e-science (collaboration) tools in COIN Deskresearch van reeds uitgevoerde onderzoeken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "e-science (collaboration) tools in COIN Deskresearch van reeds uitgevoerde onderzoeken"

Transcriptie

1 indi e-science (collaboration) tools in COIN Deskresearch van reeds uitgevoerde onderzoeken Project : SURFworks Projectjaar : 2010 Projectmanager : Gera Pronk, Peter Hinrich Auteur(s) : Karianne Vermaas, Menno Smidts Opleverdatum : Versie : 1.0 Samenvatting In deze marktverkenning is getracht een beter beeld te krijgen van de tooling die de escience gemeenschap in de context van Online Multimediaal Samenwerken zou willen kunnen gebruiken. Het rapport biedt voldoende handvatten om een Proof of Concept (POC) tool op escience gebied voor te stellen aan het COIN project. Voor deze publicatie geldt de Creative Commons Licentie Attribution 3.0 Unported. Meer informatie over deze licentie is te vinden op

2 Colofon Programmalijn : Marktverkenning Onderdeel : Collaboration Infrastructure Activiteit : 3.2 Deliverable : Marktverkenning e-science collaborationtools Toegangsrechten : Publiek Externe partij : Envolve Dit project is tot stand gekomen met steun van SURF, de organisatie die ICT vernieuwingen in het hoger onderwijs en onderzoek initieert, regisseert en stimuleert door onder meer het financieren van projecten. Meer informatie over SURF is te vinden op de website (www.surf.nl). 2

3 Context Wat is het? 6 dingen die je moet weten over [naam deliverable] Er is getracht om een beter beeld te krijgen van de tooling die de escience gemeenschap in de context van Online Multimediaal Samenwerken zou willen kunnen gebruiken. Op basis van dit rapport wordt gekeken of het zinvol is om in de tweede helft van 2010 een Proof of Concept op dit terrein uit te voeren en zal een advies worden uitgebracht aan het COIN project. Het voorliggende rapport is een deskresearch van eerdere onderzoeken naar tooling voor onderzoekers. Daarnaast zijn de resultaten van een gebruikersenquête verwerkt. In deze gebruikersenquête zijn speciaal vragen aan onderzoekers gesteld ten behoeve van de Marktverkenning escience Voor wie is het? Dit rapport is allereerst bedoeld om een Proof of Concept advies te kunnen geven aan het COIN project. Het rapport is daarnaast informerend voor iedereen die geïnteresseerd is in onderzoek ondersteuning, met name (ICT) ondersteuners van onderzoekers en beleidsmakers die zich bezighouden met onderzoekondersteuning. Hoe werkt het? In het rapport is beschreven welke categorieën tools gebruikt worden door onderzoekers en aan welke tools er wel en niet behoefte is. Wat kan je ermee? Het rapport geeft inzicht in het gebruik van tools door onderzoekers en de wensen die er op dit vlak zijn. Het rapport biedt voldoende handvatten om een Proof of Concept (POC) tool op escience gebied voor te stellen aan het COIN project. Extra (Bijlagen, Thema, Gerelateerde thema s) Er zal nog een aanvulling komen met aanbevelingen voor een PoC. Ook verwijst dit rapport naar andere rapporten/documentatie (zie referentielijst). 3

4 Inhoudsopgave 1. Inleiding Vraagstelling Aanpak Leeswijzer Achtergrond: COIN juist voor wetenschappers e-science Collaboration tools: algemeen en specifiek Gebruik en behoeften Huidig gebruik e-science (collaboration) tools Behoefte aan e-science (collaboration) tools in COIN De gewenste functionaliteiten Een start maken Het (potentieel) gebruik van e-science tools resultaten van de webenquête Samenvatting en conclusies Referenties BIJLAGE BIJLAGE

