bedrijventerreinen EN arbeidsmarkt Gemeente

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "bedrijventerreinen EN arbeidsmarkt Gemeente"

Transcriptie

1 Onderzoek bedrijventerreinen EN arbeidsmarkt Gemeente Hoogezand-Sappemeer Gemeente Hoogezand-Sappemeer Gemeente Hoogezand-Sappemeer

2 DE OMMELANDER REKENKAMERCOMMISSIE DE OMMELANDER REKENKAMER De Ommelander rekenkamer is een personele unie ten behoeve van de drie rekenkamercommissies van de gemeenten Hoogezand-Sappemeer, Veendam en Winschoten. De Ommelander rekenkamer bestaat uit Hans de Graaf (voorzitter), Jaap van Middelkoop (lid), Paul Vriends (lid) en Jan Dob (ambtelijk secretaris) 3 Onderzoek BEDRIJVENTERREINEN EN ARBEIDSMARKt

3 INLEIDING 1 INLEIDING 1.1 Aanleiding voor het onderzoek In 2015 is Hoogezand-Sappemeer een gemeente met een divers aanbod aan bedrijven. Er wordt volop geprofiteerd van het gunstige vestigingsklimaat en de nabijheid van de ICT- en universiteitsstad Groningen. Aldus programmabegroting 2008 van de gemeente Hoogezand-Sappemeer. In het van aanpak arbeidsmarkt Samenwerken aan werk wordt nader ingegaan op diversiteit. Volgens deze aanpak versterkt diversiteit in het aanbod van bedrijven de economische positie van een gemeente en draagt bij aan het doel van de gemeente Hoogezand-Sappemeer om ook in de toekomst te komen tot een hogere arbeidsparticipatiegraad van haar bevolking. De ambitie inzake de diversiteit van het aanbod van bedrijven is verwoord in het uit 2002 daterende boegbeelden Hoe staat het met de geschetste ambities? Wat doet de gemeente Hoogezand-Sappemeer concreet om de werkgelegenheid te behouden of te vergroten? En in hoeverre houdt de gemeente Hoogezand-Sappemeer daarbij rekening met de ontwikkeling van haar bedrijventerreinen. Ontwikkelingen van arbeidsmarkt en bedrijventerreinen zijn tevens van belang in het licht van de ambitie van de gemeente Hoogezand-Sappemeer om te veranderen van werkgemeente naar woon-werkgemeente. Ook in de raad komen bovengenoemde en andersoortige vragen regelmatig aan de orde. Zo ook in de contacten tussen raadsleden en de rekenkamer. Dit in combinatie met het grote belang van de verdere ontwikkeling van Hoogezand-Sappemeer heeft de Ommelander rekenkamer doen besluiten onderzoek te laten doen naar het onderwerp bedrijventerreinen en arbeidsmarktbeleid. 1.2 Onderzoeksvragen Doel van het onderzoek is dat de raad van de gemeente Hoogezand-Sappemeer alsmede de gemeentelijke organisatie kan leren van de uitkomsten van het onderzoek. Daarbij zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd: 1. Wat is het beleid van de gemeente Hoogezand - Sappemeer op het gebied van het verhogen van de arbeidsparticipatie? Is daarbij voldoende onderscheid gemaakt tussen wat de gemeente Hoogezand - Sappemeer zelf kan beïnvloeden en wat door anderen (zowel landelijk als op provinciaal niveau) wordt beslist? 2. Heeft de gemeente beleid geformuleerd waarbij de doelstellingen ten aanzien van het aanbod van bedrijventerreinen concreet zijn beschreven? In hoeverre is dit beleid gebaseerd op een een analyse van de (toekomstige) vraag van bedrijven naar vestigingsmogelijkheden in Hoogezand-Sappemeer. 3. Sluiten deze doelstellingen aan bij zowel het plan van aanpak arbeidsmarkt , als bij bestaande en toekomstige behoeften van bedrijven? 4. Is in de periode met de inzet van de gemeentelijke beleidsinstrumenten op de een effectieve en efficiënte manier de ontwikkeling van nieuwe en bestaande bedrijventerreinen gestimuleerd en gefaciliteerd? 5. Welke bijdrage is hiermee geleverd aan de verbetering van de werkgelegenheid en de economische groei en heeft dit ook op de lange termijn effect (gehad)? 6. In hoeverre is bij zowel de realisatie over de periode als bij de planvorming over de periode een afweging gemaakt tussen de voor- en nadelen van het revitaliseren van bestaande terreinen t.o.v. het realiseren van nieuwe bedrijventerreinen? 7. Is er voldoende interne stuurinformatie binnen de gemeentelijke organisatie en voldoet de informatievoorziening aan de raad? 1 Onderzoek BEDRIJVENTERREINEN EN ARBEIDSMARKt

4 INLEIDING 1.3 Uitvoering van het onderzoek Het onderzoek is uitgevoerd door het onderzoeksbureau I&O-Research. In juni 2008 is het onderzoek gestart. Het onderzoek bestond uit interviews binnen de gemeentelijke organisatie, met diverse externe partijen zoals de NOM en vertegenwoordigers van bedrijven. Ook heeft I&O-Research diverse beleidsstukken doorgenomen en is op een aantal terreinen gebruik gemaakt van reeds beschikbare benchmarkgegevens over de kwaliteit van bedrijventerreinen, arbeidsmarkt e.d. In januari 2009 is het definitieve eindrapport opgeleverd. Tijdens het onderzoek is zeer regelmatig contact geweest tussen de Ommelander rekenkamer en onderzoekers. 2 Onderzoek BEDRIJVENTERREINEN EN ARBEIDSMARKt

5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 2 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 2.1 Ambities uit boegbeelden niet uitgewerkt Volgens boegbeelden 2015 streeft de gemeente Hoogezand-Sappemeer ernaar om zich te ontwikkelen van een werkgemeente naar een woon-werkgemeente. Naast industrie moeten daarbij andere bedrijfssectoren zoals zakelijke dienstverlening sterker gaan bijdragen aan werkgelegenheid. Dit laatste houdt in dat de werkgelegenheid binnen de gemeente een meer divers karakter krijgt dan voorheen. De beoogde transitie van eenzijdig samengestelde bedrijvigheid naar meer diverse bedrijvigheid is wat betreft bedrijventerreinen weinig uitgewerkt en onderbouwd. Er is geen analyse van de (ruimtelijke) behoefte van bedrijven aanwezig die bij kan dragen aan de gewenste transitie. Ook zijn er in het gemeentelijk beleid geen criteria of vestigingsprofielen voor bedrijventerreinen vastgelegd die de beoogde transitie ondersteunen. Daarmee heeft de in boegbeelden beoogde transitie eigenlijk geen concrete uitwerking gekregen. In boegbeelden is tevens opgenomen dat de gemeente Hoogezand-Sappemeer wil profiteren van de nabijheid van ICT- en universiteitsstad Groningen. Ook deze ambitie is, mede in het licht van de arbeidsmarkt en bedrijventerreinenbeleid niet verder uitgewerkt. Al met al constateren wij dat de gemeente Hoogezand-Sappemeer ten aanzien van haar arbeidsmarktbeleid en bedrijventerreinenbeleid zich conservatief heeft opgesteld in de afgelopen jaren. Behouden wat we hebben was het credo zonder dat actief is beoordeeld of dit het beste uitgangspunt was voor de gemeente. In 2009 zal het college een nieuw economisch beleidsplan aanbieden aan de raad. Gezien het feit dat boegbeelden 2015 uit 2002 dateert is dat eigenlijk veel te laat. Dit laat onverlet dat ook nu nog een stevige analyse als basis moet dienen voor een dergelijk plan waarvan de kansen en bedreigingen die zijn ontstaan door de kredietcrisis deel uit moeten maken. Aanbeveling 1 Aangezien tijdens interviews met meerdere personen in de gemeente werd aangegeven dat de ambitie om te streven naar meer diversiteit niet meer actueel is, wordt aan het college verzocht om het nieuw economisch beleidsplan in twee fasen aan de raad voor te leggen: Fase 1: Op basis van een gedegen analyse worden de ambities en uitgangspunten van het nieuw economisch beleid aan de raad voorgelegd; Fase 2: Op basis van de door de raad vastgestelde ambities en uitgangspunten biedt het college een concreet uitvoeringsplan c.q. beleidsplan aan de raad aan. 2.2 Kwaliteit bedrijventerreinen lijkt voldoende maar De gemeente heeft gekozen voor het revitaliseren en herstructureren van bestaande bedrijventerreinen boven de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen (buiten de al geplande uitbreidingen). Gezien de wens en noodzaak om ook andere functies, zoals wonen, recreatie en natuur, binnen de gemeentegrens voldoende ruimte te geven lijkt dit een logische keuze. In opdracht van het ministerie van VROM wordt het Integraal Bedrijven Informatiesysteem (IBIS) bijgehouden. Om IBIS te vullen wordt jaarlijks informatie over de veroudering van bedrijventerreinen opgevraagd bij alle gemeenten. Volgens de gegevens uit IBIS is de kwaliteit van de huidige terreinen in de gemeente Hoogezand- Sappemeer ruim voldoende. Oftewel op basis van de door de gemeente Hoogezand-Sappemeer aangeleverde gegevens geeft IBIS aan dat de kwaliteit van de huidige terreinen over het algemeen ruim voldoende is. De landelijke rekenkamer heeft de kwaliteit van bedrijventerreinen en de veroudering van bedrijventerreinen in 2008 eveneens onderzocht en geconstateerd dat de situatie landelijk te rooskleurig wordt voorgesteld. In het rapport van de rekenkamer wordt o.a. geadviseerd om een kwaliteitsschouw van de bedrijventerreinen uit te voeren. Ook het onderzoeken van de tevredenheid van de huidige gebruikers van de terreinen kan van een dergelijk onderzoek deel uitmaken. 3 Onderzoek BEDRIJVENTERREINEN EN ARBEIDSMARKt

