Een punt maken van pijn!!! Praktijkgericht Onderzoek naar Pijnmanagement op de Huisartsenpost. Petra de Haan Studentnummer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een punt maken van pijn!!! Praktijkgericht Onderzoek naar Pijnmanagement op de Huisartsenpost. Petra de Haan Studentnummer 1603998"

Transcriptie

1 Een punt maken van pijn!!! Praktijkgericht Onderzoek naar Pijnmanagement op de Huisartsenpost Petra de Haan Studentnummer MANP AGZ Cohort 2011 Intensieve zorg adres Module coördinator OGO Joke Polet Begeleider Lia van Straalen Beoordelaar Joke Polet Mentor Alike Machielsen Inleverdatum Grootte 6470 woorden

2 Een punt maken van pijn!!!! Onderzoek naar Pijnmanagement op de Huisartsenpost Petra de Haan, MANP, AGZ, Intensieve Zorg Docent-begeleider: L. van Straalen Samenvatting PROBLEEM EN DOEL. Acute pijn na trauma is een belangrijke reden om hulp te zoeken in de spoedketen en wordt onderbehandeld, hetgeen heling en herstel van de patiënt kan vertragen. Dit onderzoek brengt de belemmerende en bevorderende factoren bij pijnmanagement in kaart op huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn.met als doel het vinden van best practice om pijnmanagement te verbeteren. METHODE. Mixed methods design: expertraadpleging, onderzoek naar de huidige visie op pijnmanagement van stakeholders, huisartsen en triagisten via mondelinge en schriftelijke interviews. RESULTATEN. Bij telefonische triage zijn de verschillen tussen twee triagesystemen niet groot in de manier van vragen naar pijn, wel in het registreren en het geven van adviezen. De NHG pijnrichtlijn is bij artsen bekend, in tegenstelling tot de CBO richtlijn Pijnbehandeling bij traumapatiënten in de spoedzorgketen. Huisartsen richten zich bij acute pijn na trauma primair op het stellen van een diagnose. Pijnbeoordeling wordt vaak gebaseerd op klinische observaties en eigen ervaring ingeschat; een gevalideerde pijnmeting ontbreekt. De visie op pijn verschilt per arts, zo ook opvattingen over de verantwoordelijkheid van het uitvoeren van pijnbestrijding op de huisartsenpost. BESCHOUWING EN CONCLUSIE. Er is een discrepantie in de mate waarop artsen hun kennis over pijnbestrijding inschatten enerzijds en hun handelen volgens de richtlijnen anderzijds. Artsen werken autonoom; een teamcultuur ontbreekt. De cultuur op een huisartsenpost is niet primair gefocust op het comfort van patiënten. Pijnbeoordeling wordt vaak gebaseerd op klinische observaties en eigen ervaring ingeschat zonder gebruik te maken van een gevalideerde pijnmeting. Een gedeeld perspectief op pijnbeleving en bestrijding ontbreekt; er is geen eenduidigheid over taken, verantwoordelijkheden en zienswijzen ten opzichte van pijnbestrijding. Er ontbreken faciliteiten om pijnmanagement naar behoren uit te voeren. ONTWIKKELDE BEST PRACTICE. Drieledig: scholing van triagisten, kwaliteitsborging door de verpleegkundig specialist, artsen nascholen over pijnmanagement in het kader van veiligheids- denken. Trefwoorden: pijn, pijnmanagement, huisartsenpost, verpleegkundig specialist

3 Inleiding De spoedzorg voor traumapatiënten wordt uitgevoerd in een keten van huisartsen, ambulancediensten en afdelingen van de spoedeisende hulp (SEH) in ziekenhuizen. De huisartsenpost speelt een belangrijke rol; als schakel naar de tweede lijns spoedzorg op de SEH, en als onderdeel van de spoedeisende zorg keten. De huisartsenpost is, als eerste lijns spoedzorgvoorziening, tijdens avond-, nacht- en weekenduren open zodat naast andere ingangsklachten, patiënten met voornamelijk laag urgente trauma gerelateerde klachten geholpen kunnen worden. In 2013 telt Nederland 112 huisartsenposten, welke in grootte en patiëntaantallen verschillen (Vereniging Huisartsenposten Nederland, 2013). De samenwerking in de spoedzorgketen heeft de laatste jaren een grote ontwikkeling meegemaakt (Drijver & Mout, 2011) wat onder andere heeft geresulteerd in de Nederlandse Triage Standaard (NTS) (Nederlandse Triage Standaard, 2010). Ook de landelijke CBO richtlijn Pijnbehandeling bij traumapatiënten in de spoedzorgketen (Nederlandse Vereniging voor Spoedeisende Hulp Verpleegkundigen, 2010) is een onderdeel van het ketenbrede gedachtengoed welke de kwaliteit van spoedeisende hulpverlening ten goede kan komen (Drijver & Mout, 2011). Huisartsenposten worden geconfronteerd met een stijgende zorgvraag. Door een tekort aan artsen, een hoge werkdruk op de huisartsenpost, een afnemende motivatie om buiten kantoortijden te werken en uit financiële efficiëntie worden verpleegkundig specialisten in toenemende mate ingezet. Het doel van deze relatief nieuwe groep verpleegkundigen in de eerste lijns spoedzorg is taakherschikking (Wijers, 2012). Wijers (2012) stelt dat ongeveer 80% van de zorgvragen laag complex en niet spoedeisend is, waardoor een consult bij een arts niet vereist is. Om de spoedzorg voor patiënten buiten kantooruren toegankelijk en betaalbaar te houden, kan taakherschikking met behulp van een verpleegkundig specialist een oplossing bieden. Hier wordt bij Primair Huisartsenposten middels de opleiding van twee verpleegkundig specialisten op huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn onderzoek naar gedaan. Primair Huisartsenposten is een collaboratie van negen huisartsenposten in Midden-Nederland. De huisartsenpost Woerden/-Leidsche Rijn valt onder deze samenwerking. In Tabel 1. zijn kengetallen opgenomen die inzicht geven in de omvang en de samenstelling van het team van de huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn. Item Inwonersaantal Aangesloten huisartsen 150 Waarnemende huisartsen 240 Huisartsen in opleiding (AIOS) 20 Triagisten 40 Verpleegkundig specialisten in opleiding 2 Aantal contacten in Patiënten januari-juni Trauma gerelateerde klachten Consulten op post Telefonisch advies Visites 122 Verwijzingen naar SEH -* *Gegevens zijn onbekend. Tabel 1. Statistische gegeven huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn Acute pijn na trauma is een belangrijke reden om hulp te zoeken in de spoedzorg (Cordell, Keene, Giles, Jones, & Brizendine, 2002). Uit onderzoek in de Nederlandse spoedketen (Berben, Meijs, & Van Dongen, 2008 ) blijkt dat pijn onderbehandeld wordt, wat heling en herstel van de patiënt vertraagt (Brennan, Carr, & Cousins, 2007). Op de huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn wordt de patiënt met acute pijn na trauma telefonisch te woord gestaan door een triagist. Dit contact wordt van een urgentiecode voorzien via de NTS en op geleide van urgentie volgt zonodig een consult door een huisarts of een verpleegkundig specialist. Uit observaties blijkt dat pijnmanagement achterblijft bij de CBO richtlijn Pijnbehandeling bij traumapatiënten in de spoedzorgketen (De Haan, 2013). Hiermee wordt N

