Naar de gedegen onderbouwde en goed repliceerbare interventie, die anno 2006 in ontwikkeling is in

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naar de gedegen onderbouwde en goed repliceerbare interventie, die anno 2006 in ontwikkeling is in"

Transcriptie

1 Interventie VoorZorg Samenvatting Doel Het primaire doel van het programma is het voorkomen van kindermishandeling of -verwaarlozing. De specifieke doelen zijn: Verbetering van het zwangerschaps- en geboorteproces voor moeder en kind; verbetering van de gezondheid en ontwikkeling van het kind; verbetering van de persoonlijke ontwikkeling van de moeder en haar mogelijkheden voor opleiding en werk, zodat zij meer kan betekenen voor haar kind. Het programma start als de aanstaande moeder weken zwanger is en eindigt als het kind de leeftijd van 2 jaar bereikt. Doelgroep Het programma is in eerste instantie gericht op de jonge, aanstaande moeders, die bij aanvang niet langer dan 28 weken zwanger zijn. De moeders die mee kunnen doen aan het programma behoren tot een zogenaamde hoogrisico-groep, hetgeen wordt geselecteerd aan de hand van de criteria: geen eerder levengeboren kind, maximaal 28 weken zwanger, maximaal 25 jaar, maximale opleiding VMBO-P. Aanvullende criteria zijn: geen steunend sociaal netwerk, alcohol- en drugsgebruik, geweld en mishandeling, psychische problematiek, opvatting over moederschap. Tijdens het programma worden door de verpleegkundige tevens vragen gesteld aan de eventuele partner en/of vader en soms aan overige betrokkenen. Het programma begint tijdens de zwangerschap en loopt door tot het kind twee jaar is. Aanpak Om mee te mogen doen aan het programma, moeten moeders tot een hoogrisico-groep worden gerekend. Hiertoe worden zij geselecteerd door verloskundigen. De eerste selectie vindt plaats door de verloskundige, al tijdens het eerste contact. Deze verloskundige selecteert moeders op basis van een aantal harde gegevens, zoals leeftijd en aantal weken zwangerschap. Op die gronden wordt de a.s. moeder doorgestuurd naar een VoorZorg-verpleegkundige. De verpleegkundige bepaalt in een tweede selectie aan de hand van diverse, in de selectielijst omschreven risicofactoren of de moeders meedoen aan het programma. De moeders die meedoen krijgen vervolgens aanvankelijk 1 keer per week een huisbezoek door de verpleegkundige, hetgeen afgebouwd wordt tot uiteindelijk 1 huisbezoek per maand. In totaal zijn er 60 huisbezoeken van elk 1 a 1,5 uur. In deze huisbezoeken wordt opvoedingsondersteuning gegeven in combinatie met gezondheidsvoorlichting, vaardigheidsinstructie en persoonlijke begeleiding, waarbij gestreefd wordt naar positieve verandering van de risicofactoren. Materiaal Voor de huisbezoeken zijn drie handleidingen ontwikkeld: Zwangerschapshuisbezoeken, Babyhuisbezoeken en Peuterhuisbezoeken, behorende bij elke genoemde fase en met specifieke informatie en ondersteuning hierbij. De handleidingen zijn bedoeld voor de verpleegkundige, maar bevatten tevens lesmateriaal voor de moeders. Onderzoek effectiviteit Naar de gedegen onderbouwde en goed repliceerbare interventie, die anno 2006 in ontwikkeling is in Gedownload op woensdag 28 mei :15:29 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 1 / 9

2 Nederland, is nog geen effectstudie gedaan in de Nederlandse context. Er is zodoende geen direct bewijs van het effect van VoorZorg. Het programma is gebaseerd op het Amerikaanse Nurse Family Partnership. Van NFP zijn significante effecten aangetoond in drie gerandomiseerde studies. De belangrijkste daarvan met betrekking tot kindermishandeling is een afname van kindermishandeling en verwaarlozing tijdens de eerste twee levensjaren (van 19% naar 4%). Verder zijn er positieve lange-termijn-effecten op diverse andere ontwikkelingsgebieden. Een daarvan is 50% tot 60% minder antisociaal gedrag op 15-jarige leeftijd (Olds, 2001). Er zijn twee meta-analyses, waaruit blijkt dat NFP invergelijking met andere home visitationprogramma's veel effect heeft. In de zomer van 2013 wordt een randomized controlled trial naar de effecten van VoorZorg met positieve resultaten afgerond. Dit onderzoek wordt betrokken bij de reguliere herbeoordeling van VoorZorg in Erkenning Erkend door Panel Jeugdgezondheidszorg en Preventie d.d Oordeel: Goed onderbouwd De referentie naar dit document is: L. van der Duin (januari 2006). Databank effectieve jeugdinterventies: beschrijving 'VoorZorg'.Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut. Gedownload van 1. Toelichting naam van de interventie De naam VoorZorg is eenvoudig te verklaren vanuit het feit dat het een preventieprogramma is. Preventie in de meest letterlijke zin van het woord: vooraf, primaire preventie. Het eerste gedeelte van de naam hangt dus samen met het preventieve karakter. Het tweede gedeelte, Zorg, slaat op de daadwerkelijke zorg die geboden wordt in de huisbezoeken. Kortom: het programma biedt zorg vooraf, voordat het probleem er is en voorkomt het op die manier. Het programma is een zo letterlijk mogelijk vertaling van het Amerikaanse Nurse Family Partnership program van de universiteit van Colorado, Denver USA, aangepast aan het Nederlandse gezondheidszorg-systeem.er is geen andere naam waaronder het programma bekend is. De naam VoorZorg is als merk geregistreerd bij het Benelux Merkenbureau in Den Haag. 2. Doel van de interventie VoorZorg richt zich op het voorkomen van kindermishandeling. Meer specifieke doelstellingen zijn: Verbetering van het zwangerschaps- en geboorteproces voor moeder en kind; Verbetering van de gezondheid en ontwikkeling van het kind; Verbetering van de persoonlijke ontwikkeling van de moeder en haar mogelijkheden voor opleiding en werk, zodat zij meer kan betekenen voor haar kind. (www.voorzorg.info) 3. Doelgroep van de interventie Voor wie en wat is de interventie bedoeld? VoorZorg is een programma voor jonge, aanstaande vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kind en weinig of geen opleiding hebben genoten. De moeders die mee mogen doen moeten behoren tot de zogenaamde hoogrisico-groep. Zij krijgen verpleegkundige ondersteuning bij hun zwangerschap en bij de verzorging en opvoeding van hun kind. Het programma start als de moeder weken zwanger is en loopt door tot het kind de leeftijd van 2 jaar bereikt. Prevalentie en spreiding De documentatie over de interventie bevat geen informatie over het voorkomen van het probleem of verwijst niet naar een bron waar die informatie te vinden is. Indicatie- en contra-indicatiecriteria De eerste selectie geschiedt door de verloskundige, hierbij wordt gelet op de 'harde' criteria: moeder heeft geen eerder levend geboren kind en moeder is bij aanvang maximaal 28 weken zwanger en moeder is maximaal 25 jaar en moeder heeft een opleidingsniveau van maximaal VMBO-P en Gedownload op woensdag 28 mei :15:29 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 2 / 9