6 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN Aanbeveling 2 De raad verzoekt het college om informatie aan haar te leveren over de tevredenheid van de huidige gebruikers van de bedrijventerreinen in combinatie met een schouw van de staat van de huidige bedrijventerreinen. Als achtergrondinformatie kan daarbij gebruik gemaakt worden van het onderzoek van de landelijke rekenkamer. 2.3 Relatiebeheer naar bedrijven steeds beter op orde De gemeente onderhoudt regelmatig contacten met individuele bedrijven en organisaties van bedrijven. Wekelijks bezoekt de wethouder diverse bedrijven. Ook worden contacten onderhouden met de belangenorganisaties zoals VIB. Tot dusverre ontbrak de planmatigheid bij het afleggen van de bedrijfsbezoeken. Dit is eerder door de gemeente erkend en wordt opgepakt door de ambtelijke organisatie. 2.4 Werkgelegenheid in de gemeente teruggelopen In de periode 2003 tot en met 2007 is de totale werkgelegenheid in de gemeente Hoogezand-Sappemeer teruggelopen met 0,6%. Daarbij is rekening gehouden met het bedrijvenpark Rengers wat gelegen is op het grondgebied van de gemeente Slochteren. Zonder het bedrijvenpark Rengers was de werkgelegenheid zelfs teruggelopen met iets meer dan 5%. Dit terwijl in gemeente zoals bijvoorbeeld Winschoten en Stadskanaal de werkgelegenheid over dezelfde periode met respectievelijk 5,4% en 10,5% is toegenomen. De rekenkamer stelt dat de nog niet gerealiseerde transitie naar een meer diverse werkgelegenheid er mede toe heeft geleid dat de ontwikkeling van de werkgelegenheid ten opzichte van andere gemeenten sterk is achtergebleven. Een aandachtspunt hierbij is dat de gemeente de arbeidsmarkt enerzijds en de ontwikkelingen binnen bedrijven anderzijds blijvend moet monitoren om een optimale aansluiting te kunnen realiseren. Aanbeveling 3 De raad verzoekt het college om de bovengenoemde constateringen te betrekken bij het nieuw economisch beleidsplan 2.5 Onvoldoende informatie beschikbaar Voor een meer uitgewerkt bedrijventerreinbeleid, anticiperend op trends en veranderende verwachtingen, is aanzienlijk meer informatie noodzakelijk dan er op dit moment beschikbaar is. Dit wordt door de gemeente erkend, maar ideeën in deze richting zijn (nog) niet uitgewerkt. De consequentie hiervan is dat de gemeenteraad met behulp van de beschikbare informatie op de hoogte is van wat er gebeurt rond de beschikbaarheid en uitgifte van terreinen, maar niet in staat is om werkelijk bij te sturen. Door onvoldoende beschikbare informatie heeft de raad niet kunnen bewaken of de gewenste transitie werd gerealiseerd. De conclusie is dat er op dit moment voor een krachtig bedrijventerreinenbeleid te weinig stuurinformatie beschikbaar is en de raad met de beschikbare informatie niet in staat wordt gesteld om kaders te stellen voor een krachtig bedrijventerreinenbeleid. Om dit in de toekomst te voorkomen zal bij het te ontwikkelen nieuwe beleidsplan tevens aandacht besteed moeten worden aan de informatiebehoefte van de raad zodat deze haar kaderstellende en controlerende taak kan waarmaken. In hoofdstuk 4 van het rapport staat allerlei statische informatie over ontwikkeling, arbeidsmarkt, diversiteit arbeidsmarkt en ontwikkeling bedrijventerreinen. Dit voor zowel de gemeente Hoogezand-Sappemeer als van vergelijkbare en omliggende gemeenten. De in hoofdstuk 4 opgenomen informatie kan als voorbeeld functioneren voor de mogelijke informatiebehoefte van de raad ten aanzien van dit onderwerp. Aanbeveling 4 De raad verzoekt het college om bij het voorleggen van de ambities en uitgangspunten ten behoeve van het nieuw economisch beleidsplan aan te geven welke informatie zij in de toekomst aan de raad zal aanleveren ten behoeve van zijn controlerende taak. 4 Onderzoek BEDRIJVENTERREINEN EN ARBEIDSMARKt

7 eindrapport Onderzoek bedrijventerreinen en arbeidsmarkt 5 Onderzoek BEDRIJVENTERREINEN EN ARBEIDSMARKt

8 Onderzoek naar bedrijvigheid en arbeidsmarkt in Hoogezand-Sappemeer Rekenkamercommissie De Ommelander rekenkamer Januari 2009

9 Colofon Uitgave I&O Research BV Stationsplein 11 Postbus 563, 7500 AN Enschede tel. (053) Rapportnummer 2009/001 Datum Januari 2009 Opdrachtgever Rekenkamercommissie 'De Ommelander rekenkamer' Postbus AD Zuidlaren Auteurs Drs. Frank ten Doeschot Drs. Ruud Esselink Jon Severijn Redactie: drs. Inge Reijmer Bestellingen Exemplaren zijn verkrijgbaar bij de opdrachtgever Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.

10 Inhoud blz. Conclusies I 1. Onderzoekskader Aanleiding Doelstelling Leeswijzer 2 2. Beleid Inleiding Algemeen kader Ruimtelijk-economisch beleid: doelen, instrumenten en middelen Arbeidsmarktplan Conclusie Informatie en proces Inleiding Informatie over beleidsdoelen en -resultaten Informatie ten behoeve van de gemeenteraad Conclusie Realisatie en statistieken Arbeidsmarkt Bedrijventerreinen Conclusie 30 Bijlagen 32 Bijlage 1. Normenkader 33 Bijlage 2. Onderzoeksaanpak 36 Bijlage 3. Beleidsdocumenten Regio Groningen - Assen 39 3

11 Conclusies Conclusies Voor het onderzoek naar het bedrijventerreinenbeleid is de volgende centrale onderzoeksvraag geformuleerd: Op welke wijze heeft de gemeente Hoogezand-Sappemeer ruimtelijk-economisch beleid geformuleerd dat aansluit bij de behoefte van bedrijven; wat zijn de - ruimtelijk economische én arbeidsmarkt gerelateerde - resultaten van dit gemeentelijk beleid? De beantwoording van deze hoofdvraag verloopt via deelvragen rond een viertal thema s. Ruimtelijk economisch beleid Doelstellingen aanbod bedrijventerreinen De belangrijkste doelstelling van de gemeente Hoogezand-Sappemeer is opgenomen in Boegbeelden 2015 en behelst de transitie van werkgemeente naar woon-werkgemeente waarbij naast industrie ook andere bedrijfssectoren sterker moeten gaan bijdragen aan werkgelegenheid. Deze doelstelling is voortgekomen uit een omvangrijk interactief besluitvormingstraject en sluit goed aan bij de uitgangssituatie en trends. De beoogde transitie van eenzijdig samengestelde bedrijvigheid naar meer diverse bedrijvigheid is wat betreft bedrijventerreinen weinig uitgewerkt en onderbouwd. Belangrijk is dat er geen analyse is van de (ruimtelijke) behoefte van bedrijven die bij kunnen dragen aan de gewenste transitie, waardoor bereik en grenzen van deze gewenste ontwikkeling ongewis zijn. Daarnaast zijn er in het gemeentelijk beleid geen criteria of vestigingsprofielen voor bedrijventerreinen vastgelegd die de transitie ondersteunen. Ook de doelstelling om te profiteren van de nabijheid van ICT- en universiteitsstad Groningen is niet verder uitgewerkt. De tweede belangrijke doelstelling is de uitbreiding van het areaal bedrijventerrein met 30 hectare tot Deze doelstelling is in regionaal verband geformuleerd en uitgebreid onderbouwd. De aanpak gaat uit van thematisering op regionaal in plaats van op lokaal niveau. Voor Hoogezand- Sappemeer betekent dit dat de uitbreiding gepleegd moet worden ten behoeve van hetzelfde type bedrijvigheid als in de gemeente aanwezig is. De door de gemeente gewenste meer diverse bedrijvigheid kan hiermee vrijwel onmogelijk gerealiseerd worden. Wel is op dit regionale niveau sprake van aansluiting van aanbod bedrijventerreinen op de vraag van bedrijven en zijn de vestigingscriteria en profielen globaal vastgelegd. De uitbreiding met 30 hectare is uitgewerkt door al bestemde gebieden (uitbreidingen) voor bedrijventerreinen in te brengen en voor een kleiner deel door intensivering van gebruik van bestaande bedrijventerreinen in te boeken. De conclusie is dat er wel een kwantitatieve doelstelling is geformuleerd voor het aanbod van bedrijventerreinen, maar dat de kwalitatieve doelstelling niet is geconcretiseerd en de aansluiting bij de hoofddoelstelling uit Boegbeelden 2015 (transitie) niet wordt gemaakt. Afweging revitaliseren bedrijventerreinen De gemeente kiest eenduidig voor het revitaliseren en herstructureren van bestaande bedrijventerreinen boven de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen (buiten de al geplande uitbreidingen). Deze keuze wordt gemotiveerd vanuit ruimtelijke overwegingen, dat wil zeggen vanuit de wens en noodzaak om ook andere functies, zoals wonen, recreatie en natuur, binnen de gemeentegrens voldoende ruimte te geven. Deze heldere keuze is niet nader uitgewerkt in beleid waarin criteria en uitgangspunten voor revitalisering zijn benoemd en vastgelegd. Ook ontbreken uitwerkingsplannen, inclusief financieringsbehoefte. Wel is de FoxMart gerevitaliseerd. I