4 een belangrijke schakel in de acute zorg en pijnmanagement gemist. Deze situatie wordt hieronder met een casus geïllustreerd. Casus: Een 52- jarige man komt na telefonische triage naar de huisartsenpost. Er is een half uur geleden een loden pijp van 8 kg. op zijn grote teen gevallen. De triagiste waarschuwt direct de huisarts; de man heeft pijn en de voet is bebloed. Deze constateert diverse scheurwonden en een geluxeerde nagel dig. 1. Er is telefonisch geen navraag gedaan naar pijn noch pijnstillingsadvies gegeven. De verpleegkundig specialist vraagt een pijnscore: 8 op een numerieke schaal van Na het geven 1000 mg Paracetamol wordt de man doorgestuurd naar de SEH voor een röntgenfoto en verdere behandeling. Op de digitale verwijsbrief noteert de verpleegkundig specialist handmatig de pijnscore, tijdstip van meten, tevens het tijdstip en de dosering van de gegeven pijnstilling. Naar aanleiding van ervaring zoals geschetst in bovenstaande casus is het probleem nader geanalyseerd middels retrospectief dossieronderzoek (n=95) en participerende observatie van triagisten (n=15) en huisartsen (n=5). Dit verkennende onderzoek van De Haan (2013) bracht aan het licht dat pijnmanagement op huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn achterblijft bij de verwachtingen. Uit de dossieranalyse bleek dat bij telefonische triage in drie van de 95 gesprekken ( 3,2%) een pijnscore genoteerd is door de triagisten. In 21 gesprekken (22,1%) is een medicamenteus pijnstillingsadvies en 17 keer (17,9%) een niet medicamenteus pijnstillingsadvies gegeven. Huisartsen hebben noch een pijnscore genoteerd (0%), noch pijnstilling gegeven aan de patiënt in 0% van de gevallen. Zij schreven 17 x (17,9%) een recept met pijnstilling voor en gaven 11 maal (11,6%) een niet medicamenteus pijnstillingsadvies. Totaal overzicht van triagisten en huisartsen: in 43,1 % van de dossiers is er, deels, aan pijnmanagement gedaan; variërend van advies tot recept afgeven. In geen enkel dossier is pijnstilling gegeven op de huisartsenpost. Uit de observaties bij triage werd slechts in 3% van de observaties een pijnscore afgenomen. Wel werden er pijnstillingsadviezen gegeven; medicamenteus (22%) en niet medicamenteus (18%). Tijdens de consultvoering werd door de arts geen pijnscore gevraagd, wel werd in 18% van de gevallen een medicamenteus en 11% een niet medicamenteus advies gegeven. (De Haan, 2013). Voorgaande onderzoeken (Berben et al., 2008; Gakeer, 2011) benadrukken het belang van pijnmanagement en het vroeg starten van pijnbehandeling om heling en herstel te bevorderen (Brennan et al., 2007). Zo bleek uit onderzoek van Au en Holdgate (2010) dat patiënten met een minder zwaar letsel, die met een aanhoudend niveau van matige pijn de spoedzorgketen verlieten, daarna met regelmaat een huisarts bezochten om adequate pijnstilling te krijgen. Dit impliceert dat vroegtijdige pijnbehandeling ook maatschappelijke en financiële gevolgen kan hebben. Samenvattend kan gesteld worden dat op de huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn het pijnmanagement van patiënten met acute pijn na trauma achterblijft bij geaccepteerde richtlijnen en standaarden waardoor deze patiënten groep niet die evidence based zorg krijgt die de kans op herstel vergroot. Het vervolg onderzoek richt zich op pijnmanagement in huisartsenposten met als onderzoeksomgeving de huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn. Dit onderzoek beoogt een best practice te vinden voor het verbeteren van pijnmanagement op de huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn. De beste oplossing voor dit probleem wordt vergezeld door een praktijkgericht implementatievoorstel met specifieke aandacht voor de rol van de verpleegkundig specialist bij pijnbehandeling. Theoretisch kader Pijn kan zowel acuut als chronisch zijn. Acute pijn is recent begonnen en hangt samen met letsel of andere weefselbeschadiging, zoals ontsteking (MacIntyre, 2010). Meestal is acute pijn van beperkte duur en verdwijnt deze wanneer het letsel is genezen. Chronische pijn, daarentegen, is pijn die langer dan 6 maanden duurt (Verduijn & Folmer, 2011). Uit onderzoek van MacIntyre (2010) blijkt dat chronische pijn vaak begint met acute pijn na trauma. Een studie van Brennan et al. (2007) toont het belang aan van het starten van adequate pijnstilling in een vroeg stadium om heling en herstel te bevorderen. Vroegtijdige pijnbehandeling kan voorkomen dat acute pijn verandert in chronische pijn. (MacIntyre, 2010). Pijn is op verschillende manieren gemodelleerd. Pijnmodellen kunnen helpen de complexiteit van pijn te beschrijven. Er zijn twee grote pijnmodellen in dit onderzoeksveld, te weten: het biomedisch model en het biopsychosociaal model.

5 Het Biomedisch Model De Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) Farmacotherapeutische Richtlijn Pijnbestrijding (Verduijn & Folmer, 2011) gaat uit van het biomedisch pijnmodel, welke pijn onderscheidt in nociceptieve (acute) en neuropathische (chronische) pijn (Rosenberg, Grande, & Bernstein, 2000). Acute pijn is een van de veroorzakers van een complexe stressrespons van het immuunsysteem en het neurohormonale systeem (Liu & Wu, 2008). Pijn beïnvloedt alle aspecten van het leven van een patiënt. Wanneer de pijnrespons hevig en langdurig is kan dit contraproductief worden; wondheling en algemeen herstel duren langer (Brennan et al., 2007). Ook psychologische veranderingen zoals bijvoorbeeld verhoogde angst, slapeloosheid of onvermogen tot nadenken of communiceren en een verlaging van de pijngrens voor toekomstige pijnlijke ervaringen kunnen optreden (MacIntyre, 2010). Het Biopsychosociaal Pijnmodel Het biopsychosociaal pijnmodel (Loeser, 1982) gaat uit van prikkels als oorzaak van pijn. Een pijnprikkel gelijk aan de nociceptieve pijn uit het biomedisch model wordt door het zenuwstelsel naar de hersenen gestuurd. Deze prikkel wordt vervolgens door de hersenen herkend als pijn, wat de zogenaamde pijnsensatie heet. Zo ontstaat de pijngewaarwording. Zodra de hersenen bewust zijn van de pijn, wordt de pijn pas ervaren. Deze pijnbeleving zet aan tot observeerbaar pijngedrag. Hierbij valt te denken aan verbale expressie, lichaamshouding en verminderde activiteiten. Individuele eigenschappen, zoals cognitie en emotie, beïnvloeden de pijnsensatie, wat op zijn beurt resulteert in de subjectieve ervaring; de pijnbeleving (Loeser, 1982). McCaffery en Beebe (1989) stellen dat pijn is, wat de persoon die de pijn ervaart, zegt dat het is en pijn bestaat wanneer de persoon die de pijn ervaart, zegt dat deze bestaat. Wanneer in het licht van deze verpleegkundige visie op pijn de patiënt na een ongeval bezien wordt, kan gesteld worden dat elk trauma, groot of klein, onverwachts komt en het leven van het slachtoffer drastisch verandert. Verwondingen van een trauma gaan daardoor vaak gepaard met angst en stress, welke de pijnintensiteit verhogen (Chapman, Tuckett, & Song, 2008) en een pijnervaring kunnen veroorzaken. Deze pijnervaring is subjectief, dus de duur en de intensiviteit van de pijnervaring staan niet altijd in evenredige verhouding met de mate van weefselbeschadiging. Hoewel zorgverleners op de hoogte zijn van de subjectiviteit van pijnbeleving, zorgen onvoldoende scholing over behandeling en beoordeling van pijn voor een miscommunicatie en inadequate behandeling van pijn. Ook culturele beschouwingen kunnen het denken over en behandelen van pijn al dan niet onbewust beïnvloeden (Berben, Schoonhoven, & Vloet, 2011). Concluderend kan gesteld worden dat deze pijnmodellen en visies per individu verschillen. Dit vraagt dan ook om individuele pijnbehandeling met interventies die gericht zijn op meerdere dimensies, waarbij eenduidigheid en samenwerking belangrijke schakels vormen. Passend pijnmanagement is hierbij van groot belang. Vraagstelling Het huidige onderzoek richt zich zodoende op de vraag: Onderzoeksvraag: Wat is de best practice om pijnmanagement op huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn te verbeteren? Drie subvragen zijn opgesteld om bovenstaande onderzoeksvraag te beantwoorden. Wat is de visie op pijnmanagement op huisartsenposten van stakeholders en experts? Welke kennis en opvattingen hebben huisartsen over acute pijn na trauma en wat is het effect daarvan op hun handelen? Wat is het effect van het gebruikte triagesysteem op pijnmanagement? Methode Voor dit ontwerpgericht onderzoek zijn verschillende onderzoeksmethoden gekozen (mixed methods design). Het betreft expertraadpleging en onderzoek naar de huidige visie op pijnmanagement van stakeholders, huisartsen en triagisten, via mondelinge en schriftelijke interviews. Deze worden achtereenvolgens per subvraag besproken.

