Lupus Medicijnen bij zwangerschap en borstvoeding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lupus Medicijnen bij zwangerschap en borstvoeding"

Transcriptie

1 Lupus Medicijnen bij zwangerschap en borstvoeding - Drs. N.A. Winters - Dr. P.M.L.A. van den Bemt

2 2

3 Inhoud Over deze brochure 4 Lupus, zwangerschap en borstvoeding 5 Medicijnen bij zwangerschap en borstvoeding 8 - Pijnstillers 9 - Chloroquine en hydroxychloroquine 10 - Corticosteroïden 10 - Immunosuppressiva 12 - Andere medicijnen 16 - Bloedverdunners 16 - Medicijnen tegen botontkalking 17 - Medicijnen bij maagklachten 18 Tot slot 19 Overzicht: De veiligheid van de medicijnen bij kinderwens, 20 zwangerschap en borstvoeding Index 23 Colofon 29 3

4 Over deze brochure Deze brochure is voor mannen en vrouwen met lupus die medicijnen gebruiken en een kinderwens hebben, zwanger zijn of borstvoeding willen geven. In die situaties wilt u graag weten wat de gevolgen zijn van de medicijnen die u gebruikt op uw kindje. De brochure begint met informatie over lupus en zwangerschap. Daarna komen de verschillende medicijnen en de veiligheid bij zwangerschap en borstvoeding aan bod. De middelen zijn ingedeeld per groep van medicijnen. Achter in de brochure staat een index waarin u kunt vinden bij welke groep uw medicijn hoort, wat de werkzame stof is en op welke bladzijde de informatie over het medicijn staat beschreven. In de brochure is een overzicht opgenomen waarin de veiligheid van de medicijnen bij kinderwens, zwangerschap en borstvoeding staat weergegeven. Wanneer er over uw medicijn onvoldoende gegevens bekend zijn, kunt u het gebruik van het medicijn overleggen met uw arts of apotheker. Mogelijk is de gegeven informatie niet op u van toepassing. Uw behandelend arts en apotheker kunnen u de informatie geven die bij uw persoonlijke omstandigheden aansluit. 4

5 Lupus, zwangerschap en borstvoeding Lupus Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen schadelijke stoffen. Bij lupus is het afweersysteem verstoord. Het valt lichaamseigen cellen aan en dat veroorzaakt klachten. Lupus is te verdelen in een huidvorm en een systemische vorm. De huidvorm heet lupus erythematosus (LE). Bij systemische lupus erythematosus (SLE) zijn naast de huid ook andere organen aangedaan. SLE komt het meest voor. Zwangerschap Aan een zwangerschap zijn altijd risico s verbonden. Bij lupuspatiëntes is de kans op zwangerschapscomplicaties groter en kunnen de klachten van lupus verergeren. Er zijn ook lupuspatiëntes die de zwangerschap probleemloos doorlopen. Opvlammingen van lupus: Bij eenderde tot tweederde van de vrouwen met SLE zorgt een zwangerschap voor meer opvlammingen. Meestal gaat het om mildere opvlammingen, met vooral huidklachten en gewrichtspijn. De opvlammingen kunnen zich ook uiten in nierfunctiestoornissen of verlaging van aantal bloedplaatjes. Er moet dan zorgvuldig onderzocht worden of deze verschijnselen door de SLE worden veroorzaakt, want het kunnen ook complicaties zijn van de zwangerschap. Wanneer zes maanden voorafgaande aan de zwangerschap de lupus goed onder controle is, zijn er minder vaak opvlammingen. In de periode kort na de bevalling kunnen er ook extra opvlammingen optreden. Zwangerschapscomplicaties: Lupus heeft geen invloed op de vruchtbaarheid. Bij lupus is er wel een grotere kans op complicaties, zoals het krijgen van een miskraam of het overlijden van het ongeboren kindje. Eén op de vijf kinderen van vrouwen met lupus wordt te vroeg geboren (voor 37 weken). Bij ongeveer een kwart van de lupuspatiëntes komt zwangerschapsvergiftiging voor. De kans op vroeggeboorte en zwangerschapsvergiftiging komt ongeveer tweeënhalf keer vaker voor dan gemiddeld. 5

6 Bij zwangerschapsvergiftiging, of een te hoge bloeddruk, kunnen klachten ontstaan als hoofdpijn, vochtophoping en eiwitverlies in de urine. Als dit niet behandeld wordt, kan in het ergste geval overlijden het gevolg zijn. Ook zorgt zwangerschapsvergiftiging voor een verminderde doorbloeding van de placenta. Dit kan leiden tot bijvoorbeeld groeiachterstand, vroeggeboorte of overlijden van het ongeboren kindje. Nierproblemen: Bij een kwart van de zwangere lupuspatiëntes met nierproblemen, neemt de nierfunctie tijdens de zwangerschap verder af. De vermindering van de nierfunctie is bij tien procent van deze vrouwen blijvend. Bij lupuspatiëntes met een verminderde nierfunctie nemen de risico s op zwangerschapscomplicaties nog meer toe. Neonatale lupus Sommige vrouwen met SLE of LE hebben bepaalde antistoffen (anti-ssa en anti-ssb) die via de placenta bij het kindje kunnen komen. Ongeveer vijf tot tien procent van deze vrouwen krijgt een kindje met neonatale lupus. De meest voorkomende vorm van neonatale lupus kenmerkt zicht door huiduitslag. Binnen een half jaar zijn de antistoffen uit het bloed van het kindje verdwenen en gaan de klachten weer over. Twee op de honderd kinderen met neonatale lupus krijgen hartklachten ( hartblok ). De kans op de hartklachten bij een kindje stijgt na een eerder geboren kindje met hartproblemen. Antifosfolipidensyndroom (APS) Twee op de vijf vrouwen met lupus heeft anti-fosfolipiden antistoffen (lupus anticoagulans en/of anticardiolipine antistoffen). Van deze groep heeft een aantal eveneens een voorgeschiedenis met trombose of opeenvolgende herhaalde miskramen of een foetale sterfte. Bij hen wordt dan de diagnose van het antifosfolipidensyndroom gesteld. Vrouwen die lijden aan APS, hebben tijdens zwangerschap een grotere kans op een miskraam, zwangerschapsvergiftiging en groeivertraging van het kindje. Bij hen wordt bij een zwangerschap ontstollende medicatie geadviseerd 6

7 in de vorm van lage dosering van acetylsalicylzuur en onderhuidse toediening van heparine (met een laag moleculair gewicht). Borstvoeding Tot op heden is niet aangetoond dat lupus invloed heeft op borstvoeding en dat borstvoeding de klachten van lupus verergert. Uw arts kan u meer vertellen en adviseren bij uw kinderwens. Medicijnen bij zwangerschap en borstvoeding 7

8 Medicijnen bij zwangerschap en borstvoeding Mensen met lupus gebruiken vaak een of meerdere medicijnen. De lupusbestrijdende medicijnen remmen de afweer, waardoor de ziekte rustiger wordt. Deze middelen werken op verschillende manieren. Het is per persoon verschillend welke medicijnen tot het beste resultaat leiden. Sommige medicijnen zijn veilig te gebruiken tijdens de zwangerschap, andere niet. Medicijnen die in het bloed terechtkomen, kunnen via de placenta bij het ongeboren kindje komen. Of dit kwaad kan, verschilt per medicijn. Voor veel medicijnen geldt, dat de hoeveelheid medicijn in het bloed en lichaam snel afneemt als met het gebruik wordt gestopt. Sommige medicijnen hebben na het stoppen nog lang effect. Geruime tijd voor de zwangerschap stoppen voorkomt dat deze stoffen tijdens de zwangerschap in het lichaam aanwezig zijn. Voor mannen met lupus geldt dat sommige medicijnen nadelige effecten kunnen hebben op de zaadproductie of op het ongeboren kindje. Tijdig stoppen voorkomt dat deze medicijnen invloed hebben op het ongeboren kind. Medicijnen kunnen in de moedermelk terechtkomen. Wanneer u borstvoeding wil geven is het belangrijk te weten welke medicijnen veilig of niet veilig zijn voor uw kind. Soms kan het betekenen dat u beter geen borstvoeding kunt geven. De flesvoeding is dan een goed alternatief. Dit deel van de brochure beschrijft de veiligheid van medicijnen, gebruikt door mannen en vrouwen met lupus, voor en tijdens de zwangerschap en tijdens de borstvoeding. De middelen worden per groep van medicijnen behandeld, van meest naar minst gebruik. In de index kunt u vinden tot welke groep een medicijn hoort. Alle vrouwen krijgen het advies om per dag 0,5 mg foliumzuur te slikken bij kinderwens en in de eerste drie maanden van de zwangerschap. Foliumzuur is belangrijk voor de botopbouw van uw kindje en verlaagt de kans op een open ruggetje. 8