12 Conclusies De mogelijkheid om bestaande bedrijventerreinen uit te breiden maakt dat revitalisering op de korte termijn ruimtevraag niet noodzakelijk is. Het risico bestaat echter wel dat de terreinen niet aansluiten bij de wensen en verwachtingen van bestaande bedrijven. Landelijk heeft de noodzakelijke revitalisering van bedrijventerreinen de aandacht. Zowel het Rijk als de Landelijke Rekenkamer hebben aandacht geschonken aan de problematiek. Voor Hoogezand- Sappemeer is van belang dat de Landelijke Rekenkamer kritiek heeft op het in beeld brengen van de veroudering van bedrijventerreinen en dat de situatie te rooskleurig is voorgesteld. Dit kan betekenen dat de situatie in Hoogezand-Sappemeer minder positief is als strengere criteria worden aangelegd. Het ontbreken van uitwerkingsplannen betekent verder dat niet snel kan worden ingesprongen op mogelijke beleidsintensiveringen vanuit het Rijk. Zo stelt de landelijke Taskforce herontwikkeling bedrijventerreinen voor om in 2009 een pilot van 500 hectare extra te herontwikkelen bedrijventerreinen voor en een additioneel programma van hectare in 2010, tegen een huidig tempo van herontwikkeling van 325 hectare jaarlijks. Inspringen op dergelijke initiatieven op korte termijn kan alleen met reeds uitgewerkte plannen. Ook in het algemeen geldt dat subsidiemogelijkheden via bijvoorbeeld Europese structuurfondsen (EFRO) pas kunnen worden benut wanneer concrete plannen kunnen worden ingediend. De conclusie is dat een eenduidige keuze is gemaakt voor revitaliseren, maar dat de concrete stappen die daarop dienen te volgen nog in onvoldoende mate zijn gezet. Arbeidsmarktbeleid Aansluiting arbeidsmarkt bedrijventerreinenbeleid Het gemeentelijk beleid rond bedrijventerreinen bevat in beginsel aanknopingspunten voor versterking van de arbeidsmarkt, door de voorgestane diversificering en de uitbreiding met 30 hectare. Geconstateerd is al dat de wens om te komen tot meer diverse werkgelegenheid feitelijk niet wordt doorvertaald in bedrijventerreinenbeleid. De uitbreiding voor hetzelfde type bedrijvigheid past minder goed bij de veranderende samenstelling van de bevolking, ook veroorzaakt door de woningbouwtaakstelling. In feite wordt het behoud van bestaande werkgelegenheid voorop gesteld, waarbij meer kwalitatieve doelstellingen niet worden omgezet. De wel geformuleerde oorspronkelijke doelstelling van een zeker aantal arbeidsplaatsen per hectare bij uitgifte van grond is niet verder vormgegeven. De samenwerking binnen de gemeente op het terrein van arbeidsmarkt en bedrijventerreinbeleid is organisatorisch geregeld. De gemeente onderhoudt contacten met individuele bedrijven en organisaties van bedrijven. Dit gebeurt door de twee bedrijfscontactfunctionarissen en door de wethouder, die maandelijks bedrijven bezoekt en de contacten met de organisaties onderhoudt. Dat de planmatigheid ontbrak, is door de gemeente eerder erkend en wordt opgepakt. Een aandachtspunt blijft het monitoren van de arbeidsmarkt enerzijds en de ontwikkelingen binnen bedrijven anderzijds om een optimale aansluiting te kunnen realiseren. De conclusie is dat de rechtstreekse aansluiting tussen bedrijventerreinbeleid en arbeidsmarktbeleid aanwezig is bij de inzet op behoud van bestaande bedrijven en werkgelegenheid. De meer actieve, toekomstgerichte benadering ontbreekt nog grotendeels, al zijn er initiatieven. Arbeidsparticipatie Het verhogen van de arbeidsparticipatie wordt door de gemeente nagestreefd. Er is echter geen rechtstreekse koppeling aangebracht met het bedrijventerreinenbeleid. Kansrijker worden de versterking van het centrum, de verdere ontwikkeling van toerisme en recreatie en het aanbieden van de mogelijkheid van woon-werk combinaties gevonden. Uitvoering en resultaten II

13 Conclusies De uitgifte en beschikbaarheid van onmiddellijk uitgeefbare grond bevindt zich de afgelopen jaren op een laag niveau. De totale werkgelegenheid in de gemeente (inclusief bedrijvenpark Rengers) is de afgelopen jaren licht teruggelopen, in tegenstelling tot die in veel andere regiogemeenten. In een rapportage van de Rabobank is hierop ook gewezen. De opbouw van de werkgelegenheid naar sector in Hoogezand-Sappemeer, met een hoog aandeel industriële bedrijvigheid, is hier voor een belangrijk deel verantwoordelijk, aangezien het gaat om een landelijke trend. De nog niet gerealiseerde transitie naar een meer diverse werkgelegenheid speelt hier een rol en zal dat naar verwachting in sterke mate blijven doen. Het teruglopen van de werkgelegenheid, bij een toevoeging van bedrijventerreinen (Rengers), betekent dat het aantal banen per hectare bedrijventerrein terugloopt. Een nadere analyse ontbreekt, maar dit wijst op de noodzaak van herstructurering van bedrijventerreinen. De conclusie is dat het bedrijventerreinenbeleid de afgelopen jaren niet effectief is geweest, met als kanttekening dat op regionaal niveau wel is bijgedragen aan de beschikbaarheid van bedrijventerrein. De inzet van middelen voor het bedrijventerreinenbeleid vindt voor een belangrijk deel op andere (regionale) niveaus plaats. Dat geldt onder andere voor acquisitie. De exploitatie van bedrijventerreinenbeleid is over het algemeen verliesgevend. Regionale initiatieven om te komen tot afstemming over grondprijzen met ook het oogmerk om de kwaliteit van de terreinen te verhogen, zijn daarom ook voor Hoogezand-Sappemeer van belang. Geconcludeerd kan worden dat tegenover betrekkelijk geringe resultaten lage uitgaven staan. Er zijn echter te weinig gegevens beschikbaar om een uitspraak te kunnen doen over de efficiëntie van het bedrijventerreinenbeleid. Proces Binnen de gemeentelijke organisatie is informatie aanwezig die past bij de beperkt geconcretiseerde doelstellingen van het beleid rond bedrijventerreinen. Werkelijke stuurinformatie is nauwelijks aanwezig, wat in het verlengde ligt van die beperkte doelstellingen. Voor een meer uitgewerkt bedrijventerreinbeleid, anticiperend op trends en veranderende verwachtingen, is aanzienlijk meer informatie noodzakelijk. Dit wordt door de gemeente erkend, maar ideeën in deze richting zijn (nog) niet uitgewerkt. De consequentie is dat de gemeenteraad met behulp van de beschikbare informatie op de hoogte is over wat er gebeurt rond de beschikbaarheid en uitgifte van terreinen, maar niet in staat is om werkelijk bij te sturen. De conclusie is dat er voor een krachtig bedrijventerreinenbeleid te weinig stuurinformatie beschikbaar is en de raad met de beschikbare informatie niet in staat wordt gesteld om kaders te stellen voor een krachtig bedrijventerreinenbeleid. Conclusie Het bedrijventerreinenbeleid van Hoogezand-Sappemeer is volgend, reactief. De gemeente is weliswaar niet zelf in staat rechtstreeks de macro-economie en de arbeidsmarkt te beïnvloeden en heeft te maken met een regionaal en provinciaal bepaald speelveld. Maar meer offensief geformuleerde beleidsdoelstellingen voor Hoogezand-Sappemeer zoals geformuleerd in Boegbeelden zijn óf niet doorvertaald in het bedrijventerreinbeleid óf, als ze wel doorvertaald zijn, worden niet uitgevoerd. Deze reactieve houding brengt met zich mee dat de uitgangspositie van Hoogezand-Sappemeer beter zou kunnen zijn als het beleid daadkrachtiger wordt vormgegeven en uitgevoerd. III

14 Onderzoekskader 1. Onderzoekskader 1.1 Aanleiding Dynamiek in bedrijvigheid en werkgelegenheid heeft een ruimtelijke weerslag, die van regio tot regio verschilt. Niet iedere regio heeft namelijk dezelfde mogelijkheden om in te spelen op de economische veranderingen die zich voordoen. Dit heeft te maken met de specialisatie van de bedrijven in een regio. Daarnaast bepaalt ook de kwaliteit van de regio de mogelijkheden tot succes voor het bedrijfsleven zoals onder andere ligging en bereikbaarheid, beschikbaarheid van ruimte en voldoende (gekwalificeerd) personeel. Maar ook regionale afspraken over het aanbod en de invulling van bedrijventerreinen beïnvloeden de mogelijkheden voor economische ontwikkeling. Er is een relatie, verwevenheid tussen economie en ruimte (voor bedrijvigheid). De Ommelander Rekenkamer heeft het initiatief genomen voor een onderzoek dat ingaat op deze relatie. 1.2 Doelstelling Voor de rekenkamer is het doel om op basis van onderzoek in beeld te krijgen vanuit welke visie de gemeente Hoogezand-Sappemeer zich ruimtelijk-economisch voorbereidt op de toekomst. Deze beelden en uitkomsten van het onderzoek zijn input voor de Raad en de gemeentelijke organisatie om te leren en bruikbare conclusies voor de toekomst te formuleren. De centrale vraagstelling hebben we als volgt geformuleerd: Op welke wijze heeft de gemeente Hoogezand-Sappemeer ruimtelijk-economisch beleid geformuleerd dat aansluit bij de behoefte van bedrijven; wat zijn de - ruimtelijk economische én arbeidsmarkt gerelateerde - resultaten van dit gemeentelijk beleid? Deze centrale vraag valt uiteen in de onderstaande deelvragen. Deze zijn door de Ommelander Rekenkamer geformuleerd en door ons ingedeeld naar een viertal thema s. Ruimtelijk-economisch beleid - Zijn concrete doelstellingen geformuleerd ten aanzien van het aanbod van bedrijventerreinen? En in hoeverre is dit beleid gebaseerd op een analyse van de (toekomstige) vraag van bedrijven naar vestigingsmogelijkheden in Hoogezand-Sappemeer? - Sluiten de doelstellingen van het bedrijventerreinenbeleid aan bij het plan van aanpak arbeidsmarkt ? En bij de behoefte (bestaand en toekomstig) van bedrijven? - In hoeverre is bij zowel de realisatie over de periode als bij de planvorming over de periode een afweging gemaakt tussen de voor- en nadelen van het revitaliseren van bestaande terreinen ten opzichte van het realiseren van nieuwe bedrijventerreinen? Arbeidsmarktbeleid - Wat is het beleid van de gemeente Hoogezand-Sappemeer op het gebied van het verhogen van de arbeidsparticipatie? Is daarbij voldoende onderscheid gemaakt tussen wat de gemeente zelf kan beïnvloeden en landelijk en provinciaal beleid is? 1