6 Visie op pijnmanagement van experts Om zicht te krijgen op de stand van zaken op het gebied van pijnmanagement op de huisartsenpost zijn vijf experts geraadpleegd. De experts zijn geselecteerd op grond van publicaties en specifieke expertise rondom pijn en eerste lijns spoedzorg. Zo heeft er een interview met een senior onderzoeker IQ Healthcare, Nijmegen, projectleider van onderzoek naar kwaliteit en veiligheid op huisartsenposten, plaats gevonden. Tevens is een wetenschappelijk opgeleid verpleegkundige, coördinator Research Group Acute Zorgregio Oost (Health Valley Netherlands, 2013) geïnterviewd. De Research Group Acute Zorgregio is een netwerk van zorgpartijen in de regio, dat zich bezighoudt met spoedeisende medische hulp. Daarnaast behoorde één van de grondleggers van het project NTS tot de groep geïnterviewde experts. Tenslotte zijn twee kwaliteitscoördinatoren van het Stafbureau Primair met aandachtsgebied Kwaliteit en Protocollen gevraagd naar hun visie op pijnmanagement op de huisartsenpost. Aan de hand van drie open vragen, die elke expert heeft beantwoord, zijn de onderwerpen bepaald voor de vragenlijsten voor de schriftelijke en mondeling enquêtes. Om een beeld te vormen van de visie op pijnmanagement van stakeholders, zijn vijf huisartsen die aangesloten zijn bij de huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn mondelinge geïnterviewd. Drie huisartsen met langere werkervaring en twee huisartsen in opleiding, zijn aan de hand van een semigestructureerde vragenlijsten gevraagd naar hun bevindingen van pijnmanagement op de huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn. Het interview focuste zich voornamelijk op attitude en visie, faciliteiten, continuïteit, prioriteit en verantwoordelijkheid. Deze onderwerpen zijn gebaseerd op de voorafgaande expertraadpleging en zijn gevalideerd door de coördinator Acute Zorgregio Oost. Op de uitkomsten van de gehouden interviews is een explorerende analyse toegepast zoals beschreven in Boeije (2005). Kennis en opvattingen van huisartsen over pijnmanagement en het effect op hun handelen De kennis en opvattingen van huisartsen ten aanzien van acute pijn bij trauma en het effect daarvan op hun handelen op de huisartsenpost is gemeten middels een vragenlijst. De vragenlijst bestaat uit 50 vragen en is een afgeleide van de vragenlijst die de Acute Zorgregio Oost in Nijmegen heeft gepubliceerd in een huidig lopend onderzoek in drie regio s naar pijnbehandeling bij traumapatiënten in de spoedzorgketen. Na aanpassing is de vragenlijst gevalideerd door de coördinator van bovengenoemde Zorgregio. De vragenlijst bestaat uit dichotome, numerieke vragen om variabelen te meten en open vragen. De vragenlijst is in maart 2013 digitaal verspreid over alle adressen van aangesloten huisartsen bij huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn ( N=410). Deelname aan het onderzoek was geheel anoniem. Ter verhoging van de respons is éénmaal een reminder verstuurd. De vragenlijst is ingevuld door huisartsen, waarnemend huisartsen en huisartsen in opleiding, die aan huisarstenpost Woerden/Leidsche Rijn verbonden zijn. De kwantitatieve uitkomsten van de vragenlijsten zijn geanalyseerd met behulp van SPSS Statistics 20. De kwalitatieve informatie is geordend aan de hand van vier van de vijf begrippen, die adequate pijnbestrijding in de spoedzorg beïnvloeden, zoals blijkt uit onderzoek (American College of Surgeons, 1997). Dit zijn achtereenvolgens kennis, attitude, professionele communicatie en organisatorische aspecten. Effect van het triagesysteem op pijnmanagement Het effect van het gebruikte triagesysteem op pijnmanagement is gemeten middels een vragenlijst. De vragenlijst is samengesteld aan de hand van de NTS en is gevalideerd door de teamleider van de huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn. De vragenlijst besloeg tien vragen met een vijf-punts Likertschaal (nooit, bijna nooit, 50 % van de gevallen, bijna altijd, altijd). Deelname aan het onderzoek was geheel anoniem. De vragenlijst over het effect van het triagesysteem is in februari-maart 2013 digitaal verspreid onder gecertificeerde triagisten van de huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn (N= 40) en de huisartsenpost Utrecht (N=29). Op eerstgenoemde post wordt triage verricht via de NTS- Triagewijzer (Drijver & Mout, 2011). Op laatstgenoemde post wordt met een digitale versie van de NTS gewerkt, waardoor eventuele verschillen in pijnanamnese en registratie vastgesteld kunnen worden. Er is voor beide posten gebruik gemaakt van een identieke vragenlijst. Er is éénmaal een reminder verstuurd om de respons te verhogen. De uitkomsten van de vragenlijsten zijn geanalyseerd met SPSS Statistics 2.0. Antwoorden op de vragen worden gerapporteerd als gemiddelden met standaarddeviatie. Verschillen tussen de twee groepen

7 triagisten zijn geanalyseerd met behulp van de Mann-Whitney U-test. Resultaten De resultaten van dit onderzoek worden achtereenvolgens per subvraag besproken. Visie op pijnmanagement van stakeholders en experts Middels een expertraadpleging werd de visie op pijnmanagement op huisartsenposten in kaart gebracht. Uit deze interviews met de vijf experts op gebied van pijnmanagement in de eerste lijn kwam naar voren dat er een kennisachterstand is van de eerste lijn ten opzichte van de tweede lijn op drie punten: methodisch (ABCD) denken en handelen, traumatologie en pijnmanagement bij acute pijn. Artsen zijn primair opgeleid en gericht op het stellen van een diagnose. Therapeutisch handelen, waar pijnstilling onder valt, komt na het stellen van de diagnose. Voorts speelt de hoge werkdruk op een huisartsenpost in combinatie met een onbekende patiëntenpopulatie een rol bij het omgaan met pijn. Artsen werken autonoom en ervaren naast een hoge werkdruk, ook daar waar het bijblijven van vakliteratuur en nieuwe richtlijnen betreft. De visie op pijn verschilt per arts, zoals blijkt als de resultaten van de expertraadpleging en vragenlijsten worden vergeleken. Er bestaan cultuurgebonden inzichten en aannames die moeilijk om te buigen zijn. Het methodisch werken komt nu langzamerhand de eerste lijns gezondheidszorg binnen door stages van huisartsen in opleiding op een SEH. Uit de interviews met de kwaliteitscoördinatoren kwam naar voren dat huisartsen niet in loondienst zijn bij Primair, autonoom werken en er geen directe controle op de consultvoering is. Daarnaast maakt het grote aantal betrokken huisartsen dat er geen teamcultuur is. Primair zorgt voor een organisatorische, echter geen inhoudelijke aansturing (Primair Huisartsenposten, 2012). Primair-breed bestaat geen pijnprotocol; artsen werken op de huisartsenpost volgens de NHG richtlijn Pijnbestrijding zoals ze in hun dagelijkse praktijk doen. Binnen de kwaliteits- en veiligheidscommisissies van Primair heeft patiëntveiligheid een hoge prioriteit. Het afnemen van een pijnanamnese met het registeren van een pijnscore past in dit veiligheids-denken. Dit gedachtegoed wordt middels nieuwsbrieven met lessen uit incidentmeldingen onder de aandacht van de medewerkers van Primair gebracht. Naast de interviews met experts zijn er ook interviews afgenomen bij stakeholders. Het doel van deze interviews met huisartsen (N=3) en huisartsen in opleiding (N=2) was het naar voren brengen van de visie van huisartsen op pijnmanagement en het effect van hun visie op hun handelen. Wat kennis en attitude betreft, kwam sterk naar voren dat de diagnose stellen belangrijker is dan de aandacht voor pijn. Zo vertelt een respondent dat artsen zich richten op het stellen van een diagnose, omdat 80% van studie daarop is gericht. Een andere huisarts stelde: Pijn hoort bij het leven: de frequente discrepantie tussen letsel en aangegeven pijn (het gevoel dat patiënt door veel pijn aan te geven hun komst naar de huisartsenpost vergoelijken) en niet alle pijn behoeft pijnstilling. Pijnstillen bij acute pijn na trauma heeft geen prioriteit, wijzen deze resultaten uit. Zo vertelt een respondent dat pijnstilling valt onder therapeutisch handelen; Na het lichamelijk onderzoek stel ik als eerste de diagnose, pas daarna komt de rest. Qua professionele communicatie, zijn de opvattingen over de verantwoordelijkheid van pijnmanagement uiteenlopend. Waar de verantwoordelijkheid ligt, wordt grotendeels beïnvloed door de persoonlijke visie van de huisarts. Waar de ene respondent aangeeft dat het de eigen verantwoordelijkheid van de patiënt is ( Patiënten worden teveel vertroeteld op de huisartsenpost. ), stelt de andere respondent dat vragen naar de pijnscore nuttig is ( Het zou een gedeelde verantwoordelijkheid moeten zijn op de huisartsenpost. ). Een andere respondent vertelt: Huisartsen staan ervoor open. Een huisarts zit in feite tussen de cure en de care in. Ook blijkt uit de interview naar de organisatorische aspecten dat naast de hoge werkdruk die ervaren wordt, de afwezigheid van faciliteiten oorzaken zijn waardoor pijnmanagement niet wordt uitgevoerd. Als afwezigheid van faciliteiten noemen respondenten de beschikbaarheid van Paracetamol, plastic bekers op de spreekkamers of de juiste verbandmaterialen. De interviews brengen tevens naar voren dat continuïteit ontbreekt. Respondenten zijn zich in mindere mate bewust van de logistieke lijn in de spoedketen. Ze denken in het hier en nu en zijn niet bezig met het vervolg op SEH of ontslag van de patiënt. Zo benoemt één van de respondenten: Vragen naar een pijnscore zit niet in de cultuur van een huisarts: ik ben nog niet zo bekend met het verhelpen van acute pijn na trauma. Een moeilijk te veranderen inzicht is deze vaker gehoorde quote: De specialisten in de tweede lijn zijn er niet blij mee als ik al pijnstilling geef.. Desalniettemin is er een positieve ontwikkeling waar te nemen. Huisartsen in opleiding hebben door hun opleiding en stage op een SEH meer inzicht in de continuïteit van de

