Infecties als oorzaak van vroeggeboorte

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Infecties als oorzaak van vroeggeboorte"

Transcriptie

1

2 Arteveldehogeschool Katholiek Hoger Onderwijs Gent Opleiding vroedkunde Campus Brusselsepoort Brusselsepoortstraat 93, BE-9000 Gent Infecties als oorzaak van vroeggeboorte Promotor: Mevrouw I. Tency Dr. J. Van Eyck Bachelorproef voorgedragen door: Katrien Van Kerkhove Academiejaar: tot het bekomen van de graad Bachelor in de vroedkunde.

3 Abstract Titel bachelorproef:infecties als oorzaak van vroeggeboorte Promotiejaar: 2008 Naam student: Katrien Van Kerkhove Naam externe promotor: Mevr. I. Tency Naam interne promotor: Dr. J. Van Eyck Trefwoorden: vroeggeboorte, genitale infecties, parodontale infecties, urineweginfecties Vroeggeboorte is de belangrijkste oorzaak van perinatale mortaliteit en morbiditeit waarvoor tot op heden geen efficiënte preventiemethode bestaat. Infecties vormen hierin een belangrijke oorzakelijke factor. In deze bachelorproef wordt verder ingegaan op infecties, meer bepaald genitale-, parodontale- en urineweginfecties als oorzaak van prematuriteit. Allereerst wordt besproken wat vroeggeboorte is met uitleg over de prevalentie, diagnose, voorspellende factoren en oorzaken. Vervolgens wordt de ethiopathogenese van intra-uteriene infectie en vroeggeboorte uiteengezet alsook de infectiebeelden waarbij telkens wordt stilgestaan bij de mogelijke invloed ervan op de zwangerschap, in het bijzonder dreigende vroeggeboorte. De verworven theoretische inzichten worden ten slotte geïllustreerd a.d.h.v. enkele casussen.

4 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...4 Woord vooraf...7 Inleiding...8 DEEL 1: THEORETISCHE ACHTERGROND Vroeggeboorte Prevalentie en evolutie Definitie Classificatie volgens leeftijd Classificatie volgens klinische manifestatie Diagnose Predictieve factoren Primair voorspellende factoren Secundair voorspellende factoren Definitie Nieuwe secundaire voorspellende factoren Foetaal fibronectine (ƒfn) als belangrijkste voorspeller van vroeggeboorte Wat is ƒfn? ƒfn test Combinatie van ƒfn test en cervicale ultrasonografie Oorzaken Materneel Sociaal demografische factoren Medisch en obstetrische factoren Foetaal Placentair Genitale infecties als oorzaak van premature geboorte Pathogenense van intra-uteriene infectie Verschillende wegen ( pathways ) van intra-uteriene infectie Opstijgende infectie en IUI Mechanisme van vroeggeboorte door infectie Meest voorkomende micro-organismen bij een IUI GBS Prevalentie Definitie Klinische manifestatie Pre- en postpartaal bij de moeder Bij de neonaat Invloed van GBS op de zwangerschap Screening en preventie... 29

5 2.3 Bacteriële Vaginose (BV) Prevalentie Definitie Klinische manifestatie Diagnose Invloed van BV op de zwangerschap Preventie Behandeling en screening Trichomonas Vaginalis Prevalentie Definitie Klinische manifestatie Diagnose Invloed van Trichomonas Vaginalis op de zwangerschap Preventie Behandeling en screening Neisseria Gonorrhea Prevalentie Definitie en Klinische manifestatie Diagnose Invloed op de zwangerschap Behandeling en screening Chlamydia Trachomatis Prevalentie Definitie Klinische manifestatie Diagnose Invloed op de zwangerschap Preventie Behandeling en screening Mycoplasma/Ureaplasma Definitie Prevalentie Klinische manifestatie Diagnose Invloed op de zwangerschap Behandeling en screening Parodontole infecties Anatomie van het tandweefsel Definitie Pathogenese van parodontale aandoeningen Het verband tussen parodontale aandoeningen en zwangerschap Pathogenese van parodontitis leidend tot vroeggeboorte... 51

6 4 Urineweginfecties Inleiding Etiopathogenese Fysiologische veranderingen tijdens de zwangerschap Urineweginfecties en de zwangerschap ASB Cystitis-urethritis Pyelonefritis DEEL 2: PRAKTISCHE ACHTERGROND Inleiding Methodiek Bespreking Casus 1: Bacteriële Vaginose Casus 2: urineweginfectie Casus 3: GBS Algemeen besluit Literatuurlijst Bijlagenlijst Bijlage 1: Verklarende woordenlijst Bijlage 2: GBS profylaxisschema volgens VVOG (2004) Bijlage 3: GBS profylaxisschema voor preterme partus volgens de Hoge Gezondheidsraad Bijlage 4: Goedkeuringsattest ethisch comité Bijlage 5: Informatiebrief voor deelnemers aan de studie Bijlage 6: Case Record Form... 89

7 Woord vooraf In dit woord vooraf wil ik mijn dank betuigen aan Mevr. Inge Tency en Dr. Jan Van Eyck voor het op zich nemen van het promotorschap, het begeleiden van deze bachelorproef, voor al hun raadgevingen en bijsturingen. Eveneens wil ik ook het UZ Gent bedanken, met in het bijzonder mevr. Milou Masson voor het verlenen van haar toestemming wat betreft het opvolgen van patiënten met dreigende preterme partus en mevr. Anne Huygeveldt voor haar medewerking bij het realiseren van het praktijkdeel. Verder bedank ik ook mevr. Lieve Huybrechts voor haar bijdrage en toelichting wat betreft parodontale aandoeningen, alsook Jonas Pypen voor zijn hulp bij de lay-out. Tot slot richt ik ook nog een woord van dank aan mijn ouders, zussen en vriend en aan allen die bereid waren deze bachelorproef kritisch na te lezen. Ik wil hen ook bedanken voor de steun en aanmoedigingen van de voorbije maanden. Ondergetekende Katrien Van Kerkhove draagt de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor deze bachelorproef en staat toe dat haar werk in de mediatheek van de hogeschool wordt opgeslagen, geraadpleegd en gefotokopieerd. Gent, mei 2008

8 Inleiding Prematuriteit is de belangrijkste oorzaak van neonatale mortaliteit en morbiditeit en heeft een ernstige socio-economische impact. De oorzaken van vroeggeboorte zijn multifactorieel, maar nog onvoldoende bekend, waardoor er nog steeds geen efficiënte behandeling bestaat. Infecties blijken de belangrijkste oorzakelijke factor van vroeggeboorte te zijn. Deze bachelorproef wil dan ook de kennis en het inzicht in de etiologie van vroeggeboorte en in het bijzonder in relatie met genitale infecties, UWI en parodontale infecties vergroten. In een eerste hoofdstuk worden de prevalentie en evolutie van vroeggeboorte in Vlaanderen besproken en wordt vroeggeboorte gedefinieerd enerzijds volgens de zwangerschapsduur, anderzijds volgens de klinische manifestatie (d.i. PPROM, iatrogene vroeggeboorte en idiopathische vroeggeboorte). Vervolgens wordt weergegeven hoe de diagnose gesteld wordt en worden de voorspellende factoren van vroeggeboorte besproken. Hierbij wordt ook aandacht aan de nieuwste ontwikkelingen zoals het gebruik van ƒfn. Tot slot wordt in dit hoofdstuk een overzicht gegeven van alle mogelijke oorzaken van vroeggeboorte. Deze besprekingen dienen als achtergrondinformatie bij de hele problematiek. In het tweede hoofdstuk worden de genitale infecties verder uitgediept. Hoe verspreiden deze infecties zich naar de uterus en placenta? Hoe leidt deze kolonisatie tot preterme arbeid of PPROM? En welke micro-organismen zijn verantwoordelijk voor een intra-uteriene infectie (I.U.I.)? Vervolgens worden genitale infecties zoals GBS, Bacteriële Vaginose (B.V.), Trichomonas Vaginalis, Chlamydia Trachomatis en Neisseria Gonnorhea besproken alsook de genitale microorganismen (o.a. mycoplasmas en ureaplasmas). Telkens wordt hierbij de invloed van de infecties op de zwangerschap bekeken. In het derde hoofdstuk komen de parodontale infecties aan bod, waarbij eerst de structuur van de tand wordt uitgelegd. Vervolgens wordt verduidelijkt wat parodontale infecties zijn, hoe dit ziektebeeld ontstaat, wat hun invloed op de zwangerschap is en via welk mechanisme zij de zwangerschap gaan beïnvloeden. Ook de fysiologische veranderingen tijdens de zwangerschap die betrekking hebben op deze problematiek worden besproken. In het vierde hoofdstuk worden urineweginfecties besproken. Ook hier wordt de prevalentie en de ethiopathogenese uitgelegd. Niet onbelangrijk zijn de fysiologische veranderingen in de zwangerschap die invloed hebben op de urogenitale tractus. Asymptomatische bacteriurie (ASB), cystitis-urethritis en pyelonefritis worden verder uitgewerkt, in het bijzonder de invloed op de zwangerschap. In het praktijkgedeelte wordt de literatuur geïllustreerd a.d.h.v. enkele casussen. Drie casussen worden vanuit medisch standpunt besproken: GBS infectie, Bacteriële Vaginose (BV) en recidiverende urineweginfecties (UWI) en vroeggeboorte.