15 Onderzoekskader Uitvoering en resultaten - Is in de periode met de inzet van de gemeentelijke beleidsinstrumenten op een effectieve en efficiënte manier de ontwikkeling van nieuwe en bestaande bedrijven gestimuleerd en gefaciliteerd? - Welke bijdrage is hiermee geleverd aan de verbetering van de werkgelegenheid en de economische groei en welke effecten heeft dit op de lange termijn (gehad)? Proces - Is er voldoende stuurinformatie binnen de gemeente organisatie en voldoet de informatievoorziening aan de raad? Ter beantwoording van deze onderzoeksvragen is voorafgaand aan de uitvoering van het onderzoek een normenkader opgesteld, aan de hand waarvan de centrale vraag inzake de beleidsuitvoering en de hieronder liggende deelvragen op detailniveau zijn beoordeeld. Op basis van het ingevulde normenkader is beoordeeld in hoeverre het ruimtelijk-economisch beleid van de gemeente Hoogezand-Sappemeer doeltreffend en doelmatig is. Beschrijving van de aanpak en uitvoering van het onderzoek, alsmede het normenkader, is opgenomen in de bijlagen. 1.3 Leeswijzer In het volgende hoofdstuk wordt het beleidsperspectief beschreven. Aan de hand van de belangrijkste beleidsdocumenten wordt geredeneerd vanuit het normenkader - ingegaan op het ruimtelijk-economisch beleid en het arbeidsmarktbeleid. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 specifiek aandacht geschonken aan de informatievoorziening en het proces van samenwerken en informeren. Na de beleids- en procesmatige beschouwing wordt in hoofdstuk 4 gekeken naar de ontwikkeling van Hoogezand-Sappemeer voor wat betreft arbeidsmarkt en bedrijventerreinen. In dit hoofdstuk wordt een aantal statistieken gepresenteerd. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een aantal conclusies. Voor in het rapport zijn de belangrijkste bevindingen uit het onderzoek samengevat te lezen, waarbij aanvullend ook een aantal aanbevelingen worden gedaan. 2

16 Beleid 2. Beleid 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden relevante beleidsdocumenten, jaarverslagen, rapportages en programma s van gemeente Hoogezand-Sappemeer behandeld, die betrekking hebben op het algemene en specifieke beleidskader voor de uitvoering van ruimtelijk-economisch beleid en het hieraan gerelateerde arbeidsmarktbeleid. De stukken zijn gescreend op basis van de normen en toetsingscriteria die vooraf zijn vastgelegd. 2.2 Algemeen kader Beleidsprogramma Het collegeprogramma van de coalitie stamt uit 2006 en is vastgelegd in het Beleidsprogramma ; Verder bouwen aan en in een sociaal Hoogezand-Sappemeer. Er zijn drie hoofdthema s benoemd: samenleven, werk en participatie en wonen en woonomgeving. Het thema werk en participatie is relevant voor dit onderzoek. Het college wil hier het volgende bereiken: 1) werkgelegenheid actief behouden en creëren; 2) mensen aan regulier werk helpen en, waar dat niet meer kan, ze activeren om een bijdrage te leveren aan de lokale samenleving; 3) mensen met een uitkering op minimumniveau in staat stellen volwaardig deel te nemen aan de lokale samenleving. De rol van de gemeente wordt, wat betreft bedrijventerreinen beschreven als: verdere ontwikkeling van bedrijventerreinen en de invulling ervan. Bedrijventerreinenbeleid in het algemeen en de relatie met arbeidsmarktbeleid in het bijzonder komen niet specifiek aan de orde in het collegeprogramma. Andere voor het onderzoek relevante punten zijn: benutten kennis en kunde van gemeentelijke organisatie, lokale bedrijfsleven en externe deskundigen; ondersteuning van initiatieven die bijdragen aan groei en behoud van werkgelegenheid met financiële middelen; afweging maken ten aanzien van ontsluiting via breedband van burgers, bedrijven, onderwijs en zorg; invulling geven aan 1 loket voor bedrijfsleven; bedrijfsverzamelgebouw (BVG) met afdeling Sociale Zaken en ketenpartners; verbeteren toeleiding arbeidsmarkt naar bedrijfsleven door uitvoering Plan van aanpak arbeidsmarktbeleid 2006 : onder andere inzet van reïntegratiemiddelen zoals scholing en gerichte werkgeversbenadering Boegbeelden 2015 Inleiding In 2002 heeft de gemeente, na een interactief proces waarbij inwoners, ondernemers en experts zijn betrokken, Boegbeelden 2015 vastgesteld. Op hoofdlijnen wordt voor alle gemeentelijke beleidsvelden in samenhang aangegeven wat voor de toekomst belangrijk gevonden wordt en waar ze op in wil zetten. 3

17 Beleid Boegbeelden 2015 vormt het kader waarbinnen de komende jaren keuzes gemaakt moeten worden, door de gemeente, bestuurders en ambtenaren, maar ook door burgers, maatschappelijke organisaties en ondernemers. Het vormt tevens het integrale kader dat in het gemeentelijk beleid voor de diverse beleidsvelden verder zal doorwerken. Inhoud Hoogezand-Sappemeer als schragende kern Het thema Positionering in de regio: schragen en schurken geeft helderheid over welke positie Hoogezand-Sappemeer kiest in de regio en in de provincie Groningen. De relatie met de stad Groningen gaat op alle beleidsvelden een steeds belangrijker rol spelen. Concreet betekent de schragende functie dat Hoogezand-Sappemeer haar verantwoordelijkheid heeft als vestigingsplaats voor de industriële bedrijvigheid in de regio en dat ook op het gebied van de woningbouw een belangrijke bijdrage wordt geleverd. Hoogezand-Sappemeer zet daarom in op een verbinding met de stad Groningen met een hoogwaardig collectief vervoerssysteem. Omslag van werkgemeente naar woon én werkgemeente Het thema De bestaansbasis: wonen én werken geeft vooral duidelijkheid over de aard van de gemeente, een gemeente waar gewoond én gewerkt wordt. Dit in tegenstelling tot het profiel van de gemeente op dat moment, namelijk werkgemeente. Erkend wordt dat dit tot gevolg heeft dat in nieuw in te richten gebieden een duidelijke keuze moet worden gemaakt tussen wonen of bedrijvigheid. Maar op kleine schaal wordt juist een combinatie van wonen en werken gestimuleerd. Brede economische basis In Boegbeelden wordt gesteld dat de invloed van de overheid op economische ontwikkelingen steeds geringer wordt, maar dat er op het schaalniveau van de regio Groningen-Assen ten aanzien van economie en werkgelegenheid wel degelijk wat te kiezen valt. Dit wordt uitgewerkt door aan te geven dat Hoogezand-Sappemeer in dit regioverband in de eerste plaats een belangrijke bijdrage zal leveren in de vorm van herstructurering en aanleg van gemengde bedrijventerreinen voor industriële en handelsactiviteiten. Industrie blijft volgens Boegbeelden voorlopig de belangrijkste werkgever, maar ook in Hoogezand-Sappemeer zal de dienstensector (onder andere zakelijke dienstverlening, zorg) steeds belangrijker voor de lokale werkgelegenheid worden. Daarnaast heeft de gemeente het voornemen in te zetten op een toename van de werkgelegenheid in recreatie en toerisme en wil ze de tuinbouw in Sappemeer-Oost volop de gelegenheid geven om te groeien. In de nota wordt geschreven dat de gemeente zal investeren in een prettige woonomgeving, goede bereikbaarheid (fysiek en breedband) en de juist opgeleide arbeidskrachten, omdat dit belangrijke vestigingsplaatsfactoren voor bedrijven zijn, zowel voor bestaande als nieuwe bedrijven. De nabijheid van de universiteitsstad Groningen wordt als gunstig gezien, waarbij gerefereerd wordt aan de noodzaak voor bedrijven van een goede bereikbaarheid, zowel fysiek als via breedbandinternetverbindingen. Deze overwegingen leiden in de nota tot het streefbeeld dat in 2015 Hoogezand-Sappemeer een gemeente met een divers aanbod aan bedrijven is en dat volop wordt geprofiteerd van het gunstige vestigingsklimaat en de nabijheid van de ICT- en universiteitsstad Groningen. 4