8 spoedzorgketen. Dit resulteert echter niet in de overdracht van de pijnscore. Respondenten zijn zich bewust te zijn van hun rol in de spoedketen, maar in mindere mate in het belang van de pijnscore tijdens de overdracht naar de SEH. Kennis en opvattingen van huisartsen over pijnmanagement en het effect op hun handelen De respons op de digitaal verzonden vragenlijst is 18% (N=74). Van de respondenten is 68% vrouw, de gemiddelde werkervaring is 11,2 jaar (M=11.25, SD=9.91). Van deze groep geeft 95% aan de NHG pijnrichtlijn te gebruiken, maar 90% is onbekend met de CBO richtlijn Pijn na trauma (Nederlandse Vereniging voor Spoedeisende Hulp Verpleegkundigen, 2010). Middels zelfevaluatie geeft 61% aan nooit een pijnscore te gebruiken en 39% zegt dit éénmalig tijdens een consult te doen. Antwoorden op de vragen worden gerapporteerd als gemiddelden (M) met standaarddeviatie (SD). Item M SD Min. Max. Kennis met betrekking tot acute pijn na trauma 1. Ik bezit voldoende kennis over factoren pijnbeleving Ik ben goed op de hoogte van nieuwste ontwikkelingen pijnmanagement Ik ben goed op de hoogte van psychische en lichamelijke gevolgen van onvoldoende pijnbehandeling Attitude 4. Ik vind het belangrijker mijn eigen ervaring te gebruiken in plaats van een richtlijn ver pijnbestrijding 5. Ik ben er voor de cure en niet voor de care Het standaard gebruik van paracetamol bij acute pijn vind ik slecht-goed Het standaard gebruik van paracetamol bij acute pijn vind ik veiligonveilig Het standaard gebruik van paracetamol bij acute pijn vind ik onnodignodig Bij de dienstverlening op de HAP is er veel aandacht voor pijn Het oordeel van de patiënt is belangrijke factor om behandeling bij te stellen Professionele communicatie 11. Een duidelijke overdracht over pijnbehandeling tussen disciplines op HAP is noodzakelijk 12. Het meten van pijn via een pijnscore is belangrijk bij triage Het registreren van de pijnscore in Call manager is belangrijk Het registreren van adviezen en gegeven pijnverlichtende medicatie is belangrijk 15. Het registreren van adviezen en gegeven pijnverlichtende interventies is belangrijk 16. Het meten van pijn na pijnverlichtende interventies is belangrijk De pijnscore wordt genoemd bij de overdracht naar de SEH Organisatorische aspecten 18. Het belang van vastleggen van afspraken over samenwerking tussen verschillende disciplines in spoedzorg met betrekking tot pijnmanagement 19. Het nut van vastleggen van afspraken over samenwerking tussen verschillende disciplines in spoedzorg met betrekking tot pijnmanagement Het is terecht dat een patiënt op basis van pijn hoger getrieerd wordt Tabel 2. Zelfevaluaties van huisartsen met betrekking tot acute pijn na trauma (N=74) Tabel 2. laat zien dat er over het algemeen positief gescoord wordt; respondenten geven aan dat ze ook care leveren en niet alleen cure. (M=2.12, SD=.95) Zij varen voor een belangrijk deel op richtlijnen (M=2.89, SD=.86) en schatten hun kennisniveau over pijn en pijnbehandeling redelijk hoog in (M=3.90, SD=.60). Het standaard gebruik van Paracetamol bij acute pijn kent een hoog gemiddelde (M=4.08), hetgeen betekent dat de respondenten hier positief tegenover staan. Echter, de standaarddeviatie is eveneens hoog (SD=1.04) in vergelijking met de andere vragen. Dit houdt in dat de meningen over het standaard gebruik van Paracetamol duidelijk verschillen. De mening over de veiligheid van het gebruik is meer unaniem (M=4.35, SD=.84). Hoog is het belang dat gehecht wordt aan de registratie van adviezen en gegeven medicatie (M=4.51, SD=.69) en in mindere mate aan het registreren van de pijnscore (M=3.58, SD=.74). Het benoemen van de pijnscore bij de overdracht naar de SEH kent een nog lagere gemiddelde uitkomst (M=3.14), maar uit een standaarddeviatie van SD=1.13 blijkt dat ook hier de meningen verdeeld zijn. Het belang van een professionele overdracht tussen disciplines op de huisartsenpost en SEH wordt wel gezien (M=3.91, SD=.89). Het belang en het nut van

