Jaargang 36 September 2009 Uitgave van de Moermanvereniging

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaargang 36 September 2009 Uitgave van de Moermanvereniging"

Transcriptie

1 8 Jaargang 36 September 2009 Uitgave van de Moermanvereniging Kinderarts Inès von Rosenstiel: Artsen ontdekken dat er meer is onder de zon Integrale kindergeneeskunde: tussen kaf en koren Gezond zwanger: leefstijl en voeding zijn van cruciaal belang Vlees? Ik zou niet weten waarom!

2 algemene informatie De Moermanvereniging voor natuurlijke kankerbestrijding stelt zich ten doel welzijn en belangen te behartigen van patiënten die met de Moermantherapie worden behandeld, en zoveel mogelijk bekendheid te geven aan deze therapie ter bestrijding van kanker. Bestuur Vriendelijk verzoek alle post bestemd voor het bestuur te zenden aan: Postbus AM Alphen aan den Rijn Voorzitter a.i. Fer Kesteloo Secretaris Frits Kranenbarg Brouwersveld DA Wehl (0314) Penningmeester Rob Kappé Reijerskoop BL Boskoop (0172) Regiocoördinator Tym Kortekaas Zaal Nieuweweg 57 B 2685 AS Poeldijk (0174) PR Margreet Heijerman Strating Postbus AA Varsseveld (0315) Voeding en artsencontact Hans Stoop Coehoornstraat KS Bergen op Zoom (0164) Organisatie Jan Strating Hoofdwal EB Gorinchem (0183) Adviseurs Judith van Akkeren Cor van Groningen Drs. Bob Hornstra Administratie/ algemene informatie De administratie van de vereniging wordt gevoerd door de heer Wim Kuling. Administratie-adres: Postbus AM Alphen aan den Rijn telefoon (0172) (werkdagen tussen uur en uur) fax (0172) e mail: Aanmelding nieuwe leden Schriftelijk of telefonisch bij de administratie. Lidmaatschap Nieuwe leden: 22, per kalender jaar (automatische incasso). Voor Belgische leden minimaal 35,50 op rekening ING bank t.n.v. Moermanvereniging. Voor de overige leden in Europa 35,50, buiten Europa 40,. Een kleine overbetaling op de minimumcontributie wordt zeer op prijs gesteld. Contributie giro t.n.v. Moermanvereniging te Alphen aan den Rijn. Opzegging lidmaatschap: vóór 1 december van het lopende jaar. Administratiekosten: 3,50 wanneer een herinnering gestuurd moet worden. De Moermanvereniging en de stichting Steunfonds Amnestie zijn door de Belastingdienst erkend als algemeen nut beogende instelling (ANBI), sinds Een schenking aan onze stichting is aftrekbaar van de inkomstenbelasting (binnen de daarvoor geldende regels). Internet e mail: Patiëntenvoorlichting Telefoon (Infolijn) Of voor algemene informatie over de vereniging: (0172) Informatie lezingen en kooklessen Schriftelijke vragen naar: Postbus AM Alphen aan den Rijn Postzegel insluiten. Klachten van patiënten Stichting Klachtrecht AAG (Artsenfederatie Additieve Geneeskunde) Vaartstraat 177, 1075 RM Amsterdam Advertenties Uitzicht Advertentietarieven kunnen worden aangevraagd bij: J.P.H. Geraats Louis Regoutstraat 36, 6006 LL Weert telefoon (0495) e mail Stichting Steunfonds Amnestie Giro t.n.v. de Stichting Steunfonds Amnestie, Reijerskoop 291, 2771BL Boskoop of via ING bank, rekeningnummer t.n.v. Stichting Steunfonds Amnestie in Boskoop. Bovenstaande rekeningnummers van Stichting Steunfonds uitsluitend te gebruiken voor giften. Legaten Wie het Steunfonds testamentair wil gedenken, wordt aanbevolen gebruik te maken van de volgende formulering: Ik legateer aan de Stichting Steunfonds Amnestie, gevestigd te Elst (Gld) de som van vrij van rechten en kosten. Regio-secretariaten Amsterdam en Wijde Omgeving Mevr. T. Visser Quellijnstraat XL Amsterdam telefoon (020) Gelderland Mevrouw R. van Elk Utrechtseweg AH Arnhem telefoon (026) Zeeland/West-Brabant Mevr. K. Walhout Oranje Nassaustraat GC Arnemuiden telefoon (0118) Den Haag Mevr R Rosier Gerrit van de Veenlaan WN Den Haag telefoon (070) Friesland Mevr. T. Meesters Singel SV Nijland telefoon (0515) Groningen/Drenthe Mevr. H. Prins Schout Poelmanweg BX Harkstede telefoon (050) Limburg Dhr. F. Kessels Groenstraat EL Melick telefoon (0475) Noord-Holland Noord Vacature Overijssel Dhr. G.J.W. Tretmans Tuinvaas ZT Almelo telefoon (0546) Rotterdam Dhr. M. Ouwehand Statenweg HP Rotterdam telefoon (010) mobiel Rijnmond/Westland Vacature De regio Limburg is dringend op zoek naar versterking van de werkgroep. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de heer N. Bruin, telefoon (0475) , (Zie ook colofon pagina 27) Verzwijgen Vorige week signaleerde ik op deze plaats de bij sommigen levende veronderstelling dat de belangstelling voor complementaire geneeswijzen nauwelijks meer de moeite waard is. Hoe geweldig schijn kan bedriegen, blijkt uit de promotiestudie van Arine Vlieger, als kinderarts verbonden aan het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein. Zij bestudeerde het gebruik van complementaire geneeswijzen in de kindergeneeskunde en kwam tot enkele opmerkelijke conclusies. De eerste is deze: er wordt veel meer gebruik gemaakt van complementaire/alternatieve geneeswijzen in de kindergeneeskunde dan tot nu toe bekend was. Het percentage ligt veel hoger dan de enkele procenten waar het volgens het CBS om gaat. Veel meer ouders dan gedacht, doen voor hun zieke kinderen een beroep op complementaire geneeswijzen. Dat dit niet bekend is, komt omdat de ouders over die stap zwijgen in de spreekkamer van hun reguliere arts. Het is deze conclusie uit het proefschrift die verontrustend is. In een situatie dat ouders juist veel behoefte hebben aan een vertrouwensband met de arts(en) die hun kind behandel(en)t, wordt er in de spreekkamer gezwegen. Ouders vertellen niet dat ze ook nog andere mogelijkheden willen aanwenden voor de genezing van hun kind. Waarom doen ze dat niet? het antwoord ligt voor de hand: van die keuzes zijn de meeste reguliere artsen niet gediend. Zwijgen dus. Dat het gebruik van complementaire/alternatieve behandelingen wordt verzwegen, blijft zeker niet beperkt tot het terrein van de kindergeneeskunde. Dat gebeurt stellig ook door veel volwassen patiënten. Waarom zouden ze zich de gramschap van hun arts op de hals halen door open kaart te spelen? Meer openheid en niets verzwijgen, dat kan pas als arts en patiënt elkaar wederzijds vertrouwen en respecteren. Ook in keuzes van de patiënt die niet die van de arts zouden zijn. Eerst als die vertrouwensbasis gelegd is, zal er meer openheid komen in de spreekkamer van de dokter. Aan dat vertrouwen en die openheid bestaat grote behoefte. Cor van Groningen eindredacteur Uitzicht Mariadistel voor een leukemiepatiëntje Complementaire geneeskunde is weliswaar nog geen algemeen gewaardeerd gemeengoed in ons land, maar we gaan de goede kant op. Die conclusie mag je trekken uit het interview met de kinderarts Inès von Rosenstiel die in het Slotervaartziekenhuis in Amsterdam werkt. Haar ervaring: steeds meer artsen ontdekken dat er méér is onder de zon! Gezond zwanger: leefstijl en voeding zijn van cruciaal belang Een gezonde leefstijl en goede voeding zijn vanaf het prilste begin van ons bestaan van grote betekenis. Die wetenschap heeft consequenties voor vruchtbaarheid en zwangerschap. Leefstijl en voeding bepalen niet alleen de gezondheid van de aanstaande moeder, maar ook van de baby die ze draagt. Wat kun je doen en wat moet je vooral nalaten? Hans Stoop zet de feiten op een rij. Integrale kindergeneeskunde: tussen kaf en koren In tegenstelling tot wat werd aangenomen, maken veel meer ouders met een ziek kind gebruik van de complementaire mogelijkheden die er zijn. Maar meer dan de helft van de ouders spreekt daar met geen woord over met hun reguliere arts. Dat zijn enkele feiten uit de promotiestudie van de kinderarts Arine Vlieger. Conclusie: er moet veel meer openheid komen in de spreekkamer. Vlees? Ik zou niet weten waarom! Vleeseters zijn in onze samenleving nog altijd meer dan ruimschoots vertegenwoordigd, maar de vanzelfsprekendheid waarmee vegetariërs voor zielig werden versleten is voorbij. Het heeft even geduurd, maar het besef dat geen vlees eten een bewuste keuze is, is doorgedrongen. Bovendien, geen vlees eten heeft nogal wat voordelen. Petra Pronk heeft ze op een rij gezet. Zonnebanken? Beter van niet! Wie wil dat niet, een lekker gezond kleurtje? Om dat te bereiken zijn we bereid om onverantwoord lang in de zon te gaan liggen bakken. En als het seizoen daarvoor verstreken is, vliegen we naar zonniger oorden of strekken ons uit op de zonnebank. Dat blijkt intussen niet zonder risico s. Goed nadenken dus, voor u voor een lekker gezond kleurtje via de zonnebank kiest

3 Integratieve geneeskunde nu in achttien ziekenhuizen In achttien ziekenhuizen in ons land wordt integratieve geneeskunde toegepast, meestal op afdelingsniveau. Zo wordt in het AMC, in het Lentis in Groningen en het in het UMC St. Radbout in Nijmegen gewerkt met meditatie bij pijn, stress en angst; in het Flevoziekenhuis in Almere en ook in het Radbout met acupunctuur tegen misselijkheid en braken na een ingreep of chemokuur en in het St. Antoniusziekenhuis in Nieuwegein en in het AMC met hypnose voor pijnklachten en ter voorbereiding van operaties. De pleitbezorgers van integratieve geneeskunde ontmoeten elkaar in het NIKIM, het Nationaal Informatie en Kenniscentrum Integrative Medicine (www.nikim.nl). Inès von Rosenstiel is er mede-oprichter en voorzitter van. Het NIKIM heeft driehonderd leden, die overwegend als arts werkzaam zijn. Het NIKIM was medeorganisator van het congres Gezondheidszorg, meer dan techniek dat eind vorig jaar in Utrecht werd gehouden. De bijeenkomst, die door bijna driehonderd medisch specialisten en huisartsen werd bezocht, had plaats in het Domus Medica, de thuishaven van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) in Utrecht. Sprekers waren onder andere prof.dr. David Servan Schreiber (onder de lezers van Uitzicht vooral bekend van zijn boek Antikanker), Inès von Rosenstiel en prof.dr. Dick Swaab, neurobioloog en directeur van het Nederlands Instituut voor neurowetenschappen in Amsterdam. Lifestyle Poli Nader onderzoek leerde haar dat met name in de VS een beweging op gang was gekomen om deze brede aanpak, aangeduid als integrative medicine, in de praktijk toe te passen. Al meer dan 40 medisch academische centra bleken zich ermee bezig te houden. Ze besloot er heen te gaan om zich te laten bijscholen. Nog enthousiaster dan ze al was, keerde ze terug. Ze werd hoofd van de kinderafdeling in het Slotervaartziekenhuis met de afspraak dat ze ruimte kreeg voor invoering van haar ideeën. Voorwaarde was (en is) dat er een breed draagvlak voor moet zijn. En dat is logisch, zegt ze, want als ik het alleen moet doen, kan ik wel inpakken. Een van de initiatieven die ze nam, was het opzetten van een Lifestyle Poli. Dat was in 2003, nog voordat er groot alarm werd geslagen vanwege de naderende ramp op het gebied van overgewicht. Wat mij voor ogen stond, zegt Inès, was om de verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid bij de mensen zelf terug te leggen. Je kunt wachten tot je ziek wordt, je kunt ook je voeding aanpassen en meer bewegen. Zelf doen dus wat in je vermogen ligt om te voorkomen dat je ziek wordt. Aromavernevelaar In een van de kamers op de kinderafdeling wijst ze op een klein apparaatje in de vensterbank. Een aromavernevelaar, licht ze toe. Intussen werken ook vijf andere afdelingen ermee. De vernevelaar zorgt voor een aangename geur. Bewezen is dat dat ontspannend werkt tijdens een geneeskundige behandeling. Op haar afdeling wordt ook gewerkt met ontspannende Kinderarts Inès von Rosenstiel: Artsen ontdekken dat er meer is onder de zon Mariadistel voor een leukemiepatiëntje Complementaire geneeskunde is in het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis geen vies woord. Dat is vooral te danken aan het hoofd kindergeneeskunde, Inès von Rosenstiel, pionier op het gebied van integratieve geneeskunde. Ze is vol optimisme. Een toenemend aantal artsen ontdekt dat er meer is onder de zon. Tekst en foto s: Hans Nieuwstad Officieel heet de richting in de geneeskunde waarvoor Inès von Rosenstiel zich hard maakt, integrative medicine. Het klinkt ingewikkelder dan het is. Een voorbeeld uit haar praktijk maakt veel duidelijk. Inès: Een moeder van een leukemiepatiëntje legde me de vraag voor of de mariadistel iets voor haar dochter zou zijn. Als gevolg van de chemokuren heeft haar lever het zwaar te verduren en op internet had haar moeder gelezen dat de mariadistel in dat geval een probaat middel is. Toevallig kende ik een Amerikaanse collega die veel van dit onderwerp afweet en hij reageerde positief. De gunstige werkzaamheid van de mariadistel tijdens de onderhouds behandeling van kinderleukemie is bewezen en het middel is bovendien veilig. Doen, was mijn antwoord aan de moeder. Naar Nepal Voor iemand die in een regulier ziekenhuis werkzaam is, is die aanpak ronduit opzienbarend. Het gros van de reguliere artsen wordt ter plekke kregelig als patiënten aankomen met een middel of therapie uit de hoek van de complementaire (alternatieve) geneeskunde. Alleen therapieën, methoden en middelen die zij kennen van hun opleiding kunnen doorgaans hun goedkeuring wegdragen. Ook Inès von Rosenstiel (Delft 1961) kreeg tijdens haar studie geneeskunde en kindergeneeskunde in Leiden de reguliere kost met de paplepel ingegoten. Andere smaken waren er niet. Pas toen ze in het AMC werkzaam was, eerst als kinderarts en later als hoofd kinder IC, bekroop haar het gevoel dat er meer was dan wat haar altijd was voorgehouden. Een ziekte die ik doormaakte en toevallige contacten openden me de ogen, vertelt ze daarover. Wat ook hielp, waren reizen naar Nepal. Ze had zichzelf beloofd dat ze er met haar veertigste een jaar tussenuit zou gaan. Tijdens bezoeken aan het land ontdekte ze dat de gezondheidszorg daar anders in elkaar stak dan in het Westen. Een belangrijk kenmerk vond ze dat de patiënt centraal staat; niet als verzameling organen maar als mens met zijn kwaal maar ook met zijn stress, angsten, leefstijl én eigen mogelijkheden. Ze was diep onder de indruk. muziek. Verder krijgen patiëntjes met chronische hoofd en buikpijn yoga aangeboden of een cd met oefeningen. Er zijn groepscursussen om stress te verminderen. Een kinderarts heeft zich verdiept in hypnose. Verder is op de afdeling van Inès massage ingevoerd voor baby s die in de couveuse moeten verblijven, omdat het goed is voor de moeder kind binding en voor het welbevinden van de boreling. Hocus pocus, roepen kritische geesten maar die kunnen haar niet van de wijs brengen. We houden ons uitsluitend bezig met werkzame methoden. Er zijn uitgebreide onderzoeken gedaan naar het effect van yoga, meditatie en muziek bij de behandeling van ziekten. Het staat onomstotelijk vast dat het helpt om angst, stress en pijn te verminderen. Als je er de patiënt mee helpt, waarom zou je het dan niet doen? Haar benadering is dat patiënten een groot zelfhelend vermogen hebben. De tijd dat de dokter zei: U heeft die en die aandoening en die gaan we zus en zo aanpakken, is wat haar betreft definitief voorbij. Veel heeft ze geleerd van Daniël Servan Schreiber en zijn wereldwijde bestseller Uw brein 4 5