9 Pijnstillers Hier vindt u informatie over paracetamol en de ontstekingsremmende pijnstillers. Paracetamol Paracetamol is een pijnstiller die ook koorts verlaagt. Paracetamol heeft geen schadelijke effecten op het ongeboren kind. Heeft u een kinderwens of bent u zwanger dan kunt u paracetamol veilig gebruiken als u de gebruiksadviezen uit de bijsluiter opvolgt. Wanneer u borstvoeding geeft mag u paracetamol gebruiken. Paracetamol komt in de borstvoeding terecht, maar is bij gebruik volgens de bijsluiter niet schadelijk voor de baby. Ontstekingsremmende pijnstillers Ontstekingsremmende pijnstillers worden gebruikt bij ontstekingen, gewrichtspijn en huiduitslag. Voorbeelden zijn acetylsalicylzuur, diclofenac en ibuprofen. Heeft u een kinderwens dan kunt u deze middelen beter niet gebruiken. Ze hebben een nadelig effect op de eisprong en de vruchtbaarheid. Gebruik geen ontstekingsremmende pijnstillers tijdens de zwangerschap. Overleg het gebruik van ontstekingsremmende pijnstillers altijd met uw arts, omdat ze schadelijk kunnen zijn voor het ongeboren kindje. Mogelijk vergroten ze de kans op een miskraam en aangeboren afwijkingen. Ze kunnen zorgen voor hartproblemen, verminderde werking van de nieren en tijdens de bevalling voor bloedingen en vertraging van de weeën. Van veel ontstekingsremmende pijnstillers zijn er onvoldoende gegevens bekend over het gebruik tijdens de zwangerschap. Wanneer u carbasalaatcalcium en acetylsalicylzuur gebruikt als pijnstiller (in hoge dosering) is er een verhoogde kans op een open buikje (gastroschisis). 9

10 Wanneer u tijdens de periode van borstvoeding een ontstekingsremmende pijnstiller wilt gebruiken, gebruik dan bij voorkeur ibuprofen. Vervolgens komen diclofenac, naproxen of indometacine in aanmerking. Naar deze medicijnen is het meeste onderzoek gedaan. De meeste ontstekingsremmende pijnstillers komen voor een heel klein deel in de borstvoeding terecht. Deze hoeveelheden zijn zo klein, dat ze niet schadelijk zijn voor de baby. Wanneer u carbasalaatcalcium en acetylsalicylzuur als pijnstiller gebruikt is de dosering zo hoog dat het bijwerkingen kan veroorzaken bij de baby. Over celecoxib en etoricoxib zijn nog onvoldoende gegevens bekend, daarom kunt u ze beter niet gebruiken. U verlaagt de kans op bijwerkingen bij de baby, wanneer u ontstekingsremmende pijnstillers neemt na het geven van borstvoeding. Chloroquine en hydroxychloroquine Chloroquine en hydroxychloroquine, zijn antimalariamiddelen die worden gebruikt bij lupus. Deze medicijnen remmen ontstekingen. Chloroquine en hydroxychloroquine komen tijdens de zwangerschap via de placenta bij het kind. Wanneer u chloroquine in een dosering tot 250 mg per dag òf hydroxychloroquine in een dosering tot 400 mg per dag gebruikt, is de kans op aangeboren afwijkingen niet hoger dan normaal. Het is onbekend of hogere doseringen wel schadelijk zijn voor het ongeboren kindje. Chloroquine en hydroxychloroquine komen in de borstvoeding terecht. Dit is niet schadelijk voor de baby. U kunt met deze medicijnen veilig borstvoeding geven. Corticosteroïden Corticosteroïden remmen ontstekingen. Voor de behandeling van SLE worden de corticosteroïden ingenomen en bij LE worden vaak corticosteroïden in de vorm van een crème of een zalf op de huid gesmeerd. 10

11 - Corticosteroïden innemen: Er is veel ervaring met corticosteroïden bij zwangerschap en borstvoeding. Ze zijn niet schadelijk voor het kind. Wel kunnen de bijwerkingen bij de moeder problemen veroorzaken bij het ongeboren kind. Voorbeelden hiervan zijn hoge bloeddruk en zwangerschapsdiabetes. Uw arts kan u hierover meer vertellen. Tijdens de zwangerschap gaat een voorkeur uit naar het gebruik van hydrocortison, prednisolon, prednison en methylprednisolon boven het gebruik van dexamethason en betamethason. Dit om te voorkomen dat het ongeboren kindje onnodig wordt blootgesteld aan medicijnen, ook al zijn ze niet schadelijk. Hydrocortison, prednisolon, prednison en methylprednisolon worden namelijk in de placenta afgebroken, waardoor er slechts 10% het ongeboren kindje bereikt. Dexamethason en betamethason kunnen wel via de placenta bij het kindje komen. Corticosteroïden kunt u veilig gebruiken als u borstvoeding geeft. Een klein deel komt in de borstvoeding terecht. Het kindje krijgt hierdoor weinig binnen, maar dit is niet schadelijk. - Corticosteroïden smeren: Tijdens de zwangerschap kunt u de meeste corticosteroïden voor op de huid veilig gebruiken. Breng de middelen bij voorkeur dun aan en alleen op de aangedane plekken om te voorkomen dat er onnodig corticosteroïden via de huid in het lichaam komen. Daarnaast kunt u overwegen het smeren steeds een aantal dagen te onderbreken. Dit kunt u het beste met uw arts overleggen. Het is veilig om borstvoeding te geven als u corticosteroïden op de huid smeert. Ook hier geldt dat wanneer de middelen dun en alleen op de aangedane plekken worden aangebracht, de hoeveelheid corticosteroïden dat via de huid in het lichaam komt wordt beperkt. Wanneer u de corticosteroïden op de tepel smeert, was dan de tepels goed voordat u borstvoeding geeft. 11

12 Immunosuppressiva Immunosuppressiva onderdrukken het afweersysteem, waardoor de lupus rustiger wordt. Hier volgt informatie over verschillende medicijnen uit deze groep. Azathioprine Als u een kinderwens heeft of zwanger bent kunt u azathioprine tot 150 mg per dag gebruiken. Azathioprine is pas werkzaam als het is omgezet in een andere stof. Zowel azathioprine als de werkzame stof komen bij het ongeboren kindje terecht. Hoewel er tot nu toe geen verhoogd risico op aangeboren afwijkingen lijkt te zijn, kan het kindje wel bloedbeeldafwijkingen ontwikkelen. Zowel azathioprine als de werkzame stof komen in de moedermelk terecht en zijn schadelijk voor de baby. Bespreek met uw arts voor- en nadelen van het gebruik van azathioprine tijdens de periode van borstvoeding. Cyclofosfamide Cyclofosfamide is zeer schadelijk voor het ongeboren kindje en kan ervoor zorgen dat het ernstig gehandicapt raakt of overlijdt. Als u een kinderwens heeft mag er geen cyclofosfamide meer in uw lichaam aanwezig zijn. Stop, in overleg met uw arts, met cyclofosfamide minimaal drie maanden voordat u zwanger wilt raken. Het medicijn blijft namelijk lang aanwezig in uw lichaam, ook als u het niet meer gebruikt. Ook tijdens de zwangerschap mag u geen cyclofosfamide gebruiken. U mag geen cyclofosfamide gebruiken als u borstvoeding geeft. Het medicijn komt in de moedermelk terecht en is zeer schadelijk voor baby s. Leflunomide Leflunomide is zeer schadelijk en kan ervoor zorgen dat het ongeboren kindje ernstig gehandicapt raakt of overlijdt. 12