9 DEEL 1: THEORETISCHE ACHTERGROND

10 1 Vroeggeboorte 1.1 Prevalentie en evolutie Van alle geboortes zijn 5 à 10% preterm (Haram, Mortensen & Wollen, 2003; Steer, 2005). Ondanks alle inspanningen om prematuriteit zoveel mogelijk in te dijken, blijkt de incidentie toch te stijgen, zeker in de Verenigde Staten. Daar zag men tussen 1994 en 2004 een toename tot 12.5% (Newton, 2005). Ook in Vlaanderen zijn de prematuriteitcijfers de afgelopen 20 jaar toegenomen van 5.3% naar 7.4%. De prematuriteit is gestegen zowel bij een zwangerschapsduur van minder dan 28 weken (0.4%), tussen 28 en 31 weken (0.6%) als tussen 32 en 36 weken (6.4%). De grootste toename situeert zich echter in de laatste categorie, waarbij de gevolgen voor de neonatale morbiditeit eerder beperkt zijn (Studiecentrum voor Perinatale Epidemiologie [SPE], 2007) (zie grafiek 1). De oorzaak van de stijging is grotendeels iatrogeen en te verklaren vanuit een veranderd obstetrisch beleid. Zo zal men, omwille van verbeterde neonatale zorgen, de baring sneller induceren wanneer er zich risicovolle situaties zoals diabetes, preclampsie, voordoen (SPE, 2006). Newton (2005) bevestigt deze verklaring, maar voegt eraan toe dat de stijging mede veroorzaakt wordt door een toename in het aantal meerlingzwangerschappen als gevolg van fertiliteittechnieken. Een andere bepalende factor voor deze stijging is de toename in de obstetrische interventies op < 28 weken. Zo verhogen meervoudige amniocenteses (bijvoorbeeld bij rhesusimmunisatie) de kans op vroeggeboorte. Dit alles neemt echter niet weg dat het verwerven van inzichten in prematuriteit één van de belangrijkste uitdagingen in de verloskunde zijn. De 7% preterme geboorten zijn immers verantwoordelijk voor 75% van de totale perinatale sterfte (SPE, 2007). Evolutie van de zwangerschapsduur in vlaanderen prevalentiecijfer 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0, < jaartal 0 Grafiek 1: evolutie van de zwangerschapsduur in Vlaanderen (SPE, 2007). 10

11 1.2 Definitie De WHO spreekt van vroeggeboorte wanneer de zwangerschap ten einde komt vóór een zwangerschapsduur van 37 weken (Lumley, 2003) Classificatie volgens leeftijd Men kan een preterme geboorte indelen in categorieën naargelang de gestationele leeftijd waarop de partus zich voordoet: extreme vroeggeboorte: tussen 20 en 28 weken ernstige vroeggeboorte: tussen 28 en 32 weken milde vroeggeboorte: tussen 32 en 36 weken opgesplitst in milde (tussen 32 en 33 weken) en gematigde vroeggeboorte (tussen 34 en 36 weken) (Haram et al, 2003; Moutquin, 2003) Classificatie volgens klinische manifestatie Een vroeggeboorte kan zich klinisch op verschillende manieren manifesteren: iatrogene vroeggeboorte: Deze term wordt gebruikt indien de partus kunstmatig uitgelokt wordt. Dit gebeurt meestal op medische indicatie wanneer er sprake is van foeto-maternele complicaties zoals eclampsie, abruptio placenta, chronische ziektes, intra-uteriene groeiretardatie, meerlingzwangerschap, foetale anomalieën en ongunstige foetale conditie,... Een iatrogene preterme geboorte maakt 25% uit van alle vroeggeboortes (Moutquin, 2003). PPROM: Daarnaast onderscheidt men ook PPROM, verantwoordelijk voor 25% van alle preterme geboortes. PPROM staat voor Preterm Premature Rupture of Membranes en betekent dat de chorio-amnionitische vliezen breken vóór een zwangerschapsduur van 37 weken en meer dan 1 uur voor het begin van de arbeid (Goethals, Defoort, Van Mullem, Huysman, 2007). Belangrijkste oorzaak hiervan zijn infecties, maar ook cervicale anomalieën,een sterk uitgezette uterus zoals in geval van grote multipara, polyhydramnion,multipele zwangerschap,, en Afro- Amerikaanse etniciteit (Moutquin, 2003). spontane of idiopathische vroeggeboorte: Deze vorm van vroeggeboorte wordt voorafgegaan door preterme arbeid en vormt het grootste aandeel van de preterme geboortes (50%). Andere factoren die geassocieerd worden met spontane vroeggeboorte zijn: vroeggeboorte in de voorgeschiedenis en second pregnancy loss. Ook de levensstijl speelt hierin een rol: psychosociale stress, zware fysieke arbeid, roken, druggebruik, leeftijd, (Moutquin, 2003). 11

12 1.3 Diagnose De diagnose van dreigende vroeggeboorte kan gesteld worden indien bij een zwangerschapsduur van minimaal 20 weken één van volgende criteria worden vastgesteld: objectiveerbare uteruscontracties met portioveranderingen ( verweking / verkorting / verstrijking / ontsluiting) objectiveerbare uteruscontracties met bloed en/of vruchtwaterverlies vruchtwaterverlies zonder uteruscontracties Uteruscontracties zonder verdere symptomen zijn onvoldoende om de diagnose te stellen (Heineman, 2001). Ondanks deze criteria is het niet eenvoudig om de diagnose van dreigende vroeggeboorte te stellen. Heel wat vrouwen die symptomen van vroegtijdige arbeid vertonen, zullen uiteindelijk toch niet preterm bevallen. 1.4 Predictieve factoren Zoals reeds vermeld kan men het risico op dreigende vroeggeboorte proberen inschatten. Dit kan aan de hand van klinische of anamnestische gegevens, alvorens symptomen manifest worden. Deze voorspellende factoren worden onderverdeeld in primaire en secundaire voorspellende factoren Primair voorspellende factoren Dit zijn gegevens die preconceptioneel reeds gekend zijn en het mogelijk maken om bij het begin van de zwangerschap (of zelfs voordien) risicopatiënten voor vroeggeboorte te selecteren. Daarbij kan gebruik gemaakt worden van een risk scoring test. Deze risicoselectie wordt gemaakt op basis van de socio-economische status, medische en verloskundige voorgeschiedenis en de levensstijl van de patiënt. De scores worden, afhankelijk van welke risk scoring test men gebruikt, berekend op 3 verschillende wijzen: 1) men kent aan elke risicofactor hetzelfde puntenaantal toe, en maakt hiervan een totaalscore 2) elke risicofactor krijgt een andere score, naargelang de mate waarin deze factoren doorwegen 3) na het invullen van de risk scoring test verwerkt men de resultaten statistisch via een regressie-analyse (Honest et al., 2004). Hoewel men dit de afgelopen 20 tot 30 jaar veelvuldig heeft toegepast, is deze methode onvoldoende accuraat gebleken. Ze heeft geen enkele diagnostische waarde en bovendien heeft ze een lage predictieve waarde (Goffinet, 2005; Honest et al., 2004; Cunningham et al, 2005). 12