9 het vastleggen van afspraken over samenwerking tussen disciplines in de spoedzorg met betrekking tot pijnmanagement laat gemiddelden zien van M=3.65 en M=3.77 met een nagenoeg zelfde standaardafwijking SD=.84 en SD=.82. Ook de gemiddelde uitkomst van terecht urgentieverhoging op basis van pijn (M=3.84, SD=.81) kan een positieve opmaat zijn tot verandering. Effect van het triagesysteem op pijnmanagement Het aantal respondenten bedraagt N=69. Op huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn is de het responspercentage 50% (N=20), in Utrecht 42% (N=16). Verschillen tussen de triagisten van huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn en huisartsenpost Utrecht zijn onderzocht aan de hand van de tien items in Tabel 3. Item Woerden/Leidsche Rijn Utrecht M SD Min. Max. M SD Min. Max. 1. Navraag naar pijn bij iedere patiënt na trauma < 48 uur 2. Gebruik pijnscore of NTS gedragsschaal bij uitvragen pijnvragen 3. Noteren pijnscore in CM bij iedere patiënt na trauma < 48 uur 4. Geven medicamenteus advies (PCM) bij pijnscore > 4 bij consult U3/U4 5. Geven niet medicamenteus advies bij pijnscore > 4 bij consult U3/U4 6. Geven medicamenteus advies (PCM) bij pijnscore > 4 bij zelfzorgadvies U5 7. Geven niet medicamenteus advies bij pijnscore > 4 bij zelfzorgadvies U5 8. Geven informatie en 4, angst/stressreductie bij pijn bij iedere patiënt na trauma< 48 uur 9. Registeren adviezen medicamenteus en niet medicamenteus in CM 10. Gebruik gespreksmodel met pijnanamnese als vast onderdeel Tabel 3. Zelfevaluaties van triagisten met betrekking tot pijnmanagement bij acute pijn na trauma (N=20 voor Woerden; N=16 voor Utrecht) De analyse van de resultaten van huisartsenpost Woerden/Leidsche Rijn (N=20) en huisartsenpost Utrecht (N=16) laten geen grote verschillen zien (Tabel 3). Navraag naar pijn wordt bij iedere patiënt na trauma in vrijwel gelijke mate gedaan (M=4.35, SD=4.50). In Utrecht wordt vaker de pijnscore gebruikt (M=4.00, SD=1.15) en geregistreerd (M=3.94, SD=1.00) vergeleken met Woerden/Leidsche Rijn (M=3.15, SD=.86; M=3.25, SD=.97). Deze laatstgenoemde post heeft gemiddeld genomen hogere gemiddelden met lagere standaardafwijkingen voor de medicamenteuze en niet medicamenteuze adviezen items 4 t/m 7 in Tabel 3. Dit geldt voor zowel patiënten die voor een consult naar de post komen als bij patiënten met een zelfzorgadvies. Het registeren van deze juist genoemde adviezen gebeurt vaker op huisartsenpost Utrecht (M=4.75, SD=.45) dan in Woerden/Leidsche Rijn (M=4.40, SD=.60). De respondenten in Utrecht geven met een gemiddelde aan een gespreksmodel te hanteren waarin een pijnanamnese een vast onderdeel is (M=4.44, SD=.51). In Woerden/Leidsche Rijn is dit in mindere mate het geval (M=3.35, SD=.99). Het geven van informatie en stress reductie scoort in Woerden/Leidsche Rijn hoog (M=4.20, SD=.50) vergeleken met Utrecht (M=3.30, SD=.99). Conclusie Er is een discrepantie te zien in de mate waarop de responderende artsen hun kennis over pijnbestrijding inschatten enerzijds en hun handelen volgens de richtlijnen anderzijds. De NHG pijnrichtlijn is algemeen bekend, maar de CBO richtlijn Pijnbehandeling bij traumapatiënten in de spoedzorgketen is nagenoeg onbekend. Huisartsen richten zich bij acute pijn na trauma primair op het stellen van een diagnose; pijnbestrijding valt voor hen onder therapeutisch handelen. Het afnemen en registreren van een pijnscore wordt van minder belang geacht dan het registreren van gegeven adviezen en medicatie. De visie op pijn verschilt per arts, zo ook opvattingen over de verantwoordelijkheid van het uitvoeren van pijnbestrijding op de huisartsenpost. Het feit dat artsen hier autonoom werken en het feit

Chapter 10. Samenvatting

Chapter 10. Samenvatting 1 Chapter 10 Samenvatting 2 INLEIDING Adequate pijnbehandeling voor traumapatiënten is een complex probleem in de (prehospitale) spoedzorg. Met dit proefschrift willen we inzicht geven in de vroegtijdige,

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt

Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt Amsterdam, Januari 2015 Inleiding De afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in vroege herkenning en behandeling van

Nadere informatie

ZEKERHEID EN PERSPECTIEF

ZEKERHEID EN PERSPECTIEF ZEKERHEID EN PERSPECTIEF Toekomstvisie Huisartsenposten 2011-2015 Voor de patiënt die buiten de reguliere praktijktijden acuut zorg nodig heeft is de huisartsenpost bereikbaar en beschikbaar. Daarnaast

Nadere informatie

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Diabetische polyneuropathie 1. Distale symmetrische polyneuropathie Uitval van een combinatie van sensore,

Nadere informatie

Welkom op de Spoed Eisende Hulp (SEH)

Welkom op de Spoed Eisende Hulp (SEH) Welkom op de Spoed Eisende Hulp (SEH) Welkom op de afdeling Spoed Eisende Hulp (SEH) van het St. Anna Ziekenhuis. Op deze afdeling zien we dagelijks dertig tot veertig patiënten. Een deel van deze patiënten

Nadere informatie

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER)

STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) STAPPENPLAN BIJ HET MODEL STUURYSTEEM DECUBITUS (PROJECT DECUBITUSZORG IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK; DOOR STUREN STEEDS BETER) Juni 2004 INLEIDING Voor u ligt een stappenplan dat gebaseerd is op de CBO-richtlijn

Nadere informatie

NHG/LHV-Standpunt. Het elektronisch huisartsendossier (H-EPD) Gelukkig staat alles in mijn dossier, dokter. standpunt

NHG/LHV-Standpunt. Het elektronisch huisartsendossier (H-EPD) Gelukkig staat alles in mijn dossier, dokter. standpunt NHG/LHV-Standpunt Het elektronisch huisartsendossier (H-EPD) Gelukkig staat alles in mijn dossier, dokter standpunt Continuïteit van zorg vergt continuïteit van gegevensbeheer Mevrouw De Waal, 60 jaar,

Nadere informatie

CVA / TIA. Dr. Wim Verstappen, huisarts, medisch manager HOV

CVA / TIA. Dr. Wim Verstappen, huisarts, medisch manager HOV CVA / TIA Dr. Wim Verstappen, huisarts, medisch manager HOV Casus I Patiënt, man, 79 jr. Bellen om 15.00u Vanmorgen periode alles uit de hand laten vallen Traag Van de trap gevallen. Bloedende hoofdwond

Nadere informatie

Goed pijnmanagement op de SEH, belangrijk voor zowel acute als chronische pijn!

Goed pijnmanagement op de SEH, belangrijk voor zowel acute als chronische pijn! Goed pijnmanagement op de SEH, belangrijk voor zowel acute als chronische pijn! Jorien Pierik -Minisymposium pijnbestrijding van A tot Z- 1 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Palliatieve Pijnbestrijding regio s-hertogenbosch /Bommelerwaard. Ambitie Jeroen Bosch Ziekenhuis. Patiëntveiligheid

Palliatieve Pijnbestrijding regio s-hertogenbosch /Bommelerwaard. Ambitie Jeroen Bosch Ziekenhuis. Patiëntveiligheid Palliatieve Pijnbestrijding regio s-hertogenbosch /Bommelerwaard Sylvia Verhage Verpleegkundig specialist oncologie / projectleider Pijn & Palliatieve zorg / consulent Consultatieteam Noord-West Brabant

Nadere informatie

PIJN BIJ TRAUMA GIDS VOOR PIJNBESTRIJDING IN DE SPOEDZORG SIVERA BERBEN LISETTE SCHOONHOVEN LILIAN VLOET

PIJN BIJ TRAUMA GIDS VOOR PIJNBESTRIJDING IN DE SPOEDZORG SIVERA BERBEN LISETTE SCHOONHOVEN LILIAN VLOET PIJN BIJ TRAUMA GIDS VOOR PIJNBESTRIJDING IN DE SPOEDZORG SIVERA BERBEN LISETTE SCHOONHOVEN LILIAN VLOET PIJN BIJ TRAUMA PIJN BIJ TRAUMA GIDS VOOR PIJNBESTRIJDING IN DE SPOEDZORG SIVERA BERBEN LISETTE

Nadere informatie

Lagerhuisdebat spoedzorg shertogenbosch. keuzestress in de spoedzorg 26 september en 3 oktober 2014 gespreksleiders Paul Jorna en Marian Frijters

Lagerhuisdebat spoedzorg shertogenbosch. keuzestress in de spoedzorg 26 september en 3 oktober 2014 gespreksleiders Paul Jorna en Marian Frijters Lagerhuisdebat spoedzorg shertogenbosch keuzestress in de spoedzorg 26 september en 3 oktober 2014 gespreksleiders Paul Jorna en Marian Frijters Toelichting werkwijze; Landelijke ontwikkelingen Visie en

Nadere informatie

PIJN BIJ KINDEREN VOORLICHTING VOOR OUDERS/VERZORGERS

PIJN BIJ KINDEREN VOORLICHTING VOOR OUDERS/VERZORGERS PIJN BIJ KINDEREN VOORLICHTING VOOR OUDERS/VERZORGERS 17803 Inleiding Uw kind is opgenomen op de kinderafdeling. Tijdens het verblijf in het ziekenhuis kan uw kind pijn ervaren, als gevolg van de aandoening,

Nadere informatie

DE HUISARTSENPOST. Armslag voor een goed eerstelijns loket

DE HUISARTSENPOST. Armslag voor een goed eerstelijns loket DE HUISARTSENPOST Armslag voor een goed eerstelijns loket De acute zorg in Nederland is volop in ontwikkeling. Gewerkt wordt aan het vormen van een effectieve en aaneengesloten keten voor acute zorg. Beschikbaarheid,

Nadere informatie

Samenvatting. Welk type zorg is PDL?