4 OVERPEINZINGEN... Kwakzalverbestrijders niet blij met Von Rosenstiel Kom bij Inès von Rosenstiel niet aan met vage therapieën zoals die bij de vleet op internet worden aangeboden. Vaak wordt de patiënt niet meer geboden dan valse hoop terwijl daar doorgaans torenhoge rekeningen tegenover staan. Je reinste kwakzalverij. Daar wil ik ver vandaan blijven, aldus Von Rosenstiel. De Vereniging tegen de Kwakzalverij kon om die reden op haar steun rekenen. Met de nadruk op kón want de vereniging maakte zelf een einde aan haar lidmaatschap. Von Rosenstiel werd rücksichtslos geroyeerd nadat ze door de secretaris van de vereniging op het matje was geroepen. Hij meende begrepen te hebben dat zij ontspanningsoefeningen aanprees om kanker sneller te genezen. De kinderarts kon hem geruststellen. Geduldig legde ze uit dat vermindering van angst, pijn en stress een gunstige uitwerking op de kwaliteit van leven van kankerpatiënten heeft. Als de secretaris daar prijs op stelde, wilde ze alle wetenschappelijke bewijzen wel overleggen. Alleen, over genezing had ze het niet. Dat moest een misverstand zijn aan de zijde van de secretaris en zijn vereniging. Niettemin werd de naam van Von Rosenstiel van de ledenlijst geschrapt. Ze kan zich er niet druk over maken. Ik laat de vereniging met rust. Het houdt vanzelf een keer op, reageert ze laconiek. als medicijn. Daaruit blijkt onbetwistbaar de wisselwerking tussen lichaam en psyche bij preventie en herstel van ziekte. Bij dat inzicht sluit nauw aan dat de arts meer de rol heeft van coach en de patiënt actief wordt betrokken bij het voorkomen van ziekte en bij het proces van herstel. Moermantherapie Aan natuurgeneesmiddelen, supplementen en alles wat verder uit het complementaire veld komt, stelt ze de gebruikelijke eisen. Het ziekenhuis beschikt over diverse wetenschappelijke databases met gevalideerde studies en onderzoeken. Als daaruit blijkt dat middelen werkzaam zijn, vindt ze het prima dat patiënten ze gebruiken mits ze veilig zijn. Vragen van patiënten over de Moermantherapie heeft ze tot nu toe niet gehad. Dat zal wel met de aard van de afdeling te maken hebben, vermoedt ze. Of ze er voor openstaat? Dat hangt er vanaf of het werkzaam is. Tot nu toe heb ik me niet in die vraag verdiept. De hypothese dat patiënten baat hebben bij gezonde voeding en nutriënten is in ieder geval goed te volgen. Soms wordt haar minzaam voorgehouden dat het Slotervaartziekenhuis in commerciële handen is en om die reden wel veel zal toelaten. Von Rosenstiel kan die suggestie snel naar het land der fabelen verwijzen. Ik ben hier met integratieve geneeskunde begonnen in 2003, ver voor de overname door de huidige eigenaars. Onzin dus. Op de kaart gezet Integratieve geneeskunde maakt een snelle opmars door. Met name de jonge en de oudere generatie staan ervoor open, zo stelt ze vast. Jongere artsen groeien op in een tijd waarin de gedachte veld wint dat er meer is onder de zon. De oudere generatie is daar door ervaring zelf achtergekomen. Onder de artsen die daar tussen zitten, merkt ze nog al eens huiver om voor kwakzalver te worden uitgemaakt. De psychologie van de angst, noemt ze dat. Mede voor deze doelgroep zou ze wel eens een boek over integratieve geneeskunde willen schrijven maar ze weet niet wanneer. Dat zou ik slapend moeten doen want dat is de enige tijd die ik nog over heb, lacht ze. Ze houdt veel lezingen in binnen en buitenland over integratieve geneeskunde en is ook nog oprichter van en drijvende Ik wilde integratieve geneeskunde graag op de kaart zetten kracht achter de stichting Medical Checks for Children die zich inzet voor kinderen in de derde wereld. Een bevlogen arts met een missie, dat is wel duidelijk. Ik wilde integratieve geneeskunde graag op de kaart zetten in ons land. Dat is aardig gelukt. Hoe ze zelf de stress de baas blijft? Iedere vrijdagochtend houd ik vrij voor meditatie. En af en toe trek ik me een week terug. Ze wijst vanaf de zevende verdieping van het ziekenhuis in de richting van het nabijgelegen Schiphol. Dan stap ik op het vliegtuig, zonder laptop en zonder telefoon. Dan laat ik alles hier. Gebonden in vrijheid Weten wat te doen bij de diagnose kanker, is niet gemakkelijk. Positief denken en optimisme in de betekenis van: Ach, het zal wel goed komen, is niet de meest verstandige levenshouding. Er moeten keiharde besluiten genomen worden, niet vanuit vage intuïtieve gevoelens, maar op goede gronden. Niet alleen door de arts, maar ook door de betrokkene zelf. Realiteitszin en optimisme lijken een goede combinatie. Het verhaal van Janine Schaap in Uitzicht spreekt mij aan (augustus 2009). Het weerspiegelt een levenshouding, die adequaat is bij ernstige ziekte en ook bij tegenslag. Haar verhaal loopt parallel aan mijn eigen ervaring met kanker. Ook bij mij ging het allemaal razendsnel en net als Janine was ik er toch vrij nuchter onder. Het lukt Janine haar innerlijke rust te bewaren en het tij te keren. Hoe deed zij dat? Janine bewandelde de reguliere weg én de alternatieve. Niet zo maar een willekeurige alternatieve therapie, maar één die hoge ogen gooit in de natuurlijke kankerbestrijding. Wat is meer vanzelfsprekend dan de samenhang van goede voeding en gezondheid? Niet alles wat wij gewoon zijn te eten en niet alles wat wij lekker vinden, draagt bij aan onze gezondheid. Dat moge duidelijk zijn. Dat wil niet zeggen dat lekker en gezond eten niet samen kunnen gaan. Dat geldt ook voor het dieet van Moerman/ Houtsmuller. Onbekend maakt onbemind. Mensen hebben geen moeite met dat dieet als zodanig, maar met een verandering van hun voedingspatroon. Dat verandering zoveel moeite kost, ligt voor de hand. Niets is zo moeilijk als het loslaten van oude gewoonten in denken of handelen en het wennen aan nieuwe. Veel voedingsmiddelen hebben bovendien een soort verslavende werking. Het lichaam vraagt, en het hoofd heeft tegen de gegroeide verleiding geen weerstand. De oude Grieken stelden dat kennis van goed en slecht, vanzelf leidt tot goed handelen. De verstokte roker bewijst althans gedeeltelijk het ongelijk van deze stelling. Weten wat slecht is, draagt zeker bij aan het wijzigen van gewoonten en het overwinnen van verslaving, maar kennis alleen is daartoe niet in staat. De ommezwaai van gewoon eten naar het Moermandieet, vraagt behalve kennis ook een specifieke mentale stap. Een stap die alleen de persoon zelf kan zetten. Welke is die stap? Terug naar het verhaal van Janine. Waardoor heeft zij een nieuw leefpatroon nooit als moeilijk ervaren? Waardoor kon zij het Moermandieet volhouden en al haar medicijnen blijven slikken, zelfs tegen de sociale druk van haar omgeving in? Janine deed een interessante uitspraak: Wat moet, dat moet. Mensen houden niet van moeten, zeker niet als iemand anders dat oplegt. Een opdracht van buitenaf wordt meestal ervaren als een lastige plicht, die gemakkelijk verzaakt wordt. Een beginnende poging de ongewenste gewoonte te veranderen, wordt dan voortijdig afgebroken. De tijdelijke niet-roker grijpt weer naar zijn sigaret en valt terug op zijn oude gewoonte. Het moeten van Janine werkte anders. Het was haar eigen keuze. De eerste zinsnede van haar uitspraak, wat moet, slaat op verkregen informatieve kennis van de Moermantherapie in verband met natuurlijke kankerbestrijding. Informatie is de eerste stap in iedere verandering. Een goed begin, is echter slechts het halve werk. De andere helft staat in de tweede zinsnede: dat moet. Hier zet Janine de bovenbedoelde beslissende mentale stap. Zij kiest in volle vrijheid voor een bepaalde weg die zij moet gaan. Dit moeten komt van binnenuit, waarna het doorlopen van die weg geen moeite meer kost. Een zelf gekozen moeten geeft zekerheid en innerlijke rust in onzekere tijden. Het is wonderlijk, dat juist de eigen vrije keuze voor de persoon zelf verplichtend werkt. Zo blijken de antipoden vrijheid en gebondenheid elkaar zo dicht te naderen, dat zij samenvallen. Dat wisten wij al van Luther, toen hij zijn stellingen aan de kerkdeur spijkerde. Hij sprak in volle vrijheid de historische woorden: Hier sta ik, ik kan niet anders. Wat moet, dat moet. Rein Stoel Reacties: of schriftelijk via de redactie van dit blad. Informatie: of telefonisch (026)

5 Gezond zwanger (I): Hoe je zelf vruchtbaarheid, zwangerschap en gezondheid baby kunt beïnvloeden Gezond zwanger: leefstijl en voeding zijn van cruciaal belang De dochter van Uitzichtmedewerker Hans Stoop is zwanger. Een goede reden voor hem om zich te verdiepen in de relatie tussen gezondheid en zwangerschap. Een verminderde vruchtbaarheid, een problematische zwangerschap en afwijkingen bij de baby zijn vaak te herleiden tot de leefstijl, luidt een belangwekkende bevinding. Tekst: Drs. Hans Stoop Roken, alcoholgebruik, ongezonde voeding en vetzucht hebben een ongunstige invloed op vruchtbaarheid en zwangerschap. Anders gezegd: Onze manier van leven veroorzaakt voortplantingsstoornissen. Wetenschappelijk onderzoek laat daar geen onduidelijkheid meer over bestaan. Om vrouwen met een zwangerschapswens hiervan te doordringen, werd twee jaar geleden het spreekuur Gezond zwanger worden in het leven geroepen. Op dat moment kenden we al het zogeheten Preconceptiespreekuur voor voeding en leefstijl voor vrouwen en mannen. Doel daarvan: aandacht vragen voor de gevolgen van ziekten, geneesmiddelengebruik, ongezonde voeding en dito leefstijl. Helaas bleek er onvoldoende tijd en geld te zijn voor het aanspreken van patiënten op hun gedrag. Bovendien rust daar een taboe op. Om die reden kwam er het spreekuur Gezond zwanger worden. Een van de belangrijkste adviezen aan mensen met een kinderwens die dit spreekuur bezoeken is: eet gezond. Dit in navolging van allerlei organisaties zoals het KWF, het Voedingscentrum, de Nierstichting en Nederlandse Hartstichting die er alles aan doen om de gevolgen van een ongezonde leefstijl onder de aandacht te brengen, zodat de kans op hart en vaatziekten en kanker vermindert. Opmerkelijk is dat hun aanbevelingen nauwelijks verschillen van De 10 geboden voor de patiënt en Het te volgen dieet die door Cornelis Moerman werden opgesteld. We hebben het dan over eind jaren dertig van de vorige eeuw, zo n zeventig jaar geleden dus. Minder vanzelfsprekend Strekking van alle adviezen is dat we in het dagelijks leven veel kunnen doen aan het voorkomen van ziekten. Niet alleen stoppen met roken is van belang maar ook minderen met alcohol (en anders bij voorkeur een glas goede rode wijn), meer consumptie van verse groenten en vers fruit eten en dan het liefst van biologisch dynamische kwaliteit, een paar keer in de week vette vis en een half uurtje per dag bewegen. Hoe eerder we hiermee beginnen, hoe meer voordeel we daarbij kunnen hebben. Niet iedereen is even gemotiveerd om die adviezen ter harte te nemen. Bij vrouwen met een kinderwens ligt dat doorgaans gunstiger. Zij willen immers niets liever dan een kind ter wereld brengen en dat zo n goed en gezond mogelijke start geven. Nu is zwanger worden helemaal niet zo vanzelfsprekend als menigeen denkt. Eén op de zes paren in Nederland kampt met vruchtbaarheidsproblemen. De meeste van hen zoeken hulp bij de medische wetenschap. Inmiddels ondergaan zo n vrouwen in Nederland een behandeling met geassisteerde voortplantingstechnologie zoals met medicijnen, in vitro fertilisatie ( reageerbuisbevruchting ), vruchtbaarheidsbevorderende behandeling en intra cytoplasmatische sperma injectie (ICSI). Deze technieken worden met steeds meer succes toegepast. Anno 2009 is 1 op de 60 kinderen in Nederland geboren door middel van IVF of ICSI. De ontwikkelingen zijn snel gegaan. De eerste persoon ter wereld die met medische hulp werd verwekt, is pas 31 jaar oud! Van essentieel belang Bij de vruchtbaarheidsproblematiek ligt de oorzaak voor 20 procent bij de man en voor 38 procent bij de vrouw. In een kwart van de gevallen ligt het aan beiden en voor de overige 15 procent is geen bewijs te vinden voor onvruchtbaarheid. De relatie met een gezonde leefstijl begint al bij de vruchtbaarheid, van zowel de man als de vrouw. Vitaminen en mineralen zijn ook hierbij van essentieel belang. De gezondheidstoestand, de voedingstoestand, eiwitinname en de hoeveelheid aan vetten in het dieet van de aanstaande vader en moeder hebben duidelijk invloed op de vruchtbaarheid. Met name de dagen en weken voor de periode om zwanger te 8 9

6 worden zijn van grote invloed op de gezondheid van het nageslacht maar ook op de vruchtbaarheid. Goede voeding is dus simpelweg een van de belangrijkste factoren voor het krijgen van (gezonde) kinderen. Tevens wordt door goede voeding het immuunsysteem van de moeder in opperste staat van paraatheid gebracht. Allemaal gunstige omstandigheden voor de aankomende zwangerschap. Eetstoornissen, zoals boulimia en anorexia, kunnen van invloed zijn op de vruchtbaarheid. Doordat de productie van een bepaald hormoon (GnRH) bij een te laag lichaamsgewicht vermindert, kan de eisprong onregelmatig worden of zelf tot stilstand komen. Bij de man kan een te laag lichaamsgewicht leiden tot een verminderde hoeveelheid sperma of een verminderde spermafunctie. Overgewicht bij de aanstaande moeder kan een relatie hebben met onvruchtbaarheid door de optredende verminderde activiteit van de geslachtshormonen, waardoor de eisprong onregelmatig wordt. Ook gaat het lichaam door de verminderde activiteit meer insuline aanmaken met als gevolg dat een onvruchtbaarheidsaandoening kan ontstaan. Bij de man kan overgewicht leiden tot een afwijkend hormoonsignaal dat mogelijk van invloed is op de spermaproductie. Niet te veel cafeïne Bij een gezonde leefstijl hoort niet te veel cafeïne. Een overdosis cafeïne werkt in op het zenuwstelsel en dat kan weer van invloed zijn op de eisprong en zaadvorming. Ook aspartaam, wat in veel lightproducten zit, heeft een remmende invloed op de eisprong. Uit onderzoek is verder naar voren gekomen dat bepaalde voedingsstoffen (de juiste voeding dus) een grote invloed kunnen hebben op de conditie van zaadcellen. Zo blijken foliumzuur en zink een gunstig effect te hebben op de vorming van het mannelijk zaad. Extra vitamine C zorgt, naast de antioxidanten die zich in volwaardige voeding bevinden, ervoor dat de zaadcellen minder samenplakken en daardoor veel beweeglijker zijn. Dat heeft uiteraard zijn voordelen voor de bevruchting. Het is goed om te weten dat zaadcellen niet goed tegen warmte kunnen. Vandaar dat de teelballen zich buiten het lichaam bevinden, waar het een paar graden koeler is. Mannen met een zittend beroep is om die reden aan te raden om zo af en toe vijf tot tien minuten rond te wandelen. Op latere leeftijd De keuze om pas op latere leeftijd kinderen te krijgen, is in de afgelopen decennia heel algemeen geworden. Bekend is echter: Hoe ouder de vrouw, hoe sterker de afname van de vruchtbaarheid. De vruchtbaarheid van vrouwen bereikt een piek tussen de twintig en vijfentwintig jaar. De kans om meteen zwanger te worden is bij vrouwen tot 30 jaar 25 procent. De kansen zijn gehalveerd op je 35e en afgenomen tot 10 procent op je veertigste. Ook bestaan er meer risico s voor moeder en kind bij een zwangerschap op latere leeftijd. De leeftijd van de vrouw is dus een belangrijke factor die de kans op een zwangerschap bepaalt. Er zijn vele oorzaken voor het feit dat de vruchtbaarheid na de leeftijd van 35 jaar sterk daalt. Eén van de belangrijkste ervan is de afname van de kwaliteit en kwantiteit van de eicellen. Eicellen zijn namelijk al bij de geboorte aanwezig en wachten tot de pubertijd om via een eisprong in de eileider te komen. Dit in tegenstelling tot de zaadcellen bij de man die steeds weer opnieuw aangemaakt worden. Deze constante productie van nieuwe zaadcellen kan beïnvloed worden door wat de man eet, drinkt of inademt. Van alcohol en roken is bekend dat ze een duidelijk invloed kunnen hebben op de kwaliteit van de zaadcellen. Maar ook stress, milieuvervuiling en topsport hebben een negatieve invloed op de spermakwaliteit. Onderzoek naar zowel actief als passief roken heeft ons geleerd dat de lucht die ingeademd wordt invloed kan hebben op de hormonale cyclus (menstruatie) maar ook op de aanmaak van spermatozoön. Omgevingsfactoren zoals pesticiden (bestrijdingsmiddelen) kunnen eveneens schade aanrichten. Dat is gebleken uit onderzoek waarbij gekeken werd naar zwangerschap bij echtparen die werkzaam zijn in bijvoorbeeld de landbouw. Een verminderde vruchtbaarheid kan uiteraard ook bepaald worden door factoren waarop we geen invloed hebben zoals een aangeboren aandoening of een ziekte. Preparaten Van de farmaceutische industrie liggen inmiddels al de nodige (of onnodige) vitaminen en mineralenpreparaten in de schappen om er voor te zorgen dat de ouders en uiteraard het kind niets tekort komen. Ze kunnen zeker een welkome aanvulling op onze dagelijkse voeding zijn, maar wanneer onze maaltijden volwaardig en evenwichtig zijn samengesteld, zeg maar conform Moerman, zijn ze in de meeste gevallen overbodig. Aanvullende vitaminen en mineralen moeten vooral niet gezien worden als een vervanging van goede voeding. Volwaardige, evenwichtige voeding is de beste basis voor een voorspoedige zwangerschap en een goede gezondheid voor moeder en kind. En om het u wat makkelijker te maken: het Moermandieet voldoet precies aan de criteria van volwaardige voeding (zie Ik wil hier niet een gezonde leefstijl propageren als de álles bepalende factor voor vruchtbaarheid, een voorspoedige zwangerschap en een gezonde baby, maar veel oorzaken van problemen op dit gebied zijn hiertoe wel te herleiden. Ik denk bijvoorbeeld aan het open ruggetje (spina bifida) dat voorkomen kan worden door voldoende folaat (of foliumzuur) in te nemen. Vandaar dat onze leefstijl wel dé factor is waar we zelf veel invloed op kunnen uitoefenen. Bronnen: Medisch Contact 2008; 86 (41): Congres European Society of Human Reproduction and Embryology van 28 juni tot 1 juli Bretveld RW et al. Reprod Biol and Endocrinol May; open access. Annual Meeting of the Society for the study of Reproduction July 18 to , D.L. Lawrence Convention Centre in Pittsburg. Westphal LM et al. J Reprod Med (4): Ebisch IM et al.int J Androl 2006; 29 (2): en Paradiso Galatioto G et al. World J Urol. 2008; 26 (1): Bionieuws 2009; 13: 3. Redactie zoekt contact met ouders In het vorige nummer van Uitzicht startte de redactie een serie Kinderen met kanker. De volgende aflevering van deze serie staat gepland voor het eerstkomende nummer. Graag wil de redactie in contact komen met ouders van wie hun kind (tot 15 jaar) kanker had of heeft. Hoe verwerken kinderen en ouders dat, welke gevolgen heeft het, waaraan heb je als ouders behoefte en wat kun je als ouders met natuurlijke bestrijding van de ziekte dan wel verbetering van de weerstand van je kind? Reacties naar: of naar: Hof van Azuur 30, 2614 TB Delft. Snel en veel eten maakt sneller dik Gezond eten draait in de eerste plaats om wat je eet. Maar dat is niet het enige. Ook de manier waarop je eet, legt gewicht in de schaal. Letterlijk. Mensen die hun eten naar binnen schrokken tot ze vol zitten, hebben meer kans op overgewicht. Dit is gebleken uit een onderzoek van de Universiteit van Osaka, waaraan bijna Japanse volwassenen hebben meegedaan. De informatie die de onderzoekers verkregen, betrof de snelheid waarmee de deelnemers eten en of zij meestal eten tot ze vol zitten. Daarnaast werd van iedere deelnemer het gewicht en de lengte gemeten. 46 procent van de mannen en 36 procent van de vrouwen gaf aan een snelle eter te zijn. Ook bleek een behoorlijk aantal deelnemers te eten totdat ze voldaan zijn: 51 procent van de mannen en 58 procent van de vrouwen. Degenen die hun eten snel verorberen en ook Europa hobbelt in alle opzichten achter Amerika aan. In het goede, maar ook in het slechte. In die laatste categorie valt het toenemende gebrek aan lichaamsbeweging, met alle gevolgen voor de gezondheid van dien. Richtlijn De Amerikaanse overheid doet flink haar best om zo veel mogelijk burgers uit hun luie stoel te krijgen. Volgens de richtlijn zouden kinderen en adolescenten minstens een uur per dag moeten bewegen en volwassenen minstens tweeënhalf uur per week. Onder bewegen wordt onder meer fietsen, stevig wandelen, aerobics en tuinieren verstaan. Dit alles om gewicht te verliezen, chronische ziekten te weren en langer in leven te blijven. eten tot ze niet meer kunnen, hebben gemiddeld een hogere Body Mass Index (BMI) en een grotere calorie inname. En als klap op de vuurpijl hebben mensen die snel eten en zich volproppen, een driemaal grotere kans op overgewicht. Dit alles zou te maken hebben met het feit dat de hersenen niet tijdig het signaal kunnen geven dat je genoeg hebt gegeten. Beweeg met plezier In tegenstelling tot eerdere beweegadviezen wordt in de nieuwe Amerikaanse richtlijn meer nadruk gelegd op de keuze van het type lichamelijke activiteit. Je moet het namelijk wel leuk vinden om te doen. Dit lukt alleen als je een sport kiest die ook daadwerkelijk bij je past. Heb je bijvoorbeeld een jaarabonnement op de sportschool en ga je maar eens in de drie maanden? Dan is de kans groot dat je het niet echt leuk vindt. Zeg het op en ga iets leukers doen. Als je maar in beweging blijft. Grote hoeveelheden Overgewicht is dus ten dele toe te schrijven aan het in rap tempo eten van grote hoeveelheden voedsel. Enkele decennia geleden was dit nog een betrekkelijk zeldzaam fenomeen, maar de tijden zijn veranderd. Tegenwoordig slaan we grote hoeveelheden voedsel in voor weinig geld, dat vervolgens in net zulke grote hoeveelheden naar binnen gewerkt wordt. Bovendien is eten, in tegenstelling tot vroeger, niet meer zozeer een moment van samenzijn. Hoeveel mensen maken immers nog tijd om met de hele familie aan tafel te zitten? Op de bank voor de televisie lijkt een populairdere eetplek te zijn geworden, met als vervelende bijwerking dat mensen ongemerkt meer eten dan ze nodig hebben. Hier valt makkelijk een eind aan te maken: zet die televisie uit en maak van het eten weer een bezigheid op zich. Wel zo gezond en gezellig! Het kan niemand ontgaan: bewegen is goed voor je gezondheid en welzijn. Toch voldoet lang niet iedereen aan de huidige beweegnorm. Maar dat kan veranderen. Kies een activiteit die bij je past! Actiever leven Met deze aansporingen hoopt men dat de Amerikaan een actiever leven gaat leiden. Op dit moment beweegt meer dan een derde van de Amerikaanse volwassenen te weinig; een kwart sport helemaal niet op regelmatige basis. Dit brengt hen in een gezondheidstoestand waarin zij meer kans op chronische ziekten en een vroegtijdige dood hebben. Dat is dan vooral het gevolg van hun te grote lichaamsomvang. Hoewel de richtlijnen menig Amerikaan bekend in de oren zal klinken, denken deskundigen toch dat ze met deze positievere benadering meer effect zullen hebben. Bewegen hoeft geen verplicht nummer te zijn als je weet dat je zelf mag weten hoe. Want wie sport met plezier, zal het veel langer volhouden. De adviezen voor Nederland zijn precies het zelfde. Zorg dat je lol beleeft aan het bewegen. Maar er geen corvee van! 10 11