13 Zowel voor mannen als vrouwen met een kinderwens geldt dat er geen leflunomide meer in het lichaam aanwezig mag zijn. Na stoppen met leflunomide duurt het ongeveer twee jaar voordat alle leflunomide uw lichaam heeft verlaten. Hierop wordt uw bloed gecontroleerd. De uitslag hiervan is na anderhalve maand bekend. Als de bloedspiegel goed is, mag u na anderhalve maand zwanger worden. Andere medicijnen kunnen ervoor zorgen dat leflunomide sneller uit uw lichaam verdwijnt. Uw arts kan hierover meer vertellen. Ook tijdens de zwangerschap mag u geen leflunomide gebruiken. Tijdens de periode dat u borstvoeding geeft mag u geen leflunomide gebruiken. Leflunomide komt in de moedermelk en is zeer schadelijk voor uw baby. Methotrexaat Methotrexaat kan ervoor zorgen dat het ongeboren kindje ernstig gehandicapt raakt of overlijdt. Methotrexaat zorgt dat foliumzuur wordt afgebroken, terwijl foliumzuur erg belangrijk is voor de botopbouw van u en uw kind. Als u een kinderwens heeft geldt dat er geen methotrexaat meer in uw lichaam aanwezig mag zijn. Stop met het gebruik van methotrexaat minimaal 3 maanden voordat u zwanger wilt raken. Gebruik vanaf het moment van stoppen met methotrexaat tot en met het einde van de zwangerschap 5 mg foliumzuur per dag. Ook tijdens de zwangerschap mag u geen methotrexaat gebruiken. Tijdens de periode dat u borstvoeding geeft mag u geen methotrexaat gebruiken. Methotrexaat komt in de moedermelk en kan schadelijk zijn voor uw kind. Mycofenolaat-mofetil Mycofenolaat-mofetil kan aangeboren afwijkingen veroorzaken bij het kind. 13

14 Stop minimaal zes weken voordat u zwanger wilt worden met mycofenolaatmofetil. Doe dit in overleg met uw arts. Het is onbekend of mycofenolaat-mofetil in de moedermelk terechtkomt. Daarom mag u mycofenolaat-mofetil niet gebruiken als u borstvoeding geeft. Rituximab Rituximab pakt het afweersysteem aan. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar het gebruik van rituximab tijdens zwangerschap en borstvoeding. Daarom wordt aangeraden om indien u een kinderwens heeft, twaalf maanden voor de zwangerschap te stoppen met rituximab. Ook tijdens de zwangerschap en het geven van borstvoeding is het advies geen rituximab te gebruiken. Overleg met uw arts wat u het best kunt doen als u een kinderwens heeft, zwanger bent of borstvoeding wil geven. Sulfasalazine Sulfasalazine remt ontstekingen. Voor mannen met een kinderwens geldt dat sulfasalazine een nadelig effect heeft op de zaadproductie en daardoor kan zorgen voor onvruchtbaarheid. Na stoppen met sulfasalazine duurt het ten minste twee maanden voordat dit effect is hersteld. Tot 2 gram per dag veroorzaakt sulfasalazine tijdens de zwangerschap geen schade bij het ongeboren kind. Gebruikt u grotere hoeveelheden overleg dit dan met uw arts. Sulfasalazine zorgt dat er minder foliumzuur in uw lichaam komt. Foliumzuur is belangrijk voor de botopbouw van u en uw kind. Daarom wordt u aangeraden tijdens de gehele zwangerschap 0,5 mg foliumzuur per dag slikken. 14

15 Sulfasalazine gaat over in de moedermelk. Maar wanneer u niet meer dan 2 gram sulfasalazine per dag gebruikt kunt u veilig borstvoeding geven. Tacrolimus Als u een kinderwens heeft of zwanger bent, kunt u beter geen tacrolimus gebruiken. De kans op hoge bloeddruk bij de moeder, vroeggeboorte en groeiachterstand lijkt verhoogd te zijn. Het kan ook voorkomen dat de baby bij de geboorte te veel heeft aan kalium, waardoor er hartritmeproblemen kunnen optreden. Ervaring met meer dan 200 zwangerschappen wijst tot nu toe niet op een verhoogd risico van aangeboren afwijkingen. Tijdens de periode dat u borstvoeding geeft mag u geen tacrolimus (tabletten) innemen. Als u tacrolimus op de huid smeert is het veilig om borstvoeding te geven. Wanneer u tacrolimus op de tepel smeert, was dan de tepels goed voordat u borstvoeding geeft. Zo voorkomt u dat uw baby in aanraking komt met tacrolimus. 15

16 Andere medicijnen Naast de eerder genoemde medicijnen kunnen mensen met lupus ook andere medicijnen gebruiken. Hier vindt u informatie over de vaak gebruikte middelen bij lupus namelijk: bloedverdunners, medicijnen tegen botontkalking en medicijnen bij maagklachten. Gebruikt u medicijnen die hier niet zijn genoemd, overleg dan altijd met uw arts over het gebruik daarvan tijdens de kinderwens, de zwangerschap en het geven van borstvoeding. Bloedverdunners Sommige mensen met lupus gebruiken bloedverdunners om de bloedstolling te remmen. Soms is het gebruik van bloedverdunners nodig tijdens de zwangerschap. Tijdens de bevalling mag het bloed niet te dun zijn omdat u anders veel bloed kunt verliezen. Daarom is het aan te raden te stoppen met deze middelen rond de bevalling. Doe dit in overleg met uw arts. Na de bevalling kan het nodig zijn om het gebruik van bloedverdunners te hervatten. Vaak is dit drie maanden, maar uw arts geeft aan hoe lang dit in uw geval is. Er zijn drie groepen bloedverdunners: de cumarine-groep, de heparinegroep en overige bloedverdunners. Cumarinegroep Bloedverdunners uit de cumarinegroep passeren de placenta. De bloedverdunners uit de cumarinegroep kunnen afwijkingen bij het ongeboren kindje veroorzaken. Het is aan te raden om zodra u zwanger bent met deze bloedverdunners te stoppen en een bloedverdunner uit de heparinegroep te gaan gebruiken. Vanaf de termijn van 6,5 tot 7 weken is met een echo te zien of de zwangerschap zich in de baarmoeder bevindt. U moet zich dan de gehele zwangerschap zelf onderhuidse injecties met bloedverdunners geven. U stopt met het gebruik van deze bloedverdunner de dag voor de bevalling. U kunt de bloedverdunners uit de cumarinegroep veilig gebruiken als u borstvoeding geeft. Acenocoumarol heeft de voorkeur, omdat het een kortere tijd werkzaam is. 16

17 De bloedverdunners uit de cumarinegroep komen in kleine hoeveelheden in de moedermelk en gaan de werking van vitamine K tegen. Tijdens de eerste drie maanden van de borstvoeding is het gebruikelijk dat zuigelingen vitamine K-druppels krijgen, ter voorkoming van bloedingen. De kinderartsen hebben onderzocht dat er daarnaast geen extra vitamine K-druppels nodig zijn. Heparine-groep Bloedverdunners uit de heparine-groep kunt u veilig gebruiken tijdens uw zwangerschap. Deze medicijnen kunnen de placenta niet passeren en komen daarom niet bij het ongeboren kindje. U stopt met het gebruik van de bloedverdunners uit de heparine-groep op de dag voor de bevalling. Medicijnen uit de heparine-groep kunt u veilig gebruiken als u borstvoeding geeft. Heparine komt niet in de moedermelk terecht en van de andere middelen uit de heparine-groep komt een kleine hoeveelheid in de moeder-melk terecht. Bij inname via de mond, bijvoorbeeld via de borstvoeding, worden deze middelen in de maag en de darmen afgebroken tot een niet werkzame stof. Acetylsalicylzuur en carbasalaatcalcium Acetylsalicylzuur en carbasalaatcalcium, als bloedverdunners (80 en 100 mg) zijn veilig tijdens de zwangerschap en borstvoeding. Medicijnen tegen botontkalking Anti-osteoporosemiddelen (bisfosfonaten, calciumcarbonaat en vitamine D3) gaan botontkalking en daarmee botbreuken tegen. Redenen waarom mensen met lupus deze medicijnen gebruiken, zijn: - lupus kan het ontstaan van botontkalking bevorderen. - (langdurig) gebruik van corticosteroïden kan zorgen voor botontkalking. Voor en tijdens de zwangerschap mogen geen bisfosfonaten (alendroninezuur, risedroninezuur etc.) worden gebruikt. Hierover zijn onvoldoende gegevens bekend. Tijdens het geven van borstvoeding kunt u bisfosfonaten veilig gebruiken. 17