5 1. Inleiding SURFnet wil in 2010 een eerste versie van haar Collabaration Infrastructure (COIN) realiseren. e- Science (collaboration) tools krijgen in COIN een belangrijke plek. Alvorens een definitieve keuze te maken, moeten een of enkele e-science (collaboration) tools worden uitgetest door middel van een Proof of Concept. Voor welke tools moet SURFnet kiezen om dit traject in te gaan? Om een antwoord op deze vraag te kunnen geven, is het van belang: 1. inzicht te krijgen in de wensen en (latente) behoefte van gebruikers, en 2. inzicht te krijgen in het aanbod in de markt en de bereidwilligheid van leveranciers om (onder de door SURFnet geformuleerde condities) mee te werken. Op basis van een deskresearch van bestaand, door SURFnet gegenereerd onderzoeksmateriaal, probeert dit rapport bij te dragen aan de eerste doelstelling. De reeds bestaande onderzoeksrapportages kunnen inzicht geven in de behoefte naar e-science tools onder wetenschappers. SURFnet heeft aan Envolve gevraagd om enkele reeds uitgevoerde onderzoeken nader te bekijken, samen te vatten en te duiden. Daarnaast is gevraagd om enkele vragen te formuleren (voor een webenquête) om dieper op bepaalde zaken in te gaan of ontbrekende informatie naar boven te halen Vraagstelling De vraagstelling voor dit onderzoek is: Aan welke e-science tools hebben gebruikers behoefte? 1.2. Aanpak De vraag wordt in dit document beantwoord door een deskresearch van de door SURFNet aangeleverde documenten en de door Envolve in 2009 uitgevoerde opdracht behoeftepeiling COIN. De volgende bronnen zijn gebruikt (tussen haakjes de term waarmee in de tekst gerefereerd wordt aan dit document): - PID Coin - Gebruikersonderzoek SURFgroepen (Uitkomst, 2009) - Rapport Online onderzoektools (Alares, 2010) - Use cases Lifewatch en Clarin (resp. Lifewatch en Clarin) - Collaboratory Study (Vaart, 2010) - Aantekeningen Herfstacademy (Herfstschool) - Behoeftepeiling COIN en achterliggende gespreksverslagen (Envolve, 2009) Tevens zijn enkele vragen voorgesteld die mee konden lopen in de webenquête, door SURFnet/bureau De Uitkomst. 5

6 1.3. Leeswijzer In het volgende hoofdstuk worden achtergronden bij COIN en de vraagverkenning naar e-science tools geschetst. Hieronder ontstaat inzicht in de context van gebruik van e-science tools en werkt daarmee structurerend voor het vervolg. Het daarop volgende hoofdstuk gaat specifiek in op de e- Science tools zoals die zijn geïdentificeerd in de diverse onderzoeken. Dit derde hoofdstuk geeft op het einde een gestructureerd overzicht van alle tools die zijn genoemd. Het vormt daarmee de kern van dit rapport. De uitkomsten van de extra vragen voor de webenquête, uitgevoerd door SURFnet/bureau De Uitkomst (2010), staan in hoofdstuk 4 beschreven. 2. Achtergrond: COIN juist voor wetenschappers Uit verschillende gesprekken (Envolve, 2009) blijkt dat samenwerken steeds belangrijker wordt bij onderwijs en onderzoek. Vooral voor onderzoekers geldt dit. Onderzoekers voeren onderzoeken namelijk in toenemende mate sámen uit en delen daarbij (grote)databases met vaak vertrouwelijke data. Dit gebeurt vaak buiten de muren van de eigen instelling en landsgrenzen en veelal online. Ook uit het Gebruikersonderzoek van SURFnet (2009) blijkt dat van de onderzoekers 18% samenwerkt met collega s in Nederland en 23% met collega s in het buitenland. Toch maken onderzoekers minder dan gemiddeld (32% t.o.v. 79% gemiddeld onder alle gebruikers) gebruik van een gedeelde werkomgeving om samen te werken (Gebruikersonderzoek SURFnet, 2009). Een van de mogelijke verklaringen is dat er nog geen samenwerkingsomgeving bestaat die voldoende voldoet aan de wensen van onderzoekers. Voor onderzoek zijn de benodigde tools en diensten vaak anders of meer geavanceerd dan bij samenwerking tussen docenten en leerlingen en beide groepen onderling. e-science (Collabaration) tools kunnen dus een belangrijke drijvende kracht voor COIN zijn e-science Collaboration tools: algemeen en specifiek e-science (collaboration) tools komen in verschillende soorten en invalshoeken voor. Een afbakening is daarom noodzakelijk. Algemene tools en onderzoekstools Voor COIN zijn verschillende tools en functionaliteiten van belang. Zo is er behoefte aan algemene communicatie- en samenwerkingstools, zoals , agenda, chat, documenten delen etc. (Envolve, 2009). Daarnaast zijn er tools en functionaliteiten die de wetenschapper in het onderzoeksproces ondersteunen. Juist naar deze laatste groep tools en functionaliteiten zijn we in dit onderzoek op zoek. De algemene tools, die niet specifiek op het onderzoeksproces zijn gericht, laten we buiten beschouwing. Online en on premises onderzoekstools Er zijn on premises tools, waarbij de onderzoekers op hun eigen werkstation bijvoorbeeld analyses kunnen uitvoeren of publicaties kunnen schrijven. Voorbeelden zijn SPSS en MatLab. Vervolgens zijn er van sommige tools ook (of zelfs alleen) online versies beschikbaar. Zie voor een overzicht van online research tools bijvoorbeeld: 6