Samenvatting. Welk type zorg is PDL? Samenvatting In dit proefschrift is de zorgverlening volgens Passiviteiten Dagelijks Leven (PDL) beschreven. PDL wordt in toenemende mate toegepast in de Nederlandse en Vlaamse ouderenzorg en men ervaart

Nadere informatie

Regionale samenwerking in de triage in de acute (huisartsen)zorg

Regionale samenwerking in de triage in de acute (huisartsen)zorg Regionale samenwerking in de triage in de acute (huisartsen)zorg Symposium Samen in de acute zorg 2016 14 maart 2016 Inhoud presentatie: Visie op spoed (huisartsen)zorg tijdens ANW-uren Dokterswacht Friesland

Nadere informatie

Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg

Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg Een beschrijvend/ evaluatief onderzoek naar de samenwerking en communicatie tussen huisartsen en specialisten binnen de anderhalvelijnszorg ZIO,

Nadere informatie

Afdeling Spoedeisende hulp (SEH) B54

Afdeling Spoedeisende hulp (SEH) B54 Afdeling Spoedeisende hulp (SEH) B54 Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) van het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis in Nijmegen. Per jaar melden zich 28.000 mensen op de SEH voor een medische behandeling,

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Depressie en verzuim Ongeveer 15% van de Nederlandse bevolking krijgt eens in zijn of haar leven een depressie. Het hebben van een depressie beïnvloedt het leven

Nadere informatie

Landelijk Opleidingscompetentieprofiel. Master Physician Assistant

Landelijk Opleidingscompetentieprofiel. Master Physician Assistant Landelijk Opleidingscompetentieprofiel Master Physician Assistant Dit Landelijk Opleidingscompetentieprofiel van de Physician Assistant is tot stand gekomen door samenwerking tussen de 5 PA opleidingen

Nadere informatie

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews.

Resultaten interviews met patiënten Vervolgens wordt een korte samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten uit de gelabelde interviews. Onderzoek nazorg afdeling gynaecologie UMCG (samenvatting) Jacelyn de Boer, Anniek Dik & Karin Knol Studenten HBO-Verpleegkunde aan de Hanze Hogeschool Groningen Jaar 2011/2012 Resultaten Literatuuronderzoek

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg De Verpleegkundig Specialist: De invloed op zorgpraktijken, kwaliteit en kosten van zorg in Nederland Iris Wallenburg, Antoinette de Bont,

Nadere informatie

Visie NVSHA op Rapport. Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Medisch-specialistische zorg in 20/20

Visie NVSHA op Rapport. Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Medisch-specialistische zorg in 20/20 Visie NVSHA op Rapport Raad voor de Volksgezondheid en Zorg Medisch-specialistische zorg in 20/20 Oktober 2011 Inleiding Eind oktober 2011 is de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) met het rapport

Nadere informatie

OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE

OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE OPLEIDING INTENSIVE CARE VERPLEEGKUNDIGE 1. Deskundigheidsgebied van de intensive care verpleegkundige blad 2 van 11 2. Eindtermen voor de opleiding intensive care verpleegkundige blad 6 van 11 LRVV Deel

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

14 april 2016 Dr. M. Burin

14 april 2016 Dr. M. Burin 14 april 2016 Dr. M. Burin https://www.youtube.com/watch?v=9pfdtcl jezo https://www.youtube.com/watch?v=xakocii LlwY Ondergediagnosticeerd Onderbehandeld Zelden gebruik van aangepaste pijnschaal Discrepantie

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Inleiding.

Hoofdstuk 1. Inleiding. 159 Hoofdstuk 1. Inleiding. Huisartsen beschouwen palliatieve zorg, hoewel het maar een klein deel van hun werk is, als een belangrijke taak. Veel ongeneeslijk zieke patiënten zijn het grootse deel van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Themabijeenkomst SEH. Centrum voor acute zorg: integratie als toekomstbeeld. Presentatie NVZ Utrecht, 9 februari 2007 Inleiding Harry Woldendorp

Themabijeenkomst SEH. Centrum voor acute zorg: integratie als toekomstbeeld. Presentatie NVZ Utrecht, 9 februari 2007 Inleiding Harry Woldendorp Themabijeenkomst SEH Centrum voor acute zorg: integratie als toekomstbeeld Presentatie NVZ Utrecht, 9 februari 2007 Inleiding Harry Woldendorp De urgentie tot integratie Omgevingsanalyse Toekomst verwachtingen

Nadere informatie

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL!

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! Aanleiding Het Vervangingsfonds voert regelmatig grootschalige projecten of programma s uit om een extra impuls te geven aan de aanpak van het ziekteverzuim in

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Langdurig ziekteverzuim is een erkend sociaal-economisch en sociaal-geneeskundig probleem op nationaal en internationaal niveau. Verschillende landen hebben wettelijke maatregelen genomen

Nadere informatie

Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief

Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief September 2013 Pieter Langers Laurens Pronk ZorgDomein, 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 Aanleiding... 3 Doel onderzoek... 3 Werkwijze

Nadere informatie

Pijnbestrijding als multidisciplinair teamwork

Pijnbestrijding als multidisciplinair teamwork Pijnbestrijding als multidisciplinair teamwork Wilco E. van Genderen anesthesioloog/pijnspecialist FIPP Pijnbehandelcentrum DC Klinieken Alkmaar Disclosure: Aandeelhouder DC Klinieken Alkmaar bv Vergoeding

Nadere informatie

Informatie over de afdeling Spoedeisende Hulp. Spoedeisende Hulp

Informatie over de afdeling Spoedeisende Hulp. Spoedeisende Hulp 00 Informatie over de afdeling Spoedeisende Hulp Spoedeisende Hulp 1 Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) Op de SEH ontvangen en behandelen we volwassenen en kinderen met acute gezondheidsklachten,

Nadere informatie

Inhoud. 2.5 De comateuze patiënt 22 2.6 Herhalen van receptuur voor bloedglucoseverlagende

Inhoud. 2.5 De comateuze patiënt 22 2.6 Herhalen van receptuur voor bloedglucoseverlagende Inhoud 1 Inleiding 7 11 Ontregelde diabetes mellitus en de werkwijze op de huisartsenpost 7 12 Contact op de huisartsenpost: verschillende patiënten, verschillende artsen 9 2 Hulpvragen rond diabetes mellitus

Nadere informatie

Lectoraat Acute Intensieve Zorg

Lectoraat Acute Intensieve Zorg Dr. Lilian Vloet (projectleider) Marijke Noome MSc (onderzoeker en verpleegkundige) Drs. Boukje Dijkstra (onderzoeker en IC-verpleegkundige) Lectoraat Acute Intensieve Zorg Inhoud Aanleiding project End-of-life

Nadere informatie

Triage op de SEH. Spoedeisende Hulp

Triage op de SEH. Spoedeisende Hulp 00 Triage op de SEH Spoedeisende Hulp 1 Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH). Op de afdeling SEH ontvangen en behandelen we dagelijks 30-60 patiënten. Een deel van deze patiënten wordt met de

Nadere informatie

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward Productive Ward Verbeter de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van uw zorg door reductie van verspilling Brochure Productive Ward CBO 2012 CBO, Postbus 20064, 3502 LB UTRECHT Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI Huisartsenposten

Werkinstructies voor de CQI Huisartsenposten Werkinstructies voor de 1. De vragenlijst Waarvoor is de bedoeld? De is bedoeld om de kwaliteit van zorg op een huisartsenpost (HAP) te meten vanuit het perspectief van de patiënt. De vragenlijst kan worden

Nadere informatie

Evidence based nursing: wat is dat?