3 moeder beheerst enigszins de Nederlandse taal. De tweede selectie geschiedt door een VoorZorg-verpleegkundige aan de hand van een weging van de volgende criteria: geen steunend sociaal netwerk / partner; alcohol- en of drugsgebruik; actueel gezinsgeweld of partnergeweld; psychische problematiek: angst, depressie; irreële opvattingen over a.s. moederschap; niet-pluis-gevoel bij verpleegkundige; niet afgemaakte vooropleiding, schoolverlater of werkloos; financiële en/of huisvestingsproblemen. Verder zijn er voorwaardelijke criteria: moeder kan voldoende in het Nederlands communiceren om de inhoud te begrijpen; moeder lijkt de insteek van het programma te begrijpen; moeder heeft geen verhuisplannen buiten de regio binnen twee jaar; moeder is bereid om aan dit (in principe gehele) programma mee te doen. Contra-indicaties zijn: zware psychiatrische problematiek of aparte psychoses; zware drugs- en of alcoholverslaving. Toepassing bij etnische groepende interventie is niet speciaal ontwikkeld voor moeders met een allochtone achtergrond. Het programma heeft geen speciale faciliteiten (zoals vertaalde schriftelijke instructies of tolken) die bedoeld zijn om allochtone groepen in het bijzonder te kunnen bedienen. Het programma vereist daarentegen enige beheersing van de Nederlandse taal (De Graaf, 2005). 4. Omschrijving van de interventie Methodiek Programma VoorZorg bestaat uit een intensief schema van huisbezoeken door ervaren verpleegkundigen van het consultatiebureau. De huisbezoeken beginnen bij voorkeur in de 16e week van de zwangerschap - maar niet later dan in de 28e week van de zwangerschap - en gaan door tot het kind 2 jaar is. De frequentie ligt op gemiddeld twee bezoeken per maand, met verhoogde frequenties (wekelijks) in de eerste maand van het programma en tijdens de eerste zes weken na de geboorte. Gedurende de laatste vier maanden neemt de frequentie van de huisbezoeken af tot een keer per maand. De huisbezoeken duren 1 à 1½ uur (NIZW, 2005). Inhoud Tijdens de huisbezoeken werken de verpleegkundigen met de moeders aan zes onderwerpen: 1 De gezondheid van de moeder 2 De gezondheid en veiligheid van het kind 3 De persoonlijke ontwikkeling van de moeder 4 De rol van de moeder als opvoeder van haar kind 5 De relatie van de moeder met familie en vrienden 6 Het gebruik van gemeenschapsvoorzieningen door de moeder. Het huisbezoek wordt in de eerste handleiding (Zwangerschapshuisbezoeken) samengevat in zeven punten (NIZW, 2005): 1 Elk huisbezoek begint met een begroeting. 2 Belangrijke onderwerpen en vragen die op dit moment bij de moeder spelen komen aan bod. Hierbij wordt bijvoorbeeld gevraagd hoe het met de moeder gaat sinds het vorige bezoek en of er iets belangrijks gebeurd is. 3 Terugblik en verslag: hoe is het met de plannen die de vorige keer gemaakt zijn? Gedownload op woensdag 28 mei :15:29 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 3 / 9

4 4 Dit wordt gevolgd door de vraag: hoe is het nu met jou en je baby? Hierbij komen punten aan bod als gezondheid en relaties. 5 Er wordt bepaald waar deze keer aan gewerkt wordt. De lessen bestaan steeds uit een gedeelte voorlichting door de verpleegkundige en een gedeelte waarin de moeder bijbehorende werkbladen moet invullen. Vanaf het zevende huisbezoek wordt er tevens expliciet aandacht gegeven aan de communicatievaardigheden van de moeder. Daarvoor zijn speciale lessen toegevoegd aan het programma. 6 Er wordt samengevat wat er gedaan en geleerd is. 7 Er worden afspraken gemaakt voor een volgende huisbezoek. UitgangspuntEen goede relatie tussen de verpleegkundige en de moeder is een belangrijk uitgangspunt voor het slagen van het programma én een leerervaring voor de moeder. Tijdens de uitvoering van VoorZorg werkt de verpleegkundige samen met de moeder aan: gestructureerde gedragsverandering, realistische en haalbare doelen, en het versterken van de vaardigheden van de moeder. Daarbij beantwoordt de verpleegkundige de vragen van de moeder en betrekt zij het sociale netwerk van de moeder bij het programma (www.voorzorg.info). Protocol / handleiding VoorZorg maakt gebruik van drie handleidingen. Het eerste deel bevat aanwijzingen voor de huisbezoeken tijdens de zwangerschap, het tweede deel voor de babyhuisbezoeken en het laatste deel voor de peuterhuisbezoeken. De handleidingen bevatten zowel informatie voor de verpleegkundige als werkbladen voor de moeders. Waar nodig worden andere personen betrokken bij de huisbezoeken, zoals de vader van het kind, de partner van de moeder of de moeder van de moeder (NIZW, 2005). Locatie van uitvoering De locatie van de uitvoering is de woning van de cliënt. 4.2 Onderbouwing: probleem- of risico-analyse Kenmerken risico of probleem Voorzorg heeft als doel kindermishandeling te voorkomen. De risico's voor kindermishandeling kunnen zich al in de opvoeding of zelfs daarvoor manifesteren. Het gaat dan om risicofactoren die zich al tijdens de zwangerschap bij de moeder voordoen (Hermanns, Öry & Schrijvers, 2005). Om zo vroeg mogelijk in te grijpen en kindermishandeling te voorkomen richt VoorZorg zich op deze risicofactoren bij vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kind. Het gaat daarbij vaak om een cumulatie van de volgende factoren: jonge leeftijd van de moeder, laag opleidingsniveau, geen steunend sociaal netwerk / partner, actueel gezinsgeweld of partnergeweld, psychische problematiek: angst, depressie, irreële opvattingen over a.s. moederschap, financiële en/of huisvestingsproblemen. Door middel van huisbezoeken wil VoorZorg de opvoedingsvaardigheden van de moeders die dat nodig hebben verbeteren. Het gaat hierbij om een selectie uit alle moeders die in aanraking komen met een verloskundige. De moeders die aan het programma mee mogen doen, moeten aan een aantal criteria voldoen, deze zijn opgesomd in paragraaf 3 onder het kopje Indicatie- in contra-indicatiecriteria. Met risico of probleem samenhangende factorende achterliggene visie van VoorZorg is dat primaire preventie mogelijk is wanneer er systematisch wordt ingegrepen op de allereerste risicofactoren. In dit geval gaat het dus om de kenmerken van de moeder (in haar context), nog voordat het kind geboren is. Als er sprake is van risico dan komt dat doordat risicofactoren en beschermende factoren elkaar niet in evenwicht houden, dus wanneer er sprake is van overheersende risicofactoren (Hermanns, Öry & Schrijvers, 2005). VoorZorg probeert in te grijpen op alle mogelijke factoren, zowel de individu-gebonden factoren (bijvoorbeeld psychisch welbevinden van de ouder) als omgevingsfactoren (zoals het sociale netwerk en financiële omstandigheden). Deze factoren kunnen ook meteen de instandhoudende of verergerende factoren zijn. Waar mogelijk worden protectieve factoren versterkt, bijvoorbeeld door bij afwezigheid van de vader elders (in de familie, in de flat) sociale steun te organiseren of de a.s. moeder te stimuleren de opleiding af te maken of haar werk aan te houden teneinde betere financiële omstandigheden te scheppen. 4.3 Onderbouwing: verantwoording doelen en aanpak Gedownload op woensdag 28 mei :15:29 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 4 / 9