7 Zowel online als on premises tools worden in dit onderzoek meegenomen, omdat beide soorten tools een idee kunnen geven over de behoefte van wetenschappers. Individuele tools en tools gebruikt in samenwerking Een volgend onderscheid bestaat tussen tools die onderzoekers individueel gebruiken en tools die worden gebruikt in samenwerking (collaboration). Dit kan samenhangen met het onderscheid tussen online en on premises tools, omdat samenwerking met online tools vaak eenvoudiger gaat. Maar ook via on premises tools wordt samengewerkt. Denk maar aan een onderzoeker die op haar PC een database vult, deze stuurt (via bijvoorbeeld) naar een collega-onderzoeker, die de database aanvult. Dit is een samenwerking met on premises tools. Aan zowel individuele tools als tools die gebruikt worden in samenwerking wordt aandacht besteed, omdat beide groepen aanknopingspunten geven voor de behoefte van onderzoekers. Onderzoekstools voor specifieke onderzoeksgebieden Afgezien van het onderscheid tussen online/on premises en individueel/samenwerking zijn we ook op zoek naar tools die in specifieke onderzoeksgebieden, zoals bio genetica of luchtvaarttechniek (om maar eens een specialisatie te noemen) een rol hebben. 3. Gebruik en behoeften In dit hoofdstuk gaan we eerst in op het huidige gebruik van tools voor onderzoek. Daarna wordt aandacht besteed aan de wensen die geuit worden over e-science tools. In de onderzoeken is er overigens meer sprake van omschrijvingen van functionaliteiten dan van concrete tools (met naam en toenaam). In enkele tabellen in paragraaf 3.3 wordt aangegeven aan welke functionaliteiten behoefte is, in welke onderzoeken ze genoemd worden, welke concrete voorbeelden er gegeven worden en daarnaast of de tools of functionaliteiten al gebruikt worden en/of het een wens betreft Huidig gebruik e-science (collaboration) tools Als we kijken naar het huidige gebruik van e-science tools, vallen enkele zaken op. Veel aanbod, weinig zicht op gebruik Er zijn ontelbaar veel Online Research Tools (zie: en een deel daarvan is te scharen onder online e-science (collaboration) tools. Het huidige gebruik van Online e-science (collaboration) tools lijkt echter niet erg groot (Alares, 2010) en afhankelijk van het aanbod en de (technologische) mogelijkheden. Belangrijke kanttekening hierbij is wel dat dit (Alares, 2010) een onderzoek was onder een kleine groep respondenten, die bovendien niet per se in een samenwerkingsverband werkten. Vaart Innovatie & Kennismanagement (2010) deed juist wel onderzoek onder respondenten binnen samenwerkingsprojecten (Collaboratory projecten). Binnen deze samenwerkingsomgevingen wordt door onderzoekers een weelde aan samenwerkingssoftware gebruikt, aldus het rapport van Vaart (2010). Maar in het rapport wordt ook aangegeven dat niet precies duidelijk is wat, waar en hoeveel gebruikt wordt. 7