7 Glucosamine 1200 (Glucosaminesulfaat) 120 tabletten slechts 18,70 (AVP incl. BTW) Onze specerijen Glucosamine Complete nieuw De gouden standaard voor gewrichten MetÊg rootêe nthousiasmeêi ntroducerenêwe ÊG lucosamineê CompleteÊ inê deê LambertsÊ range.êde zeêuni ekeêf ormuleêi sêwa arschijnlijkêhe tê meestê uitgebreideê supplementê beschikbaarêb ijêg ewrichtsklachten. DrieÊt ablettenêp erêd agêb evattenê1500êmg Êg lucosaminesulfaat,ê eenê effectieveê dosisê conformêst udies.êenêwe llichtêo verbodigê teê zeggenê maarê LambertsÊ gebruiktê uitsluitendêd eêho ogsteêg raadêva nêg lucosaminesulfaatê dieê beschikbaarê isê enê het dichts bij het profiel komt van het door het lichaam zelf geproduceerde glucosamine.êzo alsêo verigensêb ijêa lêo nzeêg lucosamineê preparaten. OmÊd eêf ormuleêc ompleetêt eêma kenêvo orêhe têg ebruikê bijê gewrichtsklachtenê hebbenê weêc hondroïtineêsul faat,êm SM,ÊQue rcetine,êg emberê enê RozenbottelÊ Ê toegevoegdê inêr elevanteêho eveelheden,êzi eêka der. Glucosamine Complete 120t, W 22,10 (AVP incl. BTW) GLUCOSAMINE SULFAAT 3 tabletten bevat een volledige 1500mg Glucosamine sulfaat waarvan studies hebben aangetoond dat het een effectieve hoeveelheid is. En natuurlijk, bijna overbodig te zeggen, hebben we de zuiverste vorm van glucosamine gebruikt die beschikbaar is, vergelijkbaar met de glucosamine geproduceerd door het lichaam ROZENBOTTEL Wetenschappers herontdekken nu de krachtige mogelijkheden, al eeuwenlang gewaardeerd door traditionele herbalisten. Vooral rijk aan Vitamine C en waardevol bij het in stand houden van sterke en gezonde bloedvaten. Het 100mg extract levert met deze concentratie een positieve bijdrage. MSM Onze MSM is gewonnen uit de meest pure beschikbare vorm en met 150mg per dagdosering veel hoger gedoseerd dan in vele andere beschikbare combinatie preparaten. CHONDROÏTINE SULFAAT Een waardevol maar duur nutriënt. Toch zullen we nooit toeleggen op de kwaliteit of de relevante hoeveelheid die nodig is. Elk Lamberts product bevat relevante hoeveelheden van premium (de hoogste) kwaliteit. Daarom bevat deze formule 300mg Chondroïtine sulfaat per dagdosering. QUERCETINE Dit is een krachtige bioflavonoïd uit ondermeer fruit, vooral appels, en is onderwerp van een aantal humane studies die de belangrijkheid en mogelijkheden hebben blootgelegd in relatie met gewrichtsproblemen. Lamberts heeft een gezonde 60mg per dagdosering in deze formule verwerkt. NIEUW Specificaties per dagdosering (=3 tabletten): Glucosaminesulfaat 2KCI 2000 mg Bevat: Glucosaminesulfaat 1500 mg = elementair Glucosamine 1180 mg Chondroïtinesulfaat 300 mg MSM 150 mg (methylsulfonylmethaan) Quercetine 60 mg Gember 1200 mg (60 mg van 20:1 extract) Rozenbottel 400 mg (100 mg van 4:1 extract) GEMBER De Glucosamine Complete bevat een equivalent van 1200mg Gember (uit een 60mg extract). In deze concentratie is de verwarmende eigenschap van Gember goed voor de bloeddoorstroming in de capillaire vaten rondom de gewrichten. Vele andere combinatie preparaten bevatten het minder (niet) nuttige gemberpoeder. OokÊ verkrijgbaarê zijn:ê GlucosamineÊ QCV,Ê VegetarischeÊ Glucosamine,Ê GlucosamineÊ &Ê Chondroïtine,Ê GlucosamineÊ 1200,Ê QuercetineÊ 500mg,Ê MSMÊ 1000mg,Ê Gember,Ê MultiÊ GuardÊ OsteoÊ AdvanceÊ 50+Ê Piment en saffraan Piment Een groenblijvende boom die zeven tot dertien meter hoog kan worden. De groenwitte bloemtrossen ruiken overweldigend naar een mengsel van kaneel en kruidnagel. Na de bloei verschijnen de bessen die van groen naar donkerpaars kleuren en twee zaden bevatten, die in de bessen rammelen als er mee geschud wordt. De bomen groeien voornamelijk in Mexico en Centraal Amerika. De beste kwaliteit piment komt uit Jamaica. De smaak is warm tot pikant, met een kruidig aroma van nootmuskaat, kruidnagel en kaneel. Piment wordt ook wel Jamaicaanse peper genoemd. De Engelsen noemen dit specerij all spice en de Fransen toute spice. Hele pimentbessen blijven droog en donker bewaard zeer lang goed, maar eenmaal gemalen gaat de smaak snel achteruit. Columbus ontdekte piment toen hij in Amerika terecht kwam. Hij was op zoek naar een nieuwe zeeroute om kostbare specerijen uit het Verre Oosten te halen. Hier ontstond een eeuwenlange taalverwarring over de piment. Het kwam de Spanjaarden om economische redenen goed uit de bruine pimentbessen pimiento dulce (zachte peper) of gewoon pimiento (peper) te noemen, hoewel ze niet naar peper smaken. Een andere specerij die ze mee naar Europa namen was de hete chilipeper en zij gaven die de naam pimienta. Het werd nog lastiger toen in grote delen van de wereld pimiento verbasterd werd tot pimento, dus zonder i. Tegenwoordig is pimento voor de Italianen en Portugezen peper, voor de Engelsen piment, voor de Fransen pimenta en voor de Spanjaarden pimiento de Jamaica. De specerij wordt gebruikt in bouillon, sauzen, marinades, bij de inmaak van groente, bij stoofvlees, allerlei worstsoorten, in compotes, warme wijn, gebak en koek. In Amerika is geen enkele barbecuesaus compleet zonder piment. In Engeland is het een belangrijke specerij bij de bereiding van plumpudding. Saffraan Saffraandraadjes zijn de gedroogde oranje meeldraden van een crocussoort die circa vijftien centimeter hoog wordt en pas in het najaar bloeit. De plant gedijt het best in een warm en droog klimaat. Saffraan wordt ondermeer verbouwd in Frankrijk, Italië, Griekenland, Iran en Zuid Amerika. De allerbeste Truus Hartsink, diëtist/publicist en lid van de Redactiecommissie van Uitzicht, verzorgt sinds december 2008 een reeks artikelen over Onze specerijen. Al eerder schreef Truus Hartsink een serie artikelen over Ons fruit en publiceerde in het (recente) verleden verscheidene boeken, onder andere over het Moermandieet. In deze aflevering over onze specerijen bespreekt ze piment en saffraan. kwaliteit komt echter uit het Spaanse La Macha. Saffraan is zeer kostbaar. Elke bloem bevat maar drie meeldraden en voor vijf gram saffraan zijn ongeveer zes tot zevenhonderd bloemen nodig, die met de hand geplukt en verwerkt worden. Saffraan wordt in draden zowel als in poedervorm verkocht. Raadzaam is saffraandraden te kopen, omdat de poeder nogal eens gemengd kan zijn met een meer inferieure kwaliteit. Bewaar saffraan altijd droog en donker, want licht en vocht zijn de grootste vijanden. De smaak is zoet, een tikje bitter en het geurt aromatisch. Men hoeft het maar spaarzaam te gebruiken, een enkel draadje of snufje is al voldoende. Saffraan gebruikt men in soep, sauzen, curries, gestoofde gerechten met vlees, kip of vis, in rijst en in brood. In Frankrijk is het een belangrijke specerij bij de bereiding van bouillabaisse, in Italië in risotto alla Milanese, in Marokko in harira, in Spanje in paëlla en in Zweden in cake. Tip: Gaat u met vakantie naar Spanje? Daar is de saffraan goedkoper dan bij ons, behalve in de toeristenplaatsen. Onthouden dus. VoorÊi nformatie: PostbusÊ 52,Ê 5324Ê ZHÊ Ê Ammerzoden Tel.Ê +31(0)

8 Meer openheid nodig in de spreekkamer Integrale kindergeneeskunde: tussen kaf en koren Het gebruik van CAM In de VS is het gebruik van CAM (complementaire en alternatieve geneeswijzen) gemeengoed. Maar liefst een op de drie Amerikanen maakte het afgelopen jaar gebruik van enige vorm van CAM. Bij kinderen variëren die cijfers van zo n 10 procent tot maar liefst 70 procent bij kinderen met chronische of levensbedreigende aandoeningen. De cijfers in Nederland liggen een stuk lager, wat aangeeft dat CAM hier veel minder geaccepteerd is. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bezocht vorig jaar ruim 7 procent van de Nederlanders een alternatieve behandelaar. Wat kinderen betreft zijn er bijna geen cijfers bekend. Volgens het CBS bezocht in 2004 ongeveer 5 procent van de kinderen tot 18 jaar een alternatief genezer. Uit recent onderzoek blijk nu dat dit percentage bij kinderen die een kinderarts bezoeken een stuk hoger ligt. Het aantal ouders met een ziek kind dat een complementaire behandelaar raadpleegt, is veel groter dan gedacht. Geen probleem, zou je denken. Maar meer dan de helft van de ouders meldt dat niet aan de reguliere arts en dat is zorgelijk, stelt kinderarts Arine Vlieger in haar proefschrift Complementary therapies in paediatric gastroenterology. Prevalence, safety and efficacy studies. Ze houdt daarin een pleidooi voor meer openheid in de spreekkamer. Tekst: Petra Pronk Foto s: Leonard Davids Hoe zit het eigenlijk met het gebruik van complementaire en alternatieve geneeswijzen in de kindergeneeskunde? Hoeveel kinderen maken gebruik van CAM en hoe tevreden zijn ouders over deze behandelingen? Het was de nieuwsgierigheid naar het antwoord op deze vragen die kinderarts Arine Vlieger van het Sint Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein bracht tot haar promotieonderwerp. Volgens het CBS ligt het percentage kinderen dat een alternatief genezer bezoekt ongeveer op 5 procent, maar Vlieger had het vermoeden dat dat percentage bij de kinderen die zij in het ziekenhuis voorbij zag komen, hoger zou liggen. Dat bleek ook zo te zijn. Uit vragen aan ouders van meer dan zeshonderd patiëntjes (van de poliklinieken van het Sint Antonius Ziekenhuis en het Wilhelmina Kinderziekenhuis van het UMC Utrecht) bleek dat 30 procent van alle kinderen die de kinderarts bezochten, een of meer CAM behandelwijzen had gebruikt en dat 18 procent een CAM therapeut had bezocht. De meest gebruikte therapieën waren homeopathie en kruidengeneeskunde. Als reden gaven de meeste ouders op dat ze graag wilden dat het kind zich beter zou gaan voelen en dat ze een voorkeur hadden voor een meer natuurlijke behandeling. De kans dat ouders een complementaire behandeling kiezen voor hun kind is het grootst bij mensen met een hoge opleiding en bij mensen die zelf al ervaring hebben met zo n behandeling. Een tweede enquête, deze keer onder de ouders van bijna zevenhonderdvijftig patiëntjes met een maag, darm of leverziekte, gaf aan dat het gebruik van CAM in deze groep zelfs nog hoger lag, namelijk op 40 procent. Scheidslijn Afgezien van het CAM gebruik lieten de enquêtes ook andere dingen zien. Een opvallend gegeven was dat maar liefst 60 procent van de ouders die een alternatieve behandeling kozen, dit niet besproken had met hun reguliere kinderarts. Dat resultaat komt overeen met de resultaten van eerdere studies. Ook werd duidelijk dat het merendeel van de ouders het belangrijk vindt dat de kinderarts informatie verstrekt over alternatieve en complementaire geneeswijzen, terwijl dat in de praktijk nauwelijks gebeurt. Vrijwel alle artsen vinden dat het hun taak is de patiënten van informatie te voorzien over alle mogelijke behandelopties, maar de meesten zullen niet expliciet over CAM spreken, meestal omdat ze zich hierbij oncomfortabel voelen, schrijft Vlieger. Kennelijk loopt er een onzichtbare scheidslijn door de spreekkamer waardoor beide partijen het moeilijk vinden het onderwerp aan te snijden, en zo blijft de kloof tussen regulier en complementair in stand. Een slechte zaak, vindt Vlieger. Een open communicatie is in het belang van de patiëntjes en hun ouders. Als een arts niet weet dat iemand (ook) een complementaire behandeling volgt en welke, dan is het ook niet mogelijk om de veiligheid en effectiviteit in de gaten te houden. Zij pleit dan ook voor extra scholing over CAM in de reguliere opleiding aan medische faculteiten, de opleiding van medisch specialisten en nascholingstrajecten. Dat zou de kans vergroten dat artsen complementaire en alternatieve geneeswijzen op een niet oordelende manier ter sprake kunnen brengen en genuanceerd advies kunnen geven over de therapeutische mogelijkheden in dit veld. Verder is zij van mening dat vragen over CAM standaard opgenomen zouden moeten worden in de anamnese. Kaf en koren Arine Vlieger is al jaren een warm voorstander van integrale kindergeneeskunde waarbij CAM behandelingen die bewezen effectief zijn, volwaardig onderdeel zijn van de reguliere kindergeneeskunde. Maar dat kan alleen als het kaf van het koren wordt gescheiden en om zover te komen moet er nog heel wat gebeuren. Het is van groot belang dat er meer wetenschappelijk onderzoek gedaan wordt naar de effectiviteit van alternatieve en complementaire geneeswijzen. Het probleem is dat dat al jaren geroepen wordt, maar dat er teleurstellend weinig gebeurt. Dat is niet alleen te wijten aan onwil van reguliere zijde. De voorstanders van CAM moeten ook de hand in eigen boezem steken. Omdat zij grotendeels hun eigen belangen nastreven en nog veel te weinig gezamenlijk optrekken, zitten ze ook zichzelf in de weg. Vlieger ziet ook een rol weggelegd voor de zorgverzekeraars. Zij hebben alle belang bij goed wetenschappelijk onderzoek. Nu vergoeden de meeste verzekeraars bepaalde alternatieve geneeswijzen zonder te weten of ze wel effectief of veilig zijn. Gedegen kennis van de werkzaamheid zou ervoor kunnen zorgen dat het geld van de verzekeraars gerichter ingezet kan worden, zodat alleen nog maar die behandelingen worden vergoed die bewezen effectief en veilig zijn. Als het gaat om de financiering van wetenschappelijk onderzoek naar CAM zijn de verzekeraars een logische partij, vindt Vlieger. De mogelijkheden om hen te betrekken bij klinische trials zou dan ook serieus onderzocht moeten worden. Hobbels voor CAM-onderzoek Voordat er kwalitatief hoogstaand CAM-onderzoek kan plaatsvinden, moeten er wel wat hobbels genomen worden. CAM-behandelwijzen verschillen op een aantal punten fundamenteel van reguliere behandelingen, waardoor de gebruikelijke onderzoeksmethoden niet zomaar op CAM van toepassing verklaard kunnen worden. Dat heeft in de loop der jaren al verschillende onderzoeken in het honderd doen lopen. Waar ligt dat nu precies aan? Arine Vlieger zette kort de belangrijkste hobbels op een rijtje: 1. Studie-opzet Een van de meest toegepaste onderzoeksmethoden in de huidige medische wetenschap, de dubbelblinde, gerandomiseerde, placebogecontroleerde trial, is niet echt geschikt voor CAM, omdat de meeste alternatieve therapieën uitgaan van het principe van geïndividualiseerde zorg, in plaats van een standaardbehandeling per ziekte. 2. Geheel versus onderdelen Veel CAM-therapieën worden als pakket aangeboden. Trials onderzoeken meestal slechts een deel van de behandeling, wat resulteert in een minder duidelijk effect. Veel CAM-therapeuten menen dat hun behandelwijze niet kan worden opgesplitst in aparte onderdelen die separaat kunnen worden onderzocht. Hun argument is dat het totale effect groter is dan een simpele optelsom van de onderdelen. 3. Placebo-effect De reguliere praktijk om het effect van een behandeling te onderzoeken aan de hand van een controlegroep die een placebo krijgt, werkt bij veel CAM-behandelwijzen niet, omdat de behandelingen niet plaats kunnen vinden zonder dat de patiënt dat merkt, zoals bijvoorbeeld bij massagetherapie of lichaam/geest technieken. 4. Financiering Hoewel overheid en particuliere stichtingen in toenemende mate CAM onderzoek financieren, zijn de beschikbare budgetten erg klein in vergelijking met conventioneel onderzoek. Terwijl in de VS het onderzoek naar alternatieve geneeswijzen gewoon onderdeel is van het gebruikelijke universitaire curriculum en zelfs plaatsvindt aan gerenommeerde universiteiten als Harvard en Yale, is er in Nederland nauwelijks geld voor beschikbaar. Het is van groot belang dat er meer wetenschappelijk onderzoek gedaan wordt naar de effectiviteit van alternatieve en complementaire geneeswijzen

