBAANCOACHING

Expertisecentrum Plato VAN WERK-NAAR-WERK EN LOOPBAANCOACHING Expertisecentrum Plato VAN WERK-NAAR-WERK EN LOOPBAANCOACHING INHOUD WIJ MAKEN ER WERK VAN! 04 PROCEDURE VAN EEN VAN WERK- NAAR-WERKTRAJECT 09 LOOPBAANORIËNTATIE EN LOOPBAANCOACHING 05 OVER EXPERTISECENTRUM

Nadere informatie

Zorg voor de oudere cliënt

Zorg voor de oudere cliënt Zorg voor de oudere cliënt Het voeren van een probleemverkennend gesprek Eenzaamheid/Sociaal Isolement* Het bepalen van het risico op een valincident bij een oudere cliënt* Het voeren van een instructiegesprek

Nadere informatie

Participatiewiel: een andere manier van kijken

Participatiewiel: een andere manier van kijken Participatiewiel: een andere manier van kijken Ideeën voor gebruik door activeerders en hun cliënten Participatiewiel: samenhang in beeld WWB Schuldhulpverlening Wajong / WIA / WW / WIJ AWBZ en zorgverzekeringswet

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, BESLUIT:

De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, BESLUIT: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van Directie Sociale Verzekeringen, nr. SV/R&S/04/32780, tot wijziging van de Regeling SUWI

Nadere informatie

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS duurzame plaatsing van werknemers met autisme 1 Welkom bij toolbox AUTIPROOF WERKT Autiproof Werkt is een gereedschapskist met instrumenten die gebruikt kan worden bij

Nadere informatie

Omgaan met ziekelijke jaloezie

Omgaan met ziekelijke jaloezie Omgaan met ziekelijke jaloezie Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag

Nadere informatie

Informatie voor bedrijven CLO. Begeleid werken Werken naar eigen mogelijkheden

Informatie voor bedrijven CLO. Begeleid werken Werken naar eigen mogelijkheden Informatie voor bedrijven CLO Begeleid werken Werken naar eigen mogelijkheden SDW SDW is in de regio West-Brabant een specialist in de dienstverlening aan een zeer uiteenlopende groep van mensen met een

Nadere informatie

Eva Trajectbegeleiding

Eva Trajectbegeleiding RAPPORT CLIËNTAUDIT 2012 / 2013 BLIK op WERK KEURMERK 1 Inhoudsopgave 2 Bevindingen 2.1 Algemeen 2.2 Voortraject inzicht in aanpak 2.3 Uitvoering 2.4 Begeleiding 2.5 Afronding 2.6 Communicatie en bereikbaarheid

Nadere informatie

Duurzaam aan het werk

Duurzaam aan het werk Visio Zicht op Werk Duurzaam aan het werk Bent u zelf slechtziend of blind en wilt u graag zo goed mogelijk (blijven) functioneren op uw werk? Heeft u een slechtziende of blinde werknemer? Begeleidt u

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Aanpak: Reset Thuisbegeleiding. Beschrijving

Aanpak: Reset Thuisbegeleiding. Beschrijving Aanpak: Reset Thuisbegeleiding De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: Careyn

Nadere informatie

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Het doel van deze beschrijving is om enerzijds houvast te geven voor het borgen van de unieke expertise van de cliëntondersteuner voor

Nadere informatie

Dienstverleningsbeschrijving

Dienstverleningsbeschrijving Dienstverleningsbeschrijving Integrale Loopbaanbegeleiding Second Chance Force ( SCF) Inleiding: Second Chance Force ( SCF) is een jonge onderneming die de doelstelling heeft om (ex) gedetineerden aan

Nadere informatie

De Bakfiets. Jobcoaching. De Bakfiets. Onze dienstverlening. Coaching / Persoonlijke ondersteuning

De Bakfiets. Jobcoaching. De Bakfiets. Onze dienstverlening. Coaching / Persoonlijke ondersteuning Jobcoaching De Bakfiets Onze dienstverlening Coaching / Persoonlijke ondersteuning De Bakfiets Dit is de persoonlijke begeleiding van de werknemer. Afhankelijk van de het doel van de coaching vindt de

