WEEK VAN DE LIEFDE Mini Symposium Migrantenjongeren en seksualiteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WEEK VAN DE LIEFDE Mini Symposium Migrantenjongeren en seksualiteit"

Transcriptie

1 WEEK VAN DE LIEFDE Mini Symposium Migrantenjongeren en seksualiteit Organisatie: GGD Den Haag Presentatie: Bram Tuk PHAROS Week v.d. Liefde Bram Tuk

2 Doel Kennis Motivatie Reflectie Een vrolijke middag Nodig om cultuur sensitief werken Week v.d.liefde Bram Tuk

3 Programma Quiz Feiten, cijfers en internet mogelijkheden Cultureel sensitief voorlichten en hulpverlenen. Video fragment Sunny Bergmans Migranten en homoseksualiteit. Ervaringen in en met de hulpverlening en de preventie Discussie Week v.d. Liefde Bram Tuk

4 Waarom specifiek aandacht migrantenjeugd? Omdat preventie en zorg iedereen moeten bereiken en dat soms bij migrantenjeugd moeilijker is/lijkt Omdat er voor wat betreft de seksuele gezondheid uitdagingen zijn Niemand wil stigmatisering Voorlichting/hulpverlening cultuursensitief maken Soms op maat Week v.d. Liefde Bram Tuk

5 Waar of niet waar? (Resultaten Seks voor je 25 e 2012)

6 Waar of niet waar? De gemiddelde leeftijd van de eerste geslachtsgemeenschap is 15 jaar. De gemiddelde leeftijd is 17,1 (Meer dan de helft van de jongeren heeft dan geslachtsgemeenschap gehad) Week v.d. liefde Bram Tuk

7 Waar of niet waar? 11 % van alle meisjes is wel eens gedwongen tot een seksuele handeling 17% van alle meisjes is wel eens gedwongen tot een seksuele handeling. 4% van de jongens Week v.d. liefde Bram Tuk

8 Waar of niet waar? Een op de drie allochtone meisjes slikte het afgelopen jaar een morning afterpil Een op de drie allochtone meisjes slikte het afgelopen jaar een morning afterpil Week v.d. liefde Bram Tuk

9 Waar of niet waar? Jongeren waarderen seksuele voorlichting op school (90% kreeg daar enige vorm van voorlichting) met een 7.9 Jongeren waarderen seksuele voorlichting op school met een met een 6.6 Week v.d. liefde Bram Tuk

10 Waar of niet waar? Ongeveer 7% van de jongens en 4% van de meisjes zegt homoseksueel te zijn Ongeveer 3.1 % van de jongens en 2,4% van de meisjes zegt homoseksueel te zijn Week v.d. liefde Bram Tuk

11 Welke voorlichtings-website is het meest populair? Week v.d.liefde Bram Tuk

12 Week v.d. liefde Bram Tuk

13 is de meest bezochte voorlichtingswebsite (maar niet de beste) Week v.d.liefde Bram Tuk

14 Nederlandse seksuele gezondheid is exportproduct Nederland kent een zeer laag abortuscijfer Laag aantal tienerzwangerschappen Veilige abortus Hoog en goed toegankelijk anticonceptiegebruik. Zorg voor mensen met hiv is adequaat geregeld (maar nog niet voor iedereen) Acceptatie homoseksualiteit groot Week v.d. Liefde Bram Tuk

15 Week v.d.liefde Bram Tuk

16 Knelpunten seksualiteit bij jonge migranten Sterk gelovige meiden, vooral Marokkaanse en Turkse meisjes, maar vermoedelijk ook Irakese, Afghaanse meisjes, hebben meer seksuele schaamte en schuldgevoelens dan minder gelovige meisjes Veel Antilliaanse en Surinaamse tienermoeders Jongeren die nog heel kort in Nederland zijn weten te weinig van seksualiteit en lopen risico s. Zij hebben onvoldoende kennis en vaardigheden om zelfstandig en weerbaar te zijn Antilliaanse (5%) en Surinaamse, (3%) meiden worden veel vaker positief getest op een soa dan Nederlandse meiden ( 1%) literatuur: - De Graaf, H. Graaf, H, de, Meijer, S., Poelman, J., & Vanwesenbeeck, I. (2005). Seks onder je 25ste; Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno Delft: Eburon - Engelhard, D., De Graaf. H., Poelman, J., Tuk, B. (2007). 'Het is vies als twee jongens met elkaar vrijen: seksuele gezondheid van jonge allochtonen'. in: Engelhard, D. (samenstelling), Met kennis van feiten. Pharos, Utrecht Week v.d. Liefde Bram Tuk

17 Abortussen in 208 per 1000 vrouwen jaar Week v.d. Liefde Bram Tuk

18 Taboe s Praten over seksualiteit soms taboe Praten over seksueel geweld groot taboe bij jongens en meisjes Openheid begint te komen. Over incest wordt in Marokkaanse gemeenschap openlijker gesproken Homoseksualiteit vaak taboe. Er zijn organisaties voor homoseksuele migrantenjongeren, maar lang niet iedereen wil (kan?) uit de kast Week v.d. Liefde Bram Tuk