8 Of e-science tools nu werkelijk veel of weinig gebruikt worden, is op basis van de geanalyseerde onderzoeken niet (met zekerheid) te zeggen. Wel wordt duidelijk dat inzicht in wat, waar, hoeveel en door wie gebruikt wordt beperkt is. Veel algemene samenwerkingstools Uit de onderzoeken ontstaat het beeld dat het online gebruik zich vaak beperkt tot algemene (niet onderzoeksspecifieke) samenwerkings- en communicatietools. Namelijk , agenda delen, tools om grote bestanden naar elkaar te kunnen versturen (De Uitkomst, 2009, Alares, 2010), Wiki s, Windows Live (De Uitkomst, 2009). Blackboard, BSCW en Sharepoint worden verder veel gebruikt voor samenwerken binnen universiteiten (Envolve, 2009, De Uitkomst, 2009). Ook in de Collaboratory projecten (Vaart, 2010) wordt vaak gebruik gemaakt van algemene functionaliteiten voor communicatie, kennis delen, documenten delen, data- en versiebeheer. Deze worden verder niet besproken, omdat ze buiten de focus van dit onderzoek vallen (zie ook hoofdstuk 2.1). Voor zover er e-science (collaboration) tools worden gebruikt in de lopende Collaboratory projecten, zijn deze meegenomen in de lijst in hoofdstuk 3.2. Online en on premises onderzoekstools vaak individueel gebruik De gebruikte tools die wel het onderzoeksproces ondersteunen, zijn vaak tools (meestal websites) om literatuur te zoeken, naslagwerken en thesauri (Alares). Dit zijn geen tools die samenwerking tussen onderzoekers ondersteunen, maar geven wel aan dat er in het onderzoeksproces behoefte is aan naslagtools. Ook e-zines zijn onder onderzoekers populairder dan bij de andere doelgroepen van SURFnet (Gebruikersonderzoek SURFnet 2009). 63% van de onderzoekers vindt e-zines (heel) belangrijk) voor hun werk. On premises en veelal individueel worden verder diverse software pakketten voor wetenschappelijke doeleinden gebruikt (MATLAB, SPSS, OriginLab, LabView, E-Prime, M-Plus, HLM, R). Geen gestructureerd gebruik van online tools Opvallende constatering (Alares, 2010) is dat wetenschappers vaak geen vaste online samenwerkingstools hebben die zij regelmatig gebruiken. Wanneer zij iets nodig hebben, zoeken ze met Google naar een tool. Dit heeft wellicht ook te maken met een drempel voor gebruik, namelijk dat men overzicht van het aanbod mist. Weinig zicht op gebruik per onderzoeksdiscipline Alares (2010) heeft het gebruik van online tools per discipline getracht in kaart te brengen. Wederom hierbij de belangrijke kanttekening dat dit (Alares, 2010) een onderzoek betreft onder een kleine groep respondenten. - Voor Alfa geldt: weinig gebruik van onderzoekstools, wel naslagwerken, databases van bibliotheken ed. - Binnen de Bèta-afdelingen is er nauwelijks gebruik van online onderzoekstools en internet wordt alleen gebruikt voor achtergrondinformatie. Wel wordt Blast gebruikt en datasets worden gedownload en on premises verwerkt. - Voor Gamma is het beeld niet heel anders. Er wordt voornamelijk on premises gewerkt, wel met enkele macro s & statistische tools en enquêtetools via internet (echter geen vaste favoriete tools, maar ad hoc gezocht). Om een beter beeld te krijgen van wat er aan e-science tools nu werkelijk gebruikt wordt per discipline, zou een onderzoek kunnen worden uitgevoerd onder een grotere groep respondenten. Of, 8