13 De voornaamste risicofactoren zijn: een eerdere vroeggeboorte of zwangerschapsverlies in 2 e trimester. Uit studies is immers gebleken dat primipara die preterm bevielen 3 maal meer kans hebben op een vroegtijdige partus bij een volgende zwangerschap in vergelijking met primipara die aterm bevielen. Ook het tijdstip van de 2 e premature partus zou zich rond dezelfde zwangerschapsduur situeren met een maximumverschil van 2 weken. Net als de tijdspanne zou ook de klinische presentatie dezelfde zijn. Verder worden ook een lage socio-economische status, stress, depressie, life-events en zware fysieke werkomstandigheden significant geassocieerd met vroeggeboorte (Goffinet, 2005; Honest et al., 2004; Cunningham et al., 2005) Secundair voorspellende factoren Definitie Secundaire predictieve factoren omvatten tekenen, symptomen en klinische bevindingen die met premature geboorte geassocieerd worden en die voorkomen in het verloop van de zwangerschap zoals maternele perceptie van contracties, cervicale veranderingen (verweking, verstrijking, ontsluiting, lokalisatie) en indaling van het voorliggend deel (Krupa, Faltin, Cecatti, Surita & Souza, 2006). Maternele perceptie van contracties Volgens de huidige wetenschap hebben uteriene contracties, als enig symptoom, een verwaarloosbare voorspellende waarde (Krupa et al., 2006). Evaluatie van de cervix via de Bishopscore Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat deze methode een vals positieve waarde heeft tussen 20% en 60% en een vals negatieve waarde tussen 40% en 60%. Oorzaak hiervan is de onvoldoende nauwkeurigheid en het gebrek aan objectieve weergave bij vaginaal onderzoek (Goffinet, 2005; Krupa et al., 2006). Een vaginaal toucher is dus ontoereikend om een preterme geboorte te kunnen voorspellen. Een goed alternatief hiervoor is de transvaginale echografie (TVE) (zie ) Nieuwe secundaire voorspellende factoren Hieronder worden het meten van de cervix via transvaginale echografie (TVE) en biologische markers verstaan. Meten van de cervix via transvaginale echografie (TVE) Lengte en dilatatie van de cervix is een belangrijke voorspellende factor, maar behoudt enkel zijn waarde indien de cervix via transvaginale echografie wordt gemeten (Goffinet, 2005; Leitich, 2005; Krupa et al., 2006; Cunningham et al, 2005). 13

14 TVE is een niet-invasieve, objectieve, gestandaardiseerde en reproduceerbare methode die een volledig beeld van het cervicale kanaal en het os internum verschaft. Hierdoor kunnen cervicale parameters beter onderzocht en nauwkeuriger gemeten worden (in vergelijking met vaginaal onderzoek) (Grimes-Dennis & Berghella, 2007; Hoesli, Tercanli & Holzgreve, 2003; Kagan, To, Tsoi & Nicolaides, 2006; Rozenberg, Gillet & Ville, 2002). Bovendien kan men via TVE wijzigingen t.h.v. de portio supravaginalis waarnemen alvorens symptomen manifest worden. Hierdoor kunnen asymptomatische vrouwen met een verhoogd risico op vroeggeboorte vroegtijdig opgespoord worden. Parameters die via TVE kunnen opgespoord worden, zijn: dilatatie van het os internum (zie figuur 1). Een dilatatie van het os internum van > 5 mm bij een zwangerschapsduur van 30 weken zou geassocieerd zijn met een verhoogd risico op vroeggeboorte (Hoesli et al 2003; Rozenberg et al., 2002). prolaps van chorio-amniotische vliezen in de cervix (zie figuur 2), waardoor de functionele lengte 1 van de cervix korter wordt (Rozenberg et al., 2002). funneling 2 (zie figuur 3). Zeer opmerkelijk is dat funneling als enige waarneming niet geassocieerd wordt met preterme geboorte. Maar indien funneling voorkomt in combinatie met een korte cervix is de associatie met preterme geboorte groter dan wanneer een korte cervix als enig kenmerk voorkomt (Grimes-Dennis & Berghella, 2007; Rozenberg et al., 2002). verkorting van de cervix (zie figuur 4) in afwezigheid van uteriene contracties Deze parameter wordt beschouwd als de meest significante in de voorspelling van preterme geboorte. (Rozenberg et al., 2002). Figuur 1 Figuur 2 Figuur 3 Figuur 4 Figuur 1,2,3,4: illustraties TVE volgens Rozenberg et al. (2002) 1 Zie woordenlijst bijlage 1 2 Zie woordenlijst bijlage 1 14

15 In hoogrisicopopulaties voor vroeggeboorte (namelijk meerlingzwangerschappen, zwangeren met een vroeggeboorte, late miskraam, conisatie, maternele DES 3 behandeling en uteriene malformatie) stelt men de 10e centiel van de cervixlengte bij een zwangerschapsduur van weken als grenswaarde voorop. Elke waarde onder de 10 e centiel heeft een significant verhoogd risico op vroeggeboorte (Grimes-Dennis & Berghella, 2007; Hoesli et al, 2003; Leitich, 2005; Rozenberg et al., 2002). Elke waarde onder de 25 e centiel zou 80% tot 100% van de hoogrisicopopulatie voor preterme geboorte identificeren (Krupa et al., 2006) (zie tabel 1). Tabel 1: Cervicale lengte met overeenkomstige centielen volgens Iams, et al. (1996) Het risico op preterme geboorte is dus omgekeerd evenredig met de cervixlengte en recht evenredig met de zwangerschapsduur: hoe korter de cervix en hoe eerder dit verschijnsel zich in de zwangerschap voordoet, hoe groter het risico (Grimes-Dennis & Berghella, 2007; Iams et al., 1996; Leitich 2005; Rozenberg et al., 2002). De sensitiviteit 4 van TVE ligt tussen 60% en 80%, en heeft een positieve predictieve waarde van 70% bij screening in hoogrisicopopulaties (Grimes-Dennis & Berghella, 2007). Ook de specificiteit van deze techniek is een stuk hoger (Hoesli et al, 2003). Rozenberg et al. (2002) vult daarbij aan dat deze techniek, naast een goede positieve predictieve waarde, eveneens een excellente negatieve predictieve waarde heeft, zowel in hoog- als laagrisicopopulaties (zie tabel 2). Tabel 2: Predictieve waarde van TVE t.o.v. vaginaal onderzoek bij het voorspellen van preterme geboorte (Rozenberg et al., 2002) PPV, positieve predictieve waarde; NPV, negatieve predictieve waarde; TVS,transvaginale echografie 3 diëthylstillbestrol 4 Sensitiviteit, specificiteit, positieve predictieve waarde, negatieve predictieve waarde: zie woordenlijst bijlage 1 15

16 TVE is dus één van de meest adequate technieken bij het voorspellen van vroeggeboorte in een hoogrisicopopulaties. In de algemene (laagrisico) populatie is de sensitiviteit van deze test veel lager, waardoor de voorspellende waarde een stuk lager ligt. Biologische markers Onder biologische markers verstaan we substanties die voorkomen in lichaamsvochten zoals: speeksel, amnion, cervicovaginale secreties,... en waarvan men vermoedt dat zij preterme geboorte kunnen voorspellen. Dit onderzoeksitem is sterk onderhevig aan verdere ontwikkelingen maar er zijn de afgelopen jaren al heel wat potentiële markers gevonden zoals : - foetaal fibronectine (ƒfn) ( zie ) - alfa- foetoproteïne (α-fp) - placentair isoferritine - corticotropine releasing hormon - prolactine - humaan choriongonadotrofine - oestrogenen waaronder oestriol - progestagenen - alkaline fosfatase - ferritine - cytokines, interleukines, chemokines - granulocyt colony stimulating factor - Bacteriële Vaginose (Goldenberg,Groepfert, Ramsey, 2005) Foetaal fibronectine (ƒfn) als belangrijkste voorspeller van vroeggeboorte Wat is ƒfn? Foetaal fibronectine is een glycoproteïne met een hoog moleculair volume en wordt gevonden in plasma en extracellulaire matrix. Van deze molecule bestaan er 20 verschillende isoformen waaronder plasma- en cellulair fibronectine (Daskalakis, Papantoniou, Koutsodimas, Papapanagiotou & Antsaklis, 2000). Plasmafibronectine wordt aangemaakt door de lever en speelt een belangrijke rol in de wondheling, bloedcoagulatie, fagocytose activiteit en regulatie van de colloïd osmotische druk in bloedplasma, terwijl cellulair fibronectine, waaronder ƒfn, een rol speelt in de aanhechting en migratie van cellen waarbij endotheliale cellen beschadigd werden zoals vb. in geval van preclampsie of intra-uteriene groeirestrictie (IUGR) (Daskalakis et al, 2000). 16