19 Seksuele Gezondheid; Wat leren kinderen en jongeren waar? Ouders, broertjes, zusjes, neefjes, nichtjes, tante, enz. School Vrienden, vriendinnen De straat, de omgeving Media Week v.d. Liefde Bram Tuk

20 Belang van een warm gezinsklimaat - beginnen later - minder dwang - beter beschermd Week v.d. Liefde Bram Tuk

21 Migrantenouders in Den Haag Veel etniciteiten, culturen religies met steeds een verschillende relatie met Nederland Eerste, tweede generatie, laag, hoog opgeleid, godsdienstig? In veel migrantengezinnen geen vanzelfsprekendheid seksuele vorming. Taboe en schaamte. Tweede generatie: Ouders voelen noodzaak, nemen ook actievere rol, maar zijn onzeker, ervaren culturele, soms religieuze barrières. Week v.d. Liefde Bram Tuk

22 Handleiding voor cursus over seksuele opvoeding Week v.d. Liefde Bram Tuk

23 Ondersteuning ouders Informatie op internet: je_kind_over_seksuali_565.html Week v.d. Liefde Bram Tuk

24 In gesprek gaan binnen het werk over seksualiteit? Karakter Eigen ervaringen met seksualiteit, met name de negatieve? Positieve en negatieve eigen ervaringen seksuele voorlichting? Positieve en negatieve ervaringen in het geven van seksuele voorlichting? Opleiding/cursus in Den Haag Week v.d. Liefde Bram Tuk

25 School Belangrijke bron voor migrantenjeugd Boodschap thuis en op school soms conflicterend Niet alle leerkrachten/docenten mogen of durven seksueel voor te lichten Kinderen die kort in Nederland zijn hebben kennis hard nodig, maar krijgen het niet altijd Ouders minder negatief dan vaak verondersteld Week v.d. Liefde Bram Tuk

26 Interculturele sensitiviteit Nieuwsgierig, op zoek naar overeenkomsten Bewust van eigen referentiekader Week v.d. Liefde Bram Tuk

27

28 Week v.d.liefde Bram Tuk

29 Week v.d.liefde Bram Tuk

30

31 Seksuele voorlichting in eenvoudige taal voor nieuwkomers (GGD kennisnet) Google wijzer in de liefde Wijzer in de Liefde Draaiboek voor het geven van seksuele voorlichting en seksuele vorming aan jeugdige asielzoekers en nieuwkomers Week v.d. Liefde Bram Tuk

32 Sunny Bergman Sunny side of seks compilatie deel 1 Uganda Vrouwelijke seksualiteit open en plezierig Cultuur speelt rol, maar ligt niet vast Leren nadenken over vanzelfsprekendheden Dialoog is geen ouderwets woord Week v.d.liefde Bram Tuk

33 Deel 2 Migranten en homoseksualiteit Ervaringen in en met de hulpverlening en de preventie Interview maatschappelijk werker COC en cliënt Week v.d.liefde Bram Tuk

34 Voorbeelden vervolging homoseksuelen (Wikipedia) In Den Haag waren in processen tegen homo s. De meeste sodomieten werden bij verstek veroordeeld tot levenslange verbanning. Veertien werden geëxecuteerd en één pleegde zelfmoord tijdens zijn vlucht.

35 Seks onder je 25 e over homoseksualiteit Homojongens ondanks hoge mate van homo-negativiteit eerder uit de kast Homo-acceptatie gering Homonegativiteit is hoog onder jongeren, vooral in bepaalde groepen.

36 Homo negativisme jongens Eergevoelig & krijgshaftig gedrag Invloed straat cultuur Religie versterkt homo negativiteit (niet alleen Islam) Jongste leeftijd meest negatief Homo seksualiteit, symboliseert westerse perversiteit ACB kenniscentrum Mark Bouman (over Marokkaanse jongens) Week v.d. Liefde Bram Tuk

37 Discussie Wat sprak u het meest aan? Wat kan u doen om seksuele voorlichting te verbeteren voor de kinderen/jongeren waar u mee te maken heeft? Week v.d.liefde Bram Tuk

Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties

Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties Bijeenkomst bevordering seksuele gezondheid Noord Nederland en de rol van de zelforganisaties Drachten 15-3-2010 Bram Tuk Pharos, kennis en adviescentrum

Nadere informatie

Zie De Graaf e.a. 2005 voor een uitgebreide onderzoeksverantwoording van het onderzoek Seks onder je 25ste.