Evidence based nursing: wat is dat? Evidence based nursing: wat is dat? Sandra Beurskens Lector kenniskring autonomie en participatie van mensen met een chronische ziekte Kenniskring autonomie en participatie EBN in de praktijk: veel vragen

Nadere informatie

Letseldiagnostiek bij kinderen. Informatie voor verwijzers

Letseldiagnostiek bij kinderen. Informatie voor verwijzers Letseldiagnostiek bij kinderen Informatie voor verwijzers Letseldiagnostiek bij kinderen De Forensische Polikliniek Kindermishandeling (FPKM) is een expertisecentrum voor letselonderzoek bij kinderen en

Nadere informatie

Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s

Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s Masterclass Patiëntveiligheid III: Kwetsbare ouderen en preventie van risico s Onderdeel van 4 sessies om Iedere patiënt altijd veilig op uw afdeling waar te maken 17 april 2012 19 juni 2012 25 september

Nadere informatie

Nazorg bij kanker; de rol van de eerste lijn. Hans Nortier 24-01-2013

Nazorg bij kanker; de rol van de eerste lijn. Hans Nortier 24-01-2013 Nazorg bij kanker; de rol van de eerste lijn Hans Nortier Nazorg Nazorg is een essentieel onderdeel van individuele patiëntenzorg na behandeling voor kanker Nazorg behelst voorlichting, begeleiding, ingaan

Nadere informatie

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen ZIO, Zorg in Ontwikkeling Versie 1 INLEIDING Het Multidisciplinair Overleg (MDO) krijgt een steeds grotere rol binnen Ketenzorg, redenen hiervoor zijn:

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Spoedeisende Hulp (S.E.H.)

Spoedeisende Hulp (S.E.H.) Algemeen Spoedeisende Hulp Spoedeisende Hulp (S.E.H.) i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Welkom Wij heten u welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (S.E.H.). In deze folder leest u over onze werkwijze.

Nadere informatie

Resultaten Evaluatie Pilot Bloeddrukmeting Augustus 2015

Resultaten Evaluatie Pilot Bloeddrukmeting Augustus 2015 Resultaten Evaluatie Pilot Bloeddrukmeting Augustus 2015 Achtergrond In september 2014 is GGD Noord- en Oost-Gelderland gestart met de implementatie van de landelijke JGZrichtlijn Overgewicht. Het NCJ

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC Diabetes Mellitus Eerste lijn

Klanttevredenheidsonderzoek DBC Diabetes Mellitus Eerste lijn Inleiding: Sinds 1 januari 2008 wordt in Noord-Limburg de diabeteszorg in de eerste lijn door Cohesie Cure and Care georganiseerd. De diabeteszorg wordt als DBC Diabetes Mellitus Eerste Lijn op gestructureerde

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

Risicomanagement bij onder toezicht gestelde kinderen Een notitie naar aanleiding van onderzoek van de Inspectie jeugdzorg oktober 2008

Risicomanagement bij onder toezicht gestelde kinderen Een notitie naar aanleiding van onderzoek van de Inspectie jeugdzorg oktober 2008 Risicomanagement bij onder toezicht gestelde kinderen Een notitie naar aanleiding van onderzoek van de Inspectie jeugdzorg oktober 2008 Inleiding De veiligheid van het kind is een van de belangrijkste

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011)

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Inhoudsopgave Verslag 2-4 Grafieken 5-10 Samenvatting resultaten 11-16 Bijlage - Vragenlijst 17+18 Cohesie Cure and Care Hagerhofweg 2 5912 PN

Nadere informatie

Improviseren of organiseren?

Improviseren of organiseren? Surviving wachttijden op de SEH Improviseren of organiseren? Venticare congres, 28 mei 2010 J.S.K. Luitse en R.W. Rosmulder SEH Grote Stad: Improviseren of Organiseren! 60-70% zelfverwijzer 15-20% verwezen

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld

Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld Op de Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld in de huisartsenzorg De aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld is een complex thema. Omdat het gaat om een kwetsbare groep patiënten en ingewikkelde

Nadere informatie

Inhoud presentatie. Pijn in verpleeghuizen. Pijn in verpleeghuizen. A Closer Look at Pain in Nursing Home Residents

Inhoud presentatie. Pijn in verpleeghuizen. Pijn in verpleeghuizen. A Closer Look at Pain in Nursing Home Residents A Closer Look at Pain in Nursing Home Residents Inhoud presentatie Een betere kijk op pijn bij verpleeghuisbewoners Pijn in verpleeghuizen REPOS Ontwikkeling Implementatie Implementatie pijnmeting Conclusie

Nadere informatie

Bereikbaarheid Huisartsenpraktijken Nijmegen en omgeving

Bereikbaarheid Huisartsenpraktijken Nijmegen en omgeving Bereikbaarheid Huisartsenpraktijken Nijmegen en omgeving Voorwoord In het voorliggende rapport worden de resultaten van het onderzoek weergegeven die de HA Kring Nijmegen en omgeving heeft verricht om

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING In de gezondheidszorg is decubitus nog steeds een veel voorkomend zorgprobleem. Decubitus betekent voor de patiënt pijn en overlast en kan

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

De toekomst van de pijnrevalidatie vanuit revalidatiegeneeskundig perspectief. Prof. dr. Rob J.E.M. Smeets

De toekomst van de pijnrevalidatie vanuit revalidatiegeneeskundig perspectief. Prof. dr. Rob J.E.M. Smeets De toekomst van de pijnrevalidatie vanuit revalidatiegeneeskundig perspectief Prof. dr. Rob J.E.M. Smeets Disclosure Lid adviesraad Philips Pain Management Synthese fysieke training reviews en metaanalyses

Nadere informatie

Spoedeisende Hulp en triage

Spoedeisende Hulp en triage Spoedeisende Hulp en triage Welkom op de afdeling Spoedeisende Hulp (SEH) van het Laurentius Ziekenhuis. Op de afdeling SEH komen dagelijks 40 tot 70 patiënten. Een kwart van deze personen wordt met de

Nadere informatie

Patiëntenoordeel huisarts

Patiëntenoordeel huisarts Patiëntenoordeel huisarts Feedback van de patiëntenenquêtes 17-11-2014 Bakkum Patiëntenoordeel De Europep vragenlijst is het product van een internationaal project (van de EQUIP groep) en wordt inmiddels

Nadere informatie

De bruikbaarheid van adviezen en consulten van het AMK

De bruikbaarheid van adviezen en consulten van het AMK De bruikbaarheid van adviezen en consulten van het AMK Het landelijk beeld naar aanleiding van onderzoek van de Inspectie Jeugdzorg bij de Advies- en Meldpunten Kindermishandeling Inspectie Jeugdzorg Utrecht,

Nadere informatie

Beter voorbereid met ontslag. Effectief communiceren tijdens het ontslaggesprek

Beter voorbereid met ontslag. Effectief communiceren tijdens het ontslaggesprek Beter voorbereid met ontslag Effectief communiceren tijdens het ontslaggesprek Programma Inleiding ontslaggesprek relevantie moeder - evaluatieproject Beter voorbereid met ontslag : resultaten voormeting

Nadere informatie

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?!

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Integrale aanpak vroegsignalering alcoholgebruik bij ouderen in de eerstelijn Drs. Myrna Keurhorst Dr. Miranda Laurant Dr. Rob Bovens

Nadere informatie

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied

Nadere informatie

De mensen van de huisartsenpost Wie er werken en wat ze doen

De mensen van de huisartsenpost Wie er werken en wat ze doen De mensen van de huisartsenpost Wie er werken en wat ze doen De mensen van de huisartsenpost Wie er werken en wat ze doen Op de huisartsenpost van Doktersdienst Groningen werken natuurlijk huisartsen.