5 Koppeling risico/probleem - doelen - aanpak Theoretische onderbouwing De preventie van kindermishandeling en ernstige ontwikkelingsproblemen bij jonge kinderen staat in Nederland volop in de belangstelling. Vooralsnog ontbreekt het echter aan een interventie waarmee tijdens de zwangerschap en eerste levensjaren van kinderen risicofactoren systematisch worden aangepakt. Het programma VoorZorg voorziet daarin, door middel van een vertaling en aanpassing van het effectief gebleken Amerikaanse Nurse Family Partnership program. Dit programma is gebaseerd op het bio-ecologische model van Bronfenbrenner, de self-efficacy-theorie van Bandura en de attachment-theorie van Bowlby. Het sociaalecologische model stelt dat de sociale context van groot belang is op de zorg van ouders voor hun kinderen. Daarom wordt in VoorZorg aandacht gegeven aan de brede context waarin de moeder zich wel (of niet) begeeft. De theorie van Bandura stelt dat cognitieve processen een centrale rol spelen in het verwerven en behouden van nieuwe gedragspatronen. In VoorZorg wordt daarom aandacht gegeven aan het overtuigen van de moeders van het belang van gedragsverandering en het verwerven van de mogelijkheden (vaardigheden, houding, opvattingen) daartoe. Tenslotte stelt de laatste theorie dat kinderen en hun verzorgers beschikken over een specifiek gedragsrepertoire dat hun interactie bevordert. Verder is bekend dat kinderen de nabijheid van van hun verzorgers zoeken, dit gedrag wordt 'hechting' genoemd en is van groot belang voor de verdere ontwikkeling van het kind. VoorZorg besteed expliciet aandacht aan het bevorderen van sensitieve, responsieve en betrokken zorg van de moeder voor het kind (Kooijman & Zwikker, 2001). Koppeling tussen probleem, doelen en aanpak 1. Koppeling tussen probleem en doelen De al eerder genoemde risicofactoren bij aanstaande moeders kunnen leiden tot het probleem kindermishandeling. Om dat te voorkomen richt VoorZorg zich op de systematische aanpak van deze risicofactoren. Door de risicofactoren te verminderen, weg te nemen of om te zetten in positieve factoren wordt de kans op kindermishandeling verminderd hetgeen het uiteindelijke doel van het programma is. 2. Koppeling tussen doelen en probleemanalyse De subdoelen die hieraan gekoppeld zijn, zijn het verbeteren van de zwangerschapsuitkomst, het verbeteren van de gezondheid en de ontwikkeling van het kind en het verbeteren van de persoonlijke ontwikkeling van de moeder. Deze doelstellingen zijn intermediërend voor het ontstaan van kindermishandeling. Het betekent ook dat als deze subdoelen gerealiseerd worden het aantal en de som van de risicofactoren gaat dalen en daarmee de kans op verwaarlozing en mishandeling. Overigens zonder dat precies bekend is hoe de verschillende factoren op elkaar ingrijpen en elkaar wederzijds versterken of verzwakken (Kooijman en Zwikker, 2001). 3. Koppeling tussen aanpak en doelen Aan bovengenoemde doelen wordt gewerkt middels huisbezoeken van een verpleegkundige bij de cliënt. Vanuit het Amerikaanse programma is gebleken dat dergelijke regelmatige huisbezoeken effectief zijn om de genoemde doelen te bereiken, wanneer zij zich richten op de gezondheid van de moeder, de gezondheid van het kind, de persoonlijke ontwikkeling van de moeder, de rol van de moeder als opvoeder van het kind, de relatie van de moeder met familie en vrienden en het gebruik van gemeenschapsvoorzieningen door de moeder. Daarom zijn de activiteiten, zoals in de handleidingen georganiseerd, gericht op deze punten. Enkele voorbeelden: de gezondheid van de moeder komt aan bod in vragenlijsten over de gezondheid, bij de ontspanningsoefeningen, de gezondheid van het kind komt bij elk bezoek ter sprake, soms aan de hand van checklists of een vragenformulier, soms doordat de verpleegkundige instructie geeft (borstvoeding bijvoorbeeld) of voorlichting (gebruik veiligheidshulpmiddelen in huis) of training (b.v. babymassage) de persoonlijke ontwikkeling van de moeder komt aan de orde bij beroeps- of opleidingsthema's in onder meer een bewustmakingssessies "kijk op de toekomst" of "wat je wil worden". de rol van de moeder als opvoeder van het kind komt in allerlei oefensituaties aan bod, waarin het om rollenspelen gaat of huiswerkopdrachten om opvoedvaardigheden toe te passen, b.v. bij claimgedrag of in regels stellen. de relatie van de moeder met familie en vrienden zit in opdrachten als het maken van een stamboom of een bewustmakingsoefening over "Wat je over je baby aan je moeder wil vertellen komende week". het gebruik van gemeenschapsvoorzieningen door de moeder komt bijvoorbeeld aan de orde in problem solvings-opdrachten o.a. als "Wat zou je doen als... je kind hoge koorts heeft; dagenlang huilt etc.." of in Gedownload op woensdag 28 mei :15:29 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 5 / 9

6 vraagstellingen naar kennis van de sociale kaart of een opdracht tot voorbereiding op doktersbezoek met het opschrijven van de te stellen vragen. Uitgangspunt van de huisbezoeken is wel dat er een goede relatie moet kunnen ontstaan tussen de moeder en de verpleegkundige (Olds, 2001; Onderzoek heeft ook geleerd, dat de effecten van de ondersteuning groter zijn als de ondersteuner een (verpleegkundige) professional is dan wanneer deze een vrijwilliger is (Olds, 2001). Samenvatting werkzame ingrediënten De meest werkzame ingrediënten zijn tevens voorwaarden voor een goede uitvoering van het programma. Deze voorwaarden zijn: een goede relatie tussen de verpleegkundige en de moeder; een goede leerervaring voor de moeder; betrekken van het sociale netwerk van de moeder bij het programma; goede training en werkbegeleiding van de verpleegkundigen (www.voorzorg.info). 4.4 Eisen begeleiding, uitvoering en kwaliteitsbewaking Eisen ten aanzien van uitvoering en begeleiding VoorZorg vereist uitvoering door een JGZ-verpleegkundige, opgeleid op HBO-niveau 5. Aanvullend volgt zij een speciale training voor de VoorZorg-verpleegkundigen. De inhoud van deze trainingen is nog in ontwikkeling. De drie trainingsmodules zijn direct gekoppeld aan de inhoud van de drie handleidingen, de zes domeinen (de gezondheid van de moeder resp. het kind, de persoonlijke ontwikkeling, de rol van de moeder als opvoeder, de relatie met familie en vrienden en het gebruik van gemeenschapsvoorzieningen) en worden aangevuld met de trainingsmodule van videohometraining en de training "Niet roken waar de kleine bij is" van Stivoro als specifiek onderdeel met nadruk op gezondheid en op gedragsverandering. In januari 2006 worden de eerste trainingen gegeven door NIZW Jeugd. Wat betreft de uitvoering maken de verpleegkundigen gebruik van daartoe bestemde handleidingen. Voor extra ondersteuning en begeleiding (in moeilijke situaties) moeten de verpleegkundigen terug kunnen vallen op een supervisor. Daarnaast worden er zogenaamde caseconferences georganiseerd, waarbij het gaat om casuïstiekbespreking, intercollegiale consultatie, teamreflectie en studiebijeenkomsten. Het doel hiervan is dat de verpleegkundigen zich gesteund voelen in hun werk door intercollegiale toetsing en feedback van collega's. Tevens doen zij nieuwe vaardigheden en inzichten op met betrekking tot de uitvoer van het programma. De begeleiding hiervan geschiedt door de supervisor (Blokland, 2005). Kwaliteitsbewaking De kwaliteit wordt gedurende de ontwikkeling van het programma bewaakt door een continue procesevaluatie. Door middel van een externe procesevaluatie door het Trimbos instituut kan de kwaliteit van het interventieprogramma voortdurend in de gaten gehouden en waar mogelijk verbeterd worden. Prof. Olds komt jaarlijks voor een kwaliteitsaudit naar Nederland.Op termijn ligt de basis voor kwaliteitsborging in de licentie, die elke uitvoerende organisatie en waar de basis-kwaliteitseisen (opleiding, aanvullende training, programma-uitvoering, registratie, e.d.) in zijn opgenomen. 5. Overige voorwaarden voor toepassing Indicatiestelling De vrouwen die in aanmerking komen voor het programma VoorZorg worden in principe in eerste instantie geïndiceerd door een verloskundige. De verloskundige verwijst een aanstaande moeder door naar een VoorZorg-verpleegkundige, op basis van een aantal harde criteria. Vervolgens indiceren deze verpleegkundigen op grond van andere criteria of de aanstaande moeder inderdaad in aanmerking komt voor VoorZorg. 6. Samenvatting onderzoek en beoordeling effectiviteit 6.1 Directe aanwijzingen voor de effectiviteit Het project met als doel de ontwikkeling en implementatie van VoorZorg in Nederland is begonnen in 2004 en bestaat uit drie fasen, namelijk een proeffase, een bredere uitvoering (small scale) en een gerandomiseerde effectstudie (Randomised Controlled Trial). In de eerste fase wordt een procesevaluatie uitgevoerd, aan de Gedownload op woensdag 28 mei :15:29 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 6 / 9