9 wanneer dergelijk onderzoek al heeft plaatsgevonden, geven de resultaten daarvan meer houvast dan het onderzoeksrapport van Alares (2010). Ook andere bronnen dan onderzoek kunnen meer inzicht geven. De projecten van SURFfoundation bijvoorbeeld, laten ook een (latente) behoefte zien aan Collaboration tools, juist op het gebied van discipline specifieke tools. De volgende hier relevante projecten komen onder meer naar voren: - een audiofragmentknipper uit Veteran Tapes (http://www.surffoundation.nl/nl/projecten/pages/veteran-tapes-vp-verrijkte-publicatie-opbasis-van-multidisciplinair-hergebruik-van-kwalitatieve-onderzoeksbestanden.aspx ) - een tool die GIS informatie koppelt aan Google maps uit de archeologie (project JALC) (http://www.surffoundation.nl/nl/projecten/pages/jalc%e2%80%93journalofarchaeologyin thelowcountries;verrijktepublicatiesindenederlandsearcheologie.aspx ) - een Enhanced Publication Editor die sociale wetenschappers in staat stelt datasets en syntax te beschrijven en te koppelen aan een digitale publicatie (DatapluS). (http://www.surffoundation.nl/nl/projecten/pages/dataplus-repositories-for-enhanced- Survey-Publications.aspx) Drempels voor gebruik Als drempels voor gebruik online e-science tools worden genoemd: - Beperkt aanbod van relevante tools (Alares, 2010, Envolve, 2009) - Gebrek aan overzicht van het aanbod (wat is er allemaal?) (Alares, 2010, Envolve, 2009, De Uitkomst, 2009, Vaart, 2010) - Gebrek aan flexibiliteit werkplekken en ondersteunende software/besturingssysteem (Envolve, 2009, Alares, 2010, De Uitkomst, 2009) - Gebrek aan samenwerking on premises en gebrek aan bereidheid om anders te gaan werken (Vaart, 2010) - Geen meerwaarde online tools ten opzichte van on premises tools (Alares, 2010) COIN zou enkele drempels voor gebruik kunnen wegnemen of verlagen: het aanbod wordt vergoot als er nieuwe tools worden ontwikkeld. Er kan aandacht worden besteed aan de mogelijkheden en het aanbod in de vorm van een overzicht met eventueel een kwalificatie van collega-wetenschappers (communicatietaak). Het ICT-beleid van Universiteiten is lastiger te beïnvloeden door SURFnet, maar wanneer de diensten online worden aangeboden, hoeft de onderzoeker niets zelf te installeren. Weinig zicht op gebruik Gesteld kan worden dat er weinig zicht is op het gebruik van online e-science tools. Er zijn aanwijzingen dat het gebruik beperkt en niet gestructureerd is. Hoewel het lastig blijkt voor wetenschappers om precies aan te geven waar zij behoefte aan hebben, lijken de wensen voor het gebruik van (online) onderzoekstools verder te gaan dan het huidige gebruik doet vermoeden. Opvallend is overigens wel dat de huidige gebruikers van SURFgroepen juist vragen om een uitgeklede versie van SURFgroepen met alleen mogelijkheden voor documenten delen, versiebeheer en webconferencing. Niet de tools waar wij naar op zoek zijn in deze desk research dus. Het huidige gebruik, voor zover in de bekeken onderzoeken opgetekend, geeft beperkt aanwijzingen voor de e-science tools, die binnen COIN een plaats zouden moeten krijgen om COIN van een impuls te voorzien. 9

10 3.2. Behoefte aan e-science (collaboration) tools in COIN In de verschillende onderzoeken worden wensen geuit. Er zijn drie algemene groepen te benoemen als het gaat om de behoefte van wetenschappers. Deze worden hieronder kort besproken. Veilig en betrouwbaar grote datasets opslaan, delen en bewerken Er wordt nu bij veel partijen nog een oplossing gemist om goede manier grote datasets op te slaan en vooral te delen en samen te bewerken (Envolve, 2009, Alares, 2010, Vaart,2010). Voor het bewerken is bovendien vaak (tijdelijk) extra capaciteit nodig (grid). Het project Collaboratory.nl biedt in de samenwerkingsomgeving al extra analyse capaciteit aan (Vaart, 2010). In het Gebruikersonderzoek van SURFnet (2009) geven onderzoekers ook vaker dan gemiddeld aan dat Open Access van data ze kan helpen bij hun werk in de toekomst (meer dan 60% van de onderzoekers zegt dit). Databestanden moeten verder op een betrouwbare en vertrouwde manier kunnen worden uitgewisseld (er moet niets verloren gaan en er mag geen ongeautoriseerde persoon bij de data kunnen). Alle data die wordt gedeeld via de COIN zou onder de Nederlandse wetgeving moeten vallen. COIN zou hier een echte meerwaarde kunnen leveren (Envolve, 2009). Enkele Collaboratory projecten richten zich al op data delen (bijvoorbeeld HubLab) en houden zich bezig oplossingen voor het omgaan met privacygevoelige data (Testweeklab). Onderzoekstools binnen onderzoekscyclus De (potentiële) rol van (online) samenwerkingstools voor onderzoek is groot. Het gaat dan bijvoorbeeld om data verzamelen, analyse en publicatie. Eigenlijk worden er in vrijwel alle onderdelen van de onderzoekscyclus tools en functionaliteiten genoemd. Vooral analysetools voor complexe (statistische) analyses komen naar voren als tools die bijzonder behulpzaam kunnen zijn voor de wetenschap (Envolve, 2009, Alares, 2010). Een reeds lopend project dat ook analysetools ontwikkelt is Alfalab. Ook het samenwerken aan publicaties wordt belangrijk gevonden. In het Collaboratory project Virtual Knowledge Studio wordt al aandacht besteed aan het samen schrijven. Nadat het onderzoek is afgerond en gepubliceerd is een goede plaats nodig om het te bewaren en later eventueel weer te gebruiken. Repositories komen ook als behoefte naar voren (Envolve, 2009, Vaart, 2010). Ook in verschillende lopende Collaboratory projecten wordt hieraan al aandacht besteed (bijvoorbeeld Virtual Knowlegde Studio, Testweeklab) Eigen tools Men geeft binnen universiteiten ook herhaaldelijk aan zelf ontwikkelde (analyse)tools te willen kunnen toevoegen (Envolve, 2009) De gewenste functionaliteiten Zoals het rapport van Vaart (2010) al weergeeft, is er geen standaard online samenwerkingsomgeving te bedenken die voor alle onderzoekers de juiste oplossing is. Ook binnen 10