17 Foetaal fibronectine is aanwezig in de extracellulaire matrix van de decidua basalis, naast de intervilleuze ruimtes. Deze glycoproteïne zorgt voor de implantatie van de blastocyste in het endometrium en voorziet een stevige hechting. Voorts blijft deze substantie tot 16 à 22 zwangerschapsweken aanwezig in cervicovaginale secreten (zie grafiek 2). Daarna verdwijnt ze door de fusie van het chorion en de decidua capsularis met de decidua parietalis. Door de sterke verkleving van de vliezen (op 22 weken) kan ƒfn niet meer afgescheiden worden in de vaginale mucus. Eens de zwangerschap à term is, glycolyseert deze substantie waardoor het zijn adhesieve eigenschap verliest en de vliezen breken. Dit luidt het begin van de baring in (Daskalakis et al., 2000; Goffinet, 2005). In sommige gevallen komt ƒfn in cervicovaginale secreties voor na 22 weken. Er zijn twee mechanismen die deze abnormale aanwezigheid kunnen verklaren: ofwel komt, door de verminderde bindingscapaciteit vanƒfn, het chorionvlies los van de decidua, waardoor proteïnes in de vagina terecht komen. ofwel wordt ƒfn gesecreteerd in het cervicale kanaal als reactie op chronische inflammatie (in geval van chronische chorio-amnionitis). Dit zet het cascadeproces in werking en leidt tot PPROM of preterme contracties (Daskalakis et al., 2000; Goffinet, 2005). Grafiek 2: normale aanwezigheid van ƒfn volgens Ascarelli MH & Morrison JC (1997). 17

18 ƒfn test Er werden diverse testen ontwikkeld om het ƒfn-gehalte in cervicovaginale secreten te meten en dit te correleren met het risico op vroeggeboorte. Volgens Daskalakis et al. (2000) is de aanwezigheid van cervicovaginaal ƒfn bij symptomatische vrouwen een sterke voorspeller voor vroeggeboorte. Het blijkt eveneens een adequate screeningsmethode te zijn om ook een asymptomatische hoogrisicopopulatie te identificeren. In een laagrisicopopulatie is de test evenwel minder effectief. Hoewel de associatie tussen een positieve fibronectinetest en spontane vroeggeboorte significant blijft, zal de predictieve waarde naarmate de test later in de zwangerschap wordt afgenomen, toch dalen (Daskalakis et al., 2000). Zo heeft een positieve test op weken een sterkere voorspellende waarde dan een positieve test op weken. Bovendien zou de kans op vroeggeboorte stijgen, naargelang de ƒfn-waarde hoger is. Ook zou testen op cervixsecreet bij een zwangerschapsduur van weken een betere voorspellende waarde hebben dan testen uitgevoerd op vaginale secreties. ƒfn test is vooral een indicator voor extreme vroeggeboorte (< 28 weken) en verder blijkt er ook een verband te zijn tussen verhoogde ƒfn-waarden en perinatale infectie zoals intra-uteriene infectie en Bacteriële Vaginose (Daskalakis et al., 2000; Goldenberg et al., 2003). ƒfn is vooral een korte termijn voorspeller en vaak volgt de partus binnen de 7 dagen (Leitich, 2005). De ƒfn test heeft echter een aantal klinische limitaties. De test mag niet uitgevoerd worden wanneer er vaginaal bloedverlies is, omdat materneel bloed ook grote hoeveelheden ƒfn bevat. In geval van overvloedige vaginale afscheiding, moet deze eerst verwijderd worden alvorens de test af te nemen, omdat dit de absorptie van ƒfn op de swab vermindert. Ook coïtus 24 u voor afname van de test kan het resultaat ongeldig maken (Daskalakis et al., 2000). Deze test heeft intussen zijn nut bewezen in het identificeren van hoogrisicopatiënten, maar toch moet men deze test slechts enkel bij risicopatiënten gebruiken omdat ze zeer duur zijn. Bovendien bestaat er, ondanks de mogelijkheid tot vroegtijdige identificatie van risicopatiënten, geen adequate preventie (Daskalakis et al., 2000). 18

19 Combinatie van ƒfn test en cervicale ultrasonografie Nadat bleek dat zowel TVE als ƒfn individueel sterke voorspellers van vroeggeboorte waren, onderzocht men de predictieve waarde van beide voorspellers samen. Een positieve ƒfntest met een korte cervix verhoogt in zeer sterk mate het risico (tot wel 60%) op vroeggeboorte (Leitich, 2005) (zie tabel 3). Tabel 3: Cervixlengte, ƒfntest en het risico op vroeggeboorte bij nullipara volgens Leitich (2005). FFN= foetaal fibronectine, CL= cervicale lengte 1.5 Oorzaken Prematuriteit kent zeer veel oorzaken en vaak is de oorzaak ook multifactorieel. Men kan de oorzaak indelen naargelang de oorsprong waar het zich voordoet. Zo kan men ze opsplitsen in maternele, foetale en placentaire oorzaken Materneel Sociaal demografische factoren 1. leeftijd: - adolescenten < 20 jaar - gevorderde maternele leeftijd >35 jaar 2. etnische achtergrond: - Afro-Caraïbisch - Afro-Amerikaans 3. levensstijl: - slechte voeding - drugs, vnl. cocaïne - fysieke zware arbeid - stress - lage BMI ( < 20) - > 2 u/dag recht staan - roken 4. lage socio-economische status 5. huiselijk geweld 6. depressie 7. familiale voorgeschiedenis (genetische factor) 19

20 Medisch en obstetrische factoren 1. belaste voorgeschiedenis: - eerdere spontane vroeggeboorte - herhaalde miskraam in 2e trim. - cervixinsufficiëntie - conisatie - DES-dochter - eerdere zwangerschap & I.U.G.R. 2. congenitale uterusafwijkingen 3. acute ziekte met hevige koorts 4. IVF 5. maternele complicaties: ernstige hypertensie/preclampsie 6. diabetes 7. anemie 8. uteriene contracties 9. cervicale modificaties 10. chronische infectie (tbc, hepatitis) 11. systemische infectie 12. cervicovaginale infecties 13. parodontale infecties 14. urinaire infecties Foetaal 1. multipele zwangerschap 2. polyhydramnion 3. oligamnion 4. foetale afwijkingen 5. MIU Placentair 1. placentaire afwijkingen 2. placenta praevia 3. PPROM 4. chorio-amnionitis 5. bloedverlies 6. solutio placenta (Heineman, 2001; Moutquin, 2003; Goffinet, 2005; Haram et al., 2003; Steer, 2005). 20

21 Gezien het multifactoriële karakter van vroeggeboorte zal in het kader van deze bachelorproef de aandacht enkel gaan naar infecties, meer bepaald genitale infecties (o.a. GBS, Bacteriële Vaginose, Trichomonas Vaginalis, Chlamydia Trachomatis, Neisseria Gonorrhea), urinaire en parodontale infecties. Voorts worden ook Mycoplasma en Ureaplasma besproken als mogelijke oorzaak van partus prematurus. 21