18 Beleid Bedrijventerreinen Ten aanzien van het ruimtebeslag van de bedrijvigheid wordt verwacht dat, door een betere benutting van de bestaande bedrijventerreinen, invulling van de nog uit te geven terreinen, herstructurering en intensivering, in eerste instantie geen grootschalige nieuwe bedrijventerreinen nodig zijn. Mocht er in regionaal verband wel behoefte zijn aan uitbreidingen dan wordt hiervoor een passende plek gezocht. Regionale afstemming en thematisering In regionaal verband wordt afstemming en een zekere thematisering nagestreefd. Hoogezand- Sappemeer kiest daarbij voor versterking van hoogwaardige en gemengde bedrijven op haar bedrijventerreinen en het verder stimuleren en ruimte geven aan lokale werkgelegenheid in (kleinschalige) zakelijke dienstverlening, startende bedrijven, zorg, toerisme en recreatie. Tussenconclusie Hoogezand-Sappemeer wil volgens Boegbeelden een omslag maken van werkgemeente naar woonén werkgemeente. De daarbij horende kwalitatieve transitie die de gemeente wil maken in de opbouw van de werkgelegenheid van maakindustrie naar meer diverse bedrijvigheid (dienstverlening, zorg, toerisme) is voorlopig geen harde doelstelling meer, zo blijkt uit de interviews. Dat wordt door de geïnterviewden onderbouwd door te wijzen op de economische situatie ten tijde van de interviews (september 2008). Hoogezand-Sappemeer is van oudsher een industriegemeente en deze sector doet het goed op dat moment. In de gesprekken is aangegeven dat met name de, lokaal verankerde, scheepsbouw bloeit. Dit heeft belangrijke economische spinoff naar andere bedrijven. Voor elke arbeidsplaats in de scheepsbouw zijn er 1,5-2 arbeidsplaatsen bij toeleveranciers. Uit de interviews komt naar voren dat vanuit werkgelegenheidsperspectief de nadruk ligt op het behouden van de bestaande werkgelegenheid. Dit betekent een weinig voortvarende vormgeving van de voorgenomen transitie naar meer diverse bedrijvigheid en een afhankelijkheid van externe ontwikkelingen en trends. Het in de doelstelling genoemde profiteren van de nabijheid van ICT- en universiteitsstad Groningen is niet nader uitgewerkt en wordt dus passief ingevuld. Een andere keuze in Boegbeelden is herstructurering (intensivering gebruik en revitalisering) van bestaande terreinen boven ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen. Door afronding van lopende plannen en revitalisering (upgraden en herverkavelen) kan voldoende ruimte worden gecreëerd op bestaande bedrijventerreinen om toekomstige behoefte op te vangen. De bestaande bedrijventerreinen waar het om gaat, zijn schiereiland Foxhol, Hoogezand-West, Westerbroek en Sappemeer-Oost/Oud. Uit de interviews komt naar voren dat wordt erkend dat revitalisering in financiële zin wellicht minder oplevert dan de verkoop van kavels op een nieuw bedrijventerrein. De financiering van de revitalisering is dan ook nog een punt van onderzoek. Een mogelijke oplossing die is aangedragen in de gesprekken is het verhogen van de grondprijzen in regionaal verband, dus tegelijk met andere gemeenten en met uniforme grondprijsberekening. Maar de financiering hoeft in de ogen van de interviewpartners bij de gemeente geen onoverkomelijke belemmering te zijn voor realisatie van de ambitie: herstructurering van bestaande terreinen boven ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen. In regionaal verband wordt afstemming en thematisering nagestreefd. De afstemming is er in de Regiovisie Groningen-Assen 2030 met afspraken over te realiseren aantal hectares. Concreet is er voor de gemeente Hoogezand-Sappemeer tot 2020 een opgave van 30 hectare bedrijventerrein 1. Dit zal in Hoogezand-Sappemeer worden ingevuld door intensivering van gebruik van de bestaande 1 Bron: Convenant Regiovisie Groningen-Assen 2030 (2004). 5

19 Beleid terreinen (circa 5 hectare) en het realiseren van reeds geplande uitbreidingen (met name Rengerspark). Uit de interviews komt naar voren dat door de gemeente Hoogezand-Sappemeer geen belangrijke accenten worden gelegd in de sturing op invulling bedrijventerreinen (welk bedrijf op welke plek), noch zijn de bestaande bedrijventerreinen aangewezen voor thematische invulling met bedrijfsvestigingen. Op regionaal niveau zijn de criteria er wel, waarbij kantoren met een bovenlokale verzorgingsfunctie niet naar Hoogezand-Sappemeer kunnen verhuizen en aangewezen zijn op Groningen en Assen en de zeer veel ruimte vragende bedrijvigheid naar Eemsmond wordt verwezen. Wel is er sprake van milieuzonering per bedrijventerrein en wordt er gestreefd naar het ontwikkelen van een terrein met de mix van wonen-werken. Uit de gesprekken is naar voren gekomen dat mogelijk in regionaal verband afspraken worden gemaakt over te hanteren grondprijzen, opdat de gemeenten elkaar niet op grondprijs beconcurreren om nieuwe bedrijven binnen te halen 2. Via de stichting KAS (PPS-constructie, waarvan gemeente een van de zes deelnemers is) is getracht de werkgelegenheid in de tuinbouwsector te bevorderen, zoals benoemd in Boegbeelden. Dit is echter onvoldoende van de grond gekomen. Tijdens de interviews is gezegd dat dit onder andere te maken heeft met het ontbreken van actieve steun van de provincie. Belangrijke andere redenen zijn dat er een aanbodoverschot is aan glastuinbouwgebieden, anders dan een aantal jaren geleden gedacht. Bovendien ondervindt Hoogezand-Sappemeer sterke concurrentie van de populairdere Noordelijke locaties in Emmen, Berlikum en IJsselmuiden 3. De stichting KAS wordt opgeheven per 1 januari 2009 omdat zij geen nieuwe tuinbouwers kan vinden Programmabegroting 2008 Programma Economische Zaken Ten aanzien van het beoogde maatschappelijke effect van het programma Economische Zaken wordt in de Programmabegroting 2008 aangesloten bij de doelstelling uit de toekomstvisie Boegbeelden: In 2015 is Hoogezand-Sappemeer een gemeente met een divers aanbod aan bedrijven. Er wordt volop geprofiteerd van het gunstige vestigingsklimaat en de nabijheid van de ICT- en universiteitsstad Groningen. Het speerpunt van het programma dat relevant is voor dit onderzoek is het creëren van optimale randvoorwaarden voor het behouden van bestaande werkgelegenheid en het realiseren van nieuwe werkgelegenheid binnen de mogelijkheden die de gemeente daarvoor heeft. Naast de gemeentelijke rol die in het beleidsprogramma is vastgelegd, worden de volgende acties vermeld: afleggen van 50 bedrijfsbezoeken en afhandelen van 200 à 250 verzoeken om informatie; organiseren startersactiviteiten in het kader van het programma Ruimte voor ondernemen ; zorgdragen voor goed uitgeruste bedrijventerreinen met direct uitgeefbare kavels; onderzoeken mogelijkheden intensivering en revitalisering bedrijventerrein Sappemeer-Oost; het ontwikkelen van fase 3 en 4 van het bedrijvenpark Rengers; uitgifte van de resterende kavels op het schiereiland Foxhol; 1 loket voor het bedrijfsleven; uitvoering Plan van aanpak arbeidsmarktbeleid In bijlage 3 is een beknopte beschrijving van documenten behorende tot de regiovisie opgenomen. 3 De kas opmaken,

20 Beleid Programma Welzijn en Zorg Ook voor het programma Welzijn en Zorg wordt in de Programmabegroting 2008 verwezen naar de doelstelling uit de toekomstvisie Boegbeelden: In 2015 valt niemand buiten de boot, is gezondheid niet langer afhankelijk van de sociaal-economische status en doet de zorg recht aan de wensen van de zorgvrager. Jongeren voelen zich serieus genomen en informele zorgcircuits worden actief gestimuleerd en ondersteund. Het speerpunt van het programma dat relevant is voor dit onderzoek is dat de gemeente actief is bij het behouden van bestaande werkgelegenheid en in het creëren van werkgelegenheid, c.q. het behouden en vestigen van bedrijven. Naast de gemeentelijke rol die in het beleidsprogramma is vastgelegd, worden de volgende acties vermeld: uitvoering Plan van aanpak arbeidsmarktbeleid In het programma Welzijn en Zorg wordt gesteld dat het plan van aanpak zijn vruchten afwerpt. Instrumenten als Work First, reïntegratie- en participatiebanen en sociale activering worden ingezet. Het aantal mensen dat op een bijstandsuitkering is aangewezen is in 2007 gedaald van naar circa 900 in Er wordt naar gestreefd dit verder te laten dalen naar 800; in 2008 vindt modernisering van de Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw) plaats. De inzet om meer (Wsw-) geïndiceerde medewerkers buiten het Wsw-bedrijf (TRIO-bedrijven) te laten werken bij reguliere werkgevers is één van de belangrijkste taken in de moderniseringsopgave; monitoring: om een goede match te kunnen maken tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt wordt een systeem ontwikkeld om de vraagkant (markt/bedrijfsleven) in beeld te krijgen. Tussenconclusie Uit de interviews komt naar voren dat door capaciteitsproblemen de beleidsvorming rond de economische ontwikkeling in de knel is gekomen. Volgens planning zal echter in 2009 een nieuw economisch beleidsplan worden gepresenteerd. Volgens geïnterviewden bij de gemeente is het bijhouden van gegevens, zowel praktisch (contactgegevens bedrijven) als inhoudelijk (registreren meetindicatoren) achtergebleven. Gezegd is dat het bedrijfsbureau van de gemeente wordt ingezet om dit te verbeteren en dat de afdeling IT het bestand met contactgegevens gaat automatiseren en er een statistisch onderzoeker is die beleidsmonitoring vorm kan gaan geven. 2.3 Ruimtelijk-economisch beleid: doelen, instrumenten en middelen Actualisatie economische meerjarenplan; Hoogezand-Sappemeer Werkt Door! (2004) Inleiding In 1997 verscheen de beleidsnota Hoogezand-Sappemeer Werkt!, waarin het ruimtelijk sociaal economisch beleid van de gemeente is beschreven. Belangrijkste doel was een afname van de werkloosheid van 12 procent (1997) tot zo n 7 procent in Het beleid stond voor een belangrijk deel in het teken van voldoende uitgifte van bedrijventerreinen, leveren van goede kwaliteit die aansluit bij de vraag uit de markt en het uitbouwen van bestaande en aantrekken van nieuwe bedrijven. In de geactualiseerde nota 2004 wordt verder ingegaan op een aantal sociaaleconomische ontwikkelingen van dat moment. 7