11 de medische wetenschap, psychologie of geschiedenis bestaan diverse wensen. Dit blijkt ook uit reeds lopende Collaboratory projecten (Vaart, 2010). Toch zijn er ook veel overeenkomsten. Daarom hebben we een groot aantal tools of functionaliteiten geschaard onder Algemeen, omdat zij voor meer dan een onderzoeksdiscipline van belang (kunnen) zijn. Wel zal elke onderzoeksgroep/-discipline nog aanvullende en specifieke wensen, eisen en invalshoeken hebben. Hoewel we het hebben over Algemeen bedoelen we steeds samenwerkingstools, speciaal voor de wetenschap/onderzoek. Specifiek houdt in dat deze tools specifiek zijn voor de onderzoeksgebieden Alfa, Gamma of Bèta. We hebben de functionaliteiten als volgt onderverdeeld: 1) Algemeen - Data verzamelen - Analyseren - Publiceren - Aanvullend 2) Specifiek - Alfa - Bèta/Gamma 1) Algemeen Data verzamelen WAT? In welke onderzoeken? Voorbeelden Gebruikt of wens e-zines, naslagwerken, woordenlijsten, achtergrondinformatie etc. Alares (2010), SURFnet Gebruikersonderzoek (2009) (zie bijlage 1 van Alares, 2010) webofscience, wikipedia, Google Scholar Huidig gebruik is groot, nauwelijks genoemd als wens om in COIN te integreren Enquête/surveytools Alares (2010), Envolve (2009) Thesistools, netquestionnaires Gebruikt en ook wens geuit om te integreren in COIN Tools voor experimenten (luisterexperimenten, eyetracking) Alares (2010), Envolve (2009) Tobi systeem voor eyetracking, Noldus (aanbieder van software), E-Prime (experiment design psychologie), M-plus, HLM, R/GNUS. Gebruikt en ook wens geuit om te integreren in COIN elabs, Remote en gedeeld gebruik of labinstrumenten Vaart (2010) In projecten collaboratory.nl en LabsOnline, Collaboratory.nl, Lifewatch wordt hier Gebruikt in enkele projecten 11

12 aandacht aan besteed Database met respondenten (Alares, 2010) Wens Tagging en annotatie in samenwerking/coöperatief taggen / samen verrijkte publicaties maken Envolve (2009), Vaart (2010) bijv. in projecten Alfalab en elaborate Goede oplossing wordt nog gemist ( onderzoekers moeten elkaars commentaar kunnen zien en aanvullen. ) Ontsluiten van informatiebronnen (ook afbeeldingen en video) door search, annotation, tagging; Envolve (2009), Alares (2010), Herfstschool Goede oplossing wordt nog gemist: plaatjeszoeker / hoe zoek je in video en hoe biedt je het aan? ) Toegang tot bibliotheken / Koppeling met uitgevers en nationale licenties bij uitgevers (Envolve, 2009) Alares (2010), Envolve (2009), Vaart (2010) KB geeft aan steeds meer samen te werken met onderzoekers Toegangsmogelijkheden tot bibliotheken worden gebruikt, benadrukt wordt dat het in COIN moet zitten Ondersteuning data verzamelen, hypotheses opstellen Envolve (2009) OpenKi, eigen online tool Universiteit Utrecht, Informatiekunde Wens, maar nog onduidelijk hoe en wat precies Analyse WAT? In welke onderzoeken? Voorbeelden Gebruikt of wens Analysetools/-pakketten Alares (2010), Envolve, (2009) SPSS, OriginLab (beta), Gebruikt en ook wens geuit om te integreren in COIN Eigen tools en macro s (vooral analysetools worden genoemd) maken en delen, zodat alle onderzoekers kunnen profiteren Alares (2010), Envolve (2009) Er worden al eigen tools en macro s gemaakt, delen en gebruiken is niet altijd vanzelfsprekend Flexibele (grid) rekencapaciteit en opslagcapaciteit om zelf snel berekeningen te maken Alares (2010), Envolve (2009) Het project Collaboratory.nl biedt al extra analyse capaciteit Vooral wens, goede oplossing vaak nog gemist Delen van en samenwerken aan grote (ook oude, reeds gearchiveerde) databestanden, ook teksten, op een veilige en betrouwbare manier Alares (2010), Envolve (2009) Projecten Hublab, Testweeklab besteden hier aandacht aan Goede oplossing vaak nog gemist Publiceren en opslaan 12