22 2 Genitale infecties als oorzaak van premature geboorte 2.1 Pathogenense van intra-uteriene infectie Verschillende wegen ( pathways ) van intra-uteriene infectie Micro-organismen die een maternele infectie veroorzaken, richten niet enkel lokaal schade aan, ze zijn ook in staat de amnionholte en de foetus te bereiken, deze weefsels te koloniseren en zo een intra-uteriene infectie te veroorzaken. Dit kan op 4 manieren gebeuren: 1) bacteriën stijgen op vanuit de vagina en cervix 2) ze verspreiden zich hematogeen doorheen de placenta (=transplacentaire infectie) 3) ze kunnen zich ook retrograad verspreiden via de peritoneale holte doorheen de eileiders 4) zij kunnen iatrogeen in de amnionholte terecht komen door invasieve technieken zoals amniocentese, vlokkentest, (zie figuur 5) (Goldenberg, Hauth & Andrews, 2000; Gonçalves, Chaiworapongsa & Romero, 2002; Pararas, Skevaki & Kafetzis, 2006; Romero et al., 2007). Figuur 5: Verschillende wegen van intra-uteriene infectie volgens Goldenberg, Culhan, Iams & Romero (2008). 22

IN ZWANG PROTOCOL: Preventie recidief spontane vroeggeboorte

IN ZWANG PROTOCOL: Preventie recidief spontane vroeggeboorte IN ZWANG PROTOCOL: Preventie recidief spontane vroeggeboorte DEFINITIE: Vroeggeboorte: bevalling bij amenorroeduur < 37 weken Bij een zwangerschapsduur van meer dan 35 weken wordt het risico van belangrijke

Nadere informatie

VSV Preventie groep B streptokokken ziekte neonaat september 2011

VSV Preventie groep B streptokokken ziekte neonaat september 2011 VSV Preventie groep B streptokokken ziekte neonaat september 2011 1.0 EPIDEMIOLOGIE In Nederland is circa 20% van alle zwangeren draagster van GBS. Naar schatting zal gemiddeld 50% van alle kinderen, van

Nadere informatie

hoofdstuk 10 07-05-2002 10:00 Pagina 149 Samenvatting en Nabeschouwing

hoofdstuk 10 07-05-2002 10:00 Pagina 149 Samenvatting en Nabeschouwing hoofdstuk 10 07-05-2002 10:00 Pagina 149 Samenvatting en Nabeschouwing hoofdstuk 10 07-05-2002 10:00 Pagina 150 Vroeggeboorte wordt door de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) gedefinieerd als een bevalling

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Groep B streptokokken en zwangerschap Informatie voor patiënten F0538-3415 oktober 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP 1. Inleiding 2. Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 3. Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren? 4.

Nadere informatie

Vaginitis. Steven Vervaeke

Vaginitis. Steven Vervaeke Vaginitis Steven Vervaeke Genitale stalen Vrouwen: Cervicitis Vulvovaginitis Urethritis Bacteriële vaginose Salpingitis (PID) Endometritis Ulcera Normale vaginale flora Lactobacillen Corynebacterium spp.

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP 1. Inleiding 2. Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 3. Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren? 4.

Nadere informatie

Voorwoord 13. Hoofdstuk 1 Fysiologisch en anatomisch rappel 15

Voorwoord 13. Hoofdstuk 1 Fysiologisch en anatomisch rappel 15 Inhoudstafel Voorwoord 13 Hoofdstuk 1 Fysiologisch en anatomisch rappel 15 1.1 Menstruele cyclus 15 1.1.1 Ovulatie 15 1.1.2 Menstruele cyclus ter hoogte van het endometrium 17 1.2 Gametogenese 18 1.3 De

Nadere informatie

Transmuraal protocol GBS en zwangerschap

Transmuraal protocol GBS en zwangerschap Transmuraal protocol GBS en zwangerschap 1. Inleiding De groep-b-streptococ (GBS), ook wel Streptococcus agalactiae genoemd, behoort met onder andere de groep-a-streptococcen tot de pyogene streptococcen.

Nadere informatie

Groep-B-streptokokken en zwangerschap. Poli Gynaecologie

Groep-B-streptokokken en zwangerschap. Poli Gynaecologie 00 Groep-B-streptokokken en zwangerschap Poli Gynaecologie De inhoud van deze voorlichtingsfolder is samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze folder is zeer

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Patiënteninformatie Groep B streptokokken en zwangerschap Informatie over een infectie met groep B streptokokken bij zwangerschap Inhoudsopgave Pagina Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 4 Hoe vaak

Nadere informatie

? Petra geeft aan dat ze probeert zwanger te worden en sinds kort in een traject zit van IVF (in vitro fertilisatie).

? Petra geeft aan dat ze probeert zwanger te worden en sinds kort in een traject zit van IVF (in vitro fertilisatie). MONDGEZONDHEID EN ZWANGERSCHAP CASUS 1 Karin de G., een 27-jarige patiënte is al van jongs af aan in de praktijk onder controle. Tot nu toe was er altijd sprake van een zeer goede mondhygiëne en zijn er

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) 1 Vroeggeboorte na antenatale inflammatie bronchiale hyperreactiviteit als onderliggende oorzaak van Vroeggeboorte Over vroeggeboorte, ook wel prematuriteit genoemd,

Nadere informatie

Rol van antibiotica bij preventie en behandeling van dreigende vroeggeboorte/p-prom

Rol van antibiotica bij preventie en behandeling van dreigende vroeggeboorte/p-prom FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2009-2010 Rol van antibiotica bij preventie en behandeling van dreigende vroeggeboorte/p-prom Hannelore Van der Veken Promotor: Prof. Dr.

Nadere informatie

Vrouwen die zwanger zijn van een meerling hebben een verhoogde kans op vroeggeboorte

Vrouwen die zwanger zijn van een meerling hebben een verhoogde kans op vroeggeboorte Samenvatting Vrouwen die zwanger zijn van een meerling hebben een verhoogde kans op vroeggeboorte in vergelijking met vrouwen die zwanger zijn van een eenling. Ongeveer 5-9% van de eenlingen wordt te vroeg

Nadere informatie

Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap

Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap 1 Groep-B-streptokokken (GBS) en zwangerschap De groep B streptokok is een bacterie die bij veel zwangere vrouwen in de vagina aanwezig is. Dat kan meestal geen

Nadere informatie

chapter TWELVE Nederlandse samenvatting

chapter TWELVE Nederlandse samenvatting chapter TWELVE Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING TWELVE Bacteriurie, de aanwezigheid van bacteriën in de urine, is een veel voorkomende bevinding bij vrouwen. Bacteriurie wordt onderverdeeld

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Groep B streptokokken en zwangerschap In deze folder leest u meer over de bacterie groep B streptokok. Zwangere vrouwen hebben deze bacterie soms in de vagina (schede). Dat kan meestal geen kwaad, maar

Nadere informatie

Obstetrie. Groep B streptokokken en zwangerschap

Obstetrie. Groep B streptokokken en zwangerschap Obstetrie Groep B streptokokken en zwangerschap Inhoudsopgave 1. Inleiding...4 2. Wat zijn groep B streptokokken (GBS)?...4 3. Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren?...4 4. Hoeveel kans heeft een pasgeboren

Nadere informatie

Preventie van. Wat u moet weten over. baarmoederhalskanker. Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker,

Preventie van. Wat u moet weten over. baarmoederhalskanker. Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker, Preventie van baarmoederhalskanker Wat u moet weten over baarmoederhalskanker Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker, een ziekte die kan voorkomen worden. Spreek er over met uw arts,

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Dit proefschrift gaat over (symptomatische) vulvovaginale candidiasis en over de asymptomatische aanwezigheid van Candida in de vagina. Vulvovaginale candidiasis (VVC) wordt veroorzaakt door

Nadere informatie

Kraamafdeling. Vroegtijdige weeën. gebroken vliezen en vroeggeboorte

Kraamafdeling. Vroegtijdige weeën. gebroken vliezen en vroeggeboorte Kraamafdeling Vroegtijdige weeën gebroken vliezen en vroeggeboorte In deze folder leest u over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands. Samenvatting, conclusies en toekomstperspectieven.