18 Calciumcarbonaat en vitamine D3 kunt u gebruiken voor en tijdens de zwangerschap en tijdens het geven van borstvoeding. Gebruik niet meer dan de dagelijks aanbevolen dosering. Medicijnen bij maagklachten Soms hebben mensen met lupus last van maagklachten door de aandoening. De maagklachten kunnen ook ontstaan na (langdurig) gebruik van medicijnen, zoals ontstekingsremmende pijnstillers en prednisolon. De medicijnen bij maagklachten zijn als volgt in te delen: - Antacida; neutraliseren het zuur in de maag - Sucralfaat; vormt een beschermende laag over de maagwand. - H2-antagonisten; gaan de maagzuurproductie tegen - Protonpompremmers; gaan de maagzuurproductie tegen - Overige middelen; zoals: alginezuur en misoprostol. Voor de behandeling van maagklachten tijdens de zwangerschap zijn antacida en sucralfaat de middelen van eerste keus. Als de klachten blijven aanhouden komen H2-antagonisten in aanmerking. De voorkeur gaat dan uit naar ranitidine. Indien deze geneesmiddelen niet of onvoldoende helpen kan het nodig zijn een protonpompremmer, bij voorkeur omeprazol, te gebruiken. Misoprostol mag u tijdens de zwangerschap niet gebruiken. Het gebruik kan leiden tot abortus en ernstig aangeboren afwijkingen. Voor de behandeling van maagklachten tijdens de borstvoeding is sucralfaat het middel van eerste keus. Van de antacida hebben algeldraat en middelen zonder aluminium de voorkeur. Wanneer het gebruik van H2-antagonisten nodig is komen famotidine en nizatidine in aanmerking. Deze middelen komen in veel kleinere hoeveelheden in de moedermelk terecht dan ranitidine. Wanneer u ranitidine gebruikt en borstvoeding wil geven overleg dan met uw arts of u dit middel kunt blijven gebruiken. Overleg het gebruik van omeprazol gedurende de periode van borstvoeding met uw arts. 18

19 Tot slot In deze brochure heeft u van verschillende groepen van medicijnen kunnen lezen of ze veilig of schadelijk zijn voorafgaand en tijdens de zwangerschap en tijdens de borstvoeding. Indien nodig is het in veel gevallen mogelijk andere medicijnen te gebruiken die veilig zijn. Soms is het noodzakelijk om met het gebruik van de medicijnen te stoppen. In elk van deze situaties is het vooral belangrijk dat u goed overlegt met uw arts. Hij of zij kan u helpen bij de beslissingen die u moet nemen. Daarnaast kan ook uw apotheker u meer informatie geven over het gebruik van medicijnen bij zwangerschap en borstvoeding. Meer informatie Lupus Patiënten Groep: Nederlandse Vereninging Obstetrie en Gynaecologie: Richtlijnen: SLE en zwangerschap, Antifosfolipidensyndroom en zwangerschap Informatie over medicijnen: De geneesmiddel-infolijn: telefoon ma t/m vrij van 10 tot 16 uur RIVM, onderzoek in dienst van mens en milieu: Nele Cayers, Huilende wolven, Uitgeverij Houtekiet, Biografische roman over ervaringen rondom lupus, behandelingen en zwangerschap 19

20 Overzicht: De veiligheid van de medicijnen bij kinderwens, zwangerschap en borstvoeding Medicijn kinderwens zwangerschap borstvoeding 1e trim 2e trim 3e trim (hydroxy-) chloroquine chloroquine hydroxychloroquine Ontstekingsremmende pijnstillers acetylsalicylzuur ( 500 mg) carbasalaatcalcium ( 600 mg) celecoxib diclofenac etoricoxib ibuprofen indometacine naproxen Corticosteroïden betamethason + +/- +/- +/- + clobetason desoximethason + +/- +/- +/- + dexamethason + +/- +/- +/- + diflucortolon + +/- +/- +/- + flumetason fluticason + +/- +/- +/- + hydrocortison methylprednisolon mometason + +/- +/- +/- + *1e trim: 1e trimester, 0 t/m 14 weken; 2e trim: 2e trimester, 15 t/m 27 weken 3e trim: 3e trimester, 28 weken t/m geboorte. 20

21 Medicijn kinderwens zwangerschap borstvoeding 1e trim 2e trim 3e trim prednisolon prednison triamcinolon Immunosuppressiva azathioprine /- cyclofosfamide -! leflunomide -! methotrexaat -! -! -! -! - mycofenolaat-mofetil -! rituximab -! sulfasalazine - (man)! +! +! +! +! tacrolimus???? -! Overig paracetamol Bloedverdunners acenocoumarol acetylsalicylzuur ( 80 mg) carbaslaatcaclium ( 120 mg) dalteparine enoxaparine fenprocoumon fondaparine heparine nadroparine reviparine tinzaparine warfarine *1e trim: 1e trimester, 0 t/m 14 weken; 2e trim: 2e trimester, 15 t/m 27 weken 3e trim: 3e trimester, 28 weken t/m geboorte. 21

22 Medicijn kinderwens zwangerschap borstvoeding 1e trim 2e trim 3e trim Medicijnen tegen botontkalking alendroninezuur etidroninezuur calciumcarbonaat risedroninezuur vitamine D Medicijnen bij maagklachten antacida alginezuur cimetidine +??? - esomeprazol +??? - famotidine +??? + lansoprazol +??? - misoprostol nizatidine +??? + omeprazol +?!?!?! +/- pantoprazol +??? - rabeprazol +??? - ranitidine +?!?!?! +/- sucralfaat *1e trim: 1e trimester, 0 t/m 14 weken; 2e trim: 2e trimester, 15 t/m 27 weken 3e trim: 3e trimester, 28 weken t/m geboorte. 22

23 De gegevens zijn op basis van de therapeutische dosis en gelden niet voor afwijkende (hoge) doseringen.! : Lees goed de aanvullende informatie in de brochure! + : Veilig : geen schadelijke effecten waargenomen in onderzoek tijdens zwangerschap/borstvoeding. +/- : Afwegen: Effecten bij het kindje waargenomen of waarschijnlijk bij het kindje, maar geen misvormingen. In overleg met de arts het gebruik afwegen en indien nodig een veiliger medicijn kiezen.? : Mogelijke effecten van medicijn onvoldoende onderzocht bij de mens. In overleg met de arts stoppen en/of zo mogelijk een veiliger medicijn kiezen. - : Niet veilig! Schadelijke effecten waargenomen of waarschijnlijk. Verhoogde kans op blijvende schade bij kindje. In overleg met de arts stoppen en/of zo mogelijk een veiliger medicijn kiezen. 23