Zie De Graaf e.a. 2005 voor een uitgebreide onderzoeksverantwoording van het onderzoek Seks onder je 25ste. 6 Het is vies als twee jongens met elkaar vrijen Seksuele gezondheid van jonge allochtonen David Engelhard, Hanneke de Graaf, Jos Poelman, Bram Tuk Onderzoeksverantwoording De gemeten aspecten van de seksuele

Nadere informatie

MIGRANTENJONGEREN EN SENSE. Startdocument. Bram Tuk

MIGRANTENJONGEREN EN SENSE. Startdocument. Bram Tuk MIGRANTENJONGEREN EN SENSE Startdocument Bram Tuk 11 november 2009 Colofon november 2009, Pharos Kennis- en adviescentrum Vluchtelingen, Nieuwkomers en Gezondheid en Sense. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Belangrijkste conclusies Seks onder je 25 ste 2012

Belangrijkste conclusies Seks onder je 25 ste 2012 Belangrijkste conclusies Seks onder je 25 ste 2012 Januari 2012 SAMENVATTING Seks onder je 25 ste 2012 is een grootschalig representatief onderzoek naar de seksuele gezondheid van jongeren in Nederland.

Nadere informatie

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense Werkinstructie benaderen intermediairs Sense BIJLAGE 7 Voorbeeld van de opzet van de presentatie in PowerPoint BIJLAGE 7 VOORBEELD VAN DE OPZET VAN DE PRESENTATIE IN POWERPOINT] 1 WERKINSTRUCTIE BENADEREN

Nadere informatie

DE SEKSUELE LEVENSLOOP

DE SEKSUELE LEVENSLOOP DE SEKSEE EVENSOOP Aart Beekman Polikliniek Psychosomatische gynaecologie en Seksuologie Keuzevak seksuologie 2008-2009 Psycho-seksuele anamnese Invloed van de persoonlijke geschiedenis op seksuele betekenisgeving

Nadere informatie

Community / Etnische websites

Community / Etnische websites Community / Etnische websites Jos Poelman, Programma Jongeren Soa Aids Nederland Nationaal Congres Soa* Hiv* Seks* 1 dec. 2014 Community / Etnische websites Voorbeelden: Maroc.nl, Hababam.nl, Kitatin.com,

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling 5. Determinanten van seksuele gezondheid-aanbevelingen Om kinderen en jongeren te kunnen ondersteunen in hun seksuele ontwikkeling is het van belang om de

Nadere informatie

3 Competenties en indicatoren...11

3 Competenties en indicatoren...11 Inhoudsopgave 1 Achtergronden... 5 1.1 Seksuele gezondheid jongeren nog niet altijd optimaal...5 1.2 Belangrijke rol voortgezet onderwijs...6 1.3 Aandacht voor het thema in de kennisbases...7 1.4 Leervraag

Nadere informatie

Belangrijkste conclusies Seks onder je 25e 2017

Belangrijkste conclusies Seks onder je 25e 2017 Belangrijkste conclusies Seks onder je 25e 2017 Representatief onderzoek Seks onder je 25e is uitgevoerd door Rutgers en Soa Aids Nederland in samenwerking met GGD en. Het CBS heeft de steekproef samengesteld

Nadere informatie

jongens meisjes 18 jaar of ouder

jongens meisjes 18 jaar of ouder 2. Seksuele risico s en beschermingsgedrag In dit hoofdstuk wordt een aspect van het thema seksualiteit uitgewerkt, namelijk seksuele risico s en beschermingsgedrag. De informatie is onder andere gebaseerd

Nadere informatie

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid PRODUCTENGIDS Seksuele gezondheid SEKSUELE GEZONDHEID BELANGRIJK? JAZEKER! Een aantal feiten* op een rij: Seksueel actieve jongeren communiceren onvoldoende over gebruik van condooms. Een kleine groep

Nadere informatie

Zuid-Limburgse jongeren seksueel ongezond. Seks onder je 25e Een factsheet van de GGD Zuid Limburg

Zuid-Limburgse jongeren seksueel ongezond. Seks onder je 25e Een factsheet van de GGD Zuid Limburg se jongeren seksueel ongezond Seks onder je 25e Een factsheet van de GGD Zuid Limburg se jongeren seksueel ongezond Seksueel gedrag van jongeren Seks onder je 25e: een factsheet van de GGD Zuid Limburg

Nadere informatie

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING Compleet voorlichtingspakket Het voorlichtingspakket Veilig vrijen & seks bestaat uit: 1. Krasloten 2. Jongerenboekje SEKS&ZO 3. Handleiding met

Nadere informatie

Wijzer in de Liefde. Draaiboek voor het geven van seksuele voorlichting aan en seksuele vorming van jeugdige asielzoekers en nieuwkomers

Wijzer in de Liefde. Draaiboek voor het geven van seksuele voorlichting aan en seksuele vorming van jeugdige asielzoekers en nieuwkomers Bijlage 1 Wijzer in de Liefde Draaiboek voor het geven van seksuele voorlichting aan en seksuele vorming van jeugdige asielzoekers en nieuwkomers aanvullende voorlichtingsactiviteiten GVO-themamarkt Een

Nadere informatie

Mathieu Heemelaar Onderwijssymposium Rotterdam Verkeert 31 maart 2010

Mathieu Heemelaar Onderwijssymposium Rotterdam Verkeert 31 maart 2010 Mathieu Heemelaar Onderwijssymposium Rotterdam Verkeert 31 maart 2010 1. Sociale acceptatie: cijfers en analyse 2. Politiek en beleid 3. Onderzoek psychosociale effecten 1. Effecten homonegativiteit bij