9 Recepten voor 4 personen Het is mogelijk dat recepten en ingrediënten niet in overeenstemming zijn met uw persoonlijke dieet. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts. Lekker eten met Riëtte Janssen Meloen met gerookte forel Ingrediënten: 300 gr. Galiameloen 125 gr. gerookte forel 8 muntblaadjes; indien voorhanden borage bloemetjes. 4 schijfjes citroen Postelein met feta en olijven en tomaat Ingrediënten: 250 gr. postelein 4 trostomaten 12 olijven (ontzouten) 50 gr. feta (ontzouten) ¼ komkommer Dressing Ingrediënten: 1 eidooier 1 tl. honing (naar keuze) 3 el. walnoten- of saffloerolie 3 el. verse basilicum 2 pijpuitjes of 2 el. bieslook zwarte peper Gierstpuree roosjes Ingrediënten: 200 gr. gierst 1 fijngehakte ui 6 dl. water 150 gr. bloemkoolstronk 30 gr. boter 2 el. tarwekiemen 1 el. zemelen nootmuskaat 1 tl. kerrie Courgettesoep Ingrediënten: 500 gr. courgette in blokjes gesneden 30 gr. kokosolie 1 fijngehakte ui 1 teentje fijngehakte knoflook 2 schijfjes verse gember 1 tl. kurkuma zwarte peper takje lava 7 dl. bouillon 1 grofgeraspte winterpeen 1 grofgeraspte aardappel 1 dikke prei, in ringetjes gesneden 4 paardenbloemblaadjes, fijngesneden 4 el. fijngehakte peterselie of kervel Gerst met bloemkool, sperzieboontjes en quorn Ingrediënten: 300 gr. gare goed gewelde gerstekorrels 300 gr. bloemkoolroosjes 300 gr. gebroken sperzieboontjes 1 fijngehakte ui 2 teentjes fijngehakte knoflook 1 tl. kerrie 1 rode paprika in stukjes gesneden 2 ontvelde tomaten in stukjes gesneden 140 gr. quorn filetreepjes 3 el. milde olijfolie handvol verse basilicum en majoraan, fijngehakt 1 tl. tijm peper Nectarine-yoghurtshake Ingrediënten: 4 grote rijpe nectarines 2 blaadjes stevia of 2 druppels stevia of 1 tl. appeldiksap 500 ml. volle yoghurt 1 nectarine voor de garnering Bereidingswijze: Schil de rijpe Galiameloen en verwijder de pitjes. Snijd er blokjes van. Verdeel deze over vier coupes. Snijd de forel in stukjes van 1½ centimeter en verdeel die over de vier coupes. Garneer met de muntblaadjes en, indien voorhanden, borage bloemetjes. Boen de citroen goed schoon en snijd er vier plakjes af, maak halverwege een inkeping en schuif het schijfje op elke coupe. Bereidingswijze: Zet de feta en de olijven één uur in water om te ontzouten. Maak de dressing door de dooier met honing en sinaasappelsap los te roeren. Voeg dan langzaam de olie goed roerend toe, een snufje zwarte peper en de fijngeknipte bieslook en basilicum. Dompel de tomaten één minuut in kokend water en ontvel ze. Snijd ze in plakjes en vermeng deze met de dressing. Was de komkommer en snijd deze in dunne plakjes. Meng deze ook door de dressing. Was de postelein en droog ze, voeg de postelein pas toe meteen voor het opeten. Halveer de olijven en snijd de feta in blokjes. Meng deze door de salade en voeg de postelein toe. Bereidingswijze: Smoor de ui met de kerrie goudgeel. Voeg de gewassen gierst toe en laat deze even meesmoren. Snijd de bloemkoolstronk in stukjes en voeg die erbij. Giet nu het water er bij en kook het geheel gaar. Laat de gierst even nawellen, zodat de korrels openspringen. Maak er een stevige puree van met de tarwekiemen. Maak de puree op smaak met nootmuskaat. Vet een bakblik in met wat boter. Spuit met een spuitzak roosjes zo groot als een half ei, bestrooi ze met zemelen. Leg op ieder roosje een stukje boter. Gratineer in de oven onder de grill tot de bovenkant lichtbruin is. Serveren bij een salade. Productinformatie: Gierst: de gierstkorrel is klein hard en stevig, en geeft bij het koken geen pap. Dit goudgele graan is rijk aan kiezel, fluor, magnesium, fosfor en ijzer. Daarom is het goed voor onze botten, huid, tanden, haren en nagels en ons gezichtsvermogen. Gierst verwarmt het organisme. Bereidingswijze: Smelt de kokosolie en smoor daarin de verse gember met de kurkuma, ui en knoflook. Voeg na drie minuten de courgette toe en laat deze even meesmoren. Maak met de lava en bouillonpoeder bouillon. Voeg deze heet toe en kook het geheel vijf minuten. Vis de verse gemberschijfjes eruit en mix de soep fijn met de staafmixer. Voeg nu de grofgeraspte winterpeen, aardappel, prei en paardenbloemblaadjes toe en laat de soep nog drie minuten koken. Maak de soep op smaak met de zwarte peper, bio shoyu, peterselie of kervel. Tip: Knip de lavaplant grotendeels af. Leg de blaadjes op een doek of rooster te drogen in de open lucht. Na een dag of vijf zijn ze helemaal droog en kunnen ze verpulverd worden. Bewaar ze in een afgesloten donker potje. Zo is een heerlijk milde en gezonde smaakmaker de hele winter voorradig. Bereidingswijze: Laat 150 gr. gerst 12 uur weken. Kook de gerst in een uur gaar met bouillonpoeder en laat deze nog in de gesloten pan nawellen, zodat alle korrels openbarsten. Verwarm de olijfolie in een grote hapjespan of wok. Roerbak daarin de quorn met de kerrie, knoflook en ui. Voeg de sperzieboontjes, bloemkoolroosjes en rode paprika toe en roerbak deze vijf minuten. Voeg nu de tomatenstukjes, basilicum, majoraan en tijm toe. Meng de gare gerst erdoor. Proef en maak op smaak met peper. Productinformatie: Quorn filet is een vleesvervanger die voor 95 procent plantaardig eiwit is uit schimmeleiwit afkomstig van een plantje uit de familie van paddenstoelen en uit scharrelei eiwit. Het bevat alle essentiële aminozuren en is arm aan verzadigd vet. Bereidingswijze: Schil de nectarines, verwijder de pit en snijd ze in stukjes. Doe de nectarines in een mengbeker, voeg de yoghurt toe en naar keuze stevia of diksap. Pureer dit glad met een blender of staafmixer. Giet deze shake in vier hoge glazen. Was de nectarine, halveer deze en snijd er 8 halve maantje van. Maak een kleine inkeping in het midden van de halve maantjes en schuif ze ter garnering op het glas. Serveer met een rietje. Recepten insturen Heeft u een lekker recept dat past binnen de Moermankeuken? Kok Riëtte Janssen ontvangt het graag van u. Zij wil deze recepten in deze rubriek gebruiken, zodat anderen ook kunnen meegenieten. Stuur uw recepten per mail naar 16 17

10 Een jaar of twintig geleden werd je als vegetariër nog meewarig aangekeken en in restaurants afgescheept met een gebakken ei. Tegenwoordig is vegetarische voeding heel gewoon. En je bevind je in goed gezelschap. Van Plato tot Paul MacCartney, door alle tijden heen zijn er mensen geweest die dieren liever vrolijk rond zagen rondlopen dan een stukje van ze bewegingloos op hun bord te zien liggen. Uit een oogpunt van gezondheid geen verkeerde keuze. De voordelen van vleesloos door het leven op een rij. Tekst: Petra Pronk egetarisch betekent het vermijden van alle dierlijk Vvlees, dus ook vis en gevogelte. Vegetariërs die vlees vermijden, maar die wel dierlijke producten zoals melk, kaas, en eieren eten, noemt met ovo lacto vegetariërs (ovo=ei; lacto=melk,kaas). Een snel toenemend aantal mensen mijdt evenwel alle dierlijke producten. Deze groep noemt men pure vegetariërs of ook veganisten. Kankerpreventie Een vegetarisch dieet helpt om kanker te voorkomen. Talrijke epidemiologische en klinische studies hebben aangetoond dat vegetariërs bijna 50 procent minder kans hebben om te sterven aan kanker dan niet vegetariërs. Zo zijn de borstkankercijfers indrukwekkend lager in landen waar de bevolkingplantaardige diëten volgt, zoals China. Dat voordeel wordt teniet gedaan zo gauw mensen op het Westerse eetpatroon overstappen. Zo hebben Japanse vrouwen die Westerse voeding met vlees eten, acht keer meer kans op borstkanker dan vrouwen die de meer traditionele plantaardige diëten volgen. Ook als het gaat om dikke darmkanker zijn vegetariërs beter af dan vleeseters. Vlees en dierlijke producten dragen bij tot vele vormen van kanker, doordat ze vet bevatten en geen vezels. Dikke darmkanker wordt rechtstreeks in verband gebracht met vleesconsumptie. Vetrijke diëten moedigen het lichaam ook aan om oestrogeen te maken, een geslachtshormoon dat een rol speelt bij borstkanker. Behalve vlees worden ook zuivelproducten geassocieerd met kanker, bijvoorbeeld het risico op eierstokkanker. Vegetariërs vermijden het dierlijk vet dat in verband gebracht wordt met kanker en zij krijgen overvloedige hoeveelheden vezels en vitamines die helpen om kanker te voorkomen. Bovendien, toont bloedonderzoek van vegetariërs aan dat zij hogere niveaus hebben van Natural Killer Cells. Dit zijn gespecialiseerde witte bloedcellen die kankercellen aanvallen. Hartziektes Vegetarische diëten helpen ook om hartziekten te voorkomen. Dierlijke producten zijn de belangrijkste bron van verzadigd Voordelen van een vleesloos bestaan op een rij Vlees? Ik zou niet weten waarom! vet en de enige bron van cholesterol in het dieet. Vegetariërs vermijden deze risicofactoren. Daar komt bij dat dierlijke producten een belangrijk element missen dat gezond is voor het lichaam: vezels. Vezels helpen ook om cholesterolniveaus te verlagen. Een onderzoek toonde zelfs aan dat een vetarm, vezelrijk dieet in combinatie met stressverlagende technieken, het stoppen met roken, en meer beweging, het proces van het verharden van de slagaders (atherosclerosis) kan omkeren. Hartdiëten die dierlijke producten bevatten zijn veel minder effectief en vertragen gewoonlijk alleen maar het proces van atherosclerosis. Bloeddruk In de vroege jaren negentig van de vorige eeuw stelden voedingsdeskundigen vast dat mensen die geen vlees aten een lagere bloeddruk hebben. Ze ontdekten dat vegetarische diëten binnen twee weken, iemands bloeddruk beduidend konden verlagen. Deze resultaten traden op, ongeacht de zoutniveaus in de vegetarische voeding. Diabetes Niet insulineafhankelijke diabetes (die begint bij volwassenen) kan beter onder controle gehouden worden en soms zelfs geëlimineerd door een vetarm, vegetarisch dieet in combinatie met regelmatige beweging. Omdat zo n dieet arm is aan vet en rijk aan vezels en complexe koolhydraten, kan de insuline beter haar werk doen. Degene met diabetes kan dan gemakkelijker de glucoseniveaus regelen. Al kan een vegetarisch dieet de behoefte aan insuline niet volledig uitschakelen bij mensen met insulineafhankelijke diabetes (die begint in de kindertijd), toch kan de dosis insuline vaak verlaagd worden. Sommige wetenschappers denken dat insulineafhankelijke diabetes veroorzaakt zou kunnen worden door een auto immune reactie tegen zuivelproducten. Galstenen, nierstenen en osteoporose Ook werd aangetoond dat vegetarische diëten de kans op het vormen van nierstenen en galstenen verlagen. Diëten die rijk zijn aan proteïne, vooral dierlijke proteïne, hebben de neiging het lichaam ertoe aan te zetten meer calcium, oxalaat en urinezuur af te scheiden. Deze drie substanties zijn de hoofdcomponenten van stenen in het urinekanaal. Britse onderzoekers hebben mensen die een neiging hebben om nierstenen te vormen, aangeraden een vegetarisch dieet te volgen. Ook diëten met veel cholesterol en veel vet wat typisch is voor een dieet met vlees spelen een rol in het vormen van galstenen. Om dezelfde redenen hebben vegetariërs ook minder kans op het ontwikkelen van osteoporose. Omdat dierlijke producten calcium uit het lichaam dwingen, kan het eten van vlees botverlies stimuleren. In landen met hoofdzakelijk groentediëten (en zonder gebruik van zuivelproducten), is osteoporose minder algemeen dan in de VS, zelfs wanneer calciuminname ook lager is dan in de VS. Calcium is belangrijk, maar er is geen reden om calcium via zuivelproducten in te nemen. Astma In 1985 toonde een Zweeds onderzoek aan dat astmapatiënten die gedurende een heel jaar een veganistisch dieet volgen, minder medicatie nodig hebben en ook minder frequent en minder zware astma aanvallen hebben. Tweeëntwintig van de vierentwintig personen meldden een verbetering op het einde van het eerste jaar. Vervangen Sommige mensen zijn bang dat je als vegetariër essentiële voedingsstoffen mist. De slogan: Vlees, mevrouw, u weet wel waarom van de Stichting Vlees heeft zijn werk gedaan. Maar in werkelijkheid is het niet moeilijk om een evenwichtig dieet te gebruiken met plantaardige voeding. De verscheidenheid van plantaardige voeding verschaft alle proteïnen die het lichaam nodig heeft. Een vegetarisch dieet bevat weliswaar wat minder proteïnen dan een dieet dat op vlees gebaseerd is, maar dat is zelfs een voordeel. Een teveel aan proteïne is in verband gebracht met nierstenen, osteoporose, en hartziekte en sommige kankers. Een dieet dat gericht is op bonen, volle granen en groenten, bevat voldoende proteïne zonder de overdosis die vleeseters krijgen. Calcium kan men gemakkelijk vinden in een vegetarisch dieet. Veel groenten met donkergroen blad en bonen bevatten veel calcium. IJzer is ook royaal aanwezig in volle granen, bonen en fruit. Vitamine B12 Vegetariërs lopen wel het risico om te weinig B12 binnen te krijgen, maar ook dat is niet onoverkomelijk. Vroeger was het niet moeilijk om voldoende van dit vitamine binnen te krijgen. In culturen met plantaardige diëten, groeien de micro organismen die B12 produceren in de bodem en blijven zij aan de wortelgroenten hangen. Traditionele Aziatische miso en tempeh bevatten grote hoeveelheden B12. Maar met de industrialisatie van de productie en door verbeterde hygiëne, werd deze bron van B12 uitgeschakeld. Vleeseters krijgen B12 door de microorganismen die leven in het vlees dat zij eten. Vegetariërs zijn voor dit vitamine aangewezen op multivitamines (waaronder ook de vegetarische vitamines) of verrijkte producten, zoals sojamelk. Conclusie: vlees? Ik zou niet weten waarom! Minder kanker bij vegetariërs Vegetariërs krijgen minder kanker. Dat blijkt uit een Brits onderzoek waarbij mensen tussen 20 en 89 jaar gedurende twaalf jaar gevolgd werden. Sommige typen kanker blijken bij vegetariërs minder voor te komen. Gemiddeld lag het kankerrisico bij vegetariërs 12 procent lager dan bij vleeseters. Bij maagkanker, blaaskanker, multipel myeloom en non hodgkin lymfoom was dat percentage zelfs nog hoger. Bij mensen die vis, maar geen vlees, aten, daalde het aantal kankers ook, maar het verschil was minder groot. Eveneens een opvallend onderzoeksresultaat was dat er wel evenveel darm, prostaat en borstkanker voorkwam bij de groep vegetariërs als bij de vlees en viseters. Dit onderzoek toont eens te meer de invloed van onze voeding op het krijgen van kanker aan. Zo werd bijvoorbeeld al langer gedacht dat rood vlees het risico op maagkanker zou kunnen verhogen. Maar dat wil niet zeggen dat vlees van het menu verbannen moet worden. Vermoedelijk is vlees namelijk niet als enige verantwoordelijk voor de waargenomen verschillen. Een mogelijke verklaring zou kunnen zijn dat mensen die geen vlees eten, vaak ook meer met gezondheid bezig zijn en gezonder leven (minder roken, minder overgewicht, meer sport). Zij vervangen vlees dus vaak voor gezondere alternatieven en eten meer fruit, groenten en vezels. Voor mensen die graag vlees eten, is het belangrijk de aanbevelingen voor kankerpreventie te volgen. Dit betekent de consumptie van rood vlees (rund, varkens, lamsvlees) tot een minimum beperken, en bereide vleeswaren (salami, worst etc.) vermijden. Witvlees, zoals kip en ander gevogelte mag wel. En vis is ronduit gezond