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 10 december 2008. Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 10 december 2008. Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011 Aan de raad AGENDAPUNT 3 Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011 Voorstel: 1. De kaders uit het beleidsplan 'Werken werkt!' vaststellen, zijnde: a. als doelstellingen: - het bevorderen van de mogelijkheden

Nadere informatie

Stand van zaken bedrijventerreinen - uitgifte en aanbod - Regio Groningen-Assen

Stand van zaken bedrijventerreinen - uitgifte en aanbod - Regio Groningen-Assen Stand van zaken bedrijventerreinen - uitgifte en aanbod - Regio Groningen-Assen IJkmoment 1-1-2015 Versie 1.1 Regio Groningen-Assen Groningen, 26 maart 2015 Inleiding Jaarlijks stellen de deelnemers aan

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

Onderzoek bedrijventerreinenbeleid

Onderzoek bedrijventerreinenbeleid Onderzoek bedrijventerreinenbeleid Door: Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen Voor: Burgerronde Datum: 21 maart 2012 Aanleiding en doel Aanleiding: Initiatief van NVVR Kring Oost Gezamenlijk onderzoek van

Nadere informatie

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur.

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur. JJuunni i 22 Uitkomsten Ruimtebehoefteonderzoek Gemeente Etten-Leur Samenvatting De provincie Noord-Brabant en de gemeente Etten-Leur zijn een onderzoek gestart naar de meest geschikte locatie voor een

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

Convenant Vestigingscriteria Bedrijventerreinen Noord-Veluwe

Convenant Vestigingscriteria Bedrijventerreinen Noord-Veluwe Convenant Vestigingscriteria Bedrijventerreinen Noord-Veluwe Partijen, 1. De gemeenten die lid zijn van het Sociaal-Economisch Overleg Noord-Veluwe (Hattem, Heerde, Oldebroek, Elburg, Nunspeet, Harderwijk,

Nadere informatie

Ons beeld van de stand van zaken

Ons beeld van de stand van zaken Ons beeld van de stand van zaken Maart 2005 heeft de rekenkamer een onderzoek naar de begroting 2005 gepubliceerd. De aanbevelingen uit dit onderzoek (zie pagina 12) zijn in deze brief in cursief overgenomen

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek 2010

Werkgelegenheidsonderzoek 2010 2010 pr ov i nc i e g r oni ng e n Wer kgel egenhei dsonder zoek Eenanal ysevandeont wi kkel i ngen i ndewer kgel egenhei di nde pr ovi nci egr oni ngen Werkgelegenheidsonderzoek 2010 Werkgelegenheidsonderzoek

Nadere informatie

Raadsvergadering, 2 februari 2010. Voorstel aan de Raad. Onderwerp: Economisch Actie Programma

Raadsvergadering, 2 februari 2010. Voorstel aan de Raad. Onderwerp: Economisch Actie Programma Raadsvergadering, 2 februari 2010 Voorstel aan de Raad Onderwerp: Economisch Actie Programma Nr.: 369 Agendapunt: Voorbespreking & 15 Datum: 19 januari 2010 Onderdeel raadsprogramma: Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen

Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen Rekenkamercommissies Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Waterland Inleiding In de maanden mei tot en met oktober

Nadere informatie

Gemeente Woerden. onderzoek van de rekenkamercommissie Woerden naar de beheersing van de personele uitgaven. De raad besluit:

Gemeente Woerden. onderzoek van de rekenkamercommissie Woerden naar de beheersing van de personele uitgaven. De raad besluit: RAADSVOORSTEL Gemeente Woerden 10R.00158 J^y gemeente WOERDEN Agendapunt: Indiener: - Griffie Aandachtsveld portefeuillehouder: - wethouder Schreurs Contactpersoon: M. Lucassen Tel.nr.: 428619 E-mailadres:

Nadere informatie

Onderzoeksplan 2016 REKENKAMERCOMMISSIE ALKMAAR

Onderzoeksplan 2016 REKENKAMERCOMMISSIE ALKMAAR REKENKAMERCOMMISSIE ALKMAAR Inhoud 1. Inleiding...2 2. Missie...2 3. Onderzoeksthema s...2 4. en een doorkijk naar 2017...3 a. Quick scan gemeentelijke sturing op de binnenstedelijke economie...3 b. Effecten

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

STRUCTUURVISIE DEN HAAG ZUIDWEST

STRUCTUURVISIE DEN HAAG ZUIDWEST concept DECEMBER 2003 GEMEENTE DIENST STEDELIJKE ONTWIKKELING CONCEPT versie december 2003 1 Gemeente Den Haag, Dienst Stedelijke Ontwikkeling Met medewerking van: Dienst Stadsbeheer Ingenieursbureau Den

Nadere informatie

RKC s OWO. Onderzoeksplan. Armoedebeleid. April 2015. Ooststellingwerf, Weststellingwerf, Opsterland

RKC s OWO. Onderzoeksplan. Armoedebeleid. April 2015. Ooststellingwerf, Weststellingwerf, Opsterland Onderzoeksplan Armoedebeleid April 2015 Colofon De rekenkamercommissies van Ooststellingwerf en Opsterland bestaan uit drie externe leden. De rekenkamercommissie van Weststellingwerf bestaat uit drie externe

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2012. Rekenkamercommissie Raalte

JAARVERSLAG 2012. Rekenkamercommissie Raalte JAARVERSLAG 2012 Rekenkamercommissie Raalte Voorwoord. Voor u ligt het Jaarverslag 2012 van de rekenkamercommissie Raalte. Naast de wettelijke verplichting om een jaarverslag op te stellen doet de rekenkamercommissie

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Oostzaan

Rekenkamercommissie Oostzaan Rekenkamercommissie Oostzaan Jaarplan 2015 Missie Rekenkamercommissie De rekenkamer heeft de ambitie om door middel van haar onderzoeken een positieve bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het bestuur

Nadere informatie

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Datum: maart 2015 Afdeling: Samenlevingszaken In- en aanleiding Voor u ligt de startnotitie voor de aankomende beleidsnota van de gemeente

Nadere informatie

NOTITIE COLLEGES BESLUITVORMING AFSPRAKEN KWALITEIT BEDRIJVENTERREINEN REGIO GRONINGEN-ASSEN

NOTITIE COLLEGES BESLUITVORMING AFSPRAKEN KWALITEIT BEDRIJVENTERREINEN REGIO GRONINGEN-ASSEN NOTITIE COLLEGES BESLUITVORMING AFSPRAKEN KWALITEIT BEDRIJVENTERREINEN REGIO GRONINGEN-ASSEN Notitie voor: Colleges van B&W van de deelnemers aan het regionaal programma Bedrijventerreinen van de Regio

Nadere informatie

: invoering Participatiewet in Oost-Groningen

: invoering Participatiewet in Oost-Groningen Voor het kiezen van de datum voor de raadsvergadering --> Klik op het knopje ernaast om een raadsvergaderdatum te selecteren.onderstaande velden worden door tekstverwerking ingevuld!!!stuur DIT RAADSVOORSTEL

Nadere informatie

RAPPORTAGE NAZORGONDERZOEK REÏNTEGRATIEBELEID GEMEENTE MOERDIJK.

RAPPORTAGE NAZORGONDERZOEK REÏNTEGRATIEBELEID GEMEENTE MOERDIJK. RAPPORTAGE NAZORGONDERZOEK REÏNTEGRATIEBELEID GEMEENTE MOERDIJK. 1. Aanleiding: rekenkameronderzoek 2009 In 2009 heeft de Rekenkamer West-Brabant een onderzoek uitgevoerd naar het onderwerp Reïntegratiebeleid.

Nadere informatie

Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij

Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij 2004-98 Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Bestuur, Financiën

Nadere informatie

Programmasturing en Programmabegroting 2015-2018

Programmasturing en Programmabegroting 2015-2018 Programmasturing en Programmabegroting 2015-2018 Politieke markt 10 Juni Mark Oude Bennink, Ruud Molenkamp & Gijs Tiebot 1 Inhoud presentatie 1. Programmasturing? rol van de raad terugblik programmasturing

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Jaarverslag 2008

Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Jaarverslag 2008 Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Jaarverslag 2008 Maart 2009 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Verricht onderzoek in 2008 4-5 Paragraaf 1.1. Inleiding Paragraaf 1.2. Onderzoek Reserves en Voorzieningen

Nadere informatie

Wij stellen de volgende data voor de oplevering van de planning en controlproducten 2010:

Wij stellen de volgende data voor de oplevering van de planning en controlproducten 2010: Planning en controlcyclus 2010 Samenvatting In dit voorstel is de planning opgenomen van de planning- en controlproducten 2010: de jaarrekening 2009, de voorjaarsnota 2010, de kadernota 2011, de programmabegroting

Nadere informatie

Gemeente Oegstgeest. Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg. 11 maart 2015

Gemeente Oegstgeest. Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg. 11 maart 2015 Gemeente Oegstgeest Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg 11 maart 2015 DATUM 11 maart 2015 TITEL Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg OPDRACHTGEVER

Nadere informatie

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Plan van aanpak Rekenkamer Maastricht februari 2007 1 1. Achtergrond en aanleiding 1 De gemeente Maastricht wil maatschappelijke doelen bereiken.