Samenvatting in het Nederlands. Samenvatting, conclusies en toekomstperspectieven. Samenvatting in het Nederlands Populatie farmacokinetiek van antibiotica ter preventie van groep B streptokokken-ziekte: Samenvatting, conclusies en toekomstperspectieven. Afkortingen AUC CDC GBS MCS MRC

Nadere informatie

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities in Early Childhood Health The Generation R Study Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Sociaal-economische gezondheidsverschillen vormen een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Groep B-streptokokken en zwangerschap

Groep B-streptokokken en zwangerschap Groep B-streptokokken en zwangerschap GROEP B-STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP De groep B-streptokok is een bacterie die bij veel zwangere vrouwen in de vagina aanwezig is. Meestal kan deze bacterie geen

Nadere informatie

Zorgprotocol GBS bij de pasgeborene

Zorgprotocol GBS bij de pasgeborene Zorgprotocol GBS bij de pasgeborene 1. Inleiding 1 Zwangere vrouwen hebben deze bacterie soms in de vagina (schede). Dat kan meestal geen kwaad, maar een klein aantal baby s wordt ernstig ziek door een

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Groep-B-streptokokken en zwangerschap

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Groep-B-streptokokken en zwangerschap Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Groep-B-streptokokken en zwangerschap GROEP-B-STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP INLEIDING De groep-b-streptokok is een bacterie die bij veel zwangere vrouwen in de vagina (schede)

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Vroegtijdige weeën 1 Vroegtijdig gebroken vliezen 1 Oorzaken voor een vroegtijdige bevalling 2 Behandeling

Nadere informatie

Plasma volume expansie in ernstige hypertensieve aandoeningen van de zwangerschap

Plasma volume expansie in ernstige hypertensieve aandoeningen van de zwangerschap Samenvatting Plasma volume expansie in ernstige hypertensieve aandoeningen van de zwangerschap Samenvatting Dit proefschrift beschrijft het effect van plasma volume expansie in de behandeling van ernstige

Nadere informatie

Definitie Bacteriële Vaginose

Definitie Bacteriële Vaginose Definitie Bacteriële Vaginose De verschuiving in de vaginale flora waarbij de normaal dominant aanwezige Lactobacillen zijn vervangen door anaerobe bacteriën. Belang onderzoek Incidentie Fluor: 40-50/1000

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 1 0

Inhoud. Voorwoord 1 0 Inhoud Voorwoord 1 0 1 Algemeen 1 1 1.1 Speciële anamnese 1 1 1.1.1 Speciële anamnese gynaecologie 1 1 1.1.2 Speciële anamnese obstetrie 1 3 1.1.3 Speciële anamnese voortplantingsgeneeskunde 1 4 1.1.4

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Inleiding Deze brochure geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Deze brochure geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën, een dreigende vroeggeboorte en vroegtijdig gebroken vliezen.

Nadere informatie

hoofdstuk één hoofdstuk twee

hoofdstuk één hoofdstuk twee Dit proefschrift beschrijft onderzoek naar hemolytische foetale bloedarmoede en foetale hydrops. Hemolytische foetale bloedarmoede ontstaat door afbraak van rode bloedcellen. Foetale hydrops betreft het

Nadere informatie

Zwangerschap en bevallen na eerdere keizersnede

Zwangerschap en bevallen na eerdere keizersnede Zwangerschap en bevallen na eerdere keizersnede 1031 Inleiding Deze folder is ontwikkeld voor vrouwen die zwanger zijn nadat ze, in een eerdere zwangerschap met een keizersnede zijn bevallen. Het litteken

Nadere informatie

HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP. Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014

HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP. Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014 HEPATITIS B EN ZWANGERSCHAP Ann-Sophie Page & Gerbrich van den Bosch 04-11-2014 INTRODUCTIE HBV = dsdna virus, hoge viremie, zeer infectieus (50-100x infectieuzer dan HIV) Transmissie door contact met

Nadere informatie

Groep-B-streptokokken en zwangerschap

Groep-B-streptokokken en zwangerschap Groep-B-streptokokken en zwangerschap Inleiding De groep-b-streptokok is een bacterie die bij veel vrouwen in de vagina (schede) aanwezig is. Meestal kan deze bacterie geen kwaad voor een zwangere en

Nadere informatie

VROEGTIJDIGE WEEËN EN DREIGENDE VROEGGEBOORTE

VROEGTIJDIGE WEEËN EN DREIGENDE VROEGGEBOORTE VROEGTIJDIGE WEEËN EN DREIGENDE VROEGGEBOORTE 335 Inleiding Deze folder geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar

Nadere informatie

Groep-Bstreptokokken. zwangerschap. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Groep-Bstreptokokken. zwangerschap. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Groep-Bstreptokokken en zwangerschap Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Inleiding De groep-b-streptokok is een bacterie die bij veel zwangere vrouwen in de vagina (schede) aanwezig is. Meestal kan deze

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Groep-B-streptokokken en zwangerschap

Patiënteninformatie. Groep-B-streptokokken en zwangerschap Groep-B-streptokokken en zwangerschap Patiënteninformatie Groep-B-streptokokken en zwangerschap Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Wat zijn Groep-Bstreptokokken? 3 Hoe vaak komen Groep- B-streptokokken voor bij

Nadere informatie

11/01/2013. Een minuutje geduld. Geboorte.. De mens. Afklemmen van de navelstreng anno 2012 Controversieel? . andere zoogdieren

11/01/2013. Een minuutje geduld. Geboorte.. De mens. Afklemmen van de navelstreng anno 2012 Controversieel? . andere zoogdieren Geboorte.. De mens Een minuutje geduld Vroeg- of Laattijdig afnavelen Dr. David Van Laere Neonatoloog UZ Antwerpen. andere zoogdieren Afklemmen van de navelstreng anno 2012 Controversieel? Zoek de verschillen?

Nadere informatie

Obesitas en zwangerschap, bevalling en kraambed

Obesitas en zwangerschap, bevalling en kraambed Obesitas en zwangerschap, bevalling en kraambed Algemene informatie Obesitas is een van de snelst groeiende gezondheidsproblemen in de Westerse wereld. Naarmate de mate van obesitas onder vrouwen toeneemt,

Nadere informatie

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik.

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik. Samenvatting In Nederland gebruikt ongeveer 80% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd alcoholhoudende drank. Veel vrouwen staken het alcoholgebruik zodra ze zwanger zijn of eerder al, als ze zwanger

Nadere informatie

Kinkhoest. Kinkhoest of pertussis is een acute bacteriële infectie van de luchtwegen.

Kinkhoest. Kinkhoest of pertussis is een acute bacteriële infectie van de luchtwegen. Kinkhoest Ziektebeeld Kinkhoest of pertussis is een acute bacteriële infectie van de luchtwegen. Het ziektebeeld kan variëren van een milde hoest tot ernstige ziekte. Klassiek wordt kinkhoest gekenmerkt

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie

ENQUÊTE COLLEGE MOEDER/PASGEBORENE Materniteit & neonatologie Deel voor gynaecologen

ENQUÊTE COLLEGE MOEDER/PASGEBORENE Materniteit & neonatologie Deel voor gynaecologen ENQUÊTE COLLEGE MOEDER/PASGEBORENE Materniteit & neonatologie Deel voor gynaecologen LUIK 1. Algemene vragen (kwantitatief luik) Hoeveel bevallingen hadden plaats in uw dienst in de loop van 2004? Aantal

Nadere informatie

6 10 weken 10-13 weken 14-18 weken 18-20 weken 24 26 weken 27 32 weken 32 36 weken 37-40 weken 41 42 weken

6 10 weken 10-13 weken 14-18 weken 18-20 weken 24 26 weken 27 32 weken 32 36 weken 37-40 weken 41 42 weken Time task matrix zorgproces bij risico op dragerschap GBS 10 maart 2015 Alles in rood is specifiek voor zwangeren risicofactoren op GBS ziekte bij pasgeborene, alles in zwart is gebruikelijke zorg voor

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting Hoofdstuk 1 bevat een korte inleiding over eeneiige tweelingzwangerschappen en de daarbij voorkomende problemen. Ongeveer 1-2% van alle zwangerschappen zijn tweelingzwangerschappen.