11 In deze rubriek gaat arts drs. Bob Hornstra in op de meest uiteenlopende medische vragen. Schriftelijk gestelde vragen worden uitsluitend in deze rubriek beantwoord en niet in een persoonlijk schrijven. Vragen met een algemene strekking zijn altijd welkom. Voor dringende persoonlijke vragen: bel met Patiëntenvoorlichting Leden werven leden : Vraag Antwoord Teller staat nu op 260 Uitgeput Een lange brief van vier kantjes van een trouw lezer van Uitzicht, over de in korte tijd verslechterde conditie van zijn vader. Vader is 89 jaar maar was tot voor kort nog in een goede conditie. Rond het jaar 2000 is hij met succes met antibiotica behandeld voor de ziekte van Lyme. Hij gebruikt nu medicijnen tegen hoge bloeddruk, benauwdheid, hartritmestoornis en bloedverdunningstabletten. In oktober 2008 kon hij nog enkele kilometers wandelen, maar op dit moment is dat gereduceerd tot nog geen honderd meter. Met name na een longontsteking is hij erg benauwd geworden en is intens moe, eigenlijk doorlopend uitgeput. Hij gebruikt middelen van een Duitse Heilpraktiker en enkele vitaminen en mineralen als multi, vitamine C en E en selenium. De vraag is om een goed advies voor vader. Hij wil nog graag 104 worden, maar als het zo doorgaat haalt hij de winter niet meer, schrijft de zoon. Het is natuurlijk moeilijk om vanachter mijn bureau een op uw vader toegespitst advies te geven. Maar na nog eens goed doorlezen van uw uitgebreide brief lijkt het me duidelijk dat uw vader longemfyseem heeft, een toestand waarbij de (uitgerekte) longblaasjes steeds minder zuurstof kunnen opnemen. Verder lijkt zijn hart mede verzwakt; de strophanthusdruppels die hij nu gebruikt zou ik zeker blijven gebruiken, hoewel ik meestal strophanthus van Weleda voorschrijf in de vorm van Oleum Strophanthi capsules voor stimulering van de zuurstoftoevoer naar de hartspier. Voor zijn geringe energie kan Ubiquinol Q10 (P5492 bij de Roode Roos) mogelijk helpen. Dit kan gebruikt worden naast de huidige reguliere medicijnen in een dosis van driemaal daags 100 mg bij de maaltijden plus Carnitine, driemaal daags 500 mg (S 3880 via de Roode Roos). In het bijzonder raad ik uw vader aan een kuur te doen met Vitorgan injecties, bijvoorbeeld via zijn Heilpraktiker. Met name de preparaten Pulmo, Neycorenar en Fegacoren zijn uitstekend geschikt voor hem. Dergelijke kuren kunnen in een periode van ongeveer twee maanden gegeven worden en na een half jaar nog eens herhalen, of als de klachten daartoe weer aanleiding geven. Jammer dat u zover weg woont; ik zal u enkele adressen van artsen die uw vader kunnen begeleiden door laten geven. Diarree Na herstel van een bekkenbreuk in november 2008, kamp ik al maanden met een toenemende onbeheersbare diarree. Ik ben een vrouw van 86 jaar en realiseer me dat ik niet kan verwachten dat mijn lichaam nog veel veerkracht heeft. Mijn medische voorgeschiedenis in het kort: in 1964 coeliakie, sedertdien een glutenvrij dieet. In 1996 kanker operatie aan een dikke darmtumor, en later nog eens geopereerd wegens geblokkeerde darmen. Houtsmullerdieet en lactosevrij, wel geitenmelk. Recent laboratoriumonderzoek en scan gaven geen afwijkingen te zien; huisarts en maag/darm specialist hebben geen suggesties meer. Ik gebruik Loperamide om nog een normaal leven te leiden, eenmaal per dag, maar die dosis zal wel verhoogd moeten worden. Ben ik misschien ergens overgevoelig voor geworden, zoals opeens bij lactose het geval was? Ik houd me aan de dieetvoorschriften. Vreemd dat u na dat bekkenfractuur die toenemende onwillekeurige en onbeheersbare diarree hebt gekregen. Als homeopathisch arts denk ik dan allereerst aan remedies als Arnica, maar ook aan Opium als u erg geschrokken was door de bekkenbreuk indertijd. U kunt daarover het best een homeopathisch arts in uw omgeving consulteren. Opium, bijvoorbeeld D200, kan uitstekend dienst doen na een toestand van grote schrik, ook al is dat zoveel jaren geleden. Met Aloë D6 driemaal daags drie korrels onder de tong heb ik goede ervaring bij onwillekeurige diarree en dat middel kunt u zeker proberen. Informatie over adressen van homeopathisch artsen bij u in de buurt kunt u opvragen bij de VHAN, telefoon (0317) of bij De Natuur Uw Arts, telefoon (0578) of Overigens zou ik u willen adviseren om voldoende vitamine D3 te gebruiken, minimaal 1000 IU of 20 mcg per dag, als preventie van darmkankerrecidief en voor de opbouw van uw botten. Mogelijk is het verstandig om nog eens een ademhalingstest te doen, om vast te stellen of er nog wel sprake is van een lactose intolerantie of misschien wel van een fructose intolerantie! Ik hoop nog eens van u te horen. Leverontsteking Door een ribfractuur met klaplong heb ik dertien dagen in het ziekenhuis gelegen. Om goed te kunnen doorademen kreeg ik voor verdoving een ruggenprik; daarbij als pijnstillers dagelijks acht stuks paracetamol en drie stuks diclofenac. Het gevolg is dat ik nu een leverontsteking heb, met geelzucht en jeuk. Volgens de internist is dit gekomen door de bijwerking van diclofenac. Ik krijg geen medicijnen en ook geen dieet. Het moet door de natuur vanzelf genezen... Graag zou ik van u willen weten wat ik kan doen om het herstelproces te bevorderen. Mariadistel? Geen vet voedsel en geen suiker? Bepaalde vitamines of kruiden? Het lijkt me wel bitter dat u met een gezonde lever het ziekenhuis ingaat maar met een hepatitis thuis komt. U kunt echter de natuur een handje helpen om uw lever weer gezond te maken. Inderdaad vet voedsel en suikerproducten mijden. Een goede multi gebruiken als One Daily, Plantina Multi e.d. Een goed levermiddel is Liver Support Factors, C 0913 van de Roode Roos, tweemaal daags één tablet na het middag en avondeten. Dit middel bevat onder andere ook mariadistel. Verder Dolichos pruriens D6 driemaal daags 3 korrels opzuigen tegen de jeuk. Dit is een homeopathische remedie van VSM en verkrijgbaar via apotheek of reformwinkel. Ook Livika is een goed Ayurvedisch kruidenmiddel dat de regeneratie van de levercellen versnelt en verkrijgbaar is via de Ayurvedische groothandel in Lelystad. Dosering driemaal daags 2 tot 3 tabletten voor het eten. Tegen de vermoeidheid die vaak bij leverproblemen optreedt, helpt vaak Kalium phosphoricum D6 driemaal daags 3 korrels onder de tong laten smelten. Dit homeopathische middel van VSM is ook weer verkrijgbaar bij apotheek of natuurwinkel. Wilt u eens laten weten hoe snel u van de jeuk af bent? Op deze plaats mogen we dit keer enige honderden extra lezers van Uitzicht verwelkomen. Zij krijgen van familie, vrienden of bekenden drie nummers van het magazine cadeau. Ter kennismaking. Kunnen ze zelf lezen wat Uitzicht aan informatieve artikelen op het gebied van leefstijl en gezonde voeding te bieden heeft. Op deze plaats dus een hartelijk welkom aan de nieuwe lezers. En eerlijk is eerlijk, we hopen natuurlijk dat u allemaal blijvertjes wordt. Wij doen ons best om dat zo aantrekkelijk mogelijk te maken. We waarderen natuurlijk ook de inspanningen van onze leden, die hebben meegewerkt om met deze actie voor veel extra lezers te zorgen. Heel hartelijk dank. Diezelfde waardering is er voor hen die ook in deze periode weer voor nieuwe leden zorgden. Samen zorgden ze voor negentien nieuwe leden, zodat de teller nu op 260 staat. Nog een paar maanden er extra tegenaan. Het is de moeite waard! Voor wat hoort wat, vinden we. Daarom ontvangt u een cadeautje voor elk lid dat u werft. Dat is een kleine tegenprestatie van ons en bovendien gaat er, hopen we, ook nog een stimulans van uit om door te gaan. Wat krijgt u? U kunt kiezen: het receptenboek Culinair de wereld rond, of het dieetkookboek van Lia van Geest en Lydia Sleutel of voor het interessante Retrospectief onderzoek naar de effectiviteit van de Moermantherapie. Een luxe schrijfset kan ook. Maar er is meer. Elk door u geworven lid levert u een bonuspunt op, waarmee u spaart voor exclusieve prijzen. Voor de nieuwe leden zijn er ook welkomstgeschenken: de voordelen van het lidmaatschap (maximaal 25 % korting op voedingssupplementen via De Roode Roos, de kennismakingsbrochure, de voedingswijzer en de dvd Geef ziekte geen kans. En tien keer per jaar het informatieve verenigingsmagazine Uitzicht. Bovendien worden ze uitgenodigd voor een gezellige welkomstdag, inclusief lunch. Zo kunt u nieuwe leden aanmelden: 1. Via de website: 2. Via de administratie: (0172) (werkdagen van tot uur). 3. Via Uitzicht: Aanmeldingskaart in Uitzicht. Vermeld altijd: a. Naam van de aanbrenger, postcode en huisnummer. b. Welk cadeau de aanbrenger graag ontvangt; cadeau 1, 2, 3. c. Naam van het nieuwe lid met alle gegevens, die nodig zijn. Leden werven Leden! 20 21

12 Advertenties Lekker gezond kleurtje niet zonder risico s Zonnebanken? Beter van niet! Veel mensen hebben graag een lekker bruin kleurtje. En als de zon daar niet voor zorgt, dan maar het alternatief: de zonnebank. Maar dat is niet zo verstandig, want de zonnebank is sinds kort officieel kankerverwekkend. Kanttekeningen bij een lekker gezond kleurtje. Tekst: Petra Pronk De natuurlijke kracht van granaatappel Oestrogeen heeft in het vrouwelijk lichaam o.a. een belangrijke functie bij de regulering van de vochtigheid van het vaginale slijmvlies. In het begin van de overgangsjaren neemt de oestrogeenproductie en daarmee de van nature aanwezige vochtigheid in de vagina af. Dit heeft mogelijk een verstoring van de opbouw en instandhouding van de vaginale flora tot gevolg. De gevolgen kunnen zijn: regelmatige terugkerende urineweginfecties, pijnlijke kloofjes, en problemen met de glijwerking tijdens geslachtsgemeenschap. Als glijmiddel lost de Delima ovule ongemerkt op en heeft het na een paar minuten al effect. De kracht van hoogwaardig plantaardige oliën (granaatappelzaadolie en druivenpitolie) geeft direct een ongeëvenaard goed gevoel. Dit bevordert de levenskwaliteit en onbezorgdheid van vrouwen in de overgang. Wilt u Delima feminin ervaren? Stuur een mail naar Op leest u meer over dit product. Delima is een medisch hulpmiddel en verkrijgbaar bij uw drogist of apotheek. Inhoud: 10 ovules, publieksprijs 13,40 Slecht nieuws voor trouwe bezoekers van de zonnebank: zonnebanken en gezichtsbruiners verhogen het risico op huidkanker. Dat stellen internationale wetenschappers in een onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet Oncology. Tot voor kort stonden UV stralen van zonnebanken bekend als mogelijk kankerverwekkend. Maar op basis van dit onderzoek heeft het Centre international de recherche sur le cancer (het kankeragentschap van de Wereldgezondheidsorganisatie) die status officieel veranderd in kankerverwekkend. Zonnebanken staan daarmee nu op één lijn met roken en asbest als het gaat om de risicocategorie van oorzaken van kanker. Het verband tussen zonnebanken en huidkanker is overtuigend aangetoond in een aantal wetenschappelijke onderzoeken, aldus de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Melanoom Wetenschappers ontdekten onder meer dat het risico op melanoom, de dodelijkste variant van huidkanker, met 75 procent toeneemt bij mensen die voor hun dertigste regelmatig naar de zonnebank gaan. Ook concludeerden zij dat alle vormen van ultraviolette straling kankerverwekkend zijn en niet één bepaalde vorm. blemen voordoen. Het risico dat iemand loopt om huidkanker te krijgen, heeft te maken met het aantal keren in je leven dat je huid is verbrand en met de totale hoeveelheid UV straling die iemand in zijn leven opdoet. Blootstelling aan UVstraling van de natuurlijke zon en eventueel zonneapparatuur moet bij elkaar worden opgeteld. Oogkanker Uit diverse onderzoeken blijkt ook dat ultraviolette straling niet alleen huidkanker kan veroorzaken, maar waarschijnlijk ook een vrij zeldzame en doorgaans dodelijke vorm van oogkanker, de zogeheten ocular melanoma. Mensen moeten zich rekenschap geven van de risico s van het gebruik van zonnebanken en soortgelijke apparaten, zegt Vincent Cogliano, één van de onderzoekers. We hopen op een verandering van de heersende cultuur, zodat tieners niet meer denken dat een zonnebank nodig is om een kleurtje te krijgen. Niet verboden Als zonnebanken dan zo gevaarlijk zijn, dan zullen ze binnenkort toch wel verboden worden? Je mag immers ook geen asbest meer in huizen gebruiken? Maar dat blijkt niet het geval. Het ministerie doet vrij laconiek over de risico s. PvdA Kamerlid Marjo van Dijken kreeg nul op het request toen ze onlangs een zonnebankverbod voor jongeren onder de 18 jaar suggereerde. Zeker jongeren zijn een risicogroep als het gaat om het De effecten van UV straling van zonneapparatuur zijn vergelijkbaar met die van de UV straling uit natuurlijk zonlicht. Van veilige straling is geen sprake. Op de lange termijn kunnen zich dezelfde proontwikkelen van huidkanker. In Duitsland mogen jongeren onder de 18 jaar daarom geen gebruik meer maken van zonnebanken en solariums. Denkt u dat huidkankerrisico s voor Duitse jongeren anders liggen dan voor Nederlandse jongeren?, wilde Van Dijken van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Ab Klink weten. Dat bleek niet het geval. De Duitse maatregel is gebaseerd op het advies van het wetenschappelijk comité voor consumentenproducten van de Europese commissie (SCCP), antwoordde minister Klink. Het SCCP ontraadt het gebruik van zonnebanken door jongeren onder de 18 jaar. De aanbevelingen van het SCCP, waaronder de leeftijdsrestrictie, zijn door de Europese Commissie overgenomen en verwerkt in de norm voor zonnebanken. Deze norm is ook in Nederland aangewezen. De leeftijdsrestrictie is in Duitsland en Nederland gelijk, alleen heeft Duitsland gekozen voor een expliciet wettelijk verbod. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer tweederde van de zonnestudio s met elke klant een intakegesprek voert, deze klant een persoonlijk gebruikersadvies geeft en jongeren beneden de 18 jaar weert. Dat leek de minister wel afdoende. Een verbod is wat hem betreft niet aan de orde. Ik heb vertrouwen in het huidige beleid, aldus Klink. Wat hem betreft ligt de bal bij de consument. Mensen moeten zelf hun verantwoordelijkheid nemen. Of niet _adv_delima_uitzicht_1/2.indd :02 23