24 I n d e x naam medicijn werkzame stof medicijn-groep blz acenocoumarol acenocoumarol bloedverdunners, cumarinegroep 14 acetylsalicylzuur acetylsalicylzuur bloedverdunners, overig 14 acetylsalicylzuur acetylsalicylzuur ontstekingsremmende pijnstillers 8 Actokit risedroninezuur/ medicijnen tegen botontkalking 15 calciumcarbonaat Actonel risedroninezuur medicijnen tegen botontkalking 15 Advagraf tacrolimus immunosuppressiva 13 Advil ibuprofen ontstekingsremmende pijnstillers 8 Alcasedine algeldraat/ antacida 17 magnesiumtrisilicaat alendroninezuur alendroninezuur medicijnen tegen botontkalking 15 alendronaat alendronaat medicijnen tegen botontkalking 15 Aleve naproxen ontstekingsremmende pijnstillers 8 Algeldraat algeldraat antacida 17 Alka-Seltzer acetylsalicylzuur ontstekingsremmende pijnstillers 8 Alu-Cap algeldraat antacida 17 Antagel algeldraat/ antacida 17 magnesiumhydroxide Antigrippine paracetamol paracetamol 7 Antigrippine ibuprofen ontstekingsremmende pijnstillers 8 ibuprofen Arava leflunomide immunosuppressiva 11 Arcoxia etoricoxib ontstekingsremmende pijnstillers 8 Arixtra fondaparine bloedverdunners, heparinegroep 14 Ascal carbasalaatcalcium bloedverdunners, overig 14 Ascal carbasalaatcalcium ontstekingsremmende pijnstillers 8 Asmanex mometason corticosteroïden 9 Aspégic acetylsalicylzuur ontstekingsremmende pijnstillers 8 Aspirine acetylsalicylzuur ontstekingsremmende pijnstillers 8 Aspro acetylsalicylzuur ontstekingsremmende pijnstillers 8 Auxib etoricoxib ontstekingsremmende pijnstillers 8 Axic nizatidine H2-antagonisten 17 azathioprine azathioprine immunosuppressiva 10 24

25 naam medicijn werkzame stof medicijn-groep blz betamethason betamethason corticosteroïden 9 Betnelan betamethason corticosteroïden 9 Brufen ibuprofen ontstekingsremmende pijnstillers 8 Buccalasone hydrocortison corticosteroïden 9 Cacit calciumcarbonaat medicijnen tegen botontkalking 16 CaD calciumcarbonaat/ medicijnen tegen botontkalking 16 vit D3 CaD calciumcarbonaat/ medicijnen tegen botontkalking 16 vit D3 Calci-Chew calciumcarbonaat medicijnen tegen botontkalking 16 Calcium Sandoz calciumcarbonaat medicijnen tegen botontkalking 16 forte/fortissimum calciumcarbonaat calciumcarbonaat medicijnen tegen botontkalking 16 Calmurid HC hydrocortison corticosteroïden 9 carbasalaatcalcium carbasalaatcalcium bloedverdunners, overig 14 carbasalaatcalcium carbasalaatcalcium ontstekingsremmende pijnstillers 8 Cataflam diclofenac ontstekingsremmende pijnstillers 8 Celebrex celecoxib ontstekingsremmende pijnstillers 8 celecoxib celecoxib ontstekingsremmende pijnstillers 8 Celestoderm betamethason corticosteroïden 9 Celestone betamethason corticosteroïden 9 CellCept mycofenolaat- immunosuppressiva 12 mofetil chloroquine chloroquine antimalariamiddelen 9 cholecalciferol vitamine D3 medicijnen tegen botontkalking 16 cimetidine cimetidine H2-antagonisten 17 Clexane enoxaparine bloedverdunners, heparinegroep 14 Clivarin reviparine bloedverdunners, heparinegroep 14 clobetason clobetason corticosteroïden 9 Co-magaldrox algeldraat/ antacida 17 magnesiumhydroxide Cutivate fluticason corticosteroïden 9 cyclofosfamide cyclofosfamide immunosuppressiva 11 Cytotec misoprostol medicijnen bij maagaandoeningen 16 25

LUPUS. MEDICIJNEN BIJ ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING

LUPUS. MEDICIJNEN BIJ ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING LUPUS. MEDICIJNEN BIJ ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING - over deze brochure - Drs. N.A. Winters - Dr. P.M.L.A. van den Bemt - Lupus, zwangerschap en borstvoeding - tot slot - index 2 I n h o u d Over deze

Nadere informatie

Kinderwens en zwangerschap en de. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Kinderwens en zwangerschap en de. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Kinderwens en zwangerschap en de 3 ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Editie 2011 Colofon Geen enkel deel van deze brochure noch de gehele uitgave mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder

Nadere informatie

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN

PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN PREDNISON BIJ REUMATISCHE AANDOENINGEN 1137 Inleiding Uw reumatoloog heeft u Prednison voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is het

Nadere informatie

Vruchtbaarheid en zwangerschap. Vruchtbaarheid en zwangerschap

Vruchtbaarheid en zwangerschap. Vruchtbaarheid en zwangerschap Vruchtbaarheid en zwangerschap Vruchtbaarheid en zwangerschap Inhoud Vruchtbaarheid en zwangerschap, november 2010 3 Inleiding 4 Voor de zwangerschap 4 Reuma en ouderschap 5 Vruchtbaarheid 5 Erfelijkheid

Nadere informatie

Vruchtbaarheid en zwangerschap. Vruchtbaarheid en zwangerschap

Vruchtbaarheid en zwangerschap. Vruchtbaarheid en zwangerschap Vruchtbaarheid en zwangerschap Vruchtbaarheid en zwangerschap Inhoud Vruchtbaarheid en zwangerschap, maart 2013 3 Inleiding 4 Voor de zwangerschap 4 Reuma en ouderschap 5 Vruchtbaarheid 5 Erfelijkheid

Nadere informatie

Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding

Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen en zwangerschap Enige tientallen jaren geleden dacht men nog dat ongeboren kinderen in de baarmoeder goed beschermd waren tegen schadelijke

Nadere informatie

Ook met mìnder medicijnen minder zuur

Ook met mìnder medicijnen minder zuur Maagzuurremmers Ook met mìnder medicijnen minder zuur Brandend maagzuur, zure oprispingen, een opgeblazen gevoel. Vaak nemen deze klachten al af als u uw voeding en leefgewoonten aanpast. Zijn de klachten

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Prostaatbiopsie Informatie over het doel, de voorbereiding en de werkwijze bij het onderzoek

Prostaatbiopsie Informatie over het doel, de voorbereiding en de werkwijze bij het onderzoek Patiënteninformatie Prostaatbiopsie Informatie over het doel, de voorbereiding en de werkwijze bij het onderzoek Prostaatbiopsie Informatie over het doel, de voorbereiding en de werkwijze bij het onderzoek.

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden)

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Prednison of Prednisolon

Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Uw maag, darm- en leverarts heeft in overleg met u besloten u te gaan behandelen met Prednison. Dit geneesmiddel dient ter behandeling van de ziekte van

Nadere informatie

Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Informatiefolder. N-ICC folder PRED uitgave november 2014

Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Informatiefolder. N-ICC folder PRED uitgave november 2014 Prednis(ol)on bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder N-ICC folder PRED uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL artsen

Nadere informatie

Ciclosporine (Neoral )

Ciclosporine (Neoral ) Afdeling Dermatologie / allergologie, locatie AZU Ciclosporine (Neoral ) bij constiutioneel eczeem (CE) In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten het geneesmiddel ciclosporine te gaan gebruiken.

Nadere informatie

Reumatologie. Patiënteninformatie. Leflunomide. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis

Reumatologie. Patiënteninformatie. Leflunomide. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis Reumatologie Leflunomide i Patiënteninformatie Bij reumatische aandoeningen Slingeland Ziekenhuis Algemeen In deze folder kunt u lezen over het medicijn Leflunomide en waar u op moet letten wanneer u het

Nadere informatie

Pijnstillers. Zo gebruikt u ze veilig

Pijnstillers. Zo gebruikt u ze veilig Pijnstillers Zo gebruikt u ze veilig Pijnstillers Zo gebruikt u ze veilig Paracetamol, Aspirine, Ibuprofen, Aleve, Advil. Zomaar wat pijnstillers die u bij de drogist kunt kopen. En dit zijn ze nog niet

Nadere informatie

Methotrexaat bij reumatische aandoeningen. Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis

Methotrexaat bij reumatische aandoeningen. Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Methotrexaat bij reumatische aandoeningen Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Inleiding U heeft van uw behandelend arts het medicijn methotrexaat voorgeschreven gekregen. Om dit medicijn

Nadere informatie

24-uurs ph-meting en/of manometrie

24-uurs ph-meting en/of manometrie ENDOSCOPIE 24-uurs ph-meting en/of manometrie ONDERZOEK U wordt op dag om uur verwacht op de poli/afdeling. Als u verhinderd bent, wilt u dit dan tijdig melden en een nieuwe afspraak maken? Wij verzoeken