Nadere informatie

Interculturele jeugd en opvoedhulp

Interculturele jeugd en opvoedhulp Interculturele jeugd en opvoedhulp Op zoek naar vertrouwen en doeltreffendheid Presentatie TriviumLindenhof 9/2012 1 Ary Scheffer. Mignon verlangend naar haar vaderland 1836 2 Cijfertjes Bij TriviumLindenhof

Nadere informatie

Whitepaper Anticonceptie

Whitepaper Anticonceptie Whitepaper Anticonceptie Colofon Vragen of opmerkingen over dit whitepaper? Neem contact op met de afdeling Communicatie van Rutgers via info@rutgers.nl. Rutgers, september 2016 2 Whitepaper Anticonceptie

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

Een Dwarse blik op Seksuele Vorming

Een Dwarse blik op Seksuele Vorming Een Dwarse blik op Seksuele Vorming 18 maart 2013 wrasdwarsdwrasdws hhhhhhhhhhhhhhhhh Geacht parlementslid, Voor u ligt het visiestuk van DWARS, GroenLinks jongeren over seksuele vorming in Nederland.

Nadere informatie

Seksuele gezondheid van holebi s

Seksuele gezondheid van holebi s Factsheet 2007-1 Seksuele gezondheid van holebi s Seksuele gezondheid in Nederland De Rutgers Nisso Groep heeft in 2006 een grootschalige bevolkingsstudie uitgevoerd naar seksuele gezondheid in Nederland

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Juni 2013 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid

Nadere informatie

Tienerzwangerschappen, abortus en tienermoeders in Nederland

Tienerzwangerschappen, abortus en tienermoeders in Nederland Factsheet 2009 Tienerzwangerschappen, abortus en tienermoeders in Nederland Feiten en cijfers In 2007 werden ongeveer 7.000 meiden van 15 tot en met 19 jaar zwanger 1. Daarvan kozen de meesten, bijna 4.400

Nadere informatie

Seksuele normen, waarden en praktijken bij jongeren uit etnische minderheden

Seksuele normen, waarden en praktijken bij jongeren uit etnische minderheden Seksuele normen, waarden en praktijken bij jongeren uit etnische minderheden Sophie Withaeckx & Shaireen Aftab RHEA Onderzoekscentrum Gender & Diversiteit (VUB) Ella vzw Kenniscentrum Gender & Etniciteit

Nadere informatie

Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen

Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen 30 epidemiologisch bulletin, 2008, jaargang 43, nummer 2/3 Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen P.J.M. Uitewaal Uit een landelijk onderzoek naar de seksuele gezondheid onder

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

SEKSUELE VORMING ALS WAPEN TEGEN SEKSUEEL MISBRUIK ONDER ALLOCHTONEN

SEKSUELE VORMING ALS WAPEN TEGEN SEKSUEEL MISBRUIK ONDER ALLOCHTONEN SEKSUELE VORMING ALS WAPEN TEGEN SEKSUEEL MISBRUIK ONDER ALLOCHTONEN Deel 1 Rénie van der Putten ACB Kenniscentrum, 2010 Allochtone kinderen en jongeren lopen een grotere kans slachtoffer te worden van

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

Handreiking Seksualiteit

Handreiking Seksualiteit Handreiking Seksualiteit Mannelijke seksualiteit speelt een centrale rol in belangrijke maatschappelijke vraagstukken rondom seksualisering, pornoficatie, en grensoverschrijdend gedrag. Emancipatiebeleid

Nadere informatie

Islamitische lesbische meiden uit de kast, in de drup? Out is not the only way!

Islamitische lesbische meiden uit de kast, in de drup? Out is not the only way! Islamitische lesbische meiden uit de kast, in de drup? Out is not the only way! Thuis weet niemand het. Op de opleiding wel. Daar heb ik een aantal vriendinnen die mij steunen en er is ook een docent die

Nadere informatie

Wijzer in de Liefde LES 1

Wijzer in de Liefde LES 1 Wijzer in de Liefde Draaiboek voor het geven van seksuele voorlichting aan en seksuele vorming van jeugdige asielzoekers en nieuwkomers LES 1 - Kennismaken met seksualiteit - Lesopzet Inleiding Les 1 gaat

Nadere informatie

Seksuele en relationele vorming aan jongeren in religieus en cultureel diverse groepen

Seksuele en relationele vorming aan jongeren in religieus en cultureel diverse groepen Seksuele en relationele vorming aan jongeren in religieus en cultureel diverse groepen Seksuele en relationele vorming aan jongeren in religieus en cultureel diverse groepen 1 Rutgers WPF is een gerenommeerd

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG De voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ons kenmerk Inlichtingen bij Doorkiesnummer Den Haag Onderwerp Bijlage(n) Uw brief Seksuele gezondheid Een goede seksuele

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Seksueel gedrag. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Seksueel gedrag

Regionale VTV 2011. Seksueel gedrag. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Seksueel gedrag Regionale VTV 2011 Seksueel gedrag Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Seksueel gedrag Auteurs: Drs. I. Van Veggel, GGD Hart voor Brabant Ir. R. Snel-Bareman,

Nadere informatie

Kijken door een roze bril Gewoon homo zijn?