13 Depressief? Denk aan de schildklier! Schildklierpatiënt Anneke Spaaks leed aan depressies. Ze schreef haar relaas op in haar boek Moe Angstig Depressief. Op zaterdag 31 oktober is zij een van de sprekers tijdens het Congres Voeding & Psyche in Utrecht. Daar zal zij vertellen hoe het haar vergaan is als psychiatrisch patiënt met een onderliggende lichamelijke aandoening. En zij is absoluut niet de enige vrouw in Nederland die dit overkomt. Het verschil zit hem er mogelijk in dat die andere vrouwen ernstig en minder ernstig aan hetzelfde lijden: hypothyreoïdie, ofwel een lage schildklierfunctie. Een conditie die door reguliere artsen niet wordt herkend, omdat ze de laboratoriumwaarden verkeerd interpreteren. Met verstrekkende gevolgen voor degene die dit overkomt. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zijn depressies en angststoornissen hard op weg om volksziekte nummer één te worden in de westerse wereld, wat niet alleen veel leed, maar ook forse maatschappelijke kosten met zich meebrengt. Anneke was lange tijd een van de slachtoffers. De ziekte was dermate ernstig dat deze haar in een psychiatrische kliniek op de afdeling stemmingsstoornissen deed belanden, aanvankelijk intern, later in dagbehandeling. Tijdens haar psychiatrische behandeling kwam Anneke bij toeval op het spoor van de werkelijke oorzaak van haar psychische én lichamelijke klachten. Complementaire artsen buiten de kliniek stelden bij haar de lage schildklierfunctie vast. Salvestrolen voor optimale celbescherming Het is niet bekend hoeveel mensen in ons land lijden aan hypothyreoïdie. Orthomoleculair arts Robert Linschoten, die eveneens zal spreken tijdens het Congres Voeding & Psyche, noemt een aantal van één miljoen. Feit is dat hypothyreoïdie vooral vrouwen treft en dat de diagnose in veel gevallen pas na lange tijd wordt gesteld. Dit valt te verklaren doordat schildklierziekten zich kunnen uiten in een groot scala aan klachten en symptomen die overlappen met bijvoorbeeld angststoornissen, depressie, stress en chronisch vermoeidheidssyndroom. Daarnaast speelt een rol dat reguliere artsen doorgaans blind vertrouwen op de TSH-schildkliertest. Onder natuurartsen en orthomoleculaire artsen groeit echter het besef dat ook mensen met een normale TSH-waarde hypothyreoïdie kunnen hebben. Er is de laatste tijd heel veel geschreven over deze interessante nieuwe ontdekking. Sommigen noemen het al de vitaminen van de 21 ste eeuw. Salvestrolen worden door planten aangemaakt om zich te beschermen tegen bacteriën, schimmels, virussen, UV-licht en insecten. Ook in het menselijk lichaam hebben ze een krachtige celbeschermende werking. Naast bepaalde enzymen en antioxidanten vormen salvestrolen een derde barrière in de strijd tegen vrije radicalen. Zij komen in beeld wanneer antioxidanten hebben gefaald in hun beschermende werking. Vraag de uitgebreide brochure aan om er meer over te lezen, bel puurê enê werkzaam De mensheid gebruikt salvestrolen al eeuwenlang om op natuurlijke wijze te zorgen dat cellen gezond blijven. Vroeger kwamen ze volop voor in onze groenten en fruit, maar zijn nu alleen nog in relevante hoeveelheden aanwezig in biologische groenten en fruit. Dit komt onder andere door bestrijdingsmiddelen. Salvestrol Shield biedt een onderhoudsdosering en Salvestrol Platinum is extra hoog gedoseerd voor therapeutisch gebruik. Zoals alle Vitals producten bestelt u Salvestrol Shield en Platinum heel eenvoudig bij de Roode Roos. Raadpleeg bij therapeutisch gebruik uw arts of therapeut. Kijk ook op voor uitgebreide informatie. Anneke Spaaks vermoedde zelf jarenlang een lichamelijke oorzaak voor haar klachten, maar bleef een roepende in de woestijn. In de psychiatrische kliniek heb ik het vaak ter sprake gebracht, maar men pikte het gewoon niet op. De arts-assistent geloofde eenvoudig niet dat ik schildklierpatiënt was. Ik bleef hem bestoken met informatie. Neen, was steeds zijn antwoord. Anneke vervolgt: Wat mij betreft was die hele Freud nooit geboren. Het houdt zóveel ontwikkeling tegen, omdat klachten alsmaar in die hoek geduwd worden. Het wordt dan een psychiatrisch verhaal. Ernstig is dat niet alleen artsen daarin geloven, maar dat patiënten daarin meegaan. Ik heb met open ogen rondgelopen en geobserveerd in de kliniek: wat gebeurt er met die mensen? Ik ben een kritische geest. Tot mijn verbijstering heb ik mensen gezien die toen ze binnenkwamen nog enigszins functioneerden, maar waar echt niks van overbleef. Verschrikkelijk. Hopeloos. Mensen die jaren en jaren bezig zijn, zonder resultaat. Diep droevig. Anneke s boodschap luidt onder meer dat de psychiatrie een belemmering vormt om lichamelijke aandoeningen te onderkennen. Dat is een heel grote barrière. In het begin, toen mijn klachten onverklaarbaar bleken, werd ook tegen mij gezegd: Ga maar naar de psychiater. Veel mensen blijven daar dan hangen. Dat vind ik heel erg. Met medewerking van Toine de Graaf. Congres Voeding & Psyche, zaterdag 31 oktober in Utrecht. Zie voor het volledige programma: Zie ook: 25

14 Oplossing Blijf bouwen, blijf leden werven. Dat is de oplossing van de puzzel in Uitzicht 2009/06. In Nederland werden in 2003 volgens de Nederlandse kankerregistratie, ruim gevallen van kanker vastgesteld. In 10 procent van deze gevallen is reeds eerder al een vorm van kanker gediagnosticeerd. Op dit moment wordt geschat dat ongeveer mensen in Nederland kanker hebben. Sommige chemicaliën zouden op enigerlei wijze betrokken zijn bij een groot percentage van alle kankers die bij mensen voorkomen. De chemicaliën werken dan mutageen, wat wil zeggen dat ze mutaties kunnen veroorzaken. Factoren die met zekerheid kanker kunnen veroorzaken, noemen we carcinogenen. Er zijn al een hele reeks carcinogenen opgespoord, onder andere verbrand en gefrituurd voedsel, bacteriën, schimmels en medicamenten hebben kankerverwekkende effecten. De Moerman voedingswijze volgen dus voor een gezond tegenwicht! Als je weet dat mensen in Nederland kanker hebben, dan moet volgens mij onze vereniging nog met zeker leden, de heft dus, kunnen groeien! Of is dit te gemakkelijk geredeneerd? Waarschijnlijk wel. Toch moeten er nog veel potentiële leden zijn die wij tot een lidmaatschap zouden moeten kunnen verleiden. Dus lieve mensen, laten wij samen zorgen dat de vereniging zó groot wordt, dat wij maatschappelijk en politiek een rol van betekenis kunnen vervullen. Dan zullen ook de nutriënten en de consulten weer worden vergoed door de zorgverzekeraars. De prijzen gaan naar de volgende winnaars: 1e prijs: mevr. Nieuwenhuizen, Dordrecht 2e prijs: mevr. Gelderblom, Gorinchem 3e prijs: mevr. Jonker, Hoevelaken. De inzenddatum voor de puzzel in Uitzicht 2009/08 sluit 15 november LET OP! Het inzenden van de oplossing is alleen mogelijk door: overschrijving van tenminste 1,00 op girorekening 6189 (eventueel via uw bank) t.n.v. Moermanvereniging te Alphen aan den Rijn. Vermeld uw oplossing onder mededelingen. Gert Tretmans. Tuinvaas ZT Almelo tel/fax: (0546) KRUISWOORDPUZZEL Horizontaal: 1. gemeen 5. koude lekkernij 9. onbegroeid 12. Engelsman 15. klap 17. mistig 19. walm 21. kwajongen 23. bestuurder 26. Ezra 28. jongensnaam 29. ivoor 31. luizenei 32. persoonlijk voornaamwoord 33. voordat 35. maanstand 36. fabelmonster 38. Laus Deo 39. steen 40. schoenmakersgerei 42. deel van de week 44. gummibuis 46. persoonlijk voornaamwoord 47. ten aanzien van 48. rivier in Schotland 50. meisjesnaam 51. bedeesd 52. beroep 54. Chinese munt 55. roem 57. vereniging van oud employees 58. en omstreken 60. kei 63. visgerei 66. deel van een jas 68. vat 69. voegwoord 71. omlaag 72. geluid van een geit 73. rivier (Spaans) 74. meetstok 75. dun 77. woonboot 78. jongensnaam 80. recto 81. deel van een schip 83. halsjuk 85. stengun 86. omgang 89. smart 91. rad 92. beest 93. kinderbedje 94. deel van een boom. Verticaal: 2. Amsterdams Peil 3. laboratorium 4. hemellichaam 6. vlug 7. klein vertrek 8. openbaar vervoer 9. klasse 10. houding 11. plaats in Frankrijk 12. veelkleurig 13. bedorven 14. persoonlijk voornaamwoord 16. gezicht 18. door water omgeven land 19. al 20. gedeeltelijk 22. dwaas 24. brillantine 25. kleur 27. groot water 29. tijdperk 30. weggetje 32. de mensen 34. ordenen 36. denderen 37. dood dier 39. werkkamer 41. reeks 42. dun 43. het genieten 45. plaats in Noord Holland 47. internationale trein 49. plaats in Gelderland 53. organische verbinding 56. wat over iets heen gedrukt is 59. prikkel aan ruiterlaars 61. speelgoed 62. pakken 64. een en ander 65. deel van de hals 66. mannetjesputter 67. nakomelingschap 70. naar aanleiding van 72. erg 75. paar 76. bijbelse figuur 78. tijding 79. jongensnaam 81. uitgang van de overtreffende trap 82. ontkenning 83. scheepstouw 84. Europeaan 85. zangnoot 87. regeringsreglement 88. Eerwaarde 90. domina. Als u de hele puzzel hebt opgelost, kunt u aan de hand van de cijfers ook de onderste balk invullen. Hier ontstaat dan de uiteindelijke oplossing. Uitzicht is het tijdschrift van de Moermanvereniging voor natuurlijke kankerbestrijding. Het verschijnt tien keer per jaar en wordt gratis aan de leden van de vereniging beschikbaar gesteld. Verantwoording De redactie van Uitzicht en het bestuur van de Moermanvereniging brengen de inhoud ter kennis en beoordeling; zij aanvaarden geen verantwoordelijkheid voor de toepassing ervan. Overname van artikelen door derden is uitsluitend toegestaan met schriftelijke toestemming vooraf. Redactie en bestuur behouden zich het recht voor zonder opgave van redenen teksten, advertenties en te beantwoorden vragen te weigeren. Eindredactie Cor van Groningen Medewerkers aan dit nummer: Truus Hartsink Drs. Bob Hornstra, arts Riëtte Janssen Hans Nieuwstad Petra Pronk Dr. Gert Schuitemaker Drs. Hans Stoop Fotografie Stef Breukel e.a. Redactiecommissie Drs. Simon de Graaf (FIAC) Truus Hartsink Drs. Hans Stoop Cor van Groningen Redactieadres Redactie Uitzicht Hof van Azuur TB Delft Advertenties Advertentiemogelijkheden en tarieven kunnen worden aangevraagd bij: J.P.H. Geraats Louis Regoutstraat LL Weert Telefoon (0495) Inschrijving Uitzicht ISSN Uitzicht op internet Kopij volgend nummer: Magazine 8/2009 vóór 12 september 2009 colofon Korte berichten Voeding en beweging beschermen tegen borstkanker Vrouwen met borstkanker die veel groenten en fruit eten en voldoende lichaamsbeweging hebben, hebben een kleinere kans te overlijden wanneer de kanker terugkomt. Dat blijkt uit onderzoek van de universiteit van Califonië in San Diego. Bijna vrouwen werden tot elf jaar na de diagnose gevolgd. Vrouwen die minstens vijf stuks fruit of porties groente per dag aten en dagelijks zeker dertig minuten wandelen, hadden de helft minder kans te overlijden wanneer de kanker terugkwam. Alleen gezond eten of alleen bewegen zorgde niet voor dezelfde daling. (Bron: GezondNU) Groene thee beschermt tegen darmkanker Chinees onderzoek heeft aanwijzingen opgeleverd dat het regelmatig drinken van groene thee het risico op darmkanker mogelijk verlaagt. In een studie onder bijna vrouwen tussen de 40 en 70 jaar werd gekeken hoeveel groene thee zij dronken. De vrouwen werden zes jaar gevolgd. In die periode werd bij 256 van hen darmkanker vastgesteld. Het bleek dat de vrouwen die bij aanvang van het onderzoek al regelmatig groene thee dronken 37 procent minder kans hadden op darmkanker dan vrouwen die dat niet deden. Ook het aantal jaren en de hoeveelheden groene thee die geconsumeerd werden bleken bepalende factoren: hoe langer iemand thee dronk en hoe groter de porties, hoe kleiner de kans op kanker. (Bron: Fit met Voeding) Olijfolie beschermt tegen hartziekten Gebruik van olijfolie als enige vetbron bij het koken beschermt tegen coronaire hartziekten, zo blijkt uit Grieks onderzoek. Aan het onderzoek deden 848 patiënten mee die voor de eerste keer ernstige hartproblemen hadden, alsmede ruim gezonde controlepersonen. De deelnemers moesten vragenlijsten invullen over hun voedingsgewoonten, leefstijl en het gebruik van olie en vet bij de dagelijkse bereiding van de maaltijden. Het bleek dat als olijfolie de enige bron van vetten was bij de bereiding van voedsel, de kans op coronaire hartziekten 47 procent lager was dan wanneer er geen olijfolie werd gebruikt in de keuken. Dit effect werd tenietgedaan als naast olijfolie ook andere soorten olie en vetten werden gebruikt. (Bron: Fit met Voeding) Wokken met olijfolie of zonnebloemolie Broccoli staat bekend om zijn hoge gehalten glucosinolaten, flavonoïden, vitaminen en mineralen. Maar de kans bestaat dat die gezonde stoffen als sneeuw voor de zon verdwijnen in de wokpan, als de verkeerde olie wordt gebruikt. Onderzoekers bekeken wat er overbleef van de gezonde stoffen in broccoli nadat ze waren gewokt in verschillende soorten olie: olijfolie, extra vierge olijfolie, zonnebloemolie, pindaolie, sojaolie en saffloerolie. Vooral polyfenolen en vitamine C bleken gevoelig voor olie. Het gehalte aan vitamine C was na het wokken met extra vierge olijfolie of zonnebloemolie gelijk aan die in de rauwe broccoli. Wokken in de andere oliën zorgde ervoor dat het vitaminegehalte daalde. Weg met de bierbuik De bekende bierbuik heet niet voor niets zo, hoewel goed beschouwd alle alcoholische dranken voor zo n buik kunnen zorgen. Dat komt doordat alcohol niet alleen veel calorieën levert, maar ook veel suikers. Verder versterkt alcohol de eetlust, waardoor mensen sneller geneigd zijn naar vette hapjes te grijpen, zoals chips en zoutjes. De darminhoud gaat daardoor gisten en de gassen die daarbij ontstaan zorgen ervoor dat de buik met name bovenin bol wordt, omdat de lucht naar boven stijgt. Het lichaam beschouwt alcohol als een giftige stof die het zo snel mogelijk weer kwijt wil. Daarom wordt de verbranding van andere energiebronnen, zoals vet, op een lager pitje gezet. Overblijvend vet wordt daardoor opgeslagen, met name in de buikstreek. (Bron: GezondNu) 26 27

15 De Roode Roos B.V. Magazijn voor orthomoleculaire voeding Deze keer een andere selectie van producten, welke door De Roode Roos B.V. geleverd kunnen worden. Hierdoor krijgt u een inzicht van ons ruime assortiment, van meer dan 3500 producten en 80 leveranciers. Bestellen bij De Roode Roos B.V. Alle producten worden in principe geleverd met een korting van max. 25% ten opzichte van de adviesprijs. Om te bestellen kunt u gebruik maken van de lijst die hiernaast is afgedrukt. Eventueel kunt u eerst een fotokopie maken. Onze volledige catalogus is op aanvraag verkrijgbaar of te downloaden via onze website Uw schriftelijke bestelling kunt u naar onze postbus sturen. Vervolgens laten wij de bestelling door TNT-Post bij u thuis bezorgen. Ook kunt u ons gratis naamnummer ROODEROOS ( ) gebruiken. Internetgebruikers kunnen een versturen naar Ook kunt u bestellen via onze Webwinkel: Vanaf nu biedt De Roode Roos u de mogelijkheid uw bestellingen te betalen via doorlopende machtiging voor automatische incasso. Een machtigingskaart hiervoor kunt u opvragen via onze website: Prijswijzigingen door derden voorbehouden Vermeld hier uw adresgegevens: Uw naam: (Dhr/Mevr): Adres: Postcode & Woonpl.: Telefoonnummer: Lidmaatschap nr.: Geboortedatum: adres: Evt. op voorschrift van: Postbus BA DEN HAAG Telefoon Fax Bestelformulier nr produkt fabrikant aantal vorm normaal leden B4398 Active Biodream Biodream 800 gram 45,00 36,00 A5304 Aloë Vera Sap puur Aloelixir 250 ml 14,95 11,21 S4920 Anti oxidant Formule Salvé 60 tab 21,00 15,75 M3492 Bio Bran MGN3 Medpro 50 tab 65,00 58,50 C4754 Bio Nutriënt l-tryptofaan CellCare 60 vcaps 21,90 17,52 P5491 BioActive Q mg Pharma Nord 30 caps 26,75 20,06 P5489 BioActive Q10 50 mg Pharma Nord 30 caps 14,95 11,21 P5487 Bio-Bloeddruk Pharma Nord 60 caps 29,95 22,46 P0268 Bio-Quinon Q10 Super 30 mg Pharma Nord 150 caps 46,50 34,87 V4630 Co Enzyme Q10 with MCT Viridian 60 vcaps 36,34 29,07 L3118 Colladeen Lamberts 60 tab 28,95 21,71 A4126 Coriolus Versicolor-extract 750 mg AOV 90 caps 30,45 22,84 A3128 Curcuma Longa extract 600 mg 8903 AOV 60 caps 21,85 16,39 D4141 Detox Totaal DNH Research 150 ml 30,00 25,50 N2308 DHA 250 Now Foods 120 caps 37,50 28,13 B4716 Echinacea Extra Forte Bloem 60 caps 14,95 11,21 N1092 Eye Support Now Foods 60 caps 30,00 22,50 E0048 Fem-Plex TR Ess. Organics 90 tab 17,95 13,46 I3947 FreeMan IntiCare 40 caps 29,95 22,46 D4113 Glucon Combi Districare 120 tab 34,50 29,33 A4175 Glucosamine 700 / Chondroïtine 200 AOV 180 caps 53,35 40,01 L3338 Glucosamine 1200 mg Lamberts 120 tab 18,70 14,03 T1328 Green Magma TS Products 136 tab 14,95 11,21 N1640 Greens + Nagel 264 gram 49,95 37,46 A1970 Groene Thee extract (250 mg) 8824 AOV 60 caps 19,50 14,63 B4089 Honeyfeel Cream Bfactory Health Products 30 ml 14,50 10,88 N3167 Host Defense New Chapter 60 vcaps 46,95 35,21 E0070 Lecithine 1200 mg Ess. Organics 75 caps 11,25 8,44 B4105 Levertraan Forte Bonusan 60 Licaps 9,00 6,75 L4640 LifeCare Silicium LifeCare 250 ml 79,00 59,25 B3273 Lignan Flax Oil Complex Barlean's 473 ml 19,95 14,96 V5696 Luchtweg Formule VitOrtho 60 vcaps 23,00 17,25 C0503 Magnesium 250 mg AAC Country Life 90 tab 18,95 14,21 V0586 Max EPA Cardio Vasc. Res. 100 caps 36,30 27,23 A1388 Module 1 MultiVit Basic Alfytal 90 vcaps 20,25 18,23 M3402 Mor DHA Minami Nutrition 60 softgel 24,95 18,71 M3312 Mor EPA 1000 mg Minami Nutrition 60 caps 31,95 23,96 S1037 Neuraphyt Steigerwald 100 tab 24,95 18,71 N3963 Omega 3 Visolie vloeibaar Now Foods 200 ml 27,50 20,63 V3821 Omega VitaFytea 120 softgel 26,95 20,21 V4131 Ostamax VitaKruid 90 tab 25,50 21,68 K0341 P-5-P Klaire Labs 250 vcaps 66,00 49,50 P4169 Plantina Algreen Plantina 150 gram 47,75 35,81 P5099 Plantina Coënzyme Q10 forte 150 mg Plantina 150 caps 164,95 123,71 P5597 Plantina Magnesium Plantina 90 tab 35,10 26,33 P5596 Plantina N-Acetylcysteïne Plantina 60 tab 29,40 22,05 T3654 Prostaatformule Best Choice 60 tab 11,50 8,63 L2436 Pure Fish Oil 1100 mg Lamberts 60 caps 21,95 16,46 V5431 Salvestrol Platinum Vitals 60 caps 79,00 59,25 V5442 Salvestrol Shield Vitals 60 caps 34,95 26,21 E0126 Selenium NP 50 mcg Ess. Organics 90 tab 14,40 10,80 M4456 Spirulina Marcus Rohrer 180 tab 13,32 11,32 F5648 Squalene ip6 Fyto-Life 100 caps 59,50 53,55 V4646 Super Greens Plus VitaKruid 220 gram 49,90 42,42 B3988 Venal Bional 90 caps 18,50 15,73 P0269 Vitamax Original Formula Parmalux 200 softgel 39,95 29,96 V5018 Vitamine K 2 Vitals 60 softgel 18,95 14,21 C4084 Women's Mood Care For Women 30 caps 19,95 17,96 Deze boeken kunt u bestellen bij de Moermanvereniging. Wilt u één of meerdere boeken toegestuurd krijgen, vul dan duidelijk een girokaart in met het juiste bedrag en de titels van de gewenste boeken. Geen geld opsturen! Het gironummer waarop u kunt bestellen is: t.n.v. De Moermanvereniging Postbus AM Alphen aan den Rijn. De prijzen zijn inclusief verzendkosten binnen Nederland. Daarbuiten wordt 3,50 extra berekend. Boekenlijst Adv_CoriolusVersiNAP_ :40 Pagina Dr. Moerman, een weg tot genezing, C. van Groningen en A. Ronhaar 11, De Moermantherapie, Jac. Landman 4, De psychische achtergronden van kanker, Jac. Landman 4, Verhütung und Heilung von Krebs, Jac. Landman 6, Die Moerman Krebs Diät, E. Wannee Immerzeel 6, Op weg naar herstel, Simonton 25, Het Moermandieet, gezond en lekker, E. Wannee 4, A solution to the Cancer Problem 7, Variaties op de Moermankeuken, Truus Hartsink 4, Kookboek, Lia v.d. Geest en Lydia Sleutel 7, De actuele voedingstabel, wat zit waar in? 6, Retrospectief onderzoek naar de effectiviteit van 20,40 de Moermantherapie 37. Het Gouden boekje voor de Gezondheid, G.E. Schuitemaker 8,75 Voor meer boeken van de heer Schuitemaker zie: 40. Meer variaties op Moermanrecepten, Truus Hartsink 4, Bondgenoot, autobiografie van een immuuncel, Henk Fransen 12, De helende factor, Bob Th. Hornstra 16, Moermankookboek, culinair de wereld rond 4, Voed je goed, voel je goed, Monique van den Assum 4, Dvd Geef ziekte geen kans, eet en leef gezond, Kees Braam 6,95 Advertentie Goede ondersteuning AOV biedt ondersteuning van de Niet Toxische Tumor Therapie met bijvoorbeeld Coriolus Versicolor extract (met PSK/PSP) en Groene thee-extract. Vraag uw voorschrijver naar AOV producten (ook verkrijgbaar bij De NatuurApotheek Pijnacker). aov natuurlijk gezond Koperslager RK Nootdorp T F E 29