Nadere informatie

Groep-B-streptokokken en zwangerschap

Groep-B-streptokokken en zwangerschap Groep-B-streptokokken en zwangerschap Gynaecologie Beter voor elkaar 1 Groep-B-streptokokken en zwangerschap Inleiding Door middel van deze folder wil het Ikazia Ziekenhuis u enige informatie geven over

Nadere informatie

02.03.2013. Huisartsensymposium anno 2013. HAS AZ Monica 1

02.03.2013. Huisartsensymposium anno 2013. HAS AZ Monica 1 Huisartsensymposium anno 2013 1 Vaccinaties en zwangerschap 2 Aanpak van frequent voorkomende pre- en postnatale problemen 3 Coördinator dr. Ilse Vleminckx Vaccinaties en zwangerschap Dr. Els Van de Poel,

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Groep B streptokokken en zwangerschap De 'groep B streptokok' is een bacterie. Zwangere vrouwen hebben deze bacterie soms in de vagina. Dat kan meestal geen kwaad, maar een klein aantal baby s wordt ernstig

Nadere informatie

Infecties in de zwangerschap. Inge Gyssens Internist infectioloog Jessa ziekenhuis

Infecties in de zwangerschap. Inge Gyssens Internist infectioloog Jessa ziekenhuis Infecties in de zwangerschap Inge Gyssens Internist infectioloog Jessa ziekenhuis Alfabetische lijst infecties Blaasontsteking nierbekkeninfectie Cytomegalovirusinfectie (CMV) Griep (Influenza) Groep A

Nadere informatie

Opvolging van de zwangerschap

Opvolging van de zwangerschap Dienst Gynaecologie Verloskunde Informatie voor de patiënte Opvolging van de zwangerschap De eerste raadpleging bij de gynaecoloog gebeurt meestal rond 6 à 9 weken zwangerschap. Elke maand dient uw bloeddruk,

Nadere informatie

Inleiden van de bevalling

Inleiden van de bevalling Gynaecologie Inleiden van de bevalling Inleiding U heeft van uw gynaecoloog te horen gekregen dat u wordt ingeleid. Het inleiden van de baring betekent dat we de bevalling kunstmatig op gang brengen. In

Nadere informatie

Tentamen B: correctievoorschrift 5 november 2004

Tentamen B: correctievoorschrift 5 november 2004 Thema 2.1: Infectie- en Immuunziekten Tentamen B: correctievoorschrift 5 november 2004 Tentamencoördinator mw. Dr. I. Bakker Tentameninformatie Het tentamen bestaat uit 68 vragen, waarvan 53 gesloten en

Nadere informatie

Hoge Gezondheidsraad PREVENTIE VAN PERINATALE GROEP B STREPTOKOKKENINFECTIES

Hoge Gezondheidsraad PREVENTIE VAN PERINATALE GROEP B STREPTOKOKKENINFECTIES Hoge Gezondheidsraad PREVENTIE VAN PERINATALE GROEP B STREPTOKOKKENINFECTIES Hoge Gezondheidsraad PREVENTIE VAN PERINATALE GROEP B STREPTOKOKKENINFECTIES Aanbevelingen van de Hoge Gezonheidsraad, 2003

Nadere informatie

Academiejaar 2011-2012 PROGESTERON TER PROFYLAXE VAN PRETERME GEBOORTE: WHAT S THE EVIDENCE? Hanne DEBUNNE

Academiejaar 2011-2012 PROGESTERON TER PROFYLAXE VAN PRETERME GEBOORTE: WHAT S THE EVIDENCE? Hanne DEBUNNE Academiejaar 2011-2012 PROGESTERON TER PROFYLAXE VAN PRETERME GEBOORTE: WHAT S THE EVIDENCE? Hanne DEBUNNE Promoter: Dr. Hans Verstraelen Scriptie voorgedragen in de 2 de Master in het kader van de opleiding

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Bij foetale en neonatale long hypoplasia is het aantal long cellen, luchtwegen en alveoli verminderd hetgeen resulteert in een verminderd long volume en gewicht. Long hypoplasie

Nadere informatie

Samenvatting in. het Nederlands

Samenvatting in. het Nederlands 11 Samenvatting in het Nederlands Chapter Samenvatting 1 in het Nederlands Naast therapeutische effectiviteit zijn kostenbeheersing en het verminderen van onnodig antibioticumgebruik belangrijke aspecten

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Kwetsbaar zwanger. Kind en Gezin. Kristien Roelens Martine Meulebroek UZ Gent. 25 oktober 2012

Kwetsbaar zwanger. Kind en Gezin. Kristien Roelens Martine Meulebroek UZ Gent. 25 oktober 2012 Kwetsbaar zwanger Kind en Gezin Kristien Roelens Martine Meulebroek UZ Gent 25 oktober 2012 1 1 Indeling Tieners en zwangerschap Lage SES en zwangerschap Migranten en zwangerschap Geweld en zwangerschap

Nadere informatie

Dreigende vroeggeboorte

Dreigende vroeggeboorte Dreigende vroeggeboorte U bent zwanger en heeft te maken met een dreigende vroeggeboorte. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken. Een periode van 37 tot 42 weken wordt gezien als een normale duur van

Nadere informatie

Obesitas en zwangerschap

Obesitas en zwangerschap Obesitas en zwangerschap Risico s en beleid Maaike Kloosterman-de Groot, verloskundige UMCG Casus G2P1 Algemene anamnese: BMI 42 (lengte 1.56 m en gewicht 102 kg) Reuma, zonder medicatie Primaire subfertiliteit

Nadere informatie

Bevallen na een eerdere keizersnede

Bevallen na een eerdere keizersnede GYNAECOLOGIE Bevallen na een eerdere keizersnede Deze folder is bedoeld voor zwangere vrouwen die eerder via een keizersnede bevallen zijn. Voor uw huidige zwangerschap zal samen met uw gynaecoloog een

Nadere informatie

Risicoberekening voor TRISOMIE 21 in het eerste trimester

Risicoberekening voor TRISOMIE 21 in het eerste trimester Risico op trisomie 21 Centrum Menselijke Erfelijkheid Risicoberekening voor TRISOMIE 21 in het eerste trimester Hoewel de meeste baby s gezond zijn, heeft elke baby een kleine kans op een lichamelijke

Nadere informatie

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus 4 Check this out! Baarmoederhalskanker is een veel voorkomend

Nadere informatie

Opzet. Methode. Inleiding. Resultaten. Conclusie. Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli

Opzet. Methode. Inleiding. Resultaten. Conclusie. Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli Een kwart van de aterme perinatale sterfte betreft SGA (

Nadere informatie

Twee handen op één bolle buik. Gezamenlijke zwangerschapsopvolging door uw huisarts en gynaecoloog

Twee handen op één bolle buik. Gezamenlijke zwangerschapsopvolging door uw huisarts en gynaecoloog Twee handen op één bolle buik Gezamenlijke zwangerschapsopvolging door uw huisarts en gynaecoloog Zwanger! Van harte gefeliciteerd u bent zwanger! Om uw zwangerschap zo goed mogelijk samen te kunnen opvolgen,

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte. Poli Gynaecologie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte. Poli Gynaecologie 00 Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Poli Gynaecologie 1 Inleiding Deze folder geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld

Nadere informatie

CYTOMEGAALVIRUSINFECTIE (CMV) IN DE ZWANGERSCHAP

CYTOMEGAALVIRUSINFECTIE (CMV) IN DE ZWANGERSCHAP CYTOMEGAALVIRUSINFECTIE (CMV) IN DE ZWANGERSCHAP Trefwoorden : CMV Zwangerschap Virusdetectie Serologie Vruchtwaterpunctie G Donders 1, K Wuyts 1, M Hansens 1, E Van Kerschaver 1 SAMENVATTING - CMV is

Nadere informatie

Algemene uitleg van het CEpiP-luik02 Brussel

Algemene uitleg van het CEpiP-luik02 Brussel Algemene uitleg van het CEpiP-luik02 Brussel Algemene uitleg CEpiPluik02 _ www.cepip.be _ info@cepip.be 1 Het CEpiP-luik moet ingevuld worden in geval van: Levendgeborene: De C-strook niet meer invullen

Nadere informatie

Wat is heden kwaliteitsvolle, tijdige en kostefficiënte laboratoriumdiagnostiek bij mannen en vrouwen met vermoeden van genitale infectie?