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient, gemeente Capelle a/d IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Tegenprestatie naar Vermogen

Tegenprestatie naar Vermogen Tegenprestatie naar Vermogen Beleidsplan Tegenprestatie in het kader van de Participatiewet 2015 Hof van Twente, oktober 2014-1 - De Tegenprestatie naar Vermogen Inleiding Al vanaf 1 januari 2012 kunnen

Nadere informatie

Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen

Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen Rekenkamer Gouda - CONCEPT EN VERTROUWELIJK - Versie d.d. 12 mei 2012 Inhoudsopgave 1. Onderzoekskader schuldhulpverlening in Gouda

Nadere informatie

Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen. Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014

Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen. Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014 Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014 Inleiding BMC heeft in opdracht van de gemeente Dalfsen een marktonderzoek uitgevoerd naar de lokale behoefte

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT?

EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT? EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT? Onderzoek naar Toerisme & Recreatie in Bedum AANLEIDING VAN HET ONDERZOEK Onderwerp dat door burgers is aangedragen Veel beleidsvrijheid van de gemeente, passend in regionale

Nadere informatie

Datum: 02 juli 2013 Portefeuillehouder: De heer R. Windhouwer

Datum: 02 juli 2013 Portefeuillehouder: De heer R. Windhouwer Raadsvoorstel Raadsnummer: 2013-057 Registratiekenmerk: Onderwerp: Haalbaarheidsonderzoek Voorzieningen Nijkerkerveen - fase 2 Korte inhoud: De gemeente heeft een haalbaarheidsonderzoek laten uitvoeren

Nadere informatie

Het rapport wordt op 7 december a.s. besproken in de commissie Bestuur en Middelen.

Het rapport wordt op 7 december a.s. besproken in de commissie Bestuur en Middelen. gemeente Den Helder Kopie aan: college van b S w, commissieleden, mr. M. Frederiks La.v. de gemeenteraad van Den Helder Postbus 36 1780 AA Den Helder verzendgegevens behandeld door uw gegevens datum :

Nadere informatie

Follow up onderzoek naar minimabeleid

Follow up onderzoek naar minimabeleid Follow up onderzoek naar minimabeleid 1. Inleiding Op 20 mei 2009 is het rapport Onderzoek Minimabeleid Rekenkamercommissie Waterland verschenen. Dit rapport is in de raad van 27 oktober 2009 voor kennisgeving

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief Nr. :

Raadsinformatiebrief Nr. : Raadsinformatiebrief Nr. : Reg.nr. : 12.0001 B&W verg. : 28 februari 2012 Onderwerp: Integratieplan stichting WAO/WSW en Bureau Sociaal Raadslieden (BSR) 1) Status Deze brief, die gaat over de integratie

Nadere informatie

WZ Memo Jeugdwerkloosheidsvrije zone en middelen ESF Hart van Brabant

WZ Memo Jeugdwerkloosheidsvrije zone en middelen ESF Hart van Brabant Zaaknummer 00437599 Onderwerp WZ Memo Jeugdwerkloosheidsvrije zone en middelen ESF Hart van Brabant Collegevoorstel Inleiding In de regio Hart van Brabant speelt een aantal ontwikkelingen op het gebied

Nadere informatie

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Werklandschap Meerpaal Sport en werk centraal in Nederland Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Werklandschap Directe aansluiting op A27 Gebiedsoppervlak van 10 ha Flexibele kavelgrootte

Nadere informatie

Actieprogramma Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam. Februari 2007

Actieprogramma Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam. Februari 2007 Actieprogramma Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam Februari 2007 1. Inleiding Op 12 december 2006 is het onderzoek naar Toeristische Verblijfsaccommodaties Stadsregio Amsterdam aan

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK PROJECT VINKENSLAG, versie 4 september 2008

PLAN VAN AANPAK PROJECT VINKENSLAG, versie 4 september 2008 PLAN VAN AANPAK PROJECT VINKENSLAG, versie 4 september 2008 1. Achtergrond en aanleiding De Rekenkamer Maastricht doet onderzoek naar de doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid van het gevoerde

Nadere informatie

Werkend leren in de jeugdhulpverlening

Werkend leren in de jeugdhulpverlening Werkend leren in de jeugdhulpverlening en welzijnssector Nulmeting Samenvatting Een onderzoek in opdracht van Sectorfonds Welzijn Bernadette Holmes-Wijnker Jaap Bouwmeester B2796 Leiden, 1 oktober 2003

Nadere informatie

Concept begroting 2009

Concept begroting 2009 Concept begroting 2009 Colofon Datum/versie: april 2008 Documentnaam: concept begroting 2009 Opgesteld door: Ondersteund door: stuurgroep Regio Groningen-Assen projectbureau Regio Groningen-Assen Status:

Nadere informatie

Subsidies: lust of last? Onderzoek naar subsidieverwerving gemeente Haren

Subsidies: lust of last? Onderzoek naar subsidieverwerving gemeente Haren Subsidies: lust of last? Onderzoek naar subsidieverwerving gemeente Haren Rekenkamercommissie gemeente Haren Samenstelling: Drs. E. de Haan (voorzitter) D. Praamstra-Bos A. Schuurman T. Sieling R. Valkema

Nadere informatie

Jaarplan 2015. november 2014. Postbus 5000 4700 KA ROOSENDAAL. www.rekenkamerwestbrabant.nl

Jaarplan 2015. november 2014. Postbus 5000 4700 KA ROOSENDAAL. www.rekenkamerwestbrabant.nl november 2014 Postbus 5000 4700 KA ROOSENDAAL www.rekenkamerwestbrabant.nl 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 5 1.1. Inleiding 5 2. Samenstelling 6 2.1. Organisatie 6 2.2. Samenstelling Rekenkamer 6 3. Missie

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

PS2009MME05-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten,

PS2009MME05-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2009MME05-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 10 maart 2009 Nummer PS : PS2009MME05 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008INT233656 Portefeuillehouder : Ekkers

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder, gemeente Maassluis A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht

Nadere informatie

GEMEENTERAAD MENAMERADIEL

GEMEENTERAAD MENAMERADIEL GEMEENTERAAD MENAMERADIEL Menaam : 14 juni 2012 Portefeuillehouder : A. Dijkstra Punt : [07] Behandelend ambtenaar : Anja Buma / Gerard de Haan Doorkiesnummer : (0518) 452918 / (0518) 452964 Onderwerp

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Onderzoeksplanning 2013

Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Onderzoeksplanning 2013 Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Onderzoeksplanning 2013 Juni 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Onderzoeksonderwerpen in 2013 2.1.Onderzoek naar de effectiviteit van de re-integratieactiviteiten

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl gemeente Langedijk Urhahn Urban Design Tav. de heer S. Feenstra Laagte Kadijk 153 1O18ZD AMSTERDAM Datum 17 maart 2015 B P/PEZ/SA Afdeling/team Uw brief/nummer Inlichtingen bi1 Onderwerp Bijiage(r) De

Nadere informatie

Bestuurlijk spoorboekje planning en control 2015

Bestuurlijk spoorboekje planning en control 2015 Bestuurlijk spoorboekje planning en control Gemeente Velsen 17 december 2014 Inleiding In de Wet dualisering gemeentebestuur zijn de posities, functies en bevoegdheden van de Raad en het College formeel

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland

Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland Structuur regionale samenwerking in Regio Rivierenland Gemeenteraden Ambitiebepaling, kaderstelling en controle op hoofdlijnen van beleid Besluiten over meerjarenprogramma s speerpunten Besluiten over

Nadere informatie

Middelburg, 7 juli 2011

Middelburg, 7 juli 2011 AAN Het college van B&W van de gemeente Middelburg d.t.v. de raadsgriffier Postbus 6000 4330 LA Middelburg. Onderwerp: Wederhoor m.b.t. quick-scan onderzoek naar de WMO Geacht College, Middelburg, 7 juli

Nadere informatie

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/ 2 Wonen De gemeente telt zo n 36.000 inwoners, waarvan het overgrote deel in de twee kernen Hellendoorn en Nijverdal woont. De woningvoorraad telde in 2013 zo n 14.000 woningen (exclusief recreatiewoningen).

Nadere informatie

Zicht op succes. Onderzoek naar re-integratiebeleid Tynaarlo

Zicht op succes. Onderzoek naar re-integratiebeleid Tynaarlo Zicht op succes Onderzoek naar re-integratiebeleid Tynaarlo Bevindingen (1) Beantwoording van deelvragen: Kaderstelling 1. Welke beleidsdoelen streeft de gemeente Tynaarlo met het reintegratiebeleid na?

Nadere informatie

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven 23 juni 2015 Managementsamenvatting Status: Managementsamenvatting Datum: 23 juni 2015 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 Jaarplan 2015

Jaarverslag 2014 Jaarplan 2015 Jaarverslag 2014 Jaarplan 2015 Inhoudsopgave Jaarplan 2015... 2 1. Keuze onderzoeksonderwerpen 2015... 2 2. Geplande onderzoeken... 2 Subsidiebeleid... 2 Weerstandsvermogen... 2 Nog te kiezen onderwerp...

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

RKC ONDERZOEKSPLAN. Weststellingwerf. Toezeggingen aan burgers en bedrijven. Oktober 2015

RKC ONDERZOEKSPLAN. Weststellingwerf. Toezeggingen aan burgers en bedrijven. Oktober 2015 ONDERZOEKSPLAN Toezeggingen aan burgers en bedrijven Oktober 2015 Inhoudsopgave Inleiding... 1 Motivatie onderzoek... 1 Aanleiding... 1 Doelstelling... 2 Vraagstelling... 2 Toetsingskader... 2 Afbakening...