Nadere informatie

Pijnbestrijding rondom de operatie

Pijnbestrijding rondom de operatie Pijnbestrijding rondom de operatie Afdeling anesthesiologie en pijnbestrijding Geachte heer/mevrouw, In ons ziekenhuis bestaat een actief beleid om uw pijn zo veel mogelijk te bestrijden. Pijn wordt beschouwd

Nadere informatie

Infobrochure. Pijn... en nu? mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Pijn... en nu? mensen zorgen voor mensen Infobrochure Pijn... en nu? mensen zorgen voor mensen Sinds enkele jaren heeft het Mariaziekenhuis een pijncentrum. Dit centrum legt zich vooral toe op de behandeling van chronische pijn. Samen met de

Nadere informatie

Protocol Pijn meten, registreren en monitoren in het Jeroen Bosch Ziekenhuis

Protocol Pijn meten, registreren en monitoren in het Jeroen Bosch Ziekenhuis Protocol Pijn meten, registreren en monitoren in het Jeroen Bosch Ziekenhuis Oktoberber 2010 Jeroen Bosch Ziekenhuis, s-hertogenbosch Titel : Pijn meten, registreren en monitoren in het Jeroen Bosch Ziekenhuis

Nadere informatie

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg Samenvatting Palliatieve zorg is de zorg voor mensen waarbij genezing niet meer mogelijk is. Het doel van palliatieve zorg is niet om het leven te verlengen of de dood te bespoedigen maar om een zo hoog

Nadere informatie

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging De zorg verandert en vindt zoveel mogelijk thuis of dichtbij huis plaats. Er worden minder mensen opgenomen

Nadere informatie

Nederlands Triage Standaard. Pieter Jochems Projectgroep NTS

Nederlands Triage Standaard. Pieter Jochems Projectgroep NTS Nederlands Triage Standaard Pieter Jochems Projectgroep NTS Bespreekpunten Uitgangspunten Resultaten wetenschappelijk onderzoek Implementatie ervaringen Het vervolg Uitgangspunten NTS Aanleiding tot de

Nadere informatie

Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek

Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek Opdrachtomschrijving Werkervaringsplek Gegevens organisatie Branche Gezondheidszorg Overige gegevens WEP Korte titel functie/wep Onderzoeker/projectleider Overdracht Vestigingsplaats WEP Groningen Ervaring

Nadere informatie

Hoe herken je pijn bij een cliënt? Rhodee van Herk 26-05-2008

Hoe herken je pijn bij een cliënt? Rhodee van Herk 26-05-2008 Hoe herken je pijn bij een cliënt? Rhodee van Herk 26-05-2008 Pijn bij verstandelijk gehandicapten 110.000 mensen met een verstandelijke handicap (VH) Ruim de helft ernstig Veel bijkomende stoornissen,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Sinds enkele decennia is de acute zorg voor brandwondenpatiënten verbeterd, hetgeen heeft geresulteerd in een reductie van de mortaliteit na verbranding, met name van patiënten

Nadere informatie

Huisartsenzorg Veen, Genderen en Wijk en Aalburg

Huisartsenzorg Veen, Genderen en Wijk en Aalburg Huisartsenzorg Veen, Genderen en Wijk en Aalburg Ontstaan huisartsenpost Oprichting 2002 Posten in s-hertogenbosch, Zaltbommel, Oss en Uden Lagere dienstbelasting voor huisartsen Van circa 700 naar 225

Nadere informatie

Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase

Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase JOS KITZEN, ONCOLOOG COBIE VAN BEUZEKOM,VERPLEEGKUNDIG SPECIALIST Inhoud van de presentatie Even voorstellen Definitie palliatieve zorg Definitie pijn Hoe

Nadere informatie

De kennis van apothekersassistenten over het EPD en het LSP

De kennis van apothekersassistenten over het EPD en het LSP Onderzoeksartikel 5 juni 2014 De kennis van apothekersassistenten over het EPD en het LSP M.R.L. Nass; onderzoekstudent Farmakunde Abstract Doelstelling: Het doel van dit onderzoek was het verkrijgen van

Nadere informatie

15 Mate van dekkingsgraad, een eerste aanzet tot baten

15 Mate van dekkingsgraad, een eerste aanzet tot baten 15 Mate van dekkingsgraad, een eerste aanzet tot baten Sanneke van der Linden Sinds 2007 organiseert M&I/Partners de ICT Benchmark Ziekenhuizen. Op hoofdlijnen zijn de doelstellingen en aanpak van de ICT

Nadere informatie

SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN

SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN SAMENWERKEN IN DE PALLIATIEVE ZORG IN DE EERSTELIJN een onderzoek naar de ontwikkeling en implementatie van het Zorgprogramma Palliatieve Eerstelijnszorg in de deelgemeente Rotterdam Kralingen - Crooswijk

Nadere informatie

NHG-Standpunt. Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg. Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt

NHG-Standpunt. Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg. Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt NHG-Standpunt Farmacotherapiebeleid in de huisartsenzorg Dokter, mag ik een recept voor...? standpunt Schatting: jaarlijkse stijging van 11 procent voor geneesmiddelenuitgaven Andere rol voor de huisarts

Nadere informatie

Intensieve Zorgafdeling de Hazelaar

Intensieve Zorgafdeling de Hazelaar Intensieve Zorgafdeling de Hazelaar 2 Doelstelling Het doel van het project is om patiënten die vallen binnen de doelgroep zo spoedig mogelijk weer naar de - of een thuissituatie te laten terugkeren of

Nadere informatie

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Universitair Medisch Centrum Utrecht Verplegingswetenschappen cursusjaar

Nadere informatie

Licht Traumatisch. adviezen na een hernia-operatie. Hoofd-/Hersenletsel. (LTH, hersenschudding) Spoedeisende Hulp (SEH) ZorgSaam

Licht Traumatisch. adviezen na een hernia-operatie. Hoofd-/Hersenletsel. (LTH, hersenschudding) Spoedeisende Hulp (SEH) ZorgSaam Licht Traumatisch adviezen na een hernia-operatie Hoofd-/Hersenletsel (LTH, hersenschudding) Spoedeisende Hulp (SEH) ZorgSaam 1 2 Licht Traumatisch Hoofd-/Hersenletsel (Lth) U heeft een Licht Traumatisch

Nadere informatie

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen Samenvatting Chronische nierschade (CNS) en de complicaties daarvan, veroorzaken, naast de grote persoonlijke impact, veel druk op gezondheidszorg voorzieningen. Door de vergrijzing en de toename van suikerziekte

Nadere informatie

Concept zorgprotocol Beweeginterventies in de chronische ketenzorg 2014

Concept zorgprotocol Beweeginterventies in de chronische ketenzorg 2014 Concept zorgprotocol Beweeginterventies in de chronische ketenzorg 2014 Uitgangspunten: Beweeginterventies zijn het geheel van activiteiten dat tot doel heeft een bijdrage te leveren aan het voorkomen,

Nadere informatie

Pijnbestrijding na uw operatie

Pijnbestrijding na uw operatie Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: kwaliteit@jessazh.be Tel: 011 30 81 11 Pijnbestrijding na uw operatie Het APS-team Jessa Ziekenhuis

Nadere informatie

Samenvatting Zorgstandaard astma

Samenvatting Zorgstandaard astma Samenvatting Zorgstandaard astma Hierbij een samenvatting van de Zorgstandaard astma voor volwassenen namens de COPD-werkgroep van de huisartsenkring Amsterdam. Wij hebben voor u geprobeerd de belangrijkste

Nadere informatie

Thematische behoeftepeiling. Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties

Thematische behoeftepeiling. Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties Thematische behoeftepeiling Uitkomsten en conclusies van een brede enquête onder patiëntenorganisaties Inleiding In de komende jaren ontwikkelt de VSOP toerustende activiteiten voor patiëntenorganisaties

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

Ziekenhuis Bethesda. Patiënttevredenheidsonderzoek. December 2008

Ziekenhuis Bethesda. Patiënttevredenheidsonderzoek. December 2008 Ziekenhuis Bethesda Patiënttevredenheidsonderzoek December 2008 Soort onderzoek : Patiënttevredenheidsonderzoek Uitgevoerd door : Right Marktonderzoek en Advies B.V. Datum : 11 december 2008 Inhoudsopgave

Nadere informatie