Nadere informatie

MDL. Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

MDL. Prednis(ol)on. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa MDL Prednis(ol)on bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inhoudsopgave Algemeen 4 Werking 4 Gebruik 5 Bijwerkingen 5 Stoppen met Predni(so)lon 7 Interactie met andere geneesmiddelen 8 Vaccinaties

Nadere informatie

Allergisch voor Corticosteroïden

Allergisch voor Corticosteroïden Allergisch voor Corticosteroïden U bent allergisch voor corticosteroïden: Wat nu? Uw dermatoloog heeft aangetoond dat u allergisch bent voor (één of meer) corticosteroïden. Wanneer u hiermee in aanraking

Nadere informatie

Handout bij presentatie behandeling van pemphigus en pemfigoïd drs Annemarie van Houten

Handout bij presentatie behandeling van pemphigus en pemfigoïd drs Annemarie van Houten Ziet u links géén menu, klik dan hier. Handout bij presentatie behandeling van pemphigus en pemfigoïd drs Annemarie van Houten Behandeling per groep van blaarziekten: Pemphigus (PV,PF, drug-induced pemphigus,

Nadere informatie

Behandeling van psoriasis met methotrexaat

Behandeling van psoriasis met methotrexaat Behandeling van psoriasis met methotrexaat In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten om voor de behandeling van uw psoriasis methotrexaat te gaan gebruiken. In deze folder leest u hoe dit middel werkt

Nadere informatie

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Prednison bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van prednison. In deze folder lees je de belangrijkste

Nadere informatie

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden?

Inleiding Wat is Methotrexaat? Voor welke patiënten is Methotrexaat geschikt? Wanneer mag Methotrexaat niet gebruikt worden? METHOTREXAAT 1173 Inleiding In deze folder vindt u informatie over de werking en bijwerkingen van Methotrexaat. De folder is bedoeld voor psoriasispatiënten die behandeld worden met Methotrexaat. Wat is

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Methotrexaat (MTX) (ledertrexate )

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Methotrexaat (MTX) (ledertrexate ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Methotrexaat (MTX) (ledertrexate ) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm-, leverarts) heeft u Methotrexaat (MTX)

Nadere informatie

Het antifosfolipiden syndroom (APS)

Het antifosfolipiden syndroom (APS) Het antifosfolipiden syndroom (APS) NVLE www.nvle.org Het antifosfolipiden syndroom Het antifosfolipiden syndroom is een auto-immuunziekte en kenmerkt zich door verhoogde bloedstolling, waadoor trombose

Nadere informatie

Maag-, darm- en leverziekten

Maag-, darm- en leverziekten Afdeling: Onderwerp: Maag-, darm- en leverziekten Prednison bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa Inleiding De maag-darm-leverarts (MDL-arts) heeft samen met u besloten om u te behandelen met Prednison.

Nadere informatie

Prednison bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum

Prednison bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Prednison bij ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar Inleiding De maag-darm-leverarts (MDL-arts) heeft samen met u besloten om u te behandelen met Prednison. In deze

Nadere informatie

Zwangerschap bij een chronische darmziekte

Zwangerschap bij een chronische darmziekte Maag-, Darm- en Leverziekten Zwangerschap bij een chronische darmziekte www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Vruchtbaarheid... 3 Erfelijkheid... 4 Medicijnen... 4 Invloed chronische darmziekte op de zwangerschap...

Nadere informatie

5-ASA preparaten. Medicatie bij de Ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis. www.mdlcentrum.nl

5-ASA preparaten. Medicatie bij de Ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis. www.mdlcentrum.nl 5-ASA preparaten Medicatie bij de Ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa 3 2.

Nadere informatie

Hydroxychloroquine (Plaquenil)

Hydroxychloroquine (Plaquenil) Hydroxychloroquine Hydroxychloroquine (Plaquenil) Uw reumatoloog heeft Hydroxychloroquine voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is

Nadere informatie

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Inleiding Zwanger worden als je een chronische ontstekingsziekte van de darm (IBD = inflammatory Bowel disease) hebt zoals de ziekte van Crohn

Nadere informatie

Behandeling met Methotrexaat

Behandeling met Methotrexaat Behandeling met Methotrexaat Informatie voor patiënten F0865-3129 juli 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran)

Azathioprine (Imuran) Azathioprine Azathioprine (Imuran) Uw reumatoloog heeft u Azathioprine voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is het belangrijk dat

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Azathioprine (Imuran). In deze folder krijgt u informatie

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u Prednison voorgeschreven in verband met een ontstekingsziekte van de darm. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

H.327266.1014. Medicijnen na een beroerte of TIA

H.327266.1014. Medicijnen na een beroerte of TIA H.327266.1014 Medicijnen na een beroerte of TIA Medicijnen na een beroerte of TIA Onlangs hebt u een beroerte (CVA) of een TIA (een korte voorbijgaande beroerte) gehad. Om de kans op herhaling van een

Nadere informatie

Maag-,darm- en leverziekten. Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa

Maag-,darm- en leverziekten. Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa Afdeling: Onderwerp: Maag-,darm- en leverziekten Methotrexaat bij ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa MTX (Methotrexaat) bij IBD (ziekte van Crohn) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden) Voorgeschreven door de reumatoloog

Prednison (corticosteroïden) Voorgeschreven door de reumatoloog Prednison (corticosteroïden) Voorgeschreven door de reumatoloog Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2013 pavo 0907 Inleiding De reumatoloog heeft met u besproken dat u prednison gaat gebruiken. In deze folder

Nadere informatie

Ciclosporine (Neoral) (bij huidaandoeningen)

Ciclosporine (Neoral) (bij huidaandoeningen) Ciclosporine (Neoral) (bij huidaandoeningen) 1122 Inleiding In overleg met uw behandeld dermatoloog heeft u besloten te starten met ciclosporine voor de behandeling van ernstige constitutioneel eczeem

Nadere informatie

Methotrexaat Voorgeschreven door de reumatoloog

Methotrexaat Voorgeschreven door de reumatoloog Methotrexaat Voorgeschreven door de reumatoloog Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2013 pavo 0906 Inleiding De reumatoloog heeft met u besproken dat u methotrexaat (MTX) gaat gebruiken. In deze folder leest

Nadere informatie

Kennis update Pijnstillers

Kennis update Pijnstillers Kennis update Pijnstillers Pijnstillers die in de drogisterij verkocht worden, zijn veilig. Tenminste, als de klant de juiste pijnstiller koopt en deze goed en veilig gebruikt. Dat lijkt misschien logisch,

Nadere informatie

Langdurige behandeling van diep veneuze trombose bij patiënten met kanker (Longheva) Academisch Medisch Centrum, Amsterdam (AMC)

Langdurige behandeling van diep veneuze trombose bij patiënten met kanker (Longheva) Academisch Medisch Centrum, Amsterdam (AMC) Titel studie: Opdrachtgever: Langdurige behandeling van diep veneuze trombose bij patiënten met kanker (Longheva) Academisch Medisch Centrum, Amsterdam (AMC) Hoofdonderzoeker: Dr. K. Meyer Introductie

Nadere informatie

Medicatie bij ziekte van Crohn/ Colitis Ulcerosa. 5-ASA Preparaten MDL

Medicatie bij ziekte van Crohn/ Colitis Ulcerosa. 5-ASA Preparaten MDL Medicatie bij ziekte van Crohn/ Colitis Ulcerosa 5-ASA Preparaten MDL Inhoudsopgave Inleiding...4 1. Behandeling bij Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa...4 2. De werking van 5-ASA preparaten...5 3.

Nadere informatie

Welke patiënten zijn geschikt voor MTX?