13 WAT? In welke onderzoeken? Voorbeelden Gebruikt of wens Samen schrijven aan artikelen Alares (2010), Envolve (2009) Het project Virtual Knowlegde Studio besteed al aandacht aan samen schrijven aan publicaties Gebeurt al wel, maar goede oplossing om samen, tegelijkertijd, met zichtbaarheid van wijzigingen te schrijven, mist vaak. Samen verrijkte publicaties maken Envolve (2009), Vaart (2010) bijv. in projecten Alfalab en elaborate. Aanvulling Goede oplossing wordt nog gemist. SURFfoundation:resource map editor in project ESCAPE (Groningen en Twente), DatapluS en LORE tool. Storage en Repositories: alles moet wel opvraagbaar en Alares, 2010, Envolve, 2009, Vaart (2010) Fedora, Arxiv voor eprints, ook aandacht in de projecten Virtual Een goede oplossing wordt hier duidelijk gemist, vaart noemt vooral Humanities & Social Science met deze behoefte doorzoekbaar blijven. Knowlegde Studio, Testweeklab Publiceren van Envolve (2009), Wens artikelen: publishing feature al dan niet incl. koppeling met Metis om publicaties direct op te nemen Herfstschool, Vaart (2010) RSS-achtige functionaliteit voor onderzoekers (ordening en Envolve (2009) Enkele malen is deze wens geuit. Op dit moment geven universiteiten aan dat dit vaak ongestructureerd verloopt. automatische signalering nieuwe publicaties) Open journal Envolve (2009) Niet veelvuldig genoemd system; workflow voor maken van online tijdschriften Open conferentietool: workflow van conferenties Envolve (2009) Niet veelvuldig genoemd Aanvullend worden nog twee suggesties gegeven die niet zozeer een onderzoekstool of functionaliteit zijn, maar die wel invloed hebben op een van de drempels voor gebruik van e-science tools (namelijk de drempel Gebrek aan overzicht van het aanbod ): Interactief overzicht van alle tools en een kwalificatie door meewetenschappers (Alares, 2010) Een wensenlijst waarin gebruikers kunnen aangeven welke functionaliteiten zij missen en wensen (De Uitkomst, 2009) 2) Specifiek 13

14 Er zijn ook enkele heel specifieke online tools genoemd in de onderzoeken, zowel online als on premises en voornamelijk voor individueel gebruik. Voor taalkundige gebieden zijn er andere behoeften dan wanneer er data voor geografische, medische of psychologische gebieden gebruikt wordt. Uit de onderzoeken zijn echter geen grote aantallen heel specifieke tools of functionaliteiten te destilleren. In het onderzoek van Alares (2010) wordt bijvoorbeeld aangegeven dat de volgende tools worden gewenst en/of gebruikt. Alfa WAT? Voorbeeld Gebruikt of wens? Automatische handschriftherkenning (handschriftlezer) Wens Tools voor opslaan handschriftscans Handschriften worden gescand, maar (centrale) plaats om op te slaan ontbreekt Tools voor spraakanalyse (onderdeel van) MATLAB, Linguist Wordt gebruikt Automatische zinnenontleder Alpino Wordt gebruikt Engelse lexicale database Wordnet Wordt gebruikt Referentiebestand Nederlands RBN Wordt gebruikt (lexicon) Nederlandse grammatica (naslag) Elektronische ANS Wordt gebruikt Willibrordbijbel Wordt gebruikt Krantenarchief van de KB Wordt gebruikt (verbijzondering van de algemene wens voor koppeling met het archief van de KB) Samenwerken aan transcripties en samen redigeren. De redactie stappen worden gevisualiseerd (vertaling, commentaar, diplomatieke transcriptie etc), zodat snel te zien is wat er is aangepast. in project ELaborate Beta en Gamma WAT? Voorbeeld Gebruikt of wens? Programmeeromgeving LabView Gebruikt Analyse en grafische functie OriginLab Gebruikt Algoritmes, analyse MATLAB Gebruikt Programmeercodes (libraries, extensions, scripts) via internet delen en gebruiken Wordt al gedaan binnen bèta Tools om twee biologische opeenvolgingen te vergelijken Blast gebruikt: (Alares, 2010) 14