7 hand waarvan de verdere ontwikkeling van de interventie bijgesteld en aangepast wordt. Het doel hiervan is inzicht krijgen in de toepasbaarheid en werkbaarheid van het programma in Nederland. Tot nu toe zijn er echter nog geen directe gegevens met betrekking tot de effectiviteit van het programma. Hierover zal pas het een en ander gezegd kunnen worden naar aanleiding van de gerandomiseerde trial in fase drie, die in juli 2006 van start zal gaan (De Graaf, 2005). Wel heeft de Invent Groep het NFP-programma aangemerkt als een effectieve interventie ter preventie van gedragsproblemen (Hermanns c.s, 2005).Kosteneffectiviteitsanalyses uitgevoerd in de Verenigde Staten tonen aan dat de interventiekosten op vierjarige leeftijd zijn terugverdiend, terwijl de kosten vanuit het perspectief van de overheid en de samenleving over de gehele levensloop genomen viervoudig worden terugverdiend. Samenvatting Nederlandse effectstudies Met name gezien de intensiteit van de huisbezoeken zijn er geen Nederlandse effectstudies te noemen naar soortgelijke interventies. Het Oké-programma (ook wel Verstandig Ouderschap genoemd) is ook een huisbezoekprogramma, dat door de JGZ in Nederland wordt uitgevoerd, maar kent zes huisbezoeken in anderhalf jaar en is om die reden slecht vergelijkbaar met VoorZorg. Buitenlandse studies Het Amerikaanse programma werd in drie settings uitgevoerd, namelijk in Denver, Elmira en Memphis. Op al deze locaties werd grondig primair onderzoek verricht naar de effecten. Over de resultaten in Denver is nog weinig bekend, daarom worden deze gegevens hier achterwege gelaten. Zowel in Elmira als in Memphis was het design van de effectmeting een randomised controlled trial met vier experimentele condities: een onderzoeksconditie en drie controlecondities. De onderzoeksconditie kreeg het volledige programma aangeboden, de controlecondities kregen om ethische redenen ook ondersteuning aangeboden, maar de omvang en aard hiervan verschilde per conditie. De moeders werden willekeurig in een van deze groepen geplaatst. Gegevens werde verzameld door middel van interviews met de moeders, observaties van interacties tussen moeder en kind en veiligheid in huis en tot slot informatie uit medische dossiers. Er werd blind gemeten, dat wil zeggen dat de onderzoekers niet wisten tot welke groep een moeder behoorde. De resultaten van het Amerikaanse programma zijn op drie momenten gemeten: direct na afloop van het programma, twee jaar na afloop van het programma en 15 jaar na afloop van het programma. Het gaat dus om een zogenaamde follow-up studie (Kooijman & Zwikker, 2001). De resultaten worden als volgt samengevat: Hoger geboortegewicht van kinderen geboren bij tienermoeders; 75% minder vroeggeboortes (van 10% naar 2%) bij vrouwen die rookten tij aanvang van de zwangerschap; Afname in zwangerschapgeïnduceerde hypertensie; Afname van nierinfecties tijdens de zwangerschap; Afname van kindermishandeling en verwaarlozing tijdens de eerste 2 levensjaren (van 19% naar 4%); Afname van Eerste Hulp-bezoeken wegens ongelukken: kinderen die de EHBO bezoeken zijn ouder en de trauma's zijn van mildere aard, vooral minder fracturen en minder traumata aan het hoofd; Hoger niveau van intellectueel funcioneren op 4-jarige leeftijd bij kinderen van moeders die rookten bij aanvang van de zwangerschap; 50 tot 60% minder antisociaal gedrag op 15-jarige leeftijd; 23% minder tweede zwangerschappen en moeders die in eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Kanttekeningen Er zijn twee meta-analyses waaruit blijkt dat het Nurse Family Partnership-programma ongebruikelijk veel effect heeft (Guterman, 1999; Sweet & Appelbaum, 2004). Dit vraagt om replica's van de effectstudies van Olds in andere contexten en onder andere onderzoeksregie. De vraag is onder meer of het ontbreken van adequate basisvoorzieningen (consultatiebureau, kinderopvang, basisschool) een bepalende factor kan zijn voor de (hoogte van de) effecten.voorzorg wordt thans onder zeer strikte en gesturctureerde condities uitgevoerd in Nederland. Als de interventie in de praktijk van alledag wordt uitgevoerd, mag een afname van effecten worden verwacht. Gedownload op woensdag 28 mei :15:29 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 7 / 9