Welke patiënten zijn geschikt voor MTX? Methotrexaat (MTX) Wat is methotrexaat (MTX) MTX is een geneesmiddel dat wordt gebruikt voor de behandeling bij ernstige psoriasis. Aanvankelijk werd het gebruikt bij de behandeling van kanker. Bij toeval

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistabletten Acetylsalicylzuur

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistabletten Acetylsalicylzuur BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER 500 Bruis, 500 mg, bruistabletten Acetylsalicylzuur Lees goed de hele bijsluiter, voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken, want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Copyright 2008 Lilian van Tuyl, Alexandre Voskuyl, Willem Lems, Pit Kerstens, Ben Dijkmans en Maarten Boers

Copyright 2008 Lilian van Tuyl, Alexandre Voskuyl, Willem Lems, Pit Kerstens, Ben Dijkmans en Maarten Boers Cobra therapie Voor u ligt een patiëntinformatiefolder over de COBRA therapie. Deze folder is samengesteld door reumatologen en wetenschappelijk onderzoekers uit het VU medisch centrum en het Jan van

Nadere informatie

Maagklachten kunnen worden onderverdeeld in: een vol gevoel/misselijkheid, maagpijn en brandend maagzuur.

Maagklachten kunnen worden onderverdeeld in: een vol gevoel/misselijkheid, maagpijn en brandend maagzuur. Maagklachten Maagklachten Wie kent het niet? Kort na het eten bijvoorbeeld bukken om iets op te rapen, en dan voel je iets van het eten zurig terugkomen. Of je krijgt na een te zware maaltijd een vervelend,

Nadere informatie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie

Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie 00 Benzodiazepine Bij zwangerschap en in het kraambed. Poli Gynaecologie Uw arts heeft u als medicijn benzodiazepine voorgeschreven. Deze medicijnen kunnen tijdens een zwangerschap gebruikt worden. Deze

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Azathioprine (Imuran ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder AZA uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL

Nadere informatie

Foliumzuur bij kinderwens en zwangerschap

Foliumzuur bij kinderwens en zwangerschap Gynaecologie Foliumzuur bij kinderwens en zwangerschap www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waarom is foliumzuur belangrijk?... 3 Wat is foliumzuur?... 4 Is foliumzuur goed voor alle zwangere vrouwen?...

Nadere informatie

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa)

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van prednison/ prednisolon. In

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hydroxychloroquine. (Plaquenil)

PATIËNTEN INFORMATIE. Hydroxychloroquine. (Plaquenil) PATIËNTEN INFORMATIE Hydroxychloroquine (Plaquenil) 2 PATIËNTENINFORMATIE Uw reumatoloog heeft u hydroxychloroquine voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed

Nadere informatie

lupus begrijpen BE/BEL/ 00 14 /14a A ugus tus 20 14 3

lupus begrijpen BE/BEL/ 00 14 /14a A ugus tus 20 14 3 lupus begrijpen 3 Wat is lupus? Lupus is een auto-immuunziekte. Een voorbeeld van een andere autoimmuunziekte is reumatoïde artritis. Normaal produceert het immuunsysteem antistoffen die het lichaam beschermen

Nadere informatie

Reumatische aandoeningen

Reumatische aandoeningen 17 Reumatische aandoeningen.1 Inleiding 18. Pijnlijke gewrichtsaandoeningen 18..1 Reumatoïde artritis 18.. Artrose 19..3 Jicht 0.3 Antireumatica 0.3.1 NSAID s 1.3. Langzaam werkende antireumatica 1.3.3

Nadere informatie

IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens

IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave Inleiding 2 Zwanger worden 2 Is

Nadere informatie

Thioguanine (Lanvis) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Thioguanine (Lanvis) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Thioguanine (Lanvis) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa informatiefolder NNIC folder TG uitgave maart 2011 Deze folder is ontwikkeld door IBD verpleegkundigen binnen het NNIC en ontwikkeld conform

Nadere informatie

PATIËNTENBIJSLUITER. CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel.

PATIËNTENBIJSLUITER. CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. PATIËNTENBIJSLUITER CRESTOR (rosuvastatine) Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter, het kan nodig zijn om deze nogmaals door te

Nadere informatie

Behandeling met methotrexaat. Polikliniek Dermatologie

Behandeling met methotrexaat. Polikliniek Dermatologie Behandeling met methotrexaat Polikliniek Dermatologie Methotrexaat wordt gebruikt om psoriasis te behandelen. In deze folder vindt u informatie over de werking en de bijwerkingen van methotrexaat. Het

Nadere informatie

Methotrexaat. Poli Reumatologie

Methotrexaat. Poli Reumatologie 00 Methotrexaat Poli Reumatologie 1 U heeft in overleg met uw arts besloten Methotrexaat te gaan gebruiken. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen nog vragen dan kunt

Nadere informatie

RVG 28359. Version 2010_11 Page 1 of 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. ACETYLSALICYLZUUR APOTEX NEURO 30 MG Acetylsalicylzuur

RVG 28359. Version 2010_11 Page 1 of 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. ACETYLSALICYLZUUR APOTEX NEURO 30 MG Acetylsalicylzuur Version 2010_11 Page 1 of 5 1.3.1.3 PATIENT INFORMATION LEAFLET BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER ACETYLSALICYLZUUR APOTEX NEURO 30 MG Acetylsalicylzuur Lees goed de hele bijsluiter voordat

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED

NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED NVOG Voorlichtingsbrochure BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1 BENZODIAZEPINEN BIJ DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1. In het kort 2. Wat zijn benzodiazepinen? 3. Als u zwanger wilt

Nadere informatie

Ranitidine MAE 300 mg, filmomhulde tabletten

Ranitidine MAE 300 mg, filmomhulde tabletten Ranitidine MAE 300 mg, filmomhulde tabletten Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel Bewaar deze bijsluiter. Het kan nodig zijn om deze nog eens door

Nadere informatie

Cyclofosfamide (Endoxan ) Voorgeschreven door de reumatoloog

Cyclofosfamide (Endoxan ) Voorgeschreven door de reumatoloog Cyclofosfamide (Endoxan ) Voorgeschreven door de reumatoloog Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2014 pavo 0900 Inleiding De reumatoloog heeft met u besproken dat u cyclofosfamide gaat gebruiken. In deze

Nadere informatie

prednison bij darmziekten

prednison bij darmziekten patiënteninformatie prednison bij darmziekten Uw maag-darm-leverarts heeft u prednison voorgeschreven voor de behandeling van de ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa of auto-immuun hepatitis. Om dit medicijn

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN. Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN. Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat MELISANA N.V., Kareelovenlaan 1, Pagina 1 van 5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat

Nadere informatie

Behandeling met rituximab (MabThera ) bij reumatoïde artritis

Behandeling met rituximab (MabThera ) bij reumatoïde artritis REUMATOLOGIE Behandeling met rituximab (MabThera ) bij reumatoïde artritis BEHANDELING Behandeling met rituximab (MabThera ) bij reumatoïde artritis Uw arts heeft u voorgesteld om uw reumatoïde artritis

Nadere informatie

IBD en zwangerschap. ziekte van Crohn / colitis ulcerosa. folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens

IBD en zwangerschap. ziekte van Crohn / colitis ulcerosa. folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens IBD en zwangerschap ziekte van Crohn / colitis ulcerosa folder voor mannen en vrouwen met een kinderwens Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave Inleiding 2 Zwanger worden 2 Is

Nadere informatie

Maag-, Darm- en Leverziekten. Patiënteninformatie. Azathioprine / 6-mercaptopurine. Bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa. Slingeland Ziekenhuis

Maag-, Darm- en Leverziekten. Patiënteninformatie. Azathioprine / 6-mercaptopurine. Bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa. Slingeland Ziekenhuis Maag-, Darm- en Leverziekten Azathioprine / 6-mercaptopurine i Patiënteninformatie Bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa Slingeland Ziekenhuis Algemeen Azathioprine (merknaam Imuran ) en 6-mercaptopurine

Nadere informatie

Methotrexaat (ledertrexate of emthexate) bij de ziekte van Crohn bij kinderen

Methotrexaat (ledertrexate of emthexate) bij de ziekte van Crohn bij kinderen Methotrexaat (ledertrexate of emthexate) bij de ziekte van Crohn bij kinderen 2 In overleg met de behandelend arts is besloten dat uw kind het medicijn Methotrexaat gaat gebruiken, afgekort MTX. De reden

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN. Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN. Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat MELISANA N.V., Kareelovenlaan 1, Pagina 1 van 10 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS TROC TABLETTEN Acetylsalicylzuur - Paracetamol - Coffeïne-anhydraat Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