15 Tools voor geo-referencing, visualiseren van geodata in het project Alfalab reeds aandacht aan besteed in Alfalab, (Vaart, 2010) Medisch: ondersteunen van samen creëren van Evidence Based Critical Reviews In EBCR-collaboratory (afgerond) reeds aandacht aan besteed in de Collaboratory Evidence Based Critical Reviews (Vaart 2010) Psychologie: ondersteuning E-Prime Gebruikt experiment design Epidemiologisch: specialistische LTAS, Epidat Gebruikt analyse software Advanced analyse software M-Plus, HLM, R, Sobel-test Gebruikt 3.4. Een start maken De hiervoor beschreven tools en functionaliteiten zijn in een of meer van de bekeken onderzoeken beschreven. Toch merkt Vaart (2010) volgens ons terecht op dat gebruikers (in dit geval wetenschappers) niet altijd van tevoren kunnen aangeven wat zij nodig hebben, omdat nieuwe manieren van werken ook weer nieuwe behoeften creëren. Ergens zal een start gemaakt moeten worden en bij elke samenwerking die ontstaat met e-science (collaboration) tools zullen nieuwe wensen en wellicht geheel- nieuwe ideeën naar boven komen. De samenwerkingsverbanden waarin de e-science (collaboration) tools als eerste ingezet worden, hebben de grootste kans van slagen als de gebruikers voordelen zien die opwegen tegen de te verwachten nadelen. Een goed uitgangspunt zijn de online samenwerkingsverbanden, die op dit moment al nieuwe mogelijkheden en tools verkennen en zelfs gebruiken, zoals LifeWatch, Clarin of die Vaart (2010) noemt in paragraaf 4.2 ( Collaboratory projects ) van het rapport. Ten slotte wordt het belang van samenwerken en ontwikkelen met de doelgroep in vrijwel alle rapporten benadrukt. 4. Het (potentieel) gebruik van e-science tools resultaten van de webenquête Een constatering in de voorgaande hoofdstukken is dat er nog vrij weinig bekend is over het gebruik van e-science tools door onderzoekers. En ook voor wat betreft het potentiële gebruik van bepaalde e-science tools bleek behoefte aan meer inzicht. Daarom werd een aantal vragen opgesteld die konden meelopen in de webenquête, uitgevoerd door SURFnet/bureau De Uitkomst (2010), met als doel meer inzicht te krijgen in de (latente) behoefte aan e-science (collaboration) tools bij wetenschappers. De resultaten van de webenquête 1 geven meer inzicht in het gebruik. De eerste vraag die werd gesteld was: Van welke online toepassingen maak je gebruik bij je onderzoeksactiviteiten? De resultaten voor deze vraag zijn te vinden in de volgende 1 Uitgevoerd door Bureau De Uitkomst, 2010, onder 885 onderzoekers (subset van de totale respons van 3862) 15

16 figuur. Het online processen, analyseren en visualiseren van data (bv. Hosted SPSS, hosted SAS) Het online opslaan van onderzoeksdata (bv. DNA banken, DansEasy, CBS, Familienamen databank) Het online verzamelen van bestaande onderzoeksdata uit online databases (bv. DNA banken, DansEasy,CBS, Familienamen databank) Het online verzamelen van nieuwe onderzoeksdata door middel van een online survey (bv. SPSSonline, LimeSurvey, SurveyMonkey, Zoomerang) Het gezamenlijk online werken aan en opslaan van manuscripten (bv. SURFgroepen, Google Wave, DROP.