8 Nederlandse studies soortgelijke interventies Met name gezien de intensiteit van de huisbezoeken zijn er geen Nederlandse effectstudies te noemen naar soortgelijke interventies. Het Oké-programma (ook wel Verstandig Ouderschap genoemd) is ook een huisbezoekprogramma, dat door de JGZ in Nederland wordt uitgevoerd, maar kent zes huisbezoeken in anderhalf jaar en is om die reden slecht vergelijkbaar met VoorZorg. 7. Toepassing (uitvoerende organisaties) VoorZorg is nog in ontwikkeling en wordt op beperkte schaal toegepast. Wel is er een pilot aan de gang in Zaanstreek-Waterland en Rotterdam. De organisaties die hieraan meewerken zijn Evean JGZ respectievelijk Consultatiebureau Ouder en Kind Rotterdam. Aan het onderzoek zullen tot 2010 in navolging van de al genoemde organisaties ook Vivent, Thebe en Thuiszorg Breda deelnemen. Zij implementeren VoorZorg in het kadervan de impuls gezins- en opvoedondersteuning. 8. Overeenkomsten met andere interventies Er is geen vergelijkbaar interventieprogramma dat qua intensiteit en met een vroege start voor de geboorte met VoorZorg overeenkomt. Wel doet de JGZ huisbezoeken en zijn er na de geboorte andere huisbezoekprogramma's, zoals OKé en Home Start. 9. Overige informatie Ontwikkeld door De ontwikkeling van het programma ligt in de handen van het Nederlandse Voorzorg-projectteam. Dit team bestaat uit de projectleider effectonderzoek van het VUmc, de manager van een van de uitvoerende organisaties (GGD Hollands Noorden) en de projectleider van het Nederlands Jeugdinstituut/NJi (voorheen NIZW). Het Nederlands Jeugdinstituut/NJi is de Nederlandse licentiehouder van NFP onder de beschermde merknaam VoorZorg. Nederlands Jeugdinstituut (NJi) Postbus DE Utrecht Contactpersoon: Klaas Kooijman Materialen De materialen die beschikbaar zijn bestaan uit handleidingen voor de VoorZorg-verpleegkundige. Deze handleiding bestaat uit drie delen: Zwangerschapshuisbezoeken, Babyhuisbezoeken en Peuterhuisbezoeken. Alle handleidingen zijn bij het Nederlands Jeugdinstituut/NJi verkrijgbaar. (Zie Blokland, 2005; Kooijman c.s., 2005a, 2005b). HTML links: 10. Lijst met aangehaalde literatuur Blokland, G. (2005). Training-supervisie-begeleiding. NIZW, Utrecht. Graaf, I. de (2005). Tussentijdse evaluatie VoorZorg. NIZW, Utrecht. Guterman, N. (1999). Enrollement strategies in early home visitation to prevent physical child abuse and neglect and the universal versus targetted debate: a meta-analysis of population based and screening based programs. Child Abuse and Neglect, 23, p Hermanns, J., Öry, F. & Schrijvers, G. (2005). Helpen bij opgroeien en opvoeden: eerder, sneller en beter. Kooijman, K. & Zwikker, M. (2001). Kindermishandeling voorkomen door gezinnen te steunen. NIZW, Utrecht. Kooijman, K. c.s. (2005a) Zwangerschapshuisbezoeken handleiding VoorZorg. Utrecht: NIZW Jeugd. Kooijman, K. c.s. (2005b) Babyhuisbezoeken handleiding VoorZorg. Utrecht: NIZW Jeugd. Olds, D., Hill, P.L, Mihalic, S.F.& O'Brien, R. (2001). Nurse-Family Partnership. Institute of Behavioral Science, Regents of University of Colorado. Sweet, M. & Appelbaum, M. (2004). Is home visiting an effective strategy? A meta-analysis review of home visiting programs for families with young children. Chilod Development, jrg. 75, nr. 5, p VoorZorg, verpleegkundige ondersteuning bij zwangerschap en opvoeding. Gedownload op woensdag 28 mei :15:29 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 8 / 9

9 Gedownload op woensdag 28 mei :15:29 van (Nederlands Jeugdinstituut) Page 9 / 9

VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien. Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo!

VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien. Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo! VoorZorg: ondersteuning bij zwangerschap, opvoeden en opgroeien Klaas Kooijman, Nederlands Jeugdinstituut Congres Jeugdzo!, 7 november 2012 (VoorZorg =)Nurse-Family Partnership Goed onderzocht (3 trials),

Nadere informatie

VoorZorg Primaire preventie van kindermishandeling

VoorZorg Primaire preventie van kindermishandeling VoorZorg Primaire preventie van kindermishandeling Mini-conferentie Veilig Thuis 22-04-2016 Elle Struijf, GGD Hollands Noorden, arts Maatschappij en Gezondheid Strategisch Adviseur Publieke Gezondheid

Nadere informatie

Titel interventie. Werkblad beschrijving interventie. Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad

Titel interventie. Werkblad beschrijving interventie. Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad Titel interventie Werkblad beschrijving interventie Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad Colofon Ontwikkelaar / licentiehouder van de interventie Organisatie Contactpersoon Adres Postcode Plaats E-mail

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Onderbouwing Opvoedingsondersteuning in de JGZ De JGZ-medewerker heeft een taak bij het schatten van de opvoedingscompetentie en opvoedingsonmacht van ouders.

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding)

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding) 4.2. Aanbod voor ouders van het jonge kind Dit aanbod is veelal gericht op ouders met kinderen tot 4 jaar. Een aantal producten zijn inzetbaar voor een bredere doelgroep. De producten Home-Start, Vroegtijdige

Nadere informatie

VoorZorg. Interventie. Samenvatting. Doelgroep

VoorZorg. Interventie. Samenvatting. Doelgroep Interventie VoorZorg Samenvatting Doelgroep De doelgroep van VoorZorg zijn (eerste) kinderen (van -9 maanden tot twee jaar), welke geboren worden bij moeders die te maken hebben met een opeenstapeling

Nadere informatie

Voorzorg Werkblad beschrijving interventie

Voorzorg Werkblad beschrijving interventie Voorzorg Werkblad beschrijving interventie Werkblad, versie november 2015 Dit is een gezamenlijk werkblad van de volgende kennisinstituten: Colofon Ontwikkelaar* / licentiehouder van de interventie Naam

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games.

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. 2015 Nederlands Jeugdinstituut Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd

Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd Positief Opvoeden, Triple P in de transitie stelsel jeugd Jacqueline van Rijn Jolyn Berns www.nji.nl Marion van Bommel Sandra Hollander Oktober 2013 Triple P Triple P is een evidence based opvoedondersteuningsprogramma,

Nadere informatie

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling.

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Rapport Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Auteurs: F.J.M. van Leerdam 1 K. Kooijman 2 F. Öry 1 M. Landweer 3 1: TNO Preventie en Gezondheid Postbus

Nadere informatie

Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91. Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl

Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91. Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91 Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl Prisma MST-LVB Multi Systeem Therapie Licht Verstandelijk Beperkt Prisma heeft

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Praktijkvoorbeeld Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Samenvatting Door de samenwerking en het gezamenlijk geven van de cursus Positief Opvoeden volgens Triple P door verschillende disciplines

Nadere informatie

Van enkelvoudig opvoedingsprobleem tot multiprobleemsituaties

Van enkelvoudig opvoedingsprobleem tot multiprobleemsituaties Handreiking voor het inzetten van een preventie- en zorgarrangement Van enkelvoudig opvoedingsprobleem tot multiprobleemsituaties In het nieuwe jeugdstelsel richten gemeenten hun eigen preventie- en zorgaanbod

Nadere informatie

Kenniswerkplaats Tienplus

Kenniswerkplaats Tienplus Workshop Jeugd in Onderzoek Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning van ouders met tieners in Amsterdam http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl Triple P divers Marjolijn Distelbrink Verwey-Jonker

Nadere informatie

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp . Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap Nickie van der Wulp 7-02-2014 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Excessief huilen Onderbouwing Uitgangsvraag Welke effectieve methoden voor preventie, signalering, diagnostiek en behandeling van een baby die excessief huilt zijn

Nadere informatie

Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag.

Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag. Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag. Samenvatting De Top600 bestaat uit een groep van 600 jonge veelplegers

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Taallijn Deelcommissie: 3 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 8 oktober 2015 / 2 juni 2016 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Nadere informatie

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen?