Wat is heden kwaliteitsvolle, tijdige en kostefficiënte laboratoriumdiagnostiek bij mannen en vrouwen met vermoeden van genitale infectie? Wat is heden kwaliteitsvolle, tijdige en kostefficiënte laboratoriumdiagnostiek bij mannen en vrouwen met vermoeden van genitale infectie? dr. T. Vanwynsberghe 4 mei 2010 Inleiding Probleemstelling Appraisal

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Inleiding In deze folder leest u meer over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar een

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Informatie voor patiënten F0177-3415 oktober 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Inleiding Vroegtijdige weeën Vroegtijdig gebroken vliezen

Inleiding Vroegtijdige weeën Vroegtijdig gebroken vliezen Vroegtijdige weeën Inleiding Deze brochure geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar een periode van 37 tot 42 weken

Nadere informatie

man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje

man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje Mijn baarmoederhalsuitstrijkje vertoont afwijkingen. Antwoorden op veelgestelde vragen. Wat

Nadere informatie

Streptococcus agalactiae

Streptococcus agalactiae Inleiding In hebben 33 Belgische laboratoria 11 stammen van de groep B streptokokken (GBS) naar het referentielaboratorium (C.H.U. Liège) verstuurd. De stammen werden geïsoleerd uit bloed, C.S.V. of normaal

Nadere informatie

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014

Legionella. Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Legionella Annemarie Essink Longziekten 05-03-2014 Indeling Historie Epidemiologie en pathogenese Klinische presentatie en beloop Microbiologische diagnose Behandeling Maatregelen naar aanleiding van een

Nadere informatie

Chapter 5. Samenvatting. Fear and Cervical cancer screening

Chapter 5. Samenvatting. Fear and Cervical cancer screening Chapter 5 Samenvatting Fear and Cervical cancer screening 115 Samenvatting Samenvatting Angst en cervixkankerscreening Angst en screening voor baarmoederhalskanker: Een onderzoek naar risicogedrag, angst

Nadere informatie

1 FEBRUARI 1991. - Koninklijk besluit betreffende de uitoefening van het beroep van vroedvrouw.

1 FEBRUARI 1991. - Koninklijk besluit betreffende de uitoefening van het beroep van vroedvrouw. 1 FEBRUARI 1991. - Koninklijk besluit betreffende de uitoefening van het beroep van vroedvrouw. BS 06/04/1991 in voege 16/04/1991 Gewijzigd door: KB 08/06/2007 gdp 1 / 5 Artikel 1. 1. De houder of houdster

Nadere informatie

GEZONDHEIDSENQUETE 2013

GEZONDHEIDSENQUETE 2013 GEZONDHEIDSENQUETE 2013 RAPPORT 5: PREVENTIE Stefaan Demarest, Rana Charafeddine (ed.) Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat

Nadere informatie

24 weken zwanger en dan? Kansen, onmogelijkheden, resultaten en toekomst

24 weken zwanger en dan? Kansen, onmogelijkheden, resultaten en toekomst 24 weken zwanger en dan? Kansen, onmogelijkheden, resultaten en toekomst Dr. J.J. Duvekot, gynaecoloog/perinatoloog Moeder en Kind Centrum subafdeling verloskunde en prenatale geneeskunde Erasmus MC, Rotterdam

Nadere informatie

Samenvatting Chapter 15

Samenvatting Chapter 15 Samenvattting Samenvatting Chapter 15 Er zijn 2 soorten tweelingen: een-eiig en twee-eiig. Twee-eiige tweelingen komen vaker voor dan een-eiige tweelingen (65% versus 35%). Alle tweeeiige tweelingen hebben

Nadere informatie

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Een zwangerschap duurt gemiddeld 40 weken, maar een periode van 37 tot 42 weken wordt als een normale duur van de zwangerschap beschouwd. Vroegtijdige weeën

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting 161. Samenvatting. Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden

Nederlandse samenvatting 161. Samenvatting. Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden Nederlandse samenvatting 161 1 2 3 Samenvatting Nederlandse samenvatting voor niet ingewijden 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Nederlandse samenvatting 163 Wereldwijd is het percentage kinderen dat te vroeg geboren

Nadere informatie

Dienst Gynaecologie. Verloskunde. Waartoe dient een uitstrijkje? Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje

Dienst Gynaecologie. Verloskunde. Waartoe dient een uitstrijkje? Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje Dienst Gynaecologie Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje Verloskunde Waartoe dient een uitstrijkje? Een uitstrijkje wordt ook wel de PAPsmeartest genoemd. Het dient om een voorstadium van

Nadere informatie

GBS-screening. herbekeken. UZ Gasthuisberg. GSO Britt Van Meensel Supervisie: Prof. Dr. J. Verhaegen Dr. J. Frans

GBS-screening. herbekeken. UZ Gasthuisberg. GSO Britt Van Meensel Supervisie: Prof. Dr. J. Verhaegen Dr. J. Frans GBS-screening herbekeken UZ Gasthuisberg GSO Britt Van Meensel Supervisie: Prof. Dr. J. Verhaegen Dr. J. Frans Inhoud Inleiding Guidelines GBS-screening Conclusie en Actieplan Slide 2 Inhoud Inleiding

Nadere informatie

CHAPTER 9. Samenvatting

CHAPTER 9. Samenvatting CHAPTER 9 113 Samenvatting In de introductie (chapter1) wordt een overzicht gegeven van relevante voorspellende markers voor preëclampsie (pe) en intra-uteriene groeirestrictie (iugr). De focus van chapter2

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift getiteld Relatieve bijnierschorsinsufficiëntie in ernstig zieke patiënten De rol van de ACTH-test hebben wij het concept relatieve bijnierschorsinsufficiëntie

Nadere informatie

vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte

vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte patiënteninformatie vroegtijdige weeën en dreigende vroeggeboorte Inleiding Deze folder geeft informatie over de oorzaak, gevolgen en behandeling van vroegtijdige weeën. Een zwangerschap duurt gemiddeld

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting 11 Samenvatting Bloedarmoede, vaak aangeduid als anemie, is een veelbesproken onderwerp in de medische literatuur. Clinici en onderzoekers buigen zich al vele jaren over de oorzaken en gevolgen

Nadere informatie

Het inleiden van de bevalling

Het inleiden van de bevalling Het inleiden van de bevalling Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Waarom wordt een bevalling ingeleid?... 1 Over tijd zijn... 1 Langdurig gebroken vliezen... 1 Groeivertraging van de baby... 2 Achteruitgaan

Nadere informatie

Samenvatting en Discussie

Samenvatting en Discussie 101 102 Pregnancy-related thrombosis and fetal loss in women with thrombophilia Samenvatting Zwangerschap en puerperium zijn onafhankelijke risicofactoren voor veneuze trombose. Veneuze trombose is een

Nadere informatie

BAARMOEDERHALSKANKER Wat u moet weten over baarmoederhalskanker

BAARMOEDERHALSKANKER Wat u moet weten over baarmoederhalskanker 2007 VAC 47 VU : GlaxoSmithKline, Rue du Tilleul 13, 1332 Genval BAARMOEDERHALSKANKER Wat u moet weten over baarmoederhalskanker Wenst U hierover meer te weten, contacteer Uw arts of surf naar : BAARMOEDERHALSKANKER

Nadere informatie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie Eileiderontsteking Afdeling Gynaecologie Inleiding Een eileiderontsteking is een ontsteking van de eileiders. Deze ontstekingen kunnen heel sluimerend verlopen met weinig klachten. Meestal heeft u acute

Nadere informatie

212

212 212 Type 2 diabetes is een chronische aandoening, gekarakteriseerd door verhoogde glucosewaarden (hyperglycemie), die wereldwijd steeds vaker voorkomt (stijgende prevalentie) en geassocieerd is met vele

Nadere informatie

CHAPTER 12. Samenvatting

CHAPTER 12. Samenvatting CHAPTER 12 Samenvatting Samenvatting 177 In hoofdstuk 1 wordt een toegenomen overleving gerapporteerd van zeer vroeggeboren kinderen, gerelateerd aan enkele nieuwe interventies in de perinatologie. Uitkomsten

Nadere informatie