16 Advertenties Activiteitenkalender Green Magma bevat het extract van 100% biologisch geteelde jonge, groene gerstebladeren. Het groene gerstextract bevat alle belangrijke vitaminen, mineralen, enzymen, spoorelementen en anti-oxidanten zoals die ook voorkomen in verse bladgroente. Bovendien is Green Magma rijk aan chlorofyl. Er is ook een Green Magma Plus variant. Deze bevat groen gerstextract aangevuld met groente- en fruitextracten, probiotica en voedingsvezels. Verkrijgbaar bij De Tuinen, Gezond & Wel, drogisterij en natuurvoedingswinkel. Voor meer informatie: of bel de infolijn van TS Products BIO-PRODUCT Gezond leven Gezond blijven 10% korting bij de Roode Roos Een leven lang vitaal! Squalene is een bijzondere stof die zowel in het menselijk lichaam als in de natuur wordt aangemaakt. Het behoort tot een speciale groep antioxidanten, de zogenaamde isoprenoïden en wordt uit de levertraan van de diepzee dogfish verkregen. Squalene heeft het vermogen om zuurstof toe te voegen aan de menselijke cel. Hierdoor beschermt het de cellen waardoor het lichaam wordt behoed voor de ziekmakende moleculen. Issho Genki Squalene ip6 is een veelzijdig, natuurlijk en zuiver voedingssupplement dat uw lichaam weer in balans brengt. Versnelt herstel Toename energie, vitaliteit en uithoudingsvermogen Beschermt tegen vroegtijdige veroudering van de huid Beschermt tijdens chemotherapie en bestraling Beschermt cellen en weefsels Fyto-Life van Hogendorpplein SR Goirle T: +31 (0) F: +31 (0) E: W: Oktober Rijssen Kookcursus Datum: 8 oktober. Kosten: 16, Opgave: J. Baan, telefoon (0548) oktober - Amersfoort Lezing Margreet van Sytzama Onderwerp: Relatie kanker voeding lifestyle Plaats: Toon Hermanshuis, Regentesselaan 37, Amersfoort Tijd: uur Parkeren: Gratis op 20 meter afstand van TH huis Info: Marian Korbee, (030) of Gwendoline Blankestyn, (030) , 10, 17 en 24 november Roermond Kookcursus Regio Limburg Plaats: Klooster van de Broeders van Liefde, Heinsbergerweg 190, Roermond Tijd: van tot uur Activiteit: Onder deskundige leiding zelf maaltijden leren klaar maken die niet alleen gezond maar ook smakelijk zijn Kosten: Voor leden 80,, voor niet leden 120, Opgave: Toos Scheres, tel. (0475) of Mien van de Vijf eijken, tel. (0493) (graag tijdig aanmelden!) SR747-ADV.UITZICHT.indd :00:16 Directe energie, zonder cafeïne NOW producten zijn o.a. verkrijgbaar via: artsen, therapeuten, apotheken en De Roode Roos Topkwaliteit voedingssupplementen met een gezonde prijs 6 november Nieuwegein Congres Tijd voor leven Plaats: NBC, Blokhoeve 1, Nieuwegein Activiteit: Openingscongres van de Week Chronisch Zieken Doelgroep: Chronisch zieken, mensen met een handicap, mantelzorgers en alle anderen die beroepsmatig met mensen met een beperking te maken hebben Deelname: Gratis Aanmelden: 11 november 2009 Den Haag Lezing dr. Etienne Premdani Thema: Ayurveda en de kijk op kanker en verzuring Spreker: Dr. E. Premdani, afgestudeerd arts en voedingsdeskundige, heeft in India twee jaar de wijze van Ayurveda bestudeerd Plaats: Laan van Meerdervoort 1a, Den Haag Aanvang: uur Zaal open: uur Kosten: Geen vrijwillige bijdrage. Wie gaat regio Limburg versterken? Het werk in de regio s is van groot belang voor de vereniging. Soms wordt dat werk wat teveel voor te weinig mensen. Daarom is de regio Limburg bijvoorbeeld dringend op zoek naar versterking van de werkgroep. Wilt u misschien uw capaciteiten inzetten voor de vereniging en er ook nog leuke contacten aan overhouden? Of wilt u eerst even wat meer weten? Aarzel niet en pak de telefoon. Neem contact op met de heer Nico Bruin, telefoon (0475) Mailen kan ook: Advertentie Uitz_B12.indd :53:12

17 Lees meer over onze producten op

Patiënteninformatie locatie Blaricum. Diabetes mellitus bij kinderwens. Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes

Patiënteninformatie locatie Blaricum. Diabetes mellitus bij kinderwens. Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes Patiënteninformatie locatie Blaricum Diabetes mellitus bij kinderwens Informatie over erfelijkheid en zwangerschap bij diabetes Inhoudsopgave Bladzijde Welke soorten diabetes zijn er? 4 Is diabetes erfelijk?

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

Integrative Medicine als Gezondverstandsgeneeskunde. Ines von Rosenstiel, kinderarts Slotervaartziekenhuis, Amsterdam, 21 april 2009

Integrative Medicine als Gezondverstandsgeneeskunde. Ines von Rosenstiel, kinderarts Slotervaartziekenhuis, Amsterdam, 21 april 2009 Integrative Medicine als Gezondverstandsgeneeskunde Ines von Rosenstiel, kinderarts Slotervaartziekenhuis, Amsterdam, 21 april 2009 Nieuwe zorgvisies Integrative Medicine Belevingsgerichte zorg Planetree

Nadere informatie

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT IJsselland VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT Jongerenmonitor 2015 77% ontbijt dagelijks 10.3 jongeren School 13-14 jaar 15- jaar 76% een gezond gewicht 15% beweegt voldoende Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

Alternatieve geneeswijzen

Alternatieve geneeswijzen Projectnummer: 10126 In opdracht van: Het Parool ir. Hester Booi dr. Esther Jakobs Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon 020 251 0474 Fax 020 251 0444 H.Booi@os.amsterdam.nl

Nadere informatie

Groene, rode en oranje bolletjes. Rood bolletje, wat is er aan de hand?

Groene, rode en oranje bolletjes. Rood bolletje, wat is er aan de hand? Groene, rode en oranje bolletjes U ziet enkele groene en mogelijk ook rode of oranje bolletjes staan voor de genoemde oorzaken van verminderde vruchtbaarheid. Een groen bolletje betekent dat dit zeer waarschijnlijk

Nadere informatie

Tweelingen in de groei

Tweelingen in de groei Tweelingen in de groei Henriëtte A. Delemarre-van de Waal Zoals bekend ontstaat een twee-eiige tweeling wanneer tegelijkertijd twee eicellen worden bevrucht door twee zaadcellen. Beide embryo s hebben

Nadere informatie

Minder kans op kanker

Minder kans op kanker Georgie Dom Minder kans op kanker Informatie & preventie 1 e druk, augustus 2012 Copyright 2012 Consumentenbond, Den Haag Auteursrechten op tekst, tabellen en illustraties voorbehouden Inlichtingen Consumentenbond

Nadere informatie

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Vitaminen en mineralen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Vitaminen 3 Mineralen 4 Voeding 4 Dagelijkse behoefte 4 Wanneer extra vitaminen gebruiken

Nadere informatie

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition HERBALIFE FITCHECK WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition % LICHAAMSVET Wie wil je worden? Waar ben je nu? % LICHAAMSVET Vrouw 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Man 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Te laag

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Overgewicht en kinderwens

Overgewicht en kinderwens Overgewicht en kinderwens Overgewicht is een toenemend probleem in onze samenleving. Het altijd en overal beschikbaar zijn van voedsel maakt dat we meer eten dan we nodig hebben. Ook bewegen we minder,

Nadere informatie

Zorg door alternatieve geneeswijzen

Zorg door alternatieve geneeswijzen Zorg door alternatieve geneeswijzen Alternatieve geneeswijzen Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 6 Fytotherapie 8 Orthomoleculaire geneeskunde 10 Advies 11 Alternatieve geneeswijzen is een verzamelnaam

Nadere informatie

Dr.Klaas Riepma, apotheker: KANKER, WAT NU??

Dr.Klaas Riepma, apotheker: KANKER, WAT NU?? Dr.Klaas Riepma, apotheker: KANKER, WAT NU?? KANKER, WAT NU?? Doel van de lezing: Voorstel voor een complementair protocol voor een kankerpatient KANKER, WAT NU?? Apotheker, Mede-eigenaar van Curesupport

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Alternatieve geneeswijzen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 5 Fytotherapie 9 Orthomoleculaire geneeskunde

Nadere informatie

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Inleiding Zwanger worden als je een chronische ontstekingsziekte van de darm (IBD = inflammatory Bowel disease) hebt zoals de ziekte van Crohn

Nadere informatie

Gezond zwanger... 2. Medicijnen... 4 Orgaanvlees... 4 Rauwemelkse producten... 4 Rauwe eieren... 4 Rauw vlees en kattenontlasting...

Gezond zwanger... 2. Medicijnen... 4 Orgaanvlees... 4 Rauwemelkse producten... 4 Rauwe eieren... 4 Rauw vlees en kattenontlasting... Contents Gezond zwanger... 2 DOEN!... 2 Drink veel vocht.... 2 Eet elke dag verse groenten en fruit.... 2 Slik dagelijks foliumzuur.... 2 Slik een multivitamine speciaal voor zwangeren.... 2 Zorg voor

Nadere informatie

Diabetes type 2 en erfelijkheid

Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 en erfelijkheid Diabetes type 2 in uw familie? Wie in uw familie Iedereen kan diabetes type 2 krijgen. Diabetes type 2 wordt ook wel ouderdomsdiabetes (of ouderdomssuiker) genoemd. Dat

Nadere informatie

Leefstijladvies rondom zwangerschap

Leefstijladvies rondom zwangerschap Leefstijladvies rondom zwangerschap Goede voeding en een gezonde leefstijl zijn natuurlijk altijd belangrijk, maar zeker ook als u graag kinderen wilt. Het draagt in een belangrijke mate bij aan een succesvolle

Nadere informatie

Foliumzuur bij kinderwens en zwangerschap

Foliumzuur bij kinderwens en zwangerschap Gynaecologie Foliumzuur bij kinderwens en zwangerschap www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waarom is foliumzuur belangrijk?... 3 Wat is foliumzuur?... 4 Is foliumzuur goed voor alle zwangere vrouwen?...

Nadere informatie

Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart

Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart Gezonder eten, meer bewegen: leuk voor jezelf en goed voor je hart Ontdek hoe kleine veranderingen elke dag een verschil maken Nicolas Guggenbühl, diëtist-voedingsdeskundige, met de medewerking van prof.

Nadere informatie

Zwangerschap bij een chronische darmziekte

Zwangerschap bij een chronische darmziekte Maag-, Darm- en Leverziekten Zwangerschap bij een chronische darmziekte www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Vruchtbaarheid... 3 Erfelijkheid... 4 Medicijnen... 4 Invloed chronische darmziekte op de zwangerschap...

Nadere informatie

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie.

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie. Voeding bij COPD Inleiding Een gezond, afwisselend eetpatroon is voor iedereen goed. Voedsel is immers de brandstof van ons lichaam. Klachten als kortademigheid, vermoeidheid en hoesten kunnen uw lichamelijke

Nadere informatie

Overgewicht en verminderde vruchtbaarheid

Overgewicht en verminderde vruchtbaarheid Overgewicht en verminderde vruchtbaarheid Het aantal mensen met overgewicht en obesitas (ernstig overgewicht of zwaarlijvigheid) is de laatste tien jaar wereldwijd explosief toegenomen. In Nederland zijn

Nadere informatie

Overgewicht en kinderwens. Gynaecologie

Overgewicht en kinderwens. Gynaecologie Overgewicht en kinderwens Gynaecologie Inleiding De laatste tien jaar is het aantal mensen met overgewicht en obesitas (ernstig overgewicht of zwaarlijvigheid) wereldwijd sterk gestegen. In Nederland zijn

Nadere informatie

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen.

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen. VOORW OORD VOORWOORD Over dit boekje Alles over gezond eten en bewegen met kinderen van 4 tot 18 jaar? Bij de titel van dit boekje vraag je je misschien af wat een kleuter te maken heeft met iemand die

Nadere informatie

meer bewegen minder kans op kanker

meer bewegen minder kans op kanker meer bewegen minder kans op kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? pagina 3 Oorzaken en risicofactoren van kanker pagina 4 Relatie tussen bewegen en kanker pagina 6 Wat is gezond bewegen? pagina 8 Meer

Nadere informatie

Het OCK-kids project

Het OCK-kids project Het OCK-kids project Ondersteuning complementaire zorg bij kinderen met kanker Inge Boers arts-onderzoeker, Louis Bolk Instituut Driebergen 1 Inhoud Wat is complementaire zorg? Aanbod complementaire zorg

Nadere informatie

Voeding en osteoporose

Voeding en osteoporose Voeding en osteoporose 2 Voeding bij osteoporose Bij osteoporose (botontkalking) is de afbraak van de botten vergroot, waardoor de botten erg verzwakt zijn. De kans op botbreuken is verhoogd. Belangrijke

Nadere informatie

Zwangerschapsbraken. gevoelige slokdarm door het braken waardoor slikken moeizaam gaat

Zwangerschapsbraken. gevoelige slokdarm door het braken waardoor slikken moeizaam gaat Zwangerschapsbraken Zwangerschapsbraken wordt ook wel hyperemesis gravidarum genoemd. Het is een term die wordt gebruikt voor overmatig braken tijdens de eerste helft van de zwangerschap. Veel vrouwen

Nadere informatie

Inhoud Hoe BRAVO ben jij?

Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inleiding 2 De behandeling van een aandoening 2 Medicijnen 2 Leefstijl 5 Een verergering van je klachten 6 Jouw behandelplan 8 Bewegen 8 Roken 8 Alcohol en voeding 8 Ontspanning

Nadere informatie

Methotrexaat REUMATOLOGIE. Gebruik van methotrexaat

Methotrexaat REUMATOLOGIE. Gebruik van methotrexaat REUMATOLOGIE Methotrexaat Gebruik van methotrexaat Deze folder is een gezamenlijke uitgave van de poli reumatologie van het Laurentius Ziekenhuis Roermond en het Sint Jans Gasthuis te Weert. Inleiding

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding

Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen en zwangerschap Enige tientallen jaren geleden dacht men nog dat ongeboren kinderen in de baarmoeder goed beschermd waren tegen schadelijke

Nadere informatie

Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter

Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter Het Ultieme Vetverbranding Programma Schakel je lichaam in de vetverbrandingsmodus, sneller en efficiënter In de afgelopen weken heb ik je verteld over De Superverbrander Methode en de 4 fasen van het

Nadere informatie

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat.