Kijken door een roze bril Gewoon homo zijn? Juul van Hoof Senior adviseur participatie en inclusie MOVISIE Symposium Roze Ouderenzorg Utrecht, 27 juni 2013 Kijken door een roze bril Gewoon homo zijn? 7/17/2013 Inhoud 1. Wat betekent LHBT? 2. Ontdekking

Nadere informatie

Seksueel grensoverschrijdend gedrag: wat is normaal?

Seksueel grensoverschrijdend gedrag: wat is normaal? Seksueel grensoverschrijdend gedrag: wat is normaal? Congres Seks over de grens 26 januari 2009 Lou Repetur en Kristin Janssens (MOVISIE) Inhoud 1. Wat is seksueel grensoverschrijdend gedrag? Opvattingen

Nadere informatie

Seksuele ontwikkeling bij jongeren: risicovol of plezierig?

Seksuele ontwikkeling bij jongeren: risicovol of plezierig? Seksuele ontwikkeling bij jongeren: risicovol of plezierig? Katrien Symons, Vakgroep Sociologie, UGent Sexpertlezing 1 juni 2011 Seks en jongeren: een hot topic Jongeren Seks is leuk Beleid Seks is leuk,

Nadere informatie

Praat en doe mee Rol van opvoeders bij de ontwikkeling van seksualiteit Van hun kinderen ter preventie van seksueel overschrijdend gedrag

Praat en doe mee Rol van opvoeders bij de ontwikkeling van seksualiteit Van hun kinderen ter preventie van seksueel overschrijdend gedrag Praat en doe mee Rol van opvoeders bij de ontwikkeling van seksualiteit Van hun kinderen ter preventie van seksueel overschrijdend gedrag Eind rapportage Dona Daria centrum voor vrouwen en emancipatie

Nadere informatie

Resultaten onderzoek Rutgers i.s.m. het NOS Jeugdjournaal 2016 Samenvatting. Utrecht, maart 2016 Auteur: Hanneke de Graaf.

Resultaten onderzoek Rutgers i.s.m. het NOS Jeugdjournaal 2016 Samenvatting. Utrecht, maart 2016 Auteur: Hanneke de Graaf. Arthur van Schendelstraat 696 3511 MJ Utrecht Postbus 9022 3506 GA Utrecht +31(0)30 231 34 31 office@rutgers.nl www.rutgers.nl www.rutgers.international Utrecht, maart 2016 Auteur: Hanneke de Graaf BIC

Nadere informatie

: Mw F. Langerak- Oostrom

: Mw F. Langerak- Oostrom RAADSVOORSTEL ter besluitvorming in de raad Datum Forum vergadering : 1 december 2015 Zaaknummer :203787 Datum Raadsvergadering : 14 december 2015 Portefeuillehouder Verantwoordelijk MT-lid : Mw F. Langerak-

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

SEKS ONDER JE 25 e DEFINITIEVE RESULTATEN

SEKS ONDER JE 25 e DEFINITIEVE RESULTATEN SEKS ONDER JE 25 e DEFINITIEVE RESULTATEN SEKS ONDER JE 25 e DEFINITIEVE RESULTATEN www.seksonderje25e.nl Utrecht, 8 september 2005 Auteurs: Hanneke de Graaf, Suzanne Meijer, Jos Poelman, Ine Vanwesenbeeck

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Seksualiteit Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 In de gezondheidsenquête is een aantal vragen opgenomen over seksuele gezondheid 1. Friezen van 19 tot en met

Nadere informatie

Voorstellen R E LA T I E S E N S E K S U A L I T E I T Mariette Haak Gezondheidsbevorderaar GGD HM mhaak@ggdhm.nl Aandachtsgebieden Gezonde school, genotmiddelen, seksualiteit, voeding, bewegen en mondzorg

Nadere informatie

2. Groei allochtone bevolking fors minder

2. Groei allochtone bevolking fors minder 2. Groei allochtone bevolking fors minder In 23 is het aantal niet-westerse allochtonen met 46 duizend personen toegenomen, 19 duizend minder dan een jaar eerder. De verminderde groei vond vooral plaats

Nadere informatie

SEKS ONDER JE 25 e. Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2005. Hanneke de Graaf Suzanne Meijer Jos Poelman Ine Vanwesenbeeck

SEKS ONDER JE 25 e. Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2005. Hanneke de Graaf Suzanne Meijer Jos Poelman Ine Vanwesenbeeck SEKS ONDER JE 25 e RNG-STUDIES, NR. 7 ISBN 90 5972 098 9 Uitgeverij Eburon Postbus 2867 2601 CW Delft tel.: 015-2131484 / fax: 015-2146888 info@eburon.nl / www.eburon.nl Omslagontwerp: Studio 12 2005 Rutgers