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? 21/11/11 Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? Inge Glazemakers Dirk Deboutte Inhoud Het probleem Oplossingen: de theorie Triple P Het project De eerste evaluatie - - -

Nadere informatie

Samenvatting Inleiding Onderzoeksaanpak

Samenvatting Inleiding Onderzoeksaanpak 1 2 1. Samenvatting Inleiding Kinderen hebben recht op bescherming tegen kindermishandeling, zo staat in het VN- Kinderrechtenverdrag (IVRK). Toch komt kindermishandeling in Nederland nog steeds op grote

Nadere informatie

Beoordeling Goed Onderbouwd en Effectief

Beoordeling Goed Onderbouwd en Effectief Beoordeling Goed Onderbouwd en Effectief Criteria en procedure Datum Movisie Utrecht, maart 2015, versie 1.1 Utrecht, maart 2015, versie 1.1 * Beoordeling Goed Onderbouwd en Effectief, Criteria en procedure

Nadere informatie

Opvoedingsondersteuning, wat werkt?

Opvoedingsondersteuning, wat werkt? Opvoedingsondersteuning, wat werkt? Wat is er nodig voor een effectieve opvoedingsondersteuning van alle opvoeders in Nederland Bert Prinsen Ede, 4 juni 2010 Onderwerpen: * Visie op opvoeden en opvoedingsondersteuning

Nadere informatie

Erkenning van interventies. Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018

Erkenning van interventies. Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018 Erkenning van interventies Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018 1 Algemeen De erkenningscommissie kan een interventie op de volgende niveaus erkennen: 1. Goed onderbouwd 2.1 Effectief

Nadere informatie

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht.

Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Vierde nationaal congres opvoedingsondersteuning Workshop: Coach je kind zet allochtone ouders in hun kracht. Ede,1 juni 2012 1 Opbouw workshop Coach je kind Kort voorstellen, warming up Presentatie van

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Het doel van deze studie is (Enige Jaren Communities That Care. Leren van een sociaal experiment)

Het doel van deze studie is (Enige Jaren Communities That Care. Leren van een sociaal experiment) 226 / SOME YEARS OF COMMUNITIES THAT CARE Samenvatting Het doel van deze studie is (Enige Jaren Communities That Care. Leren van een sociaal experiment) onderzoek van preventie van probleemgedragingen

Nadere informatie

PRENATALE VOORLICHTING

PRENATALE VOORLICHTING Productencatalogus PRENATALE VOORLICHTING cursussen themabijeenkomsten huisbezoeken Samenstelling en redactie: drs. Aya Crébas In opdracht van ActiZ, organisatie van zorgondernemers Maart 2008 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Expertmeeting Alcohol en Zwangerschap 6 december 2012

Expertmeeting Alcohol en Zwangerschap 6 december 2012 Expertmeeting Alcohol en Zwangerschap 6 december 2012 Onderzoek Alcohol en Zwangerschap 2008-2012 Nickie van der Wulp, MSc 12, Ciska Hoving, PhD 2, Wim van Dalen, MSc 1, & Hein de Vries, PhD 2 1 Nederlands

Nadere informatie

(potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven. Geen

(potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven. Geen (potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder Andere relatie, namelijk

Nadere informatie

Investeren in opvoeden en opgroeien loont!

Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Kosteneffectiviteit van de preventie van pedagogische, psychosociale en psychosomatische problematiek door de jeugdgezondheidszorg Investeren in opvoeden en opgroeien

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Standaard Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het uitvoeren van intensieve individuele Triple

Nadere informatie

Methoden voor een samenhangende en effectieve preventie van huiselijk geweld

Methoden voor een samenhangende en effectieve preventie van huiselijk geweld Methoden voor een samenhangende en effectieve preventie van huiselijk geweld Prof. dr. Clemens Hosman Prevention Research Centre Universiteit Maastricht Radboud Universiteit Nijmegen Thema s Focus op preventie:

Nadere informatie

Professionaliteit in de zorg voor de jeugd

Professionaliteit in de zorg voor de jeugd Professionaliteit in de zorg voor de jeugd Professionals in de jeugdzorg Jo Hermanns Met de professionaliteit van de werkers in de jeugdzorg is weinig mis Hoog opleidingsniveau Aanvullende trainingen Werkbegeleiding/supervisie

Nadere informatie

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Hoe vergelijk je methodieken op basis van welke criteria? Marjolein Oudhof Mariska van der Steege 23 april 2009 Inhoud workshop Werken

Nadere informatie

Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders

Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders Aya Crébas Programma - Voorstellen, ZBK gezamenlijk project - Optimale preventie begint voor de geboorte - Geboortecultuur en nieuwe Nederlanders

Nadere informatie

Dialoog met de ouders als startpunt voor vroegsignalering opgroei- en opvoedproblemen. Ingrid Staal

Dialoog met de ouders als startpunt voor vroegsignalering opgroei- en opvoedproblemen. Ingrid Staal Dialoog met de ouders als startpunt voor vroegsignalering opgroei- en opvoedproblemen Ingrid Staal GGD Zeeland & Julius Centrum, Universitair Medisch Centrum Utrecht Mini symposium Integrale Vroeghulp

Nadere informatie

Handreiking. Prenatale voorlichting, een nieuwe activiteit in opdracht van de gemeente

Handreiking. Prenatale voorlichting, een nieuwe activiteit in opdracht van de gemeente Handreiking Prenatale voorlichting, een nieuwe activiteit in opdracht van de gemeente Prenatale voorlichting, een nieuwe activiteit in opdracht van de gemeente Gemeenten hebben de opdracht een Centrum

Nadere informatie

Jong en Ouder ontschotting in de opvang van jonge ouders

Jong en Ouder ontschotting in de opvang van jonge ouders YOUKÉ Jong en Ouder ontschotting in de opvang van jonge ouders Sprekers: Arieke van Andel: gemeente Amersfoort Mariette Rutjes: leidinggevende cluster vrouwenopvang en gezinnen Inleiding Ontschotting in

Nadere informatie

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen Samenvatting 217 218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongens en 14.8% van de meisjes overgewicht,

Nadere informatie

Veiligheidsinformatiekaarten

Veiligheidsinformatiekaarten Interventie Veiligheidsinformatiekaarten Samenvatting Doel Het doel van het geven van voorlichting over kinderveiligheid is dat ouders zich veiligheidsbewust gedragen: voldoende toezicht, een veilige omgeving

Nadere informatie

Psycho-educatieve gezinsinterventie KOPP

Psycho-educatieve gezinsinterventie KOPP Interventie Psycho-educatieve gezinsinterventie KOPP Samenvatting Doel Centraal doel van de interventie is voorkomen dat kinderen van ouders met psychische problemen zelf problemen ontwikkelen. Dit doel

Nadere informatie

Inclusiecriteria/ indicatie

Inclusiecriteria/ indicatie Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie/Stichting Herstel & Balans, Utrecht 2003 Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie Herstel & Balans/2003 Deze kwaliteitscriteria zijn vastgesteld door

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Vroeg en/of small voor gestational age (SGA) geboren kinderen

Richtlijn JGZ-richtlijn Vroeg en/of small voor gestational age (SGA) geboren kinderen Richtlijn JGZ-richtlijn Vroeg en/of small voor gestational age (SGA) geboren kinderen Inleiding Aanleiding In Nederland werden in 2008 in totaal 13.649 kinderen (7,7% van alle pasgeborenen) te vroeg (zwangerschapsduur

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting In deze studie is de relatie tussen gezinsfunctioneren en probleemgedrag van kinderen onderzocht. Er is veelvuldig onderzoek gedaan naar het ontstaan van probleem-gedrag van kinderen in de

