Borstvoeding < 34 weken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Borstvoeding < 34 weken"

Transcriptie

1 Arteveldehogeschool Katholiek Hoger Onderwijs Gent Postgraduaat lactatiekunde Campus Kantienberg Voetweg 66, BE-9000 Gent Borstvoeding < 34 weken Jong geleerd is oud gedaan? Academiejaar: Persoonlijke paper voorgedragen door: Elke MOENS tot het bekomen van het getuigschrift lactatiekunde Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 1

2 DANKWOORD Ik wil graag mijn werkgever bedanken. Ronald Vermeulen en Brigitte Claes hebben me doorheen de opleiding zeer goed gesteund. Ik bedank ook graag mijn lesgevers, in het bijzonder Karin De Graaf en Gonneke van Veldhuizen voor het overbrengen van hun kennis en passie én voor het begeleiden van mijn paper. Ook bedankt aan mijn trouwe bondgenoot bij al mijn eindwerken: mijn papa. Ik reken erop dat je ook nu weer mijn spellingsfouten hebt gevonden. Ondergetekende bevestigt hierbij dat zij de volledige verantwoordelijkheid draagt van de persoonlijke paper en dat deze mag worden geraadpleegd en vrij mag worden gefotokopieerd. Bij het citeren moet steeds de titel en de auteur van de verhandeling worden vermeld. Elke Moens Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 2

3 Abstract Achtergrond Nu wordt vaak gesteld dat kinderen pas mogen leren drinken eens ze een postconceptionele leeftijd van 34 weken hebben. Soms moeten kinderen eerst nog aan de fles leren drinken vooraleer ze aan de borst mogen. Hierdoor wordt volledige borstvoeding vaak pas laat bereikt en moeten moeders gedurende zeer lange tijd kolven. Doel Beoordelen of een kind voor 34 weken kan starten met borstvoeding en of dit voordelen oplevert voor de lactatie. Besluit Borstvoeding voor 34 weken is mogelijk. Een stappenplan is hiervoor uitgewerkt: het kind vaak laten kangoeroeën; eens het kind niet meer beademd is en fysiologisch stabiel, kan gestart worden met tepelen; op geleide van het kind de overgang naar borstvoeding maken, onafhankelijk van postconceptionele leeftijd en gewicht. Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 3

4 Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 4

5 Inhoudsopgave 1. Inleiding Uitdagingen met betrekking tot de borstvoeding Algemeen Uitdagingen voor de moeder Uitdagingen voor het kind Anatomie en fysiologie van de prematuur met betrekking tot de borstvoeding Orale ontwikkeling in de normale pasgeborene Algemeen Het palatum of gehemelte De tong en lippen De epiglottis De larynx De kaken Zuigen, slikken en ademen Anatomische en fysiologische karakteristieken van de prematuur Interne karakteristieken van de prematuur Externe karakteristieken van de prematuur Fysiologische immaturiteit Metabole immaturiteit Neurologische immaturiteit Initiëren van de borstvoeding Algemeen Fysiologische stabiliteit tijdens de borstvoeding Preterm Infant Breastfeeding Behaviour Scale Stappenplan voor borstvoeding bij een prematuur < 34 weken Ontwikkelingsgerichte zorg Skin-to-skin Niet-nutritief zuigen Initiatie borstvoeding Positie van de baby Optimaliseren van de melkstroom naar de baby Algemeen Tepelhoedje GVO GVO aan de ouders Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 5

6 8.1.1 Prenataal Postnataal Opleiding aan het personeel werkzaam op een NICU Praktijk Besluit Literatuurlijst 27 Lijst van figuren.29 Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 6

7 1. Inleiding Borstvoeding geven aan een prematuur geboren kind op een intensieve neonatale zorgeenheid gaat gepaard met het nemen van verschillende hindernissen. Daarom is het de taak van de artsen, verpleegkundigen, vroedvrouwen en lactatiekundigen werkzaam op de NICU (neonatal intensive care unit) om in te staan voor een goed borstvoedingsbeleid. Ikzelf heb op school geleerd dat een kind pas kan leren drinken op een postconceptionele leeftijd (PCL) van 34 weken. Ook op de NICU waar ik actief ben, hanteren we die regel. Voor deze leeftijd mag een kind tepelen, dwz niet-nutritief zuigen aan een afgekolfde borst. Maar wanneer starten we dan best met dat tepelen? Een rondvraag op het werk leert me dat niemand het zeker weet. Ook vraag ik me af of de stelregel wel klopt: kinderen mogen pas leren drinken vanaf 34 weken. Want doorheen de 4 jaar dat ik werkzaam ben op de NICU heb ik geleerd dat ieder kind in alles individueel moet worden beoordeeld en dat we die kleine prematuren niet mogen onderschatten! De volgende vraag die zich automatisch stelt is: als we vroegtijdig een goed borstvoedingsbeleid instellen, heeft dat dan een positief effect op borstvoeding? De specifieke onderzoeksvraag is: kan borstvoeding gestart worden bij een prematuur jonger dan 34 weken gestationele leeftijd? Zo ja, wanneer en geeft dit positieve effecten op lange termijn? Om op deze vraag een antwoord te vinden, heb ik een literatuurstudie gedaan. De literatuur heb ik onder meer gevonden via Medscape, Cebam, Uptodate.com, Elin (de databank van de Arteveldehogeschool) en in de Cochrane Database. De relevante onderzoeksbevindingen worden hierna gebundeld. Het werk is als volgt opgebouwd: - Reflectie op de uitdagingen op een NICU met betrekking tot de borstvoeding - Bespreking van de anatomie en fysiologie van de prematuur in functie van de borstvoeding - Initiatie van de borstvoeding - Stappenplan borstvoeding voor een kind < 34 weken - Positie van de baby - Optimaliseren van de melkstroom naar de baby - GVO aan de ouders - Praktijkgedeelte - Besluitvorming Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 7

8 2. Uitdagingen met betrekking tot de borstvoeding 2.1 Algemeen Moedermelk is dé ideale voeding voor alle kinderen, maar is zo mogelijk nog belangrijker bij premature kinderen (= zwangerschapsduur <37 weken) of bij kinderen met een laag geboortegewicht (= minder dan 2.5kg) (Genna, C.W. 2008). Het bevordert het imuunsysteem van de prematuur, het verlaagt het risico op NEC of necrotiserende enterocolitis (Isaacson, L.J. 2006), stimuleert de soms bemoeilijkte moeder-kind binding, Toch liggen de borstvoedingscijfers (incidentie en duur) voor deze kinderen in geïndustrialiseerde landen lager dan bij voldragen baby s (Callen, J. & Pinelli, J. 2005). Deze lagere cijfers zijn mede te wijten aan de uitdagingen rond borstvoeding die een premature baby en zijn ouders ervaren. Voorbeelden van uitdagingen zijn het behalen en behouden van een goede melkproductie en de overgang van sondevoeding naar borstvoeding. Veel moeders van een prematuur geboren kind starten met borstvoeding. Toch is de duur van borstvoeding voor deze hoog-risicogroep beduidend korter. Furman enquêteerde 119 moeders van kinderen met een zeer laag geboortegewicht. De kinderen hadden een gemiddeld geboortegewicht van 1056 gram en een gemiddelde zwangerschapsduur van 28 weken. 73% van de moeders startten met borstvoeding, maar enkel 34% gaf nog borstvoeding na 40 weken postconceptionele leeftijd. Op 4 maanden gecorrigeerde leeftijd kregen 16% van de kinderen nog moedermelk, exclusief of met bijvoeding (Isaacson, L.J. 2006). Een veelgebruikte verklaring voor de lagere borstvoedingscijfers, is het immatuur of ongecoördineerd zuiggedrag. Het vertraagt de realisatie van een goede borstvoeding en maakt het de moeder moeilijk om een goede lactatie te behouden (Nyqvist, K.H. 2008). Premature kinderen met een zwangerschapsleeftijd van minder dan 32 weken moeten vaak gedurende een lange periode in het ziekenhuis verblijven. Ook dit staat in relatie met een lagere incidentie en duur van de borstvoeding (Nyqvist, K.H. 2008). De duur van borstvoeding geven ligt ook lager dan de initiële doelstelling van de moeder (Riordan, J. & Wambach, K. 2010; Isaacson, L.J. 2006). 2.2 Uitdagingen voor de moeder Ouders van een prematuur geboren kind, bewandelen vaak een moeilijk parcours. Een prematuur geboren kind brengt veel emoties teweeg bij de ouders. Hun eerste bezorgdheid is hun kind. Vaak wordt het initiëren van het kolven hierdoor uitgesteld. Doorheen de opname van het kind worden de ouders geconfronteerd met onverwachtse situaties, stress, vermoeidheid, Moeders kolven vaak ook minder frequent wanneer hun kind is opgenomen op een NICU. Vaak mogen ze hun kind pas aanleggen vanaf 34 weken of wordt er eerst gestart met flesvoeding. Al deze factoren bemoeilijken een goede lactatie. De geboorte en hospitalisatie van een prematuur geboren kind kan zorgen voor gevoelens van angst en onzekerheid bij de ouders. Vaak gaan ze door een rouwproces omdat ze de zwangerschap niet hebben kunnen volmaken. De gezondheid van de moeder, de mogelijkheid tot borstvoeding en de overlevingskansen van hun kind worden soms in vraag gesteld. Dit kan de keuze voor borstvoeding beïnvloeden en/of de start van het afkolven verlaten. Maternele complicaties die vaak voorafgaan aan een premature bevalling kunnen zowel de start van het kolven als de melkproductie beïnvloeden. Bedrust voor de bevalling, premature arbeid, hypertensie, bloedverlies en bepaalde medicatie kunnen een negatieve invloed hebben op de melkproductie (Isaacson, L.J. 2006). Moeders ervaren vaak een verlaging van de totale melkproductie door stress, zoals bij een deterioratie van hun kind. Stress, vermoeidheid en pijn kunnen de prolactinespiegel verlagen met een negatieve invloed op de melkproductie. (Jones, E., Jones, P., Dimmock, P. 2004). Vaak moeten moeders weken- of maandenlang afkolven voor hun kind aan de borst mag. Moeders ondervinden dan soms last van een teruglopende melkproductie (Callen, J. & Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 8