Nadere informatie

Voorblad agendapunt 3 Stand van zaken speerpunt Informatiemanagement

Voorblad agendapunt 3 Stand van zaken speerpunt Informatiemanagement Voorblad agendapunt 3 speerpunt Informatiemanagement Ruud vd Belt en Peter Antonis In bijgaande notitie treft u de bestuursopdracht Informatiemanagement (IM) aan. De samenleving en werkorganisaties zijn

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Overbetuwe Onderzoeksopzet Decentralisaties jeugdzorg en Wmo/AWBZ (2 D s)

Rekenkamercommissie Overbetuwe Onderzoeksopzet Decentralisaties jeugdzorg en Wmo/AWBZ (2 D s) Rekenkamercommissie Overbetuwe Onderzoeksopzet Decentralisaties jeugdzorg en Wmo/AWBZ (2 D s) 1. Aanleiding voor het onderzoek De decentralisaties van de jeugdzorg, de extramurale AWBZ-taken en taken op

Nadere informatie

Voorstel onderzoek De gemeente als goed samenwerkingsspeler voor initiatieven uit de samenleving

Voorstel onderzoek De gemeente als goed samenwerkingsspeler voor initiatieven uit de samenleving Voorstel onderzoek De gemeente als goed samenwerkingsspeler voor initiatieven uit de samenleving Achtergrond In oktober heeft een uitvraagronde plaatsgevonden waarin de fracties van de gemeenteraden van

Nadere informatie

PEILING. TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties

PEILING. TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties PEILING Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 3630196 Aan : gemeenteraad Datum : 25 november 2010 Portefeuillehouder : Wethouder G. Boeve TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties

Nadere informatie

G e m e e n t e S l u i s

G e m e e n t e S l u i s Raadsvoorstel Pag. 1 Datum vergadering 16 juli 2009 Nr. Omschrijving agendapunt Portefeuillehouder Voorstel tot het opstarten van de inspraakprocedure voor de Structuurvisie Wonen conform de gemeentelijke

Nadere informatie

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Nieuw Mathenesse, Gemeente Schiedam A. Inleiding Deze factsheet

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Versterken van de topsectoren: Life Science and Health, Ruimtevaarttechnologie, Biobased Economie

Versterken van de topsectoren: Life Science and Health, Ruimtevaarttechnologie, Biobased Economie Economische Zaken Doel Stimuleren van de regionale economie. Versterken van de topsectoren: Life Science and Health, Ruimtevaarttechnologie, Biobased Economie en de Greenports Duin- en Bollenstreek, Boskoop

Nadere informatie

Doetinchem, 2 juli 2008 ALDUS VASTSTELD 10 JULI 2008. Visie op dienstverlening

Doetinchem, 2 juli 2008 ALDUS VASTSTELD 10 JULI 2008. Visie op dienstverlening Aan de raad AGENDAPUNT 7k ALDUS VASTSTELD 10 JULI 2008 Visie op dienstverlening Voorstel: 1. Vaststellen visie op dienstverlening voor de periode 2008-2015: Wij als organisatie spelen constant in op een

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan. Aan de Waterkant 2008-2011

Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan. Aan de Waterkant 2008-2011 Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan Aan de Waterkant 2008-2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Evaluatiekader 3 1.2 Leeswijzer 3 2 Vrijwilligerswerk Oostzaan 4 2.1 De situatie toen 4 2.2 De

Nadere informatie

Onderzoeksplan. Provincies Gelderland en Overijssel en Oost NV: kwaliteit van de sturingsrelaties

Onderzoeksplan. Provincies Gelderland en Overijssel en Oost NV: kwaliteit van de sturingsrelaties Onderzoeksplan Provincies Gelderland en Overijssel en Oost NV: kwaliteit van de sturingsrelaties Onderzoeksplan Provincies Gelderland en Overijssel en Oost NV: Kwaliteit van de sturingsrelaties Rekenkamer

Nadere informatie

Bestuurlijke programmaopdrachten 2009-2010 Regio Groningen-Assen

Bestuurlijke programmaopdrachten 2009-2010 Regio Groningen-Assen Bestuurlijke programmaopdrachten - Regio Groningen-Assen stuurgroep 22 juni Bijlage 3 Bestuurlijke programmaopdrachten.doc Bestuurlijke programmaopdracht bereikbaarheid Verbetering en waarborging bereikbaarheid

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijdemeren

Rekenkamercommissie Wijdemeren Rekenkamercommissie Wijdemeren Protocol voor het uitvoeren van onderzoek 1. Opstellen onderzoeksopdracht De in het werkprogramma beschreven onderzoeksonderwerpen worden verder uitgewerkt in de vorm van

Nadere informatie

Onderzoek onder Raadsleden naar regionale samenwerking, gemeenschappelijke regelingen en herindeling

Onderzoek onder Raadsleden naar regionale samenwerking, gemeenschappelijke regelingen en herindeling Onderzoek onder Raadsleden naar regionale samenwerking, gemeenschappelijke regelingen en herindeling 13 januari 2014 Uitgevoerd door Overheid in Nederland in opdracht van Raadslid.Nu www.overheidinnederland.nl

Nadere informatie

onderzoeksopzet beheersing bijstandsvolume

onderzoeksopzet beheersing bijstandsvolume onderzoeksopzet beheersing bijstandsvolume 2 beheersing bijstandsvolume 1 inleiding aanleiding Op 4 september 2014 heeft de Rekenkamer Capelle aan den IJssel een zogenaamde stemkastsessie georganiseerd

Nadere informatie

2015-686 HERZIEN. Spelregelkader EU-cofinanciering

2015-686 HERZIEN. Spelregelkader EU-cofinanciering 2015-686 HERZIEN Spelregelkader EU-cofinanciering Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Financiën, Cultuur, Bestuur en Economie op 9 september 2015 - Provinciale Staten op 23 september 2015 - fatale

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Jaarplan 2015 Rekenkamercommissie Woerden

Jaarplan 2015 Rekenkamercommissie Woerden Jaarplan 2015 1 Jaarplan 2015 Rekenkamercommissie Woerden 1. Doel en werkwijze van de rekenkamercommissie De Rekenkamercommissie Woerden is per 1 april 2004 ingesteld door de gemeenteraad. Sinds eind 2006

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Raadsvoorstel (gewijzigd) 26 september 2013 AB13.00729 RV2013-062

Raadsvoorstel (gewijzigd) 26 september 2013 AB13.00729 RV2013-062 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel (gewijzigd) 26 september 2013 AB13.00729 RV2013-062 Gemeente Bussum Besluit nemen over advies effectmeting Inkoop en inhuur van de rekenkamercommissie

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012 Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012 Steller : J. Bosma Telefoonnummer: (0343) 565839 E-mailadres : jan.bosma@heuvelrug.nl Onderwerp : Voortgang haalbaarheidsonderzoek gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Doel: In samenwerking met maatschappelijke partners organiseren van een proces dat leidt tot een herijkte visie op Borne in 2030

Doel: In samenwerking met maatschappelijke partners organiseren van een proces dat leidt tot een herijkte visie op Borne in 2030 Projectvoorstel Projectopdracht / -voorstel Datum: 8 juli 2010 Versie: definitief t.b.v. definitiefase en ontwerpfase Pagina: 1 / 9 Soort project Extern/Lijn Projectnaam MijnBorne2030 (Herijking Toekomstvisie)

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Quick scan re-integratiebeleid Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Doetinchem, 16 december 2011 1 1. Inleiding De gemeenteraad van Doetinchem heeft op 18 december 2008 het beleidsplan

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Oostzaan

Rekenkamercommissie Oostzaan Rekenkamercommissie Oostzaan Jaarverslag 2010 Missie Rekenkamercommissie De rekenkamer heeft de ambitie om door middel van haar onderzoeken een positieve bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het bestuur

Nadere informatie

Algemene conclusie per gemeente

Algemene conclusie per gemeente Oplegnotitie bij het RSD onderzoeksrapport Deze oplegnotitie vat de belangrijkste zaken uit het RSD onderzoek samen. Deze oplegnotitie is gebaseerd op het rapport dat het onderzoeksbureau De Lokale Rekenkamer

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Status: Besluitvormend. Agendapunt: 10. Aankoop kantoorpand Rabobank te Nieuwleusen. Datum: 2 september 2014.

Raadsvoorstel. Status: Besluitvormend. Agendapunt: 10. Aankoop kantoorpand Rabobank te Nieuwleusen. Datum: 2 september 2014. Raadsvoorstel Status: Besluitvormend Agendapunt: 10 Onderwerp: Aankoop kantoorpand Rabobank te Nieuwleusen Datum: 2 september 2014 Portefeuillehouder: Decosnummer: 235 Informant: P. la Roi E. p.laroi@dalfsen.nl

Nadere informatie

Nadere toelichting Op 15 april 2010 presenteert de Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân (RKC) haar rapport inzake het grondbeleid in Achtkarspelen.

Nadere toelichting Op 15 april 2010 presenteert de Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân (RKC) haar rapport inzake het grondbeleid in Achtkarspelen. Aan de Gemeenteraad Raad Status 3 februari 2011 Besluitvormend Onderwerp Advies controlecommissie over rapport Rekenkamercommissie inzake grondbeleid Punt no. 6 Korte toelichting De controlecommissie heeft

Nadere informatie

Hoofdstructuur fusieorganisatie WML en ISD-ML

Hoofdstructuur fusieorganisatie WML en ISD-ML Hoofdstructuur fusieorganisatie WML en ISD-ML Concept 2 SG 6 februari 2012 1 1. Inleiding De ISD-ML en de WML zijn voornemens om zowel bestuurlijk als organisatorisch te fuseren. Tot dit voornemen hebben

Nadere informatie