Nadere informatie

Rapport. Roken en Zwangerschap. Jordy van der Steen. B-1272 Juli 2002. Bestemd voor: DEFACTO voor een rookvrije toekomst Den Haag

Rapport. Roken en Zwangerschap. Jordy van der Steen. B-1272 Juli 2002. Bestemd voor: DEFACTO voor een rookvrije toekomst Den Haag nipo het marktonderzoekinstituut Postbus 247 1000 ae Amsterdam Grote Bickersstraat 74 Telefoon (020) 522 54 44 Fax (020) 522 53 33 Email info@nipo.nl Internet www.nipo.nl Rapport Roken en Zwangerschap

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Implementatie van de VMIS in de verloskundigenpraktijk

Implementatie van de VMIS in de verloskundigenpraktijk Implementatie van de VMIS in de verloskundigenpraktijk van 1994 tot nu Martijntje Bakker Waarom? Roken tijdens de zwangerschap is schadelijk Lager geboortegewicht Groeiachterstand Verhoogd risico op een

Nadere informatie

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Improving Mental Health by Sharing Knowledge Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Alcohol en opvoeding 15 Ouders rond 2008 onderschatten alcoholgebruik van hun kinderen

Nadere informatie

VVE en Careyn in Dordrecht

VVE en Careyn in Dordrecht VVE en Careyn in Dordrecht Even voorstellen: Careyn is een thuiszorgorganisatie en levert diensten in een groot gedeelte van ons land. In ons werkgebied wonen 1,7 mln inwoners. In Dordrecht is Careyn alleen

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD STEPPING STONES 0 12 jaar

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD STEPPING STONES 0 12 jaar TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD STEPPING STONES 0 12 jaar Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Standaard Stepping Stones 0 12 jaar biedt deelnemers een goede basis voor het uitvoeren van intensieve

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal!

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Resultaten van het evaluatieonderzoek in 2008/2009 Achtergrond De negen gemeenten van West-Friesland, de gemeente Schagen, organisaties in de preventieve gezondheidszorg,

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies Plan- en procesevaluatie van de scholing van gevangenispersoneel in Verbal Judo Het onderzoek Verbal Judo (Thompson, 1984) is een methode waarbij mensen anderen op een kalme

Nadere informatie

Kenniskring Entree van zorg

Kenniskring Entree van zorg Kenniskring Entree van zorg Derde bijeenkomst, 5 november 2013 Groningse zorg voor jeugd en (multiprobleem)gezinnen Programma 1. Opening Lucienne van Eijk 2. Foto van de zorg voor jeugd Marieke Nanninga

Nadere informatie

Wat werkt bij het bevorderen van een positieve ontwikkeling?

Wat werkt bij het bevorderen van een positieve ontwikkeling? Marja Valkestijn, Deniz Ince & Willeke Daamen Wat werkt bij het bevorderen van een positieve ontwikkeling? De top tien beschermende factoren en handvatten voor jeugdbeleid Samenvatting Inleiding De transformatie

Nadere informatie

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Film: fragmenten Iedereen depressief (VPRO) - Depressie groot

Nadere informatie

zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam

zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam samenwerkingsverband vu medisch centrum amsterdam Prof. Dr Th. Doreleijers, kinder-

Nadere informatie

(Dag) Behandeling (licht) verstandelijk beperkten

(Dag) Behandeling (licht) verstandelijk beperkten (Dag) Behandeling (licht) verstandelijk beperkten Omschrijving voorzieningen Ons kenmerk: Datum: Oktober 2015 Contactpersoon: Contractbeheer E-mail: contractbeheer@regiogenv.nl INHOUD 1 34118 Behandeling

Nadere informatie

Een verborgen epidemie

Een verborgen epidemie Een verborgen epidemie The three types of ACEs include: Omschrijving kindermishandeling Elke vorm van voor het kind of de jongere tot 18 jaar schadelijk lichamelijk, seksueel of psychisch contact Door

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Standaard Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het uitvoeren van intensieve individuele Triple

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 3: BASISZORG Tieners

TRAINING NIVEAU 3: BASISZORG Tieners TRAINING NIVEAU 3: BASISZORG Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 3 Basiszorg Tieners richt zich op het bekwamen van professionals tot het aangaan van kortdurende ondersteuningscontacten

Nadere informatie

Moederschap bij LVB cliënten Cordaan/Jeugd/Amsterdam. hebben het recht ouder te zijn.

Moederschap bij LVB cliënten Cordaan/Jeugd/Amsterdam. hebben het recht ouder te zijn. Moederschap bij LVB cliënten Cordaan/Jeugd/Amsterdam Mensen met een lichtverstandelijke beperking hebben het recht ouder te zijn. 1 Moederschap bij LVB cliënten Workshop Programma Stellingen Wie zijn wij?

Nadere informatie

Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg

Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg Evidence based practice 1. Invoeren bewezen effectieve interventies; 2. Wetenschappelijk onderzoeken veelbelovende eigen interventies; 3. Consolideren

Nadere informatie

Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt. Adja Waelput. 8 juni 2015, UMCG

Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt. Adja Waelput. 8 juni 2015, UMCG Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt Adja Waelput 8 juni 2015, UMCG Gezond ouder worden gebeurt in de baarmoeder en die verschillen zijn er al vanaf de geboorte Perinatale sterfte 2000-2008

Nadere informatie

Artikel 38 van de CUfractie, inzake investeren in gezinnen

Artikel 38 van de CUfractie, inzake investeren in gezinnen Gemeente Haarlem Haarlem Retouradres Postbus 511, 2003PB Haarlem Raadsfractie (ChristenUnie Haarlem) T.a.v. de heer F.C. Visser Datum Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer E-mail Onderwerp 10 november

Nadere informatie

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl

Welkom. Pedagogische verwaarlozing anno 2013. Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Welkom Pedagogische verwaarlozing anno 2013 Bron: Haren de Krant d.d. 22 april 2010 1 2 Het Kind Eerst (juni 2013) www.hetkindeerst.nl Vraagstelling n.a.v. twitterbericht d.d. 12-06-2013 van Chris Klomp

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11. Inleiding 13. Leeswijzer 15

Inhoud. Woord vooraf 11. Inleiding 13. Leeswijzer 15 Inhoud Woord vooraf 11 Inleiding 13 Leeswijzer 15 1 Wat is VHT in het maatschappelijk werk? 19 1.1 De uitgangspunten van VHT 19 1.2 De kern van VHT (methodisch werken met beelden, microanalyse) 32 1.3

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

De kracht van pedagogisch adviseren

De kracht van pedagogisch adviseren De kracht van pedagogisch adviseren Colofon Uitgever: Datum uitgave: december 2010 Eindredactie: Rieneke de Groot, Monique Albeda & Geeske Hoogenboezem Bezoekadres: Nieuwe Gouwe Westzijde 1, 2802 AN Gouda

Nadere informatie

VROEGSIGNALERING EN TOELEIDING VVE ARNHEM

VROEGSIGNALERING EN TOELEIDING VVE ARNHEM VROEGSIGNALERING EN TOELEIDING VVE ARNHEM Verwijsprocedure doelgroepkinderen Consultatiebureau en voorschoolse voorzieningen Inleiding Peuterspeelzalen en kinderdagverblijven bieden jonge kinderen een

Nadere informatie

EDUMO=EDUFA wordt mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Europees Sociaal Fonds

EDUMO=EDUFA wordt mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Europees Sociaal Fonds Jeugdzorg 'Ik zoek steun bij de opvoeding van mijn kinderen'. Opvoeden valt niet altijd mee. Een peuter die bang of dwars is. Uw kind komt niet goed mee op school. U hebt geen idee wat uw norse pubers

Nadere informatie

Methodisch werken binnen de sociale wijkteams: hoe doe je dat?