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat. Waar komt uw interesse voor de gynaecologie vandaan? Ik ben aanvankelijk geïnteresseerd geraakt in de verloskunde en gynaecologie toen ik geneeskunde studeerde. En dan vooral in het samenspel van de hormonen.

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 juni 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 juni 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EH Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Homeopathie voor paarden

Homeopathie voor paarden Artikel: http://horsefulness.be/homeopathie-voor-paarden/ site van Horsefulness van Karine Vanderborre Homeopathie voor paarden Homeopathie, niet iedereen heeft er vertrouwen in Ikzelf sta er volledig

Nadere informatie

Gewichtstoename bij behandeling van kanker

Gewichtstoename bij behandeling van kanker Gewichtstoename bij behandeling van kanker Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 Pavo 0915 Inleiding U bent tijdens uw behandelingen tegen kanker ongewenst in gewicht aangekomen. In deze folder leggen

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

voorkomen van ondervoeding bij ouderen ZorgSaam

voorkomen van ondervoeding bij ouderen ZorgSaam voorkomen van ondervoeding bij ouderen ZorgSaam 1 2 VOORKOMEN VAN ONDERVOEDING BIJ OUDEREN Bij het bezoek op de polikliniek is u een aantal vragen gesteld over gewichtsverlies en uw eetlust. Hiermee wordt

Nadere informatie

Kanker en Voeding. een Alpe D HuZes/KWF leerstoel. Ellen Kampman, 14 mei 2014

Kanker en Voeding. een Alpe D HuZes/KWF leerstoel. Ellen Kampman, 14 mei 2014 Kanker en Voeding een Alpe D HuZes/KWF leerstoel Ellen Kampman, 14 mei 2014 Wat is gezonde voeding? Koffie verhoogt het risico op kanker Koffie verhoogt het risico op kanker Wat moet je eten als je kanker

Nadere informatie

Gezond zwanger (I): Hoe je zelf vruchtbaarheid, zwangerschap en gezondheid baby kunt beïnvloeden. bevinding. Tekst: Drs.

Gezond zwanger (I): Hoe je zelf vruchtbaarheid, zwangerschap en gezondheid baby kunt beïnvloeden. bevinding. Tekst: Drs. Gezond zwanger (I): Hoe je zelf vruchtbaarheid, zwangerschap en gezondheid baby kunt beïnvloeden Gezond zwanger: leefstijl en voeding zijn van cruciaal belang De dochter van Uitzichtmedewerker Hans Stoop

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

Voedingsrichtlijnen zwangerschap

Voedingsrichtlijnen zwangerschap Voedingsrichtlijnen zwangerschap Hoera! Je bent zwanger. Een nieuwe tijd breekt aan. Wat gaat deze zwangerschap brengen? Hoe zorg je dat je baby goed groeit? Hoe blijf je zelf fit tijdens je zwangerschap?

Nadere informatie

Suiker in een gezonde leefstijl. Een kwestie van balans

Suiker in een gezonde leefstijl. Een kwestie van balans Suiker in een gezonde leefstijl Een kwestie van balans Suiker in een gezonde leefstijl Een kwestie van balans Je lichaam heeft overal energie voor nodig. Sporten, werken, fietsen, wandelen, tuinieren,

Nadere informatie

Osteopenie. Uitleg en leefstijladviezen. mca.nl

Osteopenie. Uitleg en leefstijladviezen. mca.nl Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen mca.nl Inhoudsopgave Wat is osteopenie? 3 Wie krijgen osteopenie? 3 Hoe ontstaat osteopenie? 3 Hoe weet u of u osteopenie heeft? 5 Uw vragen 6 Notities 7 Colofon

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar...

Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar... Omega-3 vetzuren: wat... waarom... waar... Op uw gezondheid! U bent baas over uw eigen lichaam. Gelukkig maar. Dat brengt natuurlijk een zekere verantwoordelijkheid met zich mee. Alles wat u eet en drinkt

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Informatie voor patiënten. PCOS (polycysteus ovariumsyndroom)

Informatie voor patiënten. PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) Informatie voor patiënten PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) z PCOS is de afkorting van polycysteus ovariumsyndroom. Letterlijk betekent dit dat er meerdere (poly) vochtblaasjes (cysten) in de eierstok

Nadere informatie

Voeding en Gezondheid. Een bewuste weg naar een betere leefstijl

Voeding en Gezondheid. Een bewuste weg naar een betere leefstijl Voeding en Gezondheid Een bewuste weg naar een betere leefstijl Een goede leefstijl Het geheim van gezondheid zit 'm in het juiste evenwicht. MINDER STRESS/ MEER RELAXEN MEER BEWEGEN BETERE VOEDING 2 Uitgebalanceerde

Nadere informatie

Een te hoog cholesterol

Een te hoog cholesterol Een te hoog cholesterol Beschrijving Wat is te een hoog cholesterol? Een te hoog cholesterol wil zeggen dat er te veel cholesterol in uw bloed zit. Dat is schadelijk voor uw slagaders. Het cholesterol

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Leefstijl Nederlander niet verbeterd. Weer meer mensen met overgewicht

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Leefstijl Nederlander niet verbeterd. Weer meer mensen met overgewicht Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB07-021 20 maart 2007 9.30 uur Leefstijl Nederlander niet verbeterd In 2006 zijn Nederlanders niet gezonder gaan leven. Het aandeel volwassen Nederlanders

Nadere informatie

Wie is er bang voor de overgang?

Wie is er bang voor de overgang? Wie is er bang voor de overgang? Overgangsklachten De overgang is een levensfase die voor de meeste vrouwen niet ongemerkt voorbij gaat. Er treden lichamelijke en geestelijke veranderingen op. De effecten

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Victoza en voeding

Diabetes mellitus. Victoza en voeding Diabetes mellitus Victoza en voeding In het kort Wat is diabetes? Diabetes mellitus wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd. Bij Diabetes mellitus is er geen of onvoldoende insuline beschikbaar

Nadere informatie

Diabetes voorkomen. Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen

Diabetes voorkomen. Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen Diabetes voorkomen Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen Wat is diabetes? Bij diabetes ( suikerziekte ) kan het lichaam de bloedsuiker niet meer zelf regelen. Dat gebeurt normaal gesproken

Nadere informatie

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk?

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Uit onderzoek blijkt dat veel Nederlanders niet weten hoe het precies zit. In dit dossier staan alle ins- en outs over bloeddruk,

Nadere informatie

Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar. Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht

Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar. Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht Vind je jezelf te dik? Wil je op je gewicht gaan letten, maar weet je niet zo goed hoe je dat kunt doen? Wij kunnen

Nadere informatie

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap.

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. EET PALEO 3 Inhoudsopgave Inleiding 6 Mijn Paleo verhaal 8 De 7 stappen in het kort 12 Stap 1 Richt je op de praktijk 14

Nadere informatie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie Onco-Move Bewegen tijdens chemotherapie Introductie De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik.

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik. Samenvatting In Nederland gebruikt ongeveer 80% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd alcoholhoudende drank. Veel vrouwen staken het alcoholgebruik zodra ze zwanger zijn of eerder al, als ze zwanger

Nadere informatie

Informatiefolder. Zwangerschap en kinderwens

Informatiefolder. Zwangerschap en kinderwens Informatiefolder en kinderwens Inhoudsopgave Algemeen 3 Kinderwens 3 Foliumzuur s- en ovulatietesten 5 Geneesmiddelen 6 Bostvoeding Medicatiebegeleiding Algemeen De vrouw maakt tijdens haar leven een aantal

Nadere informatie

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Management summary Schuttelaar & Partners 001-01.ppt december 00 Marieke Gaus Context en doel van het onderzoek Doel onderzoek Het onderzoek wordt uitgevoerd

Nadere informatie

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE INTEGRATIEVE KANKERZORG EN Deze Gids werd opgesteld door het Antikankerfonds om patiënten en hun familie te helpen een beter inzicht te krijgen in de integratieve kankerzorg en de Mind-Body Geneeskunde.

Nadere informatie

Dikke darm kanker is een veelvoorkomende vorm van kanker. Enkele feiten op een rij:

Dikke darm kanker is een veelvoorkomende vorm van kanker. Enkele feiten op een rij: COLOgen-Test Dikke darmkanker Prof Dr. B. Weber Laboratoires Réunis Risico s in kaart De COLOgen test biedt u de mogelijkheid uw persoonlijk risico en predispositie op dikke darmkanker te bepalen. In deze

Nadere informatie

Er zijn verschillende meetmethodes waarmee u kunt vaststellen of u een gezond gewicht hebt:

Er zijn verschillende meetmethodes waarmee u kunt vaststellen of u een gezond gewicht hebt: Een gezond gewicht Een gezond gewicht Hebt u een gezond gewicht? Energiebalans Bewegen Hoe behoudt u een gezond gewicht? Tips voor het behouden van een gezond gewicht Tips voor het bereiken van een gezond

Nadere informatie

Hyperthermie koortsopwekking tegen kanker

Hyperthermie koortsopwekking tegen kanker Hyperthermie koortsopwekking tegen kanker Hyperthermie is een behandeling waarbij de temperatuur in het gehele of een deel van het lichaam zodanig verhoogd wordt dat hierdoor waarden als bij koorts of

Nadere informatie

Integrative Medicine/Aanvullende zorg

Integrative Medicine/Aanvullende zorg Integrative Medicine/Aanvullende zorg Project in het HagaZiekenhuis voor hemato-oncologische patiënten Dr. Martin Schipperus, internist-hematoloog Integrative Medicine is geneeskunde waarbij een

Nadere informatie

7 EASY TIPS TO BLOW OFF FAT FREE REPORT

7 EASY TIPS TO BLOW OFF FAT FREE REPORT 7 EASY TIPS TO BLOW OFF FAT FREE REPORT In dit gratis rapport praten we over zeven makkelijke voeding tips voor maximale vet vetbranding. De meeste vragen gaan altijd over wat ze niet mogen eten. Maar

Nadere informatie

PRE-OPERATIEVE ADVIEZEN VOEDING EN BEWEGING

PRE-OPERATIEVE ADVIEZEN VOEDING EN BEWEGING PRE-OPERATIEVE ADVIEZEN VOEDING EN BEWEGING 563 Inleiding In deze folder wordt uitgelegd hoe u zich door goede voeding en beweging optimaal kunt voorbereiden op uw operatie en uw ziekte. Wanneer u, voorafgaand

Nadere informatie

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker Kanker Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over kanker patiënten. Ik hou mijn spreekbeurt hier over omdat er veel kinderen zijn die niet precies weten wat kanker nou eigenlijk is en omdat kanker heel veel

Nadere informatie

Zwanger worden? Acupunctuur kan helpen

Zwanger worden? Acupunctuur kan helpen Zwanger worden? Acupunctuur kan helpen Soms gaat zwanger worden niet vanzelf. Dan pas besef je dat kinderen nemen, eigenlijk kinderen krijgen is. De oorzaak van vruchtbaarheidsproblemen kan zowel bij de

Nadere informatie

UMC St Radboud. Schisis: Erfelijkheidsadvisering. jong-volwassenen

UMC St Radboud. Schisis: Erfelijkheidsadvisering. jong-volwassenen UMC St Radboud Schisis: Erfelijkheidsadvisering voor jong-volwassenen Patiënteninformatie Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder gaat over schisis en erfelijkheid en is vooral bedoeld voor jong-volwassenen

Nadere informatie

Botontkalking. Osteoporose

Botontkalking. Osteoporose Botontkalking Osteoporose 2 Informatie voor vrouwen van 50 jaar of ouder en mannen van 65 jaar of ouder die een botbreuk hebben en behandeld worden op afdeling orthopedie Op dit moment wordt u in het CWZ

Nadere informatie

over Anticonceptie VOORBEELD

over Anticonceptie VOORBEELD over Anticonceptie ... valt veel te vertellen Bijna de helft van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd gebruikt een hormonale anticonceptiemethode. Het merendeel hiervan gebruikt de pil. Deze folder gaat

Nadere informatie

Vruchtbaarheidsonderzoek

Vruchtbaarheidsonderzoek Gynaecologie Vruchtbaarheidsonderzoek Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Uw huisarts heeft u doorverwezen naar de gynaecoloog omdat u een kinderwens

Nadere informatie

Op de fiets naar school

Op de fiets naar school In beweging Voorlichting over calorieën of aansporingen tot meer beweging zijn niet genoeg in de strijd tegen overgewicht. Wat beter helpt is een wijkgerichte aanpak om het bewoners zo gemakkelijk mogelijk

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Ondervoeding. in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek

PATIËNTEN INFORMATIE. Ondervoeding. in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek PATIËNTEN INFORMATIE Ondervoeding in het ziekenhuis Afdeling Diëtetiek Ondervoeding bij ziekte Ondervoeding door ziekte is in ziekenhuizen een veel voorkomend probleem. Ongeveer 1 op de 4 patiënten is

Nadere informatie

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Supplement informatiewijzer oncologie OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2.1 Instructie 2.2 Doel 2.3 Bespreking

Nadere informatie

Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren

Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren Pagina 1 / 5 Aanbevolen Dagelijks Hoeveelheden (ADH) voor zwangeren Energie Energie De basaal stofwisseling neemt tijdens de zwangerschap geleidelijk toe. Aan het eind van de zwangerschap is de basaal

Nadere informatie

Doorzetten voor vervulling kinderwens zaterdag, 21 maart 2015 11:18

Doorzetten voor vervulling kinderwens zaterdag, 21 maart 2015 11:18 WILLEMSTAD Ze moesten even geduld hebben. De ouders van de jongenstweeling die donderdag bij de voorlichting waren over In Vitro Fertilisatie (IVF). Georganiseerd door de gynaecologenpraktijk Emmacare,

Nadere informatie

Nieuwsbrief Verzekerdenpanel Februari 2010

Nieuwsbrief Verzekerdenpanel Februari 2010 Nieuwsbrief Verzekerdenpanel Februari 2010 Beste Panelleden, Het is alweer even geleden dat u nieuws van ons hebt ontvangen. In 2009 hebben we weer een aantal interessante onderzoeken over de zorg en uw

Nadere informatie

Deel 1: Positieve psychologie

Deel 1: Positieve psychologie Deel 1: Positieve psychologie Welkom bij: Positieve gezondheid. Jan Auke Walburg 2 Carla Leurs 3 4 Bloei Bloei is de ontwikkeling van het fysieke en mentaal vermogen. Welbevinden en gezondheid Verschillende

Nadere informatie

Diabetes en zwanger worden

Diabetes en zwanger worden Diabetes en zwanger worden Inhoudsopgave Inleiding... 1 Meld de (wens tot) zwangerschap aan uw arts... 1 Goede voorbereiding... 1 Foliumzuur... 2 Zelfcontrole... 2 De zwangerschap in vogelvlucht... 2 Medicijngebruik...

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van:

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: 1 CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE BIJ VROUWEN. 2 SENSIBILISATIE van de vrouw

Nadere informatie

Zo eet uw peuter of kleuter met plezier

Zo eet uw peuter of kleuter met plezier Zo eet uw peuter of kleuter met plezier Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave Uw kind zegt nee 3 Tips en adviezen 3 Uw vragen 6 Notities 7 Colofon Redactie: eetteam polikliniek kindergeneeskunde MCA afdeling

Nadere informatie

Gynaecologie. Lifestyleprogramma ter gewichtsreductie

Gynaecologie. Lifestyleprogramma ter gewichtsreductie Gynaecologie Lifestyleprogramma ter gewichtsreductie 1 Secretariaat polikliniek gynaecologie Tel: 0591-69 13 40 Fertiliteitsteam Mevr. M.J. Pelinck Mevr. S.S.H.A.T Tuinhof Mevr. A. Bolt Dhr. J.M. Burggraaff

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes U bent zwanger en halverwege de zwangerschap krijgt u te horen dat u diabetes heeft. Er komt dan veel op u af. U wilt weten wat zwangerschapsdiabetes precies

Nadere informatie

Osteoporose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Osteoporose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Osteoporose Uw behandelend arts heeft bij u osteoporose (botontkalking) vastgesteld of wil laten onderzoeken of u osteoporose hebt. In deze folder leest u wat osteoporose is, hoe het ontstaat en wat de

Nadere informatie

Ouder, Kind en Eten Onderzoek

Ouder, Kind en Eten Onderzoek Ouder, Kind en Eten Onderzoek Informatiebrochure Voorwoord Fijn dat u interesse heeft in het Ouder, Kind & Eten onderzoek. Op dit moment doen er al 165 ouders mee aan het onderzoek en we zoeken nog 40

Nadere informatie

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie?

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie? Onco-move Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

De risico s van roken zijn legio. Hieronder staat een drietal voorbeelden die met onderzoek zijn aangetoond :

De risico s van roken zijn legio. Hieronder staat een drietal voorbeelden die met onderzoek zijn aangetoond : Wellness Guide Stoppen met roken "Je hoeft niets op te geven. Roken geeft geen echt plezier. Het is slechts een illusie, net zoiets als met je hoofd tegen een muur aan bonken zodat het een opluchting is

Nadere informatie

Voedselprovocatie. Havenziekenhuis. april 2012

Voedselprovocatie. Havenziekenhuis. april 2012 Voedselprovocatie april 2012 Een allergie is een reactie van het afweersysteem van het lichaam gericht tegen niet schadelijke stoffen als stuifmeel, huidschilfers of voedingsmiddelen met allergische klachten

Nadere informatie

Vruchtbaarheid en kanker

Vruchtbaarheid en kanker Vruchtbaarheid en kanker Deze tekst is gedeeltelijk overgenomen van Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie (NNF) Deze folder is bedoeld voor vrouwen die zich zorgen maken over de gevolgen van een behandeling

Nadere informatie

Timemanagement? Manage jezelf!

Timemanagement? Manage jezelf! Timemanagement? Manage jezelf! Trefwoorden Citeren timemanagement, zelfmanagement, stress, overtuigingen, logische niveaus van Bateson, RET, succes citeren vanuit dit artikel mag o.v.v. bron: www.sustrainability.nl

Nadere informatie

Dieetadvies bij jicht

Dieetadvies bij jicht VOEDING & DIEET Dieetadvies bij jicht ADVIES Dieetadvies bij jicht Jicht ontstaat als urinezuur in het lichaam wordt opgehoopt, vooral in de gewrichten. De behandeling die u krijgt, heeft tot doel de hoeveelheid

Nadere informatie