9 Pinelli, J. 2005) of kolfmoeheid. Ook de frequentie van kolven neemt soms af na verloop van tijd. Wanneer rooming-in niet mogelijk is, is de kans dat moeders stoppen met borstvoeding 3x hoger (Dennis, C-L. 2002). Rooming-in ondersteunt veelvuldig contact met de baby en geeft de moeder de mogelijkheid om meer in te gaan op de signalen van haar kind. 2.3 Uitdagingen voor het kind Een opname op een neonatale intensieve zorgeenheid kan voor een kind zeer stressvol zijn. De omgeving zelf kan voor veel stress zorgen, waarbij veel licht en geluid een grote rol spelen. Het kind heeft vaak al veel meegemaakt voor het toe is aan drinken: beademing, aspiratie van de luchtwegen, sepsis, pijn, Complicaties kunnen optreden: bloedingen, neurologische problemen, bronchopulmonale dysplasie, Deze complicaties kunnen een negatieve invloed hebben op de borstvoeding (vb. lethargie door neurologische problemen, langdurige respiratoire moeilijkheden door longlijden en longschade, ). De prematuriteit zelf zorgt ervoor dat het kind anatomisch en fysiologisch nog niet volledig ontwikkeld is, wat van grote invloed is op de borstvoeding. Zo ondervindt het kind moeilijkheden om aan de borst te blijven, wordt het zeer snel moe, (Hurst, N. 2005). Het kind moet ook in staat zijn om cardiorespiratoir stabiel te blijven. Kan het kind nog onvoldoende coördineren, kunnen apneu s, bradycardieën en verslikken zich voor doen tijdens de borstvoeding. Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 9

10 3. Anatomie en fysiologie van de prematuur met betrekking tot de borstvoeding 3.1 Orale ontwikkeling in de normale pasgeborene Algemeen Pasgeborenen hebben verschillende complexe orale vaardigheden om hun behoefte aan voeding te handhaven en om zo goed te kunnen groeien. Zuigen is een dynamisch proces, want het kind past zich voortdurend aan zijn verder ontwikkelende anatomie aan. In de embryonale fase, ongeveer ten tijde van de sluiting van de neurale buis, worden de fasciale en faryngeale zones ontwikkeld uit specifieke cellen. Verdere ontwikkeling gebeurt door celdifferentiatie van het endoderm, die later het maag-darmkanaal vormt. Een foetus kan al vruchtwater slikken vanaf 11 weken en heeft een zuigreflex op 24 weken (Lau, C. 2008; Riordan, J. & Wambach, K. 2010). Volgens oudere studies kan een foetus pas zuigen en slikken op 32 weken en een goede coördinatie van zuigenslikken zou pas op 37 weken aanwezig zijn. Toch werd in een recentere Zweedse studie efficiënt zoekgedrag en het aanhappen van tepel en tepelhof geobserveerd bij kinderen van 28 weken, veel eerder dan oorspronkelijk werd aangenomen (Nyqvist, K.H., Ewald, U., Sjödén P.O. 1999; Nyqvist, K.H. 2008) Het palatum of gehemelte In tegenstelling tot het palatum van een volwassene, is het palatum bij een kind kort, wijd en weinig gewelfd. Dwarse plooien op het harde gehemelte helpen de pasgeborene de borst vast te houden tijdens het drinken. Het harde gehemelte geeft samen met de tong compressie van de tepel en houdt deze op zijn plaats. Het zachte gehemelte gaat de neusholte tijdens het slikken afsluiten zodat de melk kan passeren De tong en lippen De tong vult de smalle mondholte van de pasgeborene. Hierdoor is de mate en de richting waarin de tong kan bewegen, beperkt. Smaakpapillen op de tong, voornamelijk op de tip van de tong, zijn vanaf de geboorte aanwezig. De lippen zijn in staat om een luchtdichte sluiting te vormen rond de borst. De lippen zijn naar buiten gekruld, waardoor de mucosa van de mond deels naar buiten toe gericht is. Deze mucosa heeft kleine zwellingen wat het vasthouden van de borst makkelijker maakt De epiglottis De epiglottis van de pasgeborene ligt net onder het zachte gehemelte. Dit in tegenstelling tot de epiglottis van een volwassene. Hierdoor kan voeding rechtstreeks naar de slokdarm. Tijdens het slikken heeft de epiglottis een belangrijke rol in het afsluiten van de toegang naar de longen. Hierdoor gaat de voeding naar de slokdarm in plaats van naar de trachea De larynx In vergelijking met de larynx van een volwassene, ligt die van een pasgeborene hoger in de mondholte en neemt hij meer ruimte in. De larynx is kort en trechtervormig. Wanneer vocht via de mond passeert, verheft de larynx zich zodat het vocht gemakkelijk naar de farynx kan. Door het verheffen van de larynx tijdens het slikken wordt de luchtweg beschermt. Veel meer dan door de epiglottis en de sluiting van de stembanden. Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 10

11 3.1.6 De kaken De pasgeborene heeft vetkussentjes aan beide kaken om het zuigen te ondersteunen. De vetkussentjes geven stabiliteit en voorkomen het invallen van de kaken Zuigen, slikken en ademen Zuiggedrag ontwikkelt vroeg in de zwangerschap. Foetussen vertonen een zuigreflex vanaf 24 weken zwangerschapsduur. Vanaf 28 weken kan een preterme baby een cyclus van zuigen-slikken-ademen aan de borst coördineren. Aan 32 weken kan een baby een serie van meer dan 10 zuigbewegingen maken met een maximum van 30 zuigbewegingen in één serie (Riordan, J. & Wambach, K. 2010; Nyqvist, K.H., Ewald, U., Sjödén, P.O. 1999). Een normaal zuigpatroon tijdens borstvoeding bestaat uit een herhaald zuig-slik patroon. De pauzes tussen het zuigen zorgen ervoor dat het kind kan herstellen van enige respiratoire nood die tijdens het zuigen kan ontstaan (Lang, S. 2002). Kinderen met respiratoire of cardiale problemen hebben langere pauzes nodig tussen het zuigen om te herstellen. In een normale, gecoördineerde cyclus blijft het kind ademen tijdens het zuigproces. Maar wanneer het kind begint te slikken en het grootste deel van de melk in de pharynx komt, wordt het ademen gedurende een korte tijd onderbroken. Een slikapnoe duurt ongeveer 0,5 seconden (figuur 1). Figuur 1: normale coördinatie van zuigen, slikken en ademen in vergelijking met abnormale patronen. Het patroon van zuigen, slikken en ademen verandert als de baby zich verder ontwikkeld. Eerst is het een reflexmatige actie maar door oefening, gewaarwording en neurologische ontwikkeling wordt het een vrijwillig proces (Riordan, J. & Wambach, K. 2010). Om efficiënt te kunnen drinken, moeten ze het zuigen, slikken en ademen goed kunnen coördineren. De zoekreflex, alsook de kokhalsreflex en hoestreflex moeten werken en het kind moet een goede oesofagale peristaltiek hebben. Deze reflexen starten zich te ontwikkelen tijdens de foetale periode en zijn matuur aan een terme leeftijd (Lang, S. 2002). Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 11

12 3.2 Anatomische en fysiologische karakteristieken van de prematuur Interne karakteristieken van de prematuur Voor borstvoeding is een intacte structuur en functie van de mondholte (lippen, wangen, tong, hard en zacht gehemelte en de kaak) vereist. Ook de spieren van de mond, tong, wang en pharynx zijn betrokken. Ze zorgen ervoor dat het kind zijn vacuüm kan bereiken. Bij een prematuur kunnen deze spieren te zwak zijn. Bij een prematuur geboren < 34 weken ontbreken de vetkussentjes waardoor het kind stabiliteit mist en de kaken kunnen invallen tijdens het drinken Externe karakteristieken van de prematuur - lage musculaire tonus - een groot hoofd in verhouding met de zwakke musculatuur van de nek - smalle mond: kan het aanhappen van de tepel en tepelhof bemoeilijken Fysiologische immaturiteit Een prematuur heeft een cardiorespiratoire immaturiteit waardoor bradycardieën, onregelmatige ademhaling, apnoe (onderbreken van de ademhaling gedurende meer dan 20 sec) en saturatiedalingen tijdens de voeding zich kunnen voordoen. Kinderen met neurologische, respiratoire en cardiale afwijkingen kunnen moeilijkheden hebben met de opvolging van zuigen-slikken. Andere prematuren hebben een normaal zuigpatroon, maar hebben de kracht niet om het vol te houden Metabole immaturiteit Prematuren hebben weinig subcutaan vet, bruin vet en glycogeen. Dit geeft een verhoogd risico op hypothermie en hypoglycemie. Probeer dit te voorkomen door een stressreducerend beleid, goede skin-to-skin tijdens de borstvoeding en door frequent te voeden Neurologische immaturiteit Een immatuur motorisch systeem en een lage musculaire tonus zorgen ervoor dat een prematuur kind moeilijk een houding kan verkrijgen én houden met: - flexie van de heupen, knieën en voeten - flexie van de armen met de handen naar de middellijn bij het gezicht - hoofdcontrole Zonder aangepaste steun kan het kind niet aan de borst blijven met een recht bovenlichaam, zonder in elkaar te gaan zakken. Een lage spiertonus resulteert in slecht aanhappen, minder efficiënt zuigen en moeilijkheden om aan de borst te blijven. Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 12