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN drs. A.L. Roode Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juni 2006 Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) Auteur: drs. A.L. Roode Project:

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler)

gemeente Eindhoven Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler) gemeente Eindhoven Raadsnumrner 04.R820.00I inboeknummer o4tooosxs Classificatienummer x.888 Dossiernummer 4aa.6ox 25 mex 2004 Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler) Betreft rapport Reintegratie

Nadere informatie

Van je nachtmerries af

Van je nachtmerries af Van je nachtmerries af 2 van je nachtmerries af Dit boek, Van je nachtmerries af, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep

Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep Een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 Bohn

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

Instructie cliëntprofielen

Instructie cliëntprofielen Bijlage 4 Instructie cliëntprofielen Dit document beschrijft: 1. Inleiding cliëntprofielen 2. Proces ontwikkeling cliëntprofielen 3. Definitie cliëntprofielen 4. De cliëntprofielen op hoofdlijnen 5. De

Nadere informatie

Cognitieve therapie bij sociale angst

Cognitieve therapie bij sociale angst Cognitieve therapie bij sociale angst Dit boek, Cognitieve therapie bij sociale angst, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Bij deze titel is tevens het werkboek voor cliënten te bestellen:

Nadere informatie

Het antwoord op uw personele vraagstuk

Het antwoord op uw personele vraagstuk BD Recruitment BV Het antwoord op uw personele vraagstuk Wie bepaalt bij welk re-integratiebedrijf ik terecht kan? De gemeente of UWV WERKbedrijf maakt bij uw re-integratietraject vaak gebruik van een

Nadere informatie

decreet Werk- en zorgtrajecten Goedgekeurd in plenaire zitting Vlaams parlement 23 april 2014

decreet Werk- en zorgtrajecten Goedgekeurd in plenaire zitting Vlaams parlement 23 april 2014 decreet Werk- en zorgtrajecten Goedgekeurd in plenaire zitting Vlaams parlement 23 april 2014 Basis = participatieladder Kader: Trede 5 = maatwerkdecreet Trede 3 en 4= decreet Werk- en zorgtrajecten Trede

Nadere informatie

Wet stimulering arbeidsparticipatie

Wet stimulering arbeidsparticipatie Wet stimulering arbeidsparticipatie Op 1 januari 2009 is de Wet stimulering arbeidsparticipatie (STAP) in werking getreden (Stb. 2008, 590 en 591). In deze wet wordt een aantal wijzigingen met betrekking

Nadere informatie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie Context Het aanbieden van welzijn, dagbesteding of zingevingactiviteiten

Nadere informatie

Een patiënt met stress en burnout

Een patiënt met stress en burnout Een patiënt met stress en burnout Een patiënt met stress en burnout in de huisartspraktijk Bart Verkuil Arnold van Emmerik Roelf Holtrop Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek. Margolin

Klanttevredenheidsonderzoek. Margolin Klanttevredenheidsonderzoek Margolin KLANTTEVREDENHEIDSONDERZOEK Dit instituutsrapport belicht de activiteiten van Margolin vanuit de invalshoek van de cliënt. INHOUDSOPGAVE CLIËNTENAUDIT BLIK OP WERK...

Nadere informatie

De ESF-scan laat de mogelijkheden zien.

De ESF-scan laat de mogelijkheden zien. Benieuwd naar de ESF-mogelijkheden voor uw gemeente? De ESF-scan laat de mogelijkheden zien. Radar en Raadgevend Bureau Het Grote Oost hebben een ESF-scan ontwikkeld. Middels deze ESF-scan wordt bepaald

Nadere informatie

Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging

Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging 13-0010/mh/rs/ph Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging Gevraagde actie: - Deelt u de filosofie van Regie in eigen hand? - Bent u bereid

Nadere informatie

De zorg als bedrijf Planning & Control in de zorgsector

De zorg als bedrijf Planning & Control in de zorgsector De zorg als bedrijf De zorg als bedrijf Planning & Control in de zorgsector Thomas van Dorsten Bohn Stafleu van Loghum Houten 2005 2005 Bohn Stafleu van Loghum, Houten Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld

Nadere informatie

De tandarts aan de leiding

De tandarts aan de leiding De tandarts aan de leiding Erik Ranzijn Bohn Stafleu van Loghum Houten 2007 BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pre Press Zeist 23/08/2007 Pg. 003 Ó 2007 Bohn Stafleu van Loghum, Houten Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Naast basiscompetenties als opleiding en ervaring kunnen in hoofdlijnen bijvoorbeeld de volgende hoofd- en subcompetenties worden onderscheiden.