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Onderbouwing Seksuele risico s onder 0-12 jarigen Seksuele dwang In landelijk onderzoek gaven 11 op de 1000 jongens (12 tot 14 jaar) en 13 op de 1000 meisjes

Nadere informatie

Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West

Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West Gezondheidsonderzoek 2012 GGD Zuid-Holland West Juni 2013 Inleiding Deze factsheet beschrijft de sociale acceptatie van homoseksualiteit in

Nadere informatie

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding op school en thuis Naam Christel van Helvoirt GGD Hart voor Brabant Waar denken jullie aan bij seksualiteit? Gevoelens Veiligheid

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 38 74 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving Kerndoel 38 De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke

Nadere informatie

Kwalitatief onderzoek preventie en communicatie. jonge MSM. Onderzoek naar het verbeteren van hiv- en soa-preventie en communicatie gericht op

Kwalitatief onderzoek preventie en communicatie. jonge MSM. Onderzoek naar het verbeteren van hiv- en soa-preventie en communicatie gericht op Kwalitatief onderzoek preventie en communicatie jonge MSM Onderzoek naar het verbeteren van hiv- en soa-preventie en communicatie gericht op jonge MSM In samenwerking met: Achtergrond en doel onderzoek

Nadere informatie

Onderzoek Veilig of niet?

Onderzoek Veilig of niet? Onderzoek Veilig of niet? 06 februari 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 24 januari tot 04 februari 2013, deden 2.261 jongeren mee. Het onderzoek is gehouden in samenwerking

Nadere informatie

31 juli Onderzoek: Homo-acceptatie

31 juli Onderzoek: Homo-acceptatie 31 juli 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

Weerbaarheid: opkomen voor jezelf Cursus MEE Zuidoost-Brabant? Opkomen voor jezelf Training Samenwerking van GGD BZO, OCGH Advies en GGZ Oost-Brabant

Weerbaarheid: opkomen voor jezelf Cursus MEE Zuidoost-Brabant? Opkomen voor jezelf Training Samenwerking van GGD BZO, OCGH Advies en GGZ Oost-Brabant (4-12) Lentekriebels Aandacht voor normen en waarden rondom relaties en Les programma's GGD BZO (4-12) Uitleenmaterialen Smoor! Een interactieve, muzikale theatervoorstelling Aandacht voor normen en waarden

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

Dounia praat en overwint

Dounia praat en overwint Dounia praat en overwint Deze informatiefolder is een uitgave van Pharos, Expertisecentrum gezondheidsverschillen, in samenwerking met: Stichting Hindustani, Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders,

Nadere informatie

ONDERZOEKSVERSLAG JEUGDRAADPANEL SEKSUALITEIT EN TOLERANTIE. Homo-emancipatie op school. Wie kunnen er beter hun mening geven dan jongeren zelf?

ONDERZOEKSVERSLAG JEUGDRAADPANEL SEKSUALITEIT EN TOLERANTIE. Homo-emancipatie op school. Wie kunnen er beter hun mening geven dan jongeren zelf? ONDERZOEKSVERSLAG JEUGDRAADPANEL SEKSUALITEIT EN TOLERANTIE Homo-emancipatie op school Wie kunnen er beter hun mening geven dan jongeren zelf? 1 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Kenmerken van de onderzochte groep

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Vandaag gaan we het hebben over homoseksualiteit en biseksualiteit. Homoseksualiteit heeft te maken met mensen die zich seksueel aangetrokken voelen tot iemand

Nadere informatie

Weerbaarheidstraining helpt jongeren echt! Weerbaarheidstraining slaat brug tussen jongeren in multicultureel Nederland

Weerbaarheidstraining helpt jongeren echt! Weerbaarheidstraining slaat brug tussen jongeren in multicultureel Nederland Weerbaarheidstraining helpt jongeren echt! Weerbaarheidstraining slaat brug tussen jongeren in multicultureel Nederland Een weerbaarheidstraining geeft jongeren van niet-westerse afkomst meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

recht? Doortje Braeken Septem ber 2008 From choice, a world of possibilities

recht? Doortje Braeken Septem ber 2008 From choice, a world of possibilities Jongeren en Anticonceptie: een verworven recht? Doortje Braeken Ede Septem ber 2008 From choice, a world of possibilities 15 jaar na Cairo: ICPD: de Global Teenager Anticonceptie een verworven recht? Feiten

Nadere informatie

ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam

ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam Sinds decennia is de stad Amsterdam één van de onbetwiste koplopers als het gaat om acceptatie en tolerantie van lesbiennes, homo s en biseksuelen en transgenders. Deze

Nadere informatie

Cultuursensitieve seksuele en reproductieve gezondheidsvoorlichting

Cultuursensitieve seksuele en reproductieve gezondheidsvoorlichting Cultuursensitieve seksuele en reproductieve gezondheidsvoorlichting Hanan Ben Abdeslam Expertisecentrum kraamzorg Volle Maan Ontwikkeld ism VGC Inhoud 1. Opzet 2. Projectdoel en projectresultaat 3. Inzichten

Nadere informatie

1 Kerken in Nederland: de cijfers... 2. 2 Migranten in Nederland: de cijfers... 3. 3 Nederland en de rest van de wereld... 3

1 Kerken in Nederland: de cijfers... 2. 2 Migranten in Nederland: de cijfers... 3. 3 Nederland en de rest van de wereld... 3 Inhoud 1 Kerken in Nederland: de cijfers... 2 2 Migranten in Nederland: de cijfers... 3 3 Nederland en de rest van de wereld... 3 4 Hoe is de situatie in traditionele migrantengezinnen en orthodox-christelijke

Nadere informatie

Resultaten van het EMOVO-onderzoek. uit de 2 e en 4 e klas voortgezet onderwijs

Resultaten van het EMOVO-onderzoek. uit de 2 e en 4 e klas voortgezet onderwijs Dit rapport geeft een beeld van de seksuele gezondheid onder schoolgaande jongeren van 12-18 18 jaar in Noord- Holland Noord. Deze resultaten komen uit het EMOVO-onderzoek dat de GGD Hollands Noorden in

Nadere informatie

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld?

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? ARTIKEL - 30 OKTOBER 2015 Het Platform Eer en Vrijheid organiseerde op 8 oktober een landelijke bijeenkomst over eergerelateerd geweld. Hilde Bakker (Kennisplatform

Nadere informatie

ISBN 978-90-5972-621-5. Uitgeverij Eburon: info@eburon.nl/www.eburon.nl Omslagontwerp: www.ontwerpaandewinkel.nl

ISBN 978-90-5972-621-5. Uitgeverij Eburon: info@eburon.nl/www.eburon.nl Omslagontwerp: www.ontwerpaandewinkel.nl SEKS ONDER JE 25 e ISBN 978-90-5972-621-5 Uitgeverij Eburon: info@eburon.nl/www.eburon.nl Omslagontwerp: www.ontwerpaandewinkel.nl 2012 Rutgers WPF/Soa aids Nederland. Alle rechten voorberhouden. Niets

Nadere informatie

Voorzieningen bereiken migranten niet altijd

Voorzieningen bereiken migranten niet altijd Voorzieningen bereiken migranten niet altijd Gebruik van hulp bij opvoeding, onderwijs, gezondheid en seksualiteit 18 maart 2011 Angela van den Broek, Ellen Kleijnen Gezinnen die problemen hebben op het

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

Geachte leden van de commissie,

Geachte leden van de commissie, Bezoekadres Stadhuis, Amstel 1 1011 PN AMSTERDAM Postbus 202 1000 AE AMSTERDAM Telefoon 020 552 2608 Fax 020 552 2255 Teksttelefoon 020 620 9279 www.amsterdam.nl Eric van der Burg wethouder Retouradres:

Nadere informatie

Actieplan Seks onder je 25e

Actieplan Seks onder je 25e Actieplan Seks onder je 25e Van onderzoek naar actie 62 2 VOORWOORD Voor u ligt het actieplan Seks onder je 25e. Dit actieplan is gericht op het behoud en de verbetering van de seksuele gezondheid van

Nadere informatie

Landelijke abortusregistratie 2013

Landelijke abortusregistratie 2013 Landelijke abortusregistratie 2013 De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) rapporteert jaarlijks over de uitgevoerde zwangerschapsafbrekingen in klinieken en ziekenhuizen in Nederland. De klinieken

Nadere informatie

Over de grens. Opvattingen van jongeren en beroepskrachten over grensoverschrijdend seksueel gedrag van jongeren

Over de grens. Opvattingen van jongeren en beroepskrachten over grensoverschrijdend seksueel gedrag van jongeren Over de grens Opvattingen van jongeren en beroepskrachten over grensoverschrijdend seksueel gedrag van jongeren Auteur(s) Datum MOVISIE Sander Kramer Kristin Janssens Leyla Çinibulak Marianne Cense Utrecht,

Nadere informatie

VLAGGENSYSTEEM. Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag. symposium pleegzorg; vlaggensysteem

VLAGGENSYSTEEM. Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag. symposium pleegzorg; vlaggensysteem VLAGGENSYSTEEM Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag Even voorstellen Welmoed Visser- Korevaar Orthopedagoog NVO en Seksuoloog NVVS SH Wat doen jongeren op welke

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ April 2014 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en

Nadere informatie

Opvoedthema s in migrantengezinnen met tieners

Opvoedthema s in migrantengezinnen met tieners Opvoedthema s in migrantengezinnen met tieners Trees Pels en Marjolijn Distelbrink 2014 Inleiding Welke zijn de meest gestelde opvoedvragen door ouders van tieners uit migrantengezinnen? Deze vraag wordt

Nadere informatie

Over de grens. Opvattingen van jongeren en beroepskrachten over grensoverschrijdend seksueel gedrag van jongeren

Over de grens. Opvattingen van jongeren en beroepskrachten over grensoverschrijdend seksueel gedrag van jongeren Over de grens Opvattingen van jongeren en beroepskrachten over grensoverschrijdend seksueel gedrag van jongeren Auteur(s) Datum MOVISIE Sander Kramer Kristin Janssens Leyla Çinibulak Marianne Cense Utrecht,

Nadere informatie

Het gaat om de sport Over homoacceptatie en (angst voor) homonegativiteit

Het gaat om de sport Over homoacceptatie en (angst voor) homonegativiteit Het gaat om de sport Over homoacceptatie en (angst voor) homonegativiteit Agnes Elling Mulier Instituut, Utrecht Gemeente Utrecht, 30-09-2014 Sport en seksuele voorkeur * Historische achtergrond: - moderne

Nadere informatie

Ysbrand van der Vleugel Naoual Bakerci Hamdoula NHG-Congres 13 november 2015

Ysbrand van der Vleugel Naoual Bakerci Hamdoula NHG-Congres 13 november 2015 Ysbrand van der Vleugel Naoual Bakerci Hamdoula NHG-Congres 13 november 2015 Van welke sekse je bent? Je oriëntatie, je gendergevoel? Van welke etniciteit je bent? In welke cultuur je bent opgegroeid?

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Seksualiteit

GO Jeugd 2008 Seksualiteit GO Jeugd 2008 Seksualiteit Samenvatting seksualiteit Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 22% van de Friese 12 t/m 18 jongeren wel eens geslachtsgemeenschap heeft gehad. De helft

Nadere informatie

Studiedag 30 nov 2012 Gezondheidsgedrag van jongeren feiten en praktijk. Workshop 3: relationele en seksuele opvoeding Lies Verhetsel

Studiedag 30 nov 2012 Gezondheidsgedrag van jongeren feiten en praktijk. Workshop 3: relationele en seksuele opvoeding Lies Verhetsel Studiedag 30 nov 2012 Gezondheidsgedrag van jongeren feiten en praktijk Workshop 3: relationele en seksuele opvoeding Lies Verhetsel Juli 2011 Anne Hublet -> Lies Verhetsel De nieuwe cijfers vertonen een

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 30 420 Emancipatiebeleid Nr. 135 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETEN- SCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Holebi. transgender. Je bent wie je bent!

Holebi. transgender. Je bent wie je bent! Holebi en transgender Je bent wie je bent! Alles over holebi en transgender Holebifoon Voor vragen over holebiseksualiteit. Je kan er ook discriminatie melden tel. 0800 99 533 www.holebifoon.be Çavaria

Nadere informatie

maak mij hier zorgen over. Actie op dit gebied moet De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, drs. Clémence Ross-van Dorp

maak mij hier zorgen over. Actie op dit gebied moet De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, drs. Clémence Ross-van Dorp 18-09-2008 Anticonceptie is maatwerk (ongewenste) (en andere rampen) Rik HW van Lunsen, arts-seksuoloog seksuoloog NVVS De laatste jaren stijgt het aantal ongewenste zwangerschappen, abortus en seksueel

Nadere informatie

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen FACTSHEET Thema: Veiligheid, Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen Publicatiedatum: oktober 2010 Bron: Bureau O+S Toelichting Ingevoegd rapport geeft goed weer hoe Amsterdammers

Nadere informatie

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport SPORT VOOR IEDEREEN Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport In onze vereniging moet iedereen zich thuis voelen MAAR VOELT IEDEREEN ZICH WEL ECHT THUIS? Wordt er gescholden, bijvoorbeeld met

Nadere informatie

Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog)

Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog) Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog) Pubertijd is als je vader verandert van een held in een ouwe zak en je moeder van een warme haven in een theemuts Wensen en Grenzen Elizabeth Hamelinck GGD Hollands

Nadere informatie

Homoseksuelen in Amsterdam

Homoseksuelen in Amsterdam Homoseksuelen in Amsterdam Projectnummer 9150 In opdracht van de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Marlon Nieuwenhuis drs. Marcel Janssen dr. Willem Bosveld Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012

Nadere informatie

Samenvatting. In één klap volwassen Over tienerzwangerschap

Samenvatting. In één klap volwassen Over tienerzwangerschap Samenvatting In één klap volwassen Over tienerzwangerschap In één klap volwassen: over tienerzwangerschap Samenvatting In 2015 en 2016 heeft Rutgers kwalitatief onderzoek gedaan naar ongeplande tienerzwangerschap:

Nadere informatie

Bijlage Lang Leve de Liefde

Bijlage Lang Leve de Liefde Bijlage Lang Leve de Liefde Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Lang Leve de Liefde, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies

Nadere informatie

SEKSUELE GEZONDHEID JAARVERSLAG 2015 CASUS: SYFILIS CLUSTER WIE ZIJN WIJ?

SEKSUELE GEZONDHEID JAARVERSLAG 2015 CASUS: SYFILIS CLUSTER WIE ZIJN WIJ? SEKSUELE GEZONDHEID JAARVERSLAG 2015 CASUS: SYFILIS CLUSTER WIE ZIJN WIJ? De afdeling seksuele gezondheid heeft als taken het bestrijden van soa, bevorderen van seksuele gezondheid onder jongeren onder

Nadere informatie