13 4. Initiëren van de borstvoeding 4.1 Algemeen Voor een prematuur geboren kind is voeding een leerproces en omvat de coördinatie van complexe anatomische structuren, reflexactiviteit en sociale factoren (Isaacson, L.J. 2006). Op welke PCL een kind kan starten met borstvoeding ligt niet vast. Vaak wordt gestart met orale voeding rond 34 weken. Dan krijgen ze geleidelijk aan een zuigpatroon die gelijkt op dat van een voldragen baby. Omdat er geen universeel vastgestelde criteria zijn, zijn er grote verschillen tussen de verschillende neonatale centra omtrent het initiëren van borstvoeding. In een retrospectieve Australische studie van 472 preterme kinderen werd orale voeding gestart op een gemiddelde leeftijd van 34w3d (Abrams, S.A. & Hurst, N.A. 2009). Toch zijn gestationele en postconceptionele leeftijd onbetrouwbare criteria voor het beoordelen van de vaardigheden van een kind om te drinken (Abrams, S.A. & Hurst, N.A. 2009). Oraal gedrag, zoals zoekgedrag en non-nutritief zuigen zijn betere criteria. Borstvoeding kan worden gestart zodra een kind geen beademing of CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) nodig heeft en geen tekenen van ernstige fysiologische instabiliteit vertoont. Een zuurstofbril is geen obstakel. Leeftijd of gewicht zijn geen bepalende factoren. De auteurs Elizabeth Jones en Stephen Andrew Spencer (2005) stellen volgende richtlijnen voor: het kind moet - bolusvoedingen kunnen verwerken - secreties kunnen doorslikken - fysiologisch stabiel zijn - een stabiele respiratie hebben (>70 ademhalingen per minuut inhibeert de orale respons) - ritmisch non-nutritief kunnen zuigen - een zwangerschapsleeftijd van weken hebben Zoals hierboven aangetoond, zijn er nog auteurs die een zwangerschapsleeftijd van weken voorop stellen om te kunnen drinken. Borstvoedingsmomenten zouden niet mogen beperkt worden in frequentie en duur. Wel moet worden gekeken naar wat een kind aankan. Wanneer en hoeveel voeding wordt bijgegeven moet individueel beslist worden, in samenspraak met de moeder. 4.2 Fysiologische stabiliteit tijdens de borstvoeding Om te starten met orale voeding, wordt van een kind verwacht dat het zuigen, slikken en ademen kan coördineren. De fysiologische respons van een prematuur op orale voeding is in het verleden uitgebreid bestudeerd. Jammer genoeg zijn veel van deze studies gebaseerd op flesvoeding en mogen dus niet zomaar toegepast worden op borstvoedingskinderen. Observaties tijdens flesvoeding waren ongecoördineerd zuigen en slikken, verminderde ademhaling, hogere incidentie van bradycardieën, apnoe s en desaturatie, lagere saturatiewaarden (ook na de voeding) en lagere temperatuur. Tijdens borstvoeding blijven premature kinderen stabiel (Genna, C.W. 2008; Riordan, J. & Wambach, K. 2010). Deze verschillen kunnen makkelijk worden verklaard. Aan de borst kan het kind zelf het zuigen, slikken en ademen controleren. Een borstvoedingskind met een immatuur zuigpatroon zuigt eerst en gaat dan tijdens een pauze ademen (figuur 2). Dit kan resulteren in korte saturatiedalingen die voorbij gaan als het kind stopt met zuigen. Na een periode van snel ademen, vertraagt de ademhaling en start het kind terug met zuigen. Zolang het kind zijn eigen ritme mag bepalen, veroorzaakt dit geen problemen. Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 13

14 Figuur 2: een immatuur zuigpatroon Skin-to-skin contact en hogere temperatuur van de borstkas van de moeder (oxytocine effect) resulteren in een hogere lichaamstemperatuur bij het kind tijdens de borstvoeding (Genna, C.W. 2008). 4.3 Preterm Infant Breastfeeding Behaviour Scale De Preterm Infant Breastfeeding Behaviour Scale of PIBBS (Nyqvist, K.H., Ewald, U., Sjödén P.O. 1999) is een score die werd ontwikkeld (en voorheen bevestigd als betrouwbaar) om het gedrag van premature baby s aan de borst te beoordelen. Daarmee voerden ze de eerste prospectieve, beschrijvende studie ooit uit over de ontwikkeling van gedrag van premature baby s aan de borst. De PIBBS is een methode om de orale motorische competentie van een kind te observeren door professionals én moeders. Door haar kind op een systematische manier te observeren, ontwikkeld de moeder de vaardigheden om haar kind zijn mogelijkheden en ontwikkeling in te schatten. Aan de hand van de resultaten van de PIBBS kunnen praktische tips gegeven worden aan de moeder zodat de competenties van het kind kunnen worden verbeterd. Observatie van de borstvoeding volgens de PIBBS - Zoekgedrag (bewegingen van de lipjes, openen van de mond, extensie van de tong, draaien hoofdje, ) geen zoekgedrag weinig zoekgedrag duidelijk zoekgedrag (simultaan openen van de mond en draaien van het hoofd) - Hoeveel van de borst omvatte het mondje? niets, de mond raakte maar net de tepel deel van de tepel volledige tepel tepel en deel van het tepelhof - Aanhappen en aan de borst blijven bleef niet aan de borst bleef minder dan een minuut aan de borst hoeveel minuten bleef het kind aan de borst (inclusief pauzes, met deel van de borst in de mond): 1->10 minuten Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 14

15 - Zuigen geen activiteit aan de borst geen zuigen, enkel likken alleenstaande zuigbewegingen, occasioneel zuigseries (2-9x zuigen) 2 of meer korte zuigseries, occasioneel lange zuigseries (>10 zuigbewegingen) 2 of meer opeenvolgende lange zuigseries - Langste zuigserie maximum aantal keren zuigen voor een pauze - Slikken geen slikken opgemerkt occasioneel slikken opeenvolgend slikken 71 moeders van 71 kinderen, geboren met een zwangerschapsduur tussen 26 en 35 weken en zonder ernstige ziekte, gebruikten de PIBBS als borstvoedingsdagboek. Zo werden er meer dan 4000 PIBBS bijgehouden (Nyqvist, K.H., Ewald, U., Sjödén P.O. 1999). Er werd gestart met borstvoeding zodra het kind geen respiratoire ondersteuning meer nodig had (beademing of CPAP), ongeacht de zwangerschapsduur, de postconceptionele leeftijd of het gewicht. De moeders kregen wekelijkse borstvoedingscounseling gebasseerd op de PIBBS. Ze hadden de mogelijkheid om te verblijven in een privé ouderkamer. Zodra er tekenen waren van effectieve melkinname, werd gestart met wegen voor en na de borstvoeding. Ongeacht de PCL vertoonden alle kinderen de eerste dag een zoekreflex en hapten aan, de helft van de kinderen op een efficiënte manier. De meeste kinderen bleven gedurende een korte periode van vijf minuten of meer aan de borst. Bijna alle kinderen maakten zuigbewegingen. Duidelijk zoekgedrag, efficiënt aanhappen van de tepel en een deel van het tepelhof en het vasthouden van de borst voor een langere periode werd al gezien bij kinderen met een zwangerschapsleeftijd van 28 weken. Sommige kinderen van 32 weken zogen in lange series. Moeders hoorden hun kinderen herhaaldelijk slikken bij een leeftijd van ten vroegste 31 weken. 94% van de kinderen kregen borstvoeding bij ontslag, waarvan 80% alles rechtstreeks aan de borst dronk. Sommige kinderen haalden een volledige borstvoeding met een imatuur zuigpatroon. De meeste kinderen dronken kleine volumes per keer, sommige konden tot 40ml innemen per keer. Tabel: Gebeurtenis aantal PCL mediaan Postnatale leeftijd mediaan Start borstvoeding ( ) 1 (0-20) Eerste nutritief zuigen (>5ml)* ( ) 8 (1-46) Exclusieve borstvoeding ( ) 19 (2-68) * controle melkinname door wegen Een lage zwangerschapsduur bij geboorte werd geassocieerd met vroegtijdig efficiënt borstvoedinggedrag en een hoge incidentie van exclusieve borstvoeding. Dit ondersteunt de theorie dat de motorische ontwikkeling van kinderen sneller plaatsvind door ervaring (Genna, C.W. 2008). Orale motorische vaardigheden worden gestimuleerd door prikkeling van de lippen met de tepel, het in contact komen van de tepel met het harde verhemelte en melkstroom in de mond. Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 15

16 5. Stappenplan voor borstvoeding bij een prematuur < 34 weken 5.1 Ontwikkelingsgerichte zorg De motorische ontwikkeling van een prematuur wordt versterkt wanneer de zorg en de zorgomgeving wordt aangepast aan het kind zelf, afhankelijk van zijn mogelijkheid tot zelfregulatie en zijn maturatie van het centraal zenuwstelsel (Nyqvist, K.H., Ewald, U., Sjödén P.O. 1999). Een manier van ontwikkelingsgerichte zorg is NIDCAP. NIDCAP staat voor Newborn Individualised Developmental Care and Assesment Program. Het is een methode waarbij de zorg zoveel mogelijk wordt aangepast aan het ontwikkelingsniveau van het individuele, te vroeg geboren kind. Hierbij spelen observatie en het betrekken van de ouders in de zorg voor het kind, een belangrijke rol. Er wordt gekeken naar het kind in zijn individuele omgeving, emotionele toestand en ontwikkelingsfase. Ook zijn poging tot zelfregulatie en interactie met behulp van toenadering en afwijkend gedrag wordt bekeken. Onderzoek toont aan dat NIDCAP zorgt voor kortere periodes aan de beademing, minder dagen sondevoeding en een kortere opname. Verdere resultaten van het uitvoeren van NIDCAP zijn een snellere groei, meer gewichtstoename per dag en een verbeterde ontwikkeling van de neonaat (Als, H. et al. 2003). Extreem prematuren die worden verzorgd volgens de principes van NIDCAP bereiken sneller volledige borstvoeding dan kinderen die op de conventionele manier worden verzorgd (Als, H. et al., 2003). In Vlaanderen is er voorlopig maar 1 NIDCAP-centrum. Dit impliceert niet dat er niet aan ontwikkelingsgerichte zorg wordt gedaan in de andere NICU s. NIDCAP is een manier van ontwikkelingsgerichte zorg waarnaar iedereen kan streven. Dit kan door de zorgverlening zoveel mogelijk in dienst te stellen van het kind en zijn ouders. Voorbeelden hiervan zijn: het eerbiedigen van de slaapfases, uren van verzorging aanpassen aan het kind in plaats van aan de verzorgende, externe stressfactoren zoals geluid, licht en manipulaties zoveel mogelijk reduceren, kangoeroeën stimuleren, nauwkeurige observatie van het kind, instellen van een goed pijnbeleid indien nodig, goede positionering van het kind, ouderparticipatie, Ontwikkelingsgerichte zorg moet worden gestart zodra een kind wordt opgenomen en voortgezet worden tot ontslag! 5.2 Skin-to-skin Wereldwijd hebben studies bewezen dat skin-to-skin care of kangoeroeën (figuur 3) vele voordelen oplevert voor de premature baby en de moeder. Het is onder meer effectief in het bevorderen van de fysiologische stabiliteit van de (hoogrisico) prematuur. Baby s die gekangoeroed worden, huilen minder, zijn vaker stil en alert en bevinden zich meer in een diepe slaap. Ze gaan sneller van een incubator naar een open bedje en gaan sneller naar huis. De positieve relatie tussen kangoeroeën en lactatie werd ook aangetoond. De borstvoedingsduur lijkt hoger te zijn bij kinderen die hebben mogen kangoeroeën dan de kinderen die in de incubator bleven (Riordan, J. & Wambach, K World Health Organisation, 2003). De overgang van sondevoeding naar borstvoeding kan sneller verlopen. Ook de melkproductie kan toenemen als moeders mogen kangoeroeën (Callen, J. & Pinelli, J. 2005). Kangoeroeën zou de moeder aanzetten tot het aanmaken van specifieke antistoffen voor haar kind. De moeders zijn in staat om tijdens het kangoeroeën duidelijk zoekgedrag te observeren. Terzelfder tijd krijgen de moeders zelfvertrouwen in het vasthouden en verzorgen van hun baby, wat de overgang naar borstvoeding kan stimuleren. Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 16

17 Figuur 3: kangoeroeën (premature baby van 24w3d, 1.30u na geboorte) Een review heeft aangetoond dat kangoeroeën geassocieerd wordt met een stijging van borstvoeding bij premature en dysmature kinderen opgenomen op een neonatale intensieve zorgeenheid (McInnes, R.J., Chambers, J. 2010). 5.3 Niet-nutritief zuigen Niet-nutritief zuigen kan met een speentje of aan de borst van de mama. Bij niet-nutritief zuigen aan de borst kolft de mama de borsten leeg voor ze haar kindje aan de borst legt. Ze wordt dus verondersteld om haar kindje goed te positioneren ter hoogte van de borst, maar moet verder het initiatief aan het kind laten. Eventueel kan het kind subtiel geprikkeld worden door de tepel ter hoogte van de lipjes en het philtrum. In deze eerste fase verwachten we dat het kind gaat zoeken, likken en happen naar de tepel. Ondertussen leert het kind de geur en eventueel ook de smaak van de moedermelk kennen. Zo leert de moeder haar kind te observeren in functie van de borstvoeding en kan ze mee helpen bepalen wanneer haar kind klaar is om te drinken. Niet-nutritief zuigen aan de borst kan gestart worden zodra een kind is geëxtubeerd. Nasale CPAP is geen directe exclusiecriterium (Jones, E. & Spencer, S.A. 2005)! Figuur 4 toont een kind met CPAP aan de borst. Figuur 4: niet-nutritief zuigen bij een kind met CPAP In een Cochrane review werden de voordelen van niet-nutritief zuigen bij prematuren besproken (Pinelli, J. & Symington A., 2009). De auteurs vonden een significante daling in de hospitalisatieduur van het kind. Kinderen met een extreem laag geboortegewicht maakten de overschakeling van sondevoeding naar orale voeding sneller bij gebruik van niet-nutritief zuigen, waarschijnlijk door de versnelde maturatie van de zuigreflex. Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 17

18 Andere, vaak genoemde voordelen zoals betere gewichtsevolutie en een betere peristaltiek zijn niet consistent bevonden. Er zijn geen negatieve korte termijn effecten gevonden. Verder onderzoek is vereist naar langdurige effecten. Vroegtijdige zuigervaringen kunnen de overgang van ongecoördineerd naar gecoördineerd zuigen, slikken en ademen versnellen. Het is tevens een positieve stimulatie van de mond, naast de negatieve prikkels die een kind krijgt op de NICU zoals intubatie, aspiratie en het plaatsen van een voedingssonde (Riordan, J. & Wambach, K. 2010). Het niet-nutritief zuigen kan gecombineerd worden met sondevoeding zodat het kind de associatie legt tussen zuigen en maagvulling. Tijdens het niet-nutritief zuigen kan het kind de geur van de moedermelk ruiken, wat bevorderend werkt. Het levert ook voor de moeder voordelen op: de melkproductie kan verhogen (Jones, E. & Spencer, S.A. 2005; Callen, J. & Pinelli, J. 2005) en de moeder leert vroegtijdig hoe ze haar kind aan de borst moet vasthouden. 5.4 Initiatie borstvoeding Wanneer het kind een goede zoekreflex heeft, de borst goed kan aanhappen en goed zuiggedrag vertoont, kan er gestart worden met borstvoeding. Toch zijn er kinderen die goed zoeken, aanhappen en zuigen, maar die nog geen hoge melkstroom kunnen verwerken. Hun coördinatie van zuigen-slikken-ademen is nog niet volledig ontwikkeld. Hier kan de mama haar borsten gedeeltelijk leegkolven zodat de melkflow trager is (Abrams, S.A. & Hurst, N.A. 2009). Naarmate het kind verder ontwikkeld en het zuigen en ademen beter kan coördineren, kan de mama minder gaan voorkolven en uiteindelijk niet meer voorkolven. In een eerste fase wordt er nog voeding bijgegeven, eens het kind goed drinkt kan de bijvoeding verminderd en uiteindelijk worden weggelaten. Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 18

19 6. Positie van de baby Van zodra een moeder start met niet-nutritieve borstvoeding, is het belangrijk dat ze uitleg krijgt over een goede houding voor haar kind (Isaacson, L.J. 2006). Zo leert de mama al vanaf het begin hoe ze haar kind goed aanlegt. Met een goede houding zal het niet-nutritief zuigen beter verlopen en nadien ook het nutritief zuigen. Bij een prematuur kind is het belangrijk dat de gekozen houding een goede steun van het hoofd en de nek verzekert en een open luchtweg garandeert. Indien nodig biedt de professional hulp bij het ondersteunen van de baby. Zowel de rugbyhouding als de doorgeschoven houding zijn nuttig bij premature baby s (Jones, E. 2005; Isaacson, L.J. 2006; Abrams, S.A. & Hurst, N.M. 2009). Bij deze houdingen kan de moeder met haar ene arm het hoofd van de baby goed ondersteunen en heeft ze haar andere hand vrij om de borst te ondersteunen of te vormen. Premature baby s hebben soms moeite om aan de borst te blijven. Hierbij is het nuttig als de moeder de borst gaat ondersteunen en vormen zodat de borst niet op de kin van de baby rust (Mohrbacher, N. & Stock, J. 2005). Vaak is dit gedurende de hele voeding nodig. De moeder kan tevens haar wijsvinger onder zijn kin houden om hem te helpen aan de borst te blijven. Heeft een kind nog meer steun nodig, dan kan de U-greep of Dancerhand-greep (figuur 5) gebruikt worden. Hierbij wordt de kin en kaak van de baby ondersteund. Als de baby zijn kaken op de plaats houdt door zijn wangen in te zuigen, dan kan de U-greep nuttig zijn (Mohrbacher, N. & Stock, J. 2005). Figuur 5: U-greep Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 19

20 7. Optimaliseren van de melkstroom naar de baby 7.1 Algemeen Melkstroom tijdens borstvoeding is de beweging van melk van de maternele borst naar het drinkende kind met voldoende melkaanmaak, ejectie en secretie (Hurst, N. 2005). Melkstroom naar de baby is mede afhankelijk van de vaardigheden van de baby. Hij moet voldoende krachtig kunnen zuigen en de melkkanalen kunnen dicht drukken. Soms kan het zijn dat een kind weinig efficiënt zuigt maar toch melk krijgt doordat de mama een goede melkstroom en toeschietreflex heeft. Immatuur zuiggedrag is één van de grootste redenen van problemen bij de melktransfer bij premature kinderen (Nyqvist, K.H., Ewald, U., Sjödén P.O. 1999). Het zuiggedrag van een prematuur wordt gekenmerkt door lage zuigkracht en onregelmatige zuigseries wat resulteert in een matige melktransfer en ineffectieve orale voeding. We trachten het kind zoveel mogelijk te steunen. Omdat een prematuur kind snel moe wordt, kan het frequenter voeden leiden tot een betere melkinname. Tijdens de borstvoeding kan er borstcompressie gegeven worden. Hierdoor krijgt het kind makkelijker melk in de mond en wordt het gestimuleerd om te slikken. 7.2 Tepelhoedje Het zuigpatroon van een gezonde voldragen baby wordt gekenmerkt door de ritmische afwisseling van twee soorten druk: negatieve (suctie) en positieve (compressie) druk. Suctie is de intra-orale druk die wordt verkregen als de baby melk in de mond zuigt. Positieve druk ontstaat door compressie van de tepel tussen de tong en het harde verhemelte waardoor melk geëjecteerd wordt. Het overgrote deel van problemen bij de melktransfer zijn te wijten aan prematuriteit of incorrect zuiggedrag. De relatieve lage suctiedrukken en de onregelmatige zuigseries van het kind voldoen vaak niet om een goede melkstroom te garanderen of om aan de borst te kunnen blijven. Het gebruik van een tepelhoedje kan de melktransfer bij deze prematuren verhogen en het kind langer aan de borst houden (Riordan, J. & Wambach, K. 2010; Abrams, S.A. & Hurst, N.A. 2009). Wanneer het kind begint te zuigen, kan de vacuüm langer behouden blijven waardoor er een betere melkstroom plaatsvindt. Een studie bij 34 premature kinderen (Riordan, J., Wambach, K. 2010) toonde een significante stijging in melkinname bij het gebruik van een silicone tepelhoedje dan zonder (18.4 ml <-> 3.9 ml). In een retrospectieve studie bij 15 prematuren, werd het tepelhoedje gebruikt na minstens 5 mislukte pogingen om aan de borst te blijven of om tot melktransfer te komen zonder een tepelhoedje (Genna, C.W. 2008). 9 van de 15 dronken minimum de helft of meer van de voorgeschreven hoeveelheid bij gebruik van het tepelhoedje. Doordat het tepelhoedje diep in de mond komt, wordt de baby meer gestimuleerd. Het kind gaat daardoor zuigen (compressie en suctie) en beter aan de borst blijven. Zo kan een grotere melkinname worden bekomen. Figuur 6 toont een kind met een PCL van 32w3d. Twee dagen na het stoppen van de beademing startte het kind met tepelen. Hij had een goede zoekreflex en hapte goed aan. Toch kon hij de borst niet goed vasthouden, tot grote frustratie van het kind. Uiteindelijk werd gestart met een tepelhoedje. Met het tepelhoedje hield hij de borst goed vast en werd het vacuüm behouden. De mama stopte dan volledig met voorkolven. Al snel kon je hem duidelijk zien en horen slikken. Borstvoeding < 34 weken: jong geleerd is oud gedaan? 20

INHOUD BORSTVOEDING: PROBLEMEN 1. PROBLEEMSTELLING INLEIDING 25/11/13 BIJ HET AANHAPPEN, GEVOLGEN EN BEHANDELING. Inleiding

INHOUD BORSTVOEDING: PROBLEMEN 1. PROBLEEMSTELLING INLEIDING 25/11/13 BIJ HET AANHAPPEN, GEVOLGEN EN BEHANDELING. Inleiding BORSTVOEDING: PROBLEMEN BIJ HET AANHAPPEN, GEVOLGEN EN BEHANDELING Joke Muyldermans Vroedvrouw MSc, lactatiekundige IBCLC Vzw De Bakermat 2 Inleiding INHOUD Basisprincipes van het drinken aan de borst

Nadere informatie

Leren drinken. Moeder en Kind Centrum. Beter voor elkaar

Leren drinken. Moeder en Kind Centrum. Beter voor elkaar Leren drinken Moeder en Kind Centrum Beter voor elkaar 2 Inleiding U krijgt deze informatie omdat uw kind nog wat moeite heeft met leren drinken. Goed kunnen drinken vraagt een goede coördinatie van zuigen,

Nadere informatie

borstvoeding op neonatologie

borstvoeding op neonatologie borstvoeding op neonatologie Beste ouder Ook als uw baby op de dienst neonatologie verblijft, kan u gerust borstvoeding geven. Uw baby voeden met moedermelk biedt alleen maar voordelen voor een te vroeg

Nadere informatie

Borstvoeding bij te vroeg geboren baby s. Adviezen voor ouders en verzorgers. www.nwz.nl

Borstvoeding bij te vroeg geboren baby s. Adviezen voor ouders en verzorgers. www.nwz.nl Borstvoeding bij te vroeg geboren baby s Adviezen voor ouders en verzorgers www.nwz.nl Omdat uw kindje te vroeg geboren is, is het opgenomen op de afdeling neonatologie van de Noordwest Ziekenhuisgroep

Nadere informatie

Borstvoeding geven aan uw te vroeg geboren baby. Vrouw - Moeder - Kind centrum

Borstvoeding geven aan uw te vroeg geboren baby. Vrouw - Moeder - Kind centrum 00 Borstvoeding geven aan uw te vroeg geboren baby Vrouw - Moeder - Kind centrum Borstvoeding Uit allerlei onderzoeken blijkt dat borstvoeding goed is voor alle baby s. Ook voor premature baby s (prematuur

Nadere informatie

development of sucking patterns in preterm infants

development of sucking patterns in preterm infants 9 Samenvatting 123 Dit proefschrift gaat over de ontwikkeling van zuigpatronen bij premature pasgeborenen. Deze baby s hebben vaak problemen met het leren drinken uit de borst of de fles en het is niet

Nadere informatie

Borstvoeding 1 Afkolven 1 Stappenplan voor borstvoeding bij een premature baby 2 Meer informatie 5 Tot slot 6 Belangrijke telefoonnummers 6

Borstvoeding 1 Afkolven 1 Stappenplan voor borstvoeding bij een premature baby 2 Meer informatie 5 Tot slot 6 Belangrijke telefoonnummers 6 Borstvoeding voor te vroeg geboren baby s Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Borstvoeding 1 Afkolven 1 Stappenplan voor borstvoeding bij een premature baby 2 Meer informatie 5 Tot

Nadere informatie

Borstvoeding voor een prematuur geboren baby

Borstvoeding voor een prematuur geboren baby KRAAMAFDELING Borstvoeding voor een prematuur geboren baby 1. Inleiding Borstvoeding voor een prematuur geboren baby 2. De melkproductie op gang brengen na de bevalling Afkolven voor een premature baby

Nadere informatie

Leren drinken bij te vroeg geboren baby s

Leren drinken bij te vroeg geboren baby s Leren drinken bij te vroeg geboren baby s 2 Inleiding Wanneer uw baby te vroeg geboren is (prematuur), of met een te laag geboortegewicht (dysmatuur), kan hij/zij vaak niet meteen zelf (alles) drinken.

Nadere informatie

Borstvoeding bij uw te vroeg geboren baby. Afdeling C3 / D3 IJsselland Ziekenhuis

Borstvoeding bij uw te vroeg geboren baby. Afdeling C3 / D3 IJsselland Ziekenhuis Borstvoeding bij uw te vroeg geboren baby Afdeling C3 / D3 IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave Inleiding 1. Waarom borstvoeding bij te vroeg geboren baby s? 3 2. Kolven 5 3. Borstvoeding 8 4. Prematurenstappenplan

Nadere informatie

Borstvoeding is... INFORMATIE VOOR PATIËNTEN

Borstvoeding is... INFORMATIE VOOR PATIËNTEN Borstvoeding is... INFORMATIE VOOR PATIËNTEN 2 INHOUDSTAFEL 1. Beste ouders 4 2. Waarom kiezen voor borstvoeding? 5 3. Prenatale lessen over borstvoeding 5 4. Op het Verloskwartier 6 5. Op de Kraamafdeling

Nadere informatie

Als drinken niet vanzelf gaat

Als drinken niet vanzelf gaat Als drinken niet vanzelf gaat Inleiding Drinken gaat niet elke baby even makkelijk af. Het is een vaardigheid waarbij zuigen, slikken en ademhalen op elkaar afgestemd moeten worden. Als dit voor een baby

Nadere informatie

Borstvoeding aan de rand prematuur

Borstvoeding aan de rand prematuur 1/7 Vrouw-kindeenheid Borstvoeding aan de rand prematuur Inleiding Met deze folder willen wij u informeren over borstvoeding bij de rand premature baby. Deze borstvoeding kan namelijk anders verlopen dan

Nadere informatie

De voeding bij een baby die geboren wordt met een lip-, kaak- en of gehemelteschisis

De voeding bij een baby die geboren wordt met een lip-, kaak- en of gehemelteschisis De voeding bij een baby die geboren wordt met een lip-, kaak- en of gehemelteschisis De geboorte van een baby met schisis roept zowel bij ouders en verpleegkundigen vaak vragen op over de manier waarop

Nadere informatie

Signalen dat het kind niet goed is aangelegd Voeden: hoe lang en wanneer

Signalen dat het kind niet goed is aangelegd Voeden: hoe lang en wanneer Borstvoeding Als de baby zijn voeding uit de borst krijgt, noemen we dit borstvoeding. De voedingsstoffen in borstvoeding zijn precies afgestemd op wat de baby nodig heeft. Borstvoeding beschermt de baby

Nadere informatie

Normale ontwikkeling van de mondfuncties

Normale ontwikkeling van de mondfuncties Normale ontwikkeling van de mondfuncties -Reflexen in het mondgebied (zuigen aan de borst of uit de fles) -Leren eten van een lepel -Leren kauwen -Leren drinken uit een beker Reflexen in het mondgebied

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Borstvoeding geven. aan uw te vroeg geboren baby

PATIËNTEN INFORMATIE. Borstvoeding geven. aan uw te vroeg geboren baby PATIËNTEN INFORMATIE Borstvoeding geven aan uw te vroeg geboren baby 2 3 PATIËNTENINFORMATIE Algemeen Met deze folder wil het Maasstad Ziekenhuis u meer informatie geven over het geven van borstvoeding

Nadere informatie

Borstvoeding op de afdeling Neonatologie

Borstvoeding op de afdeling Neonatologie Borstvoeding op de afdeling Neonatologie Inhoudsopgave Pagina De tien vuistregels van de WHO en Unicef 3 Borstvoeding voor de premature pasgeborenen 5 Het aanleggen van premature, dysmature of zieke pasgeborenen

Nadere informatie

Borstvoeding geven met een tepelhoedje

Borstvoeding geven met een tepelhoedje Borstvoeding geven met een tepelhoedje kraamafdeling en kinderafdeling Per 1 januari 2015 zijn Rijnland Ziekenhuis en Diaconessenhuis Leiden gefuseerd en gaan samen verder onder de naam: Een tepelhoedje

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Nidcap. ontwikkelingsgerichte zorg

PATIËNTEN INFORMATIE. Nidcap. ontwikkelingsgerichte zorg PATIËNTEN INFORMATIE Nidcap ontwikkelingsgerichte zorg Met deze folder wil het multidisciplinaire behandelteam van de couveuseafdeling van het Maasstad Ziekenhuis u informeren over Nidcap. De te vroeg

Nadere informatie

Huid-op-huid contact; baby en borst rond de geboorte

Huid-op-huid contact; baby en borst rond de geboorte Huid-op-huid contact; baby en borst rond de geboorte Annet Helmsing lactatiekundige IBCLC verschil Huid-op-huidcontact Stichting Zorg voor Borstvoeding: Vuistregel 4: dat moeders binnen een uur na de geboorte

Nadere informatie

AZ Sint-Lucas, een hart voor borstvoeding

AZ Sint-Lucas, een hart voor borstvoeding AZ Sint-Lucas, een hart voor borstvoeding Betrouwbare zorg betekent voor een babyvriendelijk ziekenhuis dat 1. het een beleid heeft over zuigelingenvoeding volgens de internationale borstvoedingsrichtlijnen

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Borstvoeding

PATIËNTEN INFORMATIE. Borstvoeding PATIËNTEN INFORMATIE Borstvoeding Inhoudsopgave Werking van de hormonen...4 Het aanleggen van de baby...4 Leg je baby goed aan...4...en voorkom problemen...5 Verschillende houdingen...6 Ritme van het drinken...7

Nadere informatie

Borstvoeding aan de premature baby

Borstvoeding aan de premature baby Borstvoeding aan de premature baby Deze folder is bestemd voor u als ouders van een te vroeg geboren baby. Wij willen u hierbij informeren over de bijzonderheden bij het geven van borstvoeding aan de premature

Nadere informatie

Papa's hand is best groot

Papa's hand is best groot Welkom bij de cursus Ouderbegeleiding Als het anders loopt... vroeggeboorte en couveuse ouderschap Doel van de cursus Kennis delen Beter leren begrijpen en ondersteunen van ouders als ze te maken krijgen

Nadere informatie

BORSTVOEDING BIJ DE PREMATURE PASGEBORENE

BORSTVOEDING BIJ DE PREMATURE PASGEBORENE BORSTVOEDING BIJ DE PREMATURE PASGEBORENE 283 Voorwoord In deze folder vindt u informatie en adviezen over borstvoeding bij de premature (te vroege) pasgeborene. Stap voor stap wordt in deze folder uitgelegd

Nadere informatie

Borstvoeding geven, gewoon doen?! Annet Mulder Lactatiekundige ZGT / lactatiekundige praktijk

Borstvoeding geven, gewoon doen?! Annet Mulder Lactatiekundige ZGT / lactatiekundige praktijk Borstvoeding geven, gewoon doen?! Annet Mulder Lactatiekundige ZGT / lactatiekundige praktijk Onderwerpen Gezondheidseffecten voor moeder en kind Aanleggen Wat is normaal? Wat als het anders gaat dan gedacht?

Nadere informatie

Borstvoeding bij de premature pasgeborene

Borstvoeding bij de premature pasgeborene Borstvoeding bij de premature pasgeborene Inleiding In deze folder vindt u informatie over het geven van borstvoeding aan uw te vroeg geboren baby (prematuur), die opgenomen is op afdeling 2 West. Ook

Nadere informatie

Borstvoeding voor een te vroeg geboren baby

Borstvoeding voor een te vroeg geboren baby Borstvoeding voor een te vroeg geboren baby Vrouw Moeder Kind-centrum 1. Borstvoeding voor een te vroeg geboren baby 1.1 Een te vroeg (prematuur) geboren baby Een te vroeg (we spreken ook over 'prematuur')

Nadere informatie

Prematuur en/of dysmatuur geboren baby. Afdeling Neonatologie

Prematuur en/of dysmatuur geboren baby. Afdeling Neonatologie Prematuur en/of dysmatuur geboren baby Afdeling Neonatologie Als een baby bij een zwangerschapsduur van minder dan 37 weken wordt geboren dan spreken we van een prematuur geboren baby. Als het geboortegewicht

Nadere informatie

Borstvoeding voor een couveusebaby

Borstvoeding voor een couveusebaby 1/6 Vrouw-kindeenheid Borstvoeding voor een couveusebaby Inleiding Na een gewone zwangerschap kan het gebeuren dat uw baby meteen na de geboorte in een couveuse moet, omdat uw baby te klein is of ziek

Nadere informatie

Contents Wat je moet weten over het geven van borstvoeding.

Contents Wat je moet weten over het geven van borstvoeding. Contents Wat je moet weten over het geven van borstvoeding.... 2 Moedermelk is niet alleen de beste voeding voor je kindje, het is ook altijd beschikbaar, kan niet bederven en geeft geen afval.... 2 De

Nadere informatie

borstvoeding, het gaat lukken Gertie Roberts lactatiekundige IBCLC

borstvoeding, het gaat lukken Gertie Roberts lactatiekundige IBCLC borstvoeding, het gaat lukken Gertie Roberts lactatiekundige IBCLC Belangrijke info waar kun je terecht met vragen: verloskundige, gynaecoloog kraamverzorgster jeugdgezondheidszorg (consultatiebureau)

Nadere informatie

Premature baby s aan de borst

Premature baby s aan de borst Premature baby s aan de borst Kelly Janssens 2015-08-18 Kelly Janssens Page 1/8 1/8 Het vloeibare goud Moedermelk is de meest geschikte voeding voor baby s dankzij haar unieke samenstelling aan eiwitten,

Nadere informatie

Begeleiding borstvoeding NICU vanuit ontwikkelingsgerichte zorg. 3juni 2016

Begeleiding borstvoeding NICU vanuit ontwikkelingsgerichte zorg. 3juni 2016 Begeleiding borstvoeding NICU vanuit ontwikkelingsgerichte zorg 3juni 2016 Borstvoeding: bijzondere voordelen voor deze kwetsbare groep en hun moeders. Colostrum (de eerste moedermelk ) heeft een unieke

Nadere informatie

Kijken, luisteren, zorgen (ontwikkelingsgerichte zorg)

Kijken, luisteren, zorgen (ontwikkelingsgerichte zorg) Kijken, luisteren, zorgen (ontwikkelingsgerichte zorg) LUISTEREN Als ik je vraag naar mij te luisteren en jij begint mij adviezen te geven, dan doe je niet wat ik je vraag. Als ik je vraag naar mij te

Nadere informatie

Borstvoeding bij de zieke of te vroeg geboren baby

Borstvoeding bij de zieke of te vroeg geboren baby Patiënteninformatie Borstvoeding bij de zieke of te vroeg geboren baby Informatie voor ouders over het geven van borstvoeding of moedermelk op de couveuse-unit wanneer de baby extra zorg nodig heeft Inhoudsopgave

Nadere informatie

Kind- en jeugdzorg Borstvoeding geven aan uw te vroeg geboren baby

Kind- en jeugdzorg Borstvoeding geven aan uw te vroeg geboren baby Kind- en jeugdzorg Borstvoeding geven aan uw te vroeg geboren baby Deze folder is ontwikkeld om u te informeren over borstvoeding geven aan uw te vroeg geboren baby. U kunt hier lezen over de gang van

Nadere informatie

Te weinig borstvoeding

Te weinig borstvoeding 1/5 Vrouw-kindeenheid Te weinig borstvoeding Inleiding Deze folder geeft u informatie over de oorzaken van te weinig borstvoeding en wat u daar zelf aan kunt doen. Voordelen van borstvoeding Borstvoeding

Nadere informatie

Borstvoeding voor een couveusebaby

Borstvoeding voor een couveusebaby 1/5 Kindergeneeskunde Borstvoeding voor een couveusebaby Inleiding Een vroeggeboorte komt meestal onverwacht. Ook na een gewone zwangerschap kan het gebeuren dat uw kindje meteen na de geboorte in een

Nadere informatie

Resultaten die mogen verwacht worden voor moeders en baby s bij borstvoeding :

Resultaten die mogen verwacht worden voor moeders en baby s bij borstvoeding : Resultaten die mogen verwacht worden voor moeders en baby s bij borstvoeding : Gezonde a terme baby s die borstvoeding krijgen zullen : 1. Uitsluitend drinken aan de borst 2. Niet meer dan 10%van hun gewicht

Nadere informatie

BORSTVOEDING VOOR EEN TE VROEG GEBOREN BABY

BORSTVOEDING VOOR EEN TE VROEG GEBOREN BABY DIENST NEONATOLOGIE BORSTVOEDING VOOR EEN TE VROEG GEBOREN BABY MB 2784 WELKOM Moedermelk is voor een te vroeg geboren kindje van onschatbare waarde. Moedermelk heeft namelijk een unieke samenstelling.

Nadere informatie

info Maternele Intensieve Zorgen - Dag op dag MB 2783

info Maternele Intensieve Zorgen - Dag op dag MB 2783 info Maternele Intensieve Zorgen - Dag op dag MB 2783 Inhoud > Welkom 3 Het team van de MIC 4 Uw verblijf 5 Onderzoeken 7 De bevalling en kraamperiode 9 Ontslag 11 Praktische info 15 inhoudsverantwoordelijke:

Nadere informatie

Borstvoeding in het TweeSteden ziekenhuis

Borstvoeding in het TweeSteden ziekenhuis Borstvoeding in het TweeSteden ziekenhuis Het TweeSteden ziekenhuis wil kwalitatief goede zorg bieden ten aanzien van de borstvoeding. U kunt rekenen op de juiste begeleiding bij het aanleggen en het kolven.

Nadere informatie

Borstvoeding voor een twee- of meerling

Borstvoeding voor een twee- of meerling 1/6 Kindergeneeskunde Borstvoeding voor een twee- of meerling Inleiding Deze folder geeft u informatie over borstvoeding in het algemeen, en borstvoeding bij een twee- of meerling in het bijzonder. Voordelen

Nadere informatie

Inleiding Tien vuistregels Bijzondere eigenschappen van moedermelk

Inleiding Tien vuistregels Bijzondere eigenschappen van moedermelk BORSTVOEDING 350 Inleiding Deze folder bevat algemene informatie over het beleid met betrekking tot borstvoeding in het Sint Franciscus Gasthuis. Dit beleid is afgestemd op de tien vuistregels voor het

Nadere informatie

Borstvoeding opbouwen, bijvoeding afbouwen

Borstvoeding opbouwen, bijvoeding afbouwen Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Borstvoeding opbouwen, bijvoeding afbouwen z Uw baby heeft in het ziekenhuis bijvoeding gekregen, dat wil zeggen, flesvoeding

Nadere informatie

Adviezen voor de voeding bij baby s met een lip-, kaak- en/of gehemeltespleet

Adviezen voor de voeding bij baby s met een lip-, kaak- en/of gehemeltespleet Adviezen voor de voeding bij baby s met een lip-, kaak- en/of gehemeltespleet Universitair Medisch Centrum Groningen Baby s met schisis kunnen problemen hebben met de voeding. Oorzaken van voedingsproblemen

Nadere informatie

Welke voeding gaat u uw baby geven?

Welke voeding gaat u uw baby geven? Welke voeding gaat u uw baby geven? Inleiding Nu u zwanger bent, heeft u veel keuzes te maken. Zo gaat u bijvoorbeeld kiezen welke voeding u aan uw baby gaat geven. De beste voeding voor uw baby is borstvoeding.

Nadere informatie

borst voeding bij te vroeg geboren baby s

borst voeding bij te vroeg geboren baby s borst voeding bij te vroeg geboren baby s Uw kind is opgenomen op de intensive care neonatologie, de verpleegafdeling voor te vroeg geboren baby s (prematuren). Ook wanneer een kind te vroeg wordt geboren,

Nadere informatie

INFORMATIEAVOND BORSTVOEDING

INFORMATIEAVOND BORSTVOEDING INFORMATIEAVOND BORSTVOEDING Waarom kiezen voor borstvoeding Voordelen voor de baby Voordelen voor de moeder Nadelen?... Basis van borstvoeding Borstvoeding, een kwestie van hormonen: Toeschietreflex oxytocine

Nadere informatie

Afkolven van moedermelk

Afkolven van moedermelk Afkolven van moedermelk Het afkolven van moedermelk Moedermelk wordt gemaakt op basis van vraag en aanbod. Om de melkproductie op gang te brengen en op peil te houden dient u net zo vaak te kolven als

Nadere informatie

16. MOGELIJKE BORSTVOEDINGSPROBLEMEN: VOORKOMEN EN BEHANDELEN

16. MOGELIJKE BORSTVOEDINGSPROBLEMEN: VOORKOMEN EN BEHANDELEN 16. MOGELIJKE BORSTVOEDINGSPROBLEMEN: VOORKOMEN EN BEHANDELEN 16.1. Pijn aan de tepel en tepelkloven Pijn aan de tepel wordt altijd veroorzaakt door een verkeerde zuigtechniek van de baby. Wanneer je baby

Nadere informatie

Afdeling Moeder en Kind. Neonatologie

Afdeling Moeder en Kind. Neonatologie Afdeling Moeder en Kind Neonatologie U en uw kind worden opgenomen op afdeling Moeder en Kind (2b) in een couveusesuite als uw kind na de geboorte extra zorg nodig heeft. Dit kan komen doordat een kind

Nadere informatie

Inleiding. De eerste dagen. Voordelen voor de baby. Kolven. Voordelen voor de moeder. Borstvoeding bij te vroeg geboren baby s.

Inleiding. De eerste dagen. Voordelen voor de baby. Kolven. Voordelen voor de moeder. Borstvoeding bij te vroeg geboren baby s. Hoffelijke zorg Inleiding Uw baby is opgenomen op kinderafdeling Willem-Alexander van Bronovo omdat het te vroeg geboren is en daarvoor extra zorg nodig heeft. In deze folder geven wij u informatie over

Nadere informatie

De begeleiding van problemen met veel melk

De begeleiding van problemen met veel melk De begeleiding van problemen met veel melk De kenmerken. Sommige moeders maken extra veel melk aan. Wanneer dit niet in goede banen wordt geleid, kunnen er problemen ontstaan. Bij deze moeders ontstaat

Nadere informatie

Ik wil de eerste dagen 8 tot 12 keer aan de borst

Ik wil de eerste dagen 8 tot 12 keer aan de borst Ik wil de eerste dagen 8 tot 12 keer aan de borst omdat mijn maagje niet groter dan een knikker is; omdat ik vaak kleine beetjes voedsel beter kan verteren; hoe meer en hoe vaker ik drink, hoe meer melk

Nadere informatie

Wat je moet weten over borstvoeding

Wat je moet weten over borstvoeding Wat je moet weten over borstvoeding Afdeling verloskunde en kinderkliniek gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Borstvoeding, een goede start 3 Anatomie van de borst 3 Hoe komt de melkproductie op gang? 4

Nadere informatie

Borstvoeding. de beste start. Informatiebrochure patiënten

Borstvoeding. de beste start. Informatiebrochure patiënten Borstvoeding de beste start Informatiebrochure patiënten 3 1. De beste start...4 2. Voordelen...4 2.1 Voor de baby...4 2.2 Voor de moeder...5 3. Samenstelling van borstvoeding...5 4. Starten met borstvoeding...6

Nadere informatie

Andriesje wil 8 tot 12x per dag eten

Andriesje wil 8 tot 12x per dag eten Andriesje wil 8 tot 12x per dag eten zijn maagje is nog heel klein borstvoeding verteert sneller hoe meer hij drinkt, hoe sneller de melkproductie op gang komt Andriesje geeft aan dat hij honger heeft

Nadere informatie

Kraamafdeling. Vroegtijdige weeën. gebroken vliezen en vroeggeboorte

Kraamafdeling. Vroegtijdige weeën. gebroken vliezen en vroeggeboorte Kraamafdeling Vroegtijdige weeën gebroken vliezen en vroeggeboorte In deze folder leest u over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar

Nadere informatie

afkolven richtlijnen voor het afkolven van moedermelk

afkolven richtlijnen voor het afkolven van moedermelk afkolven richtlijnen voor het afkolven van moedermelk Beste ouders Afkolven is een handeling die u beter kan aanleren want elke druppel moedermelk is welkom voor uw baby. Deze folder helpt u daarbij en

Nadere informatie

Borstvoeding geven aan een baby met het syndroom van Down

Borstvoeding geven aan een baby met het syndroom van Down Borstvoeding geven aan een baby Afdeling kindergeneeskunde Afdeling verloskunde Over Alrijne Zorggroep Het Diaconessenhuis Leiden en Rijnland Zorggroep (Rijnland Ziekenhuis en de verpleeghuizen Leythenrode

Nadere informatie

Tips & tricks Kolven

Tips & tricks Kolven Tips & tricks Kolven Inhoud: 1) Wanneer kolven blz. 2 2) Lukt afkolven niet goed? Tips. blz. 2 3) Kolf productie verhogen: blz. 3 4) Doet kolven pijn? blz. 3 5) Kolf tijd. blz. 4 6) Bewaren moedermelk.