Naast basiscompetenties als opleiding en ervaring kunnen in hoofdlijnen bijvoorbeeld de volgende hoofd- en subcompetenties worden onderscheiden. Competentieprofiel Op het moment dat duidelijk is welke kant de organisatie op moet, is nog niet zonneklaar wat de wijziging gaat betekenen voor ieder afzonderlijk lid en groep van de betreffende organisatorische

Nadere informatie

Verordening Tegenprestatie Participatiewet 2015

Verordening Tegenprestatie Participatiewet 2015 De raad van de gemeente Boxtel, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 25 november 2014, gelet op artikelen 8a, eerste lid, onderdeel b en 9 eerste lid onderdeel c van

Nadere informatie

Functieprofiel: Studentenconsultant Functiecode: 0402

Functieprofiel: Studentenconsultant Functiecode: 0402 Functieprofiel: Studentenconsultant Functiecode: 0402 Doel Voorlichten, adviseren, begeleiden, testen en trainen van studenten, alsmede waarborgen van de volledigheid, toegankelijkheid en actualiteit van

Nadere informatie

Mediation als alternatief

Mediation als alternatief Mediation als alternatief Mediation als alternatief Bemiddeling door hulp- en dienstverleners Bert la Poutré Michael Boelrijk Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel

Nadere informatie

Het onderzoeken van Persoonlijke Kwaliteiten

Het onderzoeken van Persoonlijke Kwaliteiten Het onderzoeken van Persoonlijke Kwaliteiten De Leeuw Consult Leerdam Persoonlijke kwaliteiten zijn bepalend voor succes De kwaliteiten en mogelijkheden (capaciteiten, persoonlijkheid en vaardigheden)

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Helen I. de Graaf-Waar Herma T. Speksnijder Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Houten 2014 Helen I.

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

Beleidsregels Tegenprestatie in de Participatiewet ingaande 1 januari 2015 concept

Beleidsregels Tegenprestatie in de Participatiewet ingaande 1 januari 2015 concept Beleidsregels Tegenprestatie in de Participatiewet ingaande 1 januari 2015 concept Sinds 1 januari 2012 beschikken gemeenten op basis van art.9, lid 1 sub c van de WWB over de mogelijkheid om een Tegenprestatie

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 3772 12 februari 2014 Beleidsregels Protocol Scholing 2014 Het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen, Besluit:

Nadere informatie

Bedrijfspresentatie. Euroforce B.V.

Bedrijfspresentatie. Euroforce B.V. Bedrijfspresentatie Algemeen is opgericht in 2001 en is begonnen als uitzendorganisatie, inmiddels heeft Euroforce zich ontwikkeld tot een breder dienstverlenende organisatie en hebben we veel ervaring

Nadere informatie

Leven met assertiviteitsproblemen

Leven met assertiviteitsproblemen Leven met assertiviteitsproblemen Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag

Nadere informatie

Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt. Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen

Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt. Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen Pubers van Nu! Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 2009 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1. INLEIDING... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2 Doel... 4 2. VISIE OP LEREN EN ONTWIKKELEN... 6 2.1 De relatie tussen leeractiviteiten

Nadere informatie

Optimaliseren van zorglogistieke processen. YolandaVeerhuis Afdelingsmanager polikliniek Spaarnepoort

Optimaliseren van zorglogistieke processen. YolandaVeerhuis Afdelingsmanager polikliniek Spaarnepoort Optimaliseren van zorglogistieke processen YolandaVeerhuis Afdelingsmanager polikliniek Spaarnepoort Inhoud Beschrijving afdeling en doelgroep Doel: Grip op proces houden Doelstellingen project Stuurgroep

Nadere informatie

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli Verslaafden Werken in sph Redactie: Dineke Behrend Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli 2 Verslaafden Auteur: Hans van Nes Bohn Stafleu Van Loghum Houten, 2004

Nadere informatie