Methodisch werken binnen de sociale wijkteams: hoe doe je dat? Methodisch werken binnen de sociale wijkteams: hoe doe je dat? Marianne Haspels Marca Geeraets 24 maart 2015 m.haspels@piresearch.nl m.geeraets@piresearch.nl Sociale wijkteams Methodisch werken: - Gericht

Nadere informatie

Feit: Kinderen van ouders met psychiatrische problemen lopen risico zelf ook problemen te krijgen

Feit: Kinderen van ouders met psychiatrische problemen lopen risico zelf ook problemen te krijgen Feit: Kinderen van ouders met psychiatrische problemen lopen risico zelf ook problemen te krijgen www.babyextra.nl Dineke Brouwers (JGZ) en Cecilia van der Zeeuw (GGzE) Baby Extra Transformeren doe je

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s)

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s) A. Ouderfactoren: gegeven het feit dat de interventies van de gezinscoach en de nazorgwerker gericht zijn op gedragsverandering van de gezinsleden, is het zinvol om de factoren te herkennen die (mede)

Nadere informatie

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken Het Centrum voor Jeugd en Gezin is er voor iedereen Kinderen zijn voortdurend in ontwikkeling. Zowel lichamelijk, geestelijk

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk Datum: 14 april 2011 Status: Definitief Versie: 1.0 Meldcode huiselijk Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Meldcode... 4 2. Stappenplan bij signalen van huiselijk... 6 Stap 1: In kaart

Nadere informatie

Centrale helpdesk voor gemeenten. Samenwerken voor de jeugd

Centrale helpdesk voor gemeenten. Samenwerken voor de jeugd Centrale helpdesk voor gemeenten Samenwerken voor de jeugd Inhoud Woord vooraf 3 1. Meer preventie en meer opvoedondersteuning 5 Centrum voor Jeugd en Gezin 5 Digitaal Dossier Jeugdgezondheidszorg 6 Digitaal

Nadere informatie

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder!

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! Als we over cliënten praten, bedoelen we kinderen, jongeren en hun ouders. Als we over ouders praten, bedoelen we ook eenoudergezinnen, verzorgers, voogden en/of

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P 0 12 jaar

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P 0 12 jaar TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P 0 12 jaar Algemene beschrijving De training Triple P niveau 4 Groep 0 12 jaar biedt deelnemers een goede basis voor het kunnen organiseren en begeleiden van een vaardigheidstraining

Nadere informatie

Wat werkt bij licht verstandelijk beperkte ouders?

Wat werkt bij licht verstandelijk beperkte ouders? Wat werkt bij licht verstandelijk beperkte ouders? Nienke Foolen Nederlands Jeugdinstituut Mariska Zoon Infolijn t (030) 630 65 64 December 2012 e infojeugd@nji.nl i www.nji.nl Mensen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

HULPVRAAG Doelgroepen Doelstellingen

HULPVRAAG Doelgroepen Doelstellingen Zorgmodule Fasehuis Zorgaanspraak: Zorgaanbieder: Verblijf met behandeling Entréa HULPVRAAG Doelgroepen De doelgroep bestaat uit normaal begaafde jeugdigen van 16-18 jaar, woonachtig in de regio Gelderland-Midden

Nadere informatie

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland 1. Individuele sociale vaardigheidstraining 2. Sociale vaardigheidstraining groep 12-/12+ 3. Gezinsbegeleiding (6+) 4. Gezinsbegeleiding (0-6 jaar) 5. Individuele

Nadere informatie

Interventies voor jji en jeugdzorgplus. Leonieke Boendermaker

Interventies voor jji en jeugdzorgplus. Leonieke Boendermaker Interventies voor jji en jeugdzorgplus Leonieke Boendermaker 20 mei 2009 Evident? 1. Problemen doelgroep 2. Interventies die leiden tot vermindering problemen 3. Noodzaak goede implementatie 2 Om wat voor

Nadere informatie

Positief opvoeden. haalt de druk van de ketel

Positief opvoeden. haalt de druk van de ketel Deelnemers pitch RAAK-proof prijs Werkconferentie GeRAAKt en nu doorgaan op 25 november 2010 in Den Helder 1 VoorZorg: Verpleegkundige ondersteuning voor jonge moeders bij zwangerschap en opvoeding Elly

Nadere informatie

TRAINING TRIPLE P FAMILY TRANSITIONS

TRAINING TRIPLE P FAMILY TRANSITIONS TRAINING TRIPLE P FAMILY TRANSITIONS Algemene beschrijving De training Triple P Family Transitions biedt deelnemers een goede basis voor het kunnen organiseren en begeleiden van een vaardigheidstraining

Nadere informatie

Ter vermindering van (de gevolgen van) Kindermishandeling en huiselijk geweld

Ter vermindering van (de gevolgen van) Kindermishandeling en huiselijk geweld Ter vermindering van (de gevolgen van) Kindermishandeling en huiselijk geweld Paul Baeten Cees Hoefnagels Jeugd in Onderzoek Jeugd in Onderzoek Den Bosch 14 maart 2016 Elke vorm van voor een minderjarige

Nadere informatie

Minor Psychiatrie van het jonge kind ( 0-3 jaar)

Minor Psychiatrie van het jonge kind ( 0-3 jaar) Minor Psychiatrie van het jonge kind ( 0-3 jaar) 1. Administratieve gegevens 1.1 Naam van het minorpakket psychiatrie van het jonge kind : The first Years last forever 1.2 Penvoerende Schooldirecteur Marij

Nadere informatie

Het adviseren bij mogelijke leerplichtontheffingen van jeugdigen van 5 tot 18 jaar met (langdurig) schoolverzuim. Aantal jeugdigen. Jeugdarts.

Het adviseren bij mogelijke leerplichtontheffingen van jeugdigen van 5 tot 18 jaar met (langdurig) schoolverzuim. Aantal jeugdigen. Jeugdarts. 4.4. Aanbod jongeren Dit aanbod is gericht op jongeren op het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) tot 23 jaar. De doelgroep van het eerste product, Advisering leerplichtontheffing,

Nadere informatie

PCIT opleidingsinformatie 2011

PCIT opleidingsinformatie 2011 PCIT opleidingsinformatie 2011 PCIT opleiding Inleiding Sinds maart 2007 is in Nederland een effectief aanbod voorhanden voor ouders met kinderen van 2-7 jaar met gedragsstoornissen. Vele ouders en kinderen

Nadere informatie

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

Een ruime invulling van EBP als opportuniteit. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Een ruime invulling van EBP als opportuniteit Prof. dr. Koen Hermans Projectleider Armoede en Welzijn LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Evidence-based practice EBP: één van de belangrijkste

Nadere informatie

Functiebeschrijving Wijkverpleegkundige Jeugdgezondheidszorg

Functiebeschrijving Wijkverpleegkundige Jeugdgezondheidszorg Functiebeschrijving Wijkverpleegkundige Jeugdgezondheidszorg Organisatie: Regionale Thuiszorg Oude en Nieuwe Land Afdeling: Jeugdgezondheidszorg (JGZ) Functie: Integraal manager: Regiomanager Maatschappelijke

Nadere informatie