Nadere informatie

ja / nee O smak geluidjes O wakker worden En voeden op verzoek

ja / nee O smak geluidjes O wakker worden En voeden op verzoek Vitamine K:.. tijd: Dag: 1 - Datum: - van.. tot uur Gewichtsafname: Welke informatie 1 e 24 uur m.b.t. borstvoeding bijzonderheden Binnen 1 uur aangelegd na geboorte ja / nee Was er 1 uur ongestoord huidcontact

Nadere informatie

Borstvoeding geven aan een meerling

Borstvoeding geven aan een meerling Borstvoeding geven aan een meerling Afdeling verloskunde Over Alrijne Zorggroep Het Diaconessenhuis Leiden en Rijnland Zorggroep (Rijnland Ziekenhuis en de verpleeghuizen Leythenrode en Oudshoorn) zijn

Nadere informatie

Borstvoeding en een hartafwijking. Conny Mooij

Borstvoeding en een hartafwijking. Conny Mooij 5 Borstvoeding en een hartafwijking Conny Mooij Inhoud presentatie Casus Klaasje Waarom borstvoeding? Kolven Early Feeding Skills Stellingen Werken naar ontslag Casus Klaasje wordt geboren na 41 weken

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding 2. Starten met borstvoeding Het op gang komen van de lactatie is een natuurlijk proces, dat start tijdens de zwangerschap. Na de geboorte van de placenta

Nadere informatie

Borstvoeding in het SKB

Borstvoeding in het SKB 1/7 Verloskunde Borstvoeding in het SKB Inleiding Borstvoeding is de beste start voor uw baby. Medewerkers van de afdeling Vrouw-kind in het SKB zullen daarom het geven van borstvoeding stimuleren. Hierbij

Nadere informatie

Uittreksel van de nieuwe Baby Friendly Nederland Standaarden voor Verloskundige Praktijken

Uittreksel van de nieuwe Baby Friendly Nederland Standaarden voor Verloskundige Praktijken Uittreksel van de nieuwe Baby Friendly Nederland Standaarden voor Verloskundige Praktijken Indicatoren Standaard 1 - Beleid, scholing, prenatale informatie en ketenzorg De tekst in licht grijs is niet

Nadere informatie

Borstvoeding bij te vroeg geboren baby s

Borstvoeding bij te vroeg geboren baby s Borstvoeding bij te vroeg geboren baby s Uw kind is opgenomen op de intensive care neonatologie, de verpleegafdeling voor te vroeg geboren baby s (prematuren). Ook wanneer een kind te vroeg wordt geboren,

Nadere informatie

Borstvoeding. Informatie voor kraamvrouwen. Patiënteninformatie Borstvoeding informatie voor kraamvrouwen

Borstvoeding. Informatie voor kraamvrouwen. Patiënteninformatie Borstvoeding informatie voor kraamvrouwen Borstvoeding Informatie voor kraamvrouwen Patiënteninformatie Borstvoeding informatie voor kraamvrouwen Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Visie Borstvoeding 3 Voordelen van borstvoeding voor de baby 4 Voordelen

Nadere informatie

Info - avond borstvoeding

Info - avond borstvoeding Info - avond borstvoeding voor de gezonde, voldragen baby Vuistregel 3 van WGO Dat alle zwangere vrouwen voorgelicht worden over de voordelen en de praktijk van borstvoeding geven Overzicht info - avond

Nadere informatie

Borstvoeding. Het Slotervaart, een ziekenhuis met ambitie. Informatie voor aanstaande moeders KRAAMAFDELING TELEFOON 020-512 45 42 KINDERAFDELING

Borstvoeding. Het Slotervaart, een ziekenhuis met ambitie. Informatie voor aanstaande moeders KRAAMAFDELING TELEFOON 020-512 45 42 KINDERAFDELING Het Slotervaart, een ziekenhuis met ambitie Het Slotervaartziekenhuis, een opmerkelijk en ambitieus ziekenhuis in Amsterdam. In een informele en vertrouwde omgeving werken wij aan innovatieve medische

Nadere informatie

Borstvoeding geven op de kinderafdeling. Afdeling kindergeneeskunde

Borstvoeding geven op de kinderafdeling. Afdeling kindergeneeskunde Borstvoeding geven op de kinderafdeling Afdeling kindergeneeskunde Over Alrijne Zorggroep Het Diaconessenhuis Leiden en Rijnland Zorggroep (Rijnland Ziekenhuis en de verpleeghuizen Leythenrode en Oudshoorn)

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) SAMENVATTING Jaarlijks wordt 8% van alle kinderen in Nederland prematuur geboren. Ernstige prematuriteit heeft consequenties voor zowel het kind als de ouder. Premature

Nadere informatie

Cerebrale parese bij volwassenen. Evaluatie en revalidatie

Cerebrale parese bij volwassenen. Evaluatie en revalidatie Cerebrale parese bij volwassenen Evaluatie en revalidatie Definitie CP. «Cerebrale Parese (Cerebral Palsy in het Engels) is een internationaal gebruikte term, waarvan de afbakening en definitie talrijke

Nadere informatie

Informatiebrochure voor ouders. Borstvoeding. De beste start

Informatiebrochure voor ouders. Borstvoeding. De beste start Informatiebrochure voor ouders Borstvoeding De beste start 1. De beste start... 4 2. Voordelen... 4 2.1 Voor de baby 2.2 Voor de moeder 3. Samenstelling van borstvoeding... 4. Starten met borstvoeding...

Nadere informatie

Afkolven van moedermelk

Afkolven van moedermelk Afkolven van moedermelk Folder: 651 Dit is een uitgave van het Flevoziekenhuis Afdeling Verloskunde September 2015 1-8 Afkolven van Moedermelk Informatie voor moeders Uw baby is net geboren en u wilt borstvoeding

Nadere informatie

Prematurenafdeling. Campus Brugsesteenweg Roeselare

Prematurenafdeling. Campus Brugsesteenweg Roeselare Campus Brugsesteenweg Roeselare Inleiding Tijdens het verblijf 1 Geachte ouders 2 Eerste bezoek Uw baby werd opgenomen op de prematurenafdeling. Aan de hand van deze infobrochure geven we u graag informatie

Nadere informatie

in zachte handen NEONATOLOGIE

in zachte handen NEONATOLOGIE in zachte handen NEONATOLOGIE BESTE OUDERS Gefeliciteerd met de geboorte van uw baby. De opname van uw kindje kan overdonderend zijn. Met deze brochure willen wij zoveel mogelijk duidelijkheid brengen.

Nadere informatie

Prematurenafdeling. Campus Brugsesteenweg Roeselare

Prematurenafdeling. Campus Brugsesteenweg Roeselare Campus Brugsesteenweg Roeselare 1 Inleiding Geachte ouders Uw baby werd opgenomen op de prematurenafdeling. Aan de hand van deze infobrochure geven we u graag informatie mee over: de werking van de prematurenafdeling,

Nadere informatie

Afdeling Neonatologie

Afdeling Neonatologie Afdeling Neonatologie Geachte ouder(s), verzorger(s) Uw baby is opgenomen op de afdeling Neonatologie. Op deze unit bevinden zich de couveuse- en babykamer. Verschillende medische redenen kunnen hier

Nadere informatie

Wat je moet weten over borstvoeding

Wat je moet weten over borstvoeding Wat je moet weten over borstvoeding Afdeling verloskunde en kinderkliniek mca.nl Inhoudsopgave Borstvoeding, een goede start 3 Anatomie van de borst 3 Hoe komt de melkproductie op gang? 4 Wanneer start

Nadere informatie

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik.

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik. Samenvatting In Nederland gebruikt ongeveer 80% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd alcoholhoudende drank. Veel vrouwen staken het alcoholgebruik zodra ze zwanger zijn of eerder al, als ze zwanger

Nadere informatie

Adviezen voor het voeden van baby s met een schisis

Adviezen voor het voeden van baby s met een schisis Adviezen voor het voeden van baby s met een schisis Baby s met schisis kunnen problemen hebben met de voeding. De aandoening kan het zuigen en slikken beïnvloeden. In deze folder staan adviezen om u met

Nadere informatie

Borstvoeding geven aan een tweeling

Borstvoeding geven aan een tweeling Borstvoeding geven aan een tweeling Afdeling gynaecologie en verloskunde Het krijgen van een tweeling geeft vaak veel vreugde, maar tegelijkertijd dienen zich veel vragen aan. Veel praktische zaken zullen

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Vroegtijdige weeën 1 Vroegtijdig gebroken vliezen 1 Oorzaken voor een vroegtijdige bevalling 2 Behandeling

Nadere informatie

Toch kunnen deze moeilijkheden vaak overwonnen worden en kunt u wel borstvoeding geven. Vraag advies!

Toch kunnen deze moeilijkheden vaak overwonnen worden en kunt u wel borstvoeding geven. Vraag advies! borstvoeding Borstvoeding is de meest natuurlijke voeding voor uw baby. U geeft uw kind de meest aangepaste en best verteerbare voeding. Het geven van borstvoeding bevordert uw herstel en werkt een sterke

Nadere informatie

Het gedrag van een pasgeboren baby en borstvoeding

Het gedrag van een pasgeboren baby en borstvoeding Workshop Het gedrag van een pasgeboren baby en borstvoeding Elke baby is anders Elke moeder is anders Elke vader is anders Iedereen met zijn eigen behoeftes. Baby s laten op hun eigen manier zien als ze

Nadere informatie

Ontslagbrochure borstvoeding

Ontslagbrochure borstvoeding man, vrouw en kind info voor de ouders Naar huis... Ontslagbrochure borstvoeding UZ Gent, Materniteit Borstvoeding 1 Het borstvoedingsbeleid in het UZ Gent 1.1 De 10 vuistregels Op onze materniteit wordt

Nadere informatie

Wat maakt borstvoeding zo bijzonder? Voordelen voor je baby Voordelen voor jezelf Gefeliciteerd met je baby!

Wat maakt borstvoeding zo bijzonder? Voordelen voor je baby Voordelen voor jezelf Gefeliciteerd met je baby! Wat maakt borstvoeding zo bijzonder? is de beste voeding voor je baby want borstvoeding: is altijd goed samengesteld is precies warm genoeg heb je altijd bij je. Voordelen voor je baby heeft voordelen

Nadere informatie

Borstvoeding. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Waarom borstvoeding? Wanneer voor het eerst voeden?

Borstvoeding. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Waarom borstvoeding? Wanneer voor het eerst voeden? Borstvoeding Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Waarom borstvoeding? 1 Wanneer voor het eerst voeden? 1 Hoe moet ik aanleggen? 2 Voedingshoudingen 3 De baby van de borst nemen 3 Tepel-

Nadere informatie

het allerbeste plekje op de hele wereld!

het allerbeste plekje op de hele wereld! het allerbeste plekje op de hele wereld! voor gebruik binnenshuis tijdens de kraamperiode, zowel thuis als in het ziekenhuis onbezorgd uitrusten en zelfs in slaap vallen met je baby veilig op je buik huid-op-huid

Nadere informatie