Methotrexaat REUMATOLOGIE. Gebruik van methotrexaat

Methotrexaat REUMATOLOGIE. Gebruik van methotrexaat REUMATOLOGIE Methotrexaat Gebruik van methotrexaat Deze folder is een gezamenlijke uitgave van de poli reumatologie van het Laurentius Ziekenhuis Roermond en het Sint Jans Gasthuis te Weert. Inleiding

Nadere informatie

Zwangerschap en IBD. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten. Beter voor elkaar

Zwangerschap en IBD. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten. Beter voor elkaar Zwangerschap en IBD ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-, darm- en leverziekten Beter voor elkaar 2 Inleiding U wilt zwanger worden en heeft de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Op dat moment

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Sterilisatie van de man (vasectomie) In één dag veilig een sterilisatie ondergaan

Patiënteninformatie. Sterilisatie van de man (vasectomie) In één dag veilig een sterilisatie ondergaan Patiënteninformatie Sterilisatie van de man (vasectomie) In één dag veilig een sterilisatie ondergaan In1dag-behandeling Bij Tergooiziekenhuizen regelen we dat uw onderzoeken en behandeling zoveel mogelijk

Nadere informatie

Instructies voor het gebruik van. Methotrexaat

Instructies voor het gebruik van. Methotrexaat Instructies voor het gebruik van Methotrexaat Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Voor wie is deze therapie geschikt?... 1 3 Voor het starten van methotrexaat... 2 4 Hoe wordt methotrexaat voorgeschreven?...

Nadere informatie

BIJSLUITER. CLOBETASOLPROPIONAAT 0,05% SALICYLZUUR 5% en 10% crème

BIJSLUITER. CLOBETASOLPROPIONAAT 0,05% SALICYLZUUR 5% en 10% crème BIJSLUITER CLOBETASOLPROPIONAAT 0,05% SALICYLZUUR 5% en 10% crème Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter.

Nadere informatie

De meest voorkomende bijverschijnselen zijn: Bijverschijnselen die weinig voorkomen: Bijverschijnselen die zelden voorkomen:

De meest voorkomende bijverschijnselen zijn: Bijverschijnselen die weinig voorkomen: Bijverschijnselen die zelden voorkomen: Methotrexaat Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u verteld dat u in aanmerking komt voor een onderhoudsbehandeling met Methotrexaat in verband met een chronische ontstekingsziekte van de darmen (ziekte

Nadere informatie

Inleiding Vroegtijdige weeën Vroegtijdig gebroken vliezen

Inleiding Vroegtijdige weeën Vroegtijdig gebroken vliezen Vroegtijdige weeën Inleiding Deze brochure geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar een periode van 37 tot 42 weken

Nadere informatie

Risicominimalisatiemateriaal voor patiënten betreffende CellCept (mycofenolaatmofetil) en Myfortic (mycofenolaatnatrium)

Risicominimalisatiemateriaal voor patiënten betreffende CellCept (mycofenolaatmofetil) en Myfortic (mycofenolaatnatrium) Risicominimalisatiemateriaal voor patiënten betreffende CellCept (mycofenolaatmofetil) en Myfortic (mycofenolaatnatrium) Dit risicominimalisatiemateriaal voor mycofenolaat-bevattende producten is beoordeeld

Nadere informatie

BIJSLUITER 1/5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistablet. Acetylsalicylzuur

BIJSLUITER 1/5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistablet. Acetylsalicylzuur BIJSLUITER 1/5 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Aspirine 500 Bruis, 500 mg, bruistablet Acetylsalicylzuur Lees goed de hele bijsluiter, want deze bevat belangrijke informatie Dit geneesmiddel kunt

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Methotrexaat. (ledertrexate)/ MTX

PATIËNTEN INFORMATIE. Methotrexaat. (ledertrexate)/ MTX PATIËNTEN INFORMATIE Methotrexaat (ledertrexate)/ MTX 2 PATIËNTENINFORMATIE Uw reumatoloog heeft u methotrexaat voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te

Nadere informatie

LefLunomide Het effect van Leflunomide Het gebruik samen met andere geneesmiddelen Wijze van innemen

LefLunomide Het effect van Leflunomide Het gebruik samen met andere geneesmiddelen Wijze van innemen Leflunomide Leflunomide (Arava) Uw reumatoloog heeft u Leflunomide voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn goed te kunnen gebruiken, is het belangrijk dat u er

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED

NVOG Voorlichtingsbrochure GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED NVOG Voorlichtingsbrochure GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1 GEBRUIK VAN SSRI-MEDICATIE VOOR EN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN IN HET KRAAMBED 1. Achtergrond 2.

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE NSAID S. Niet Steroïde Anti-inflammatoire Drug

PATIËNTEN INFORMATIE NSAID S. Niet Steroïde Anti-inflammatoire Drug PATIËNTEN INFORMATIE NSAID S Niet Steroïde Anti-inflammatoire Drug 2 PATIËNTENINFORMATIE Uw reumatoloog heeft u NSAID (Niet Steroïde Anti-inflammatoire Drug) oftewel een ontstekingsremmende pijnstiller

Nadere informatie

Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP

Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) ZO HOUDEN WE GRIP OP GRIEP Zwangerschap en vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A, ook wel Mexicaanse griep genoemd, geeft

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen. Longziekten. Longtransplantatie. Patiëntenlogboek

Universitair Medisch Centrum Groningen. Longziekten. Longtransplantatie. Patiëntenlogboek Universitair Medisch Centrum Groningen Longziekten Longtransplantatie Patiëntenlogboek 1 Zelfcontroles na transplantatie In dit patiëntenlogboek kunt u uw controles van longfunctie, temperat en gewicht

Nadere informatie

Diep Veneuze Trombose Informatie over de aandoening en de behandeling

Diep Veneuze Trombose Informatie over de aandoening en de behandeling Er is bij u een diep veneuze trombose vastgesteld. In deze folder vindt u informatie over de oorzaak, verschijnselen, behandeling en medicijngebruik bij deze aandoening. Wat is diep veneuze trombose Een

Nadere informatie

Adalimumab Voor de behandeling van psoriasis

Adalimumab Voor de behandeling van psoriasis In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten te starten met Adalimumab voor de behandeling van psoriasis. In deze brochure leest u wat u moet weten over de behandeling met het medicijn Adalimumab. Deze

Nadere informatie

Zorgeenheid Reumatologie en Klinische Immunologie, locatie AZU. Langwerkende antireumatische middelen: Methotrexaat

Zorgeenheid Reumatologie en Klinische Immunologie, locatie AZU. Langwerkende antireumatische middelen: Methotrexaat Zorgeenheid Reumatologie en Klinische Immunologie, locatie AZU Langwerkende antireumatische middelen: Methotrexaat In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten het geneesmiddel methotrexaat te gaan

Nadere informatie

Pre-eclampsie en HELLP syndroom (zwangerschapsvergiftiging)

Pre-eclampsie en HELLP syndroom (zwangerschapsvergiftiging) Pre-eclampsie en HELLP syndroom (zwangerschapsvergiftiging) Zwangerschapsvergiftiging een serieuze zaak Pre-eclampsie en HELLP syndroom Inleiding 3 Ernstige vormen van zwangerschaps hoge bloeddruk; complicaties

Nadere informatie

Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom. aandoeningen

Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom. aandoeningen Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom bij reumatische aandoeningen M. Walravens, reumatoloog K. Thevissen, reumatoloog i.o. Hoboken, 12 oktober 2013 Opbouw

Nadere informatie

Geneesmiddelen, zwangerschap en borstvoeding

Geneesmiddelen, zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen, zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen en zwangerschap Acht op de tien vrouwen gebruikt tijdens de zwangerschap wel eens een geneesmiddel of zelfzorgmiddel. Bepaalde geneesmiddelen

Nadere informatie

Diabetes en zwanger worden

Diabetes en zwanger worden Diabetes en zwanger worden Inhoudsopgave Inleiding... 1 Meld de (wens tot) zwangerschap aan uw arts... 1 Goede voorbereiding... 1 Foliumzuur... 2 Zelfcontrole... 2 De zwangerschap in vogelvlucht... 2 Medicijngebruik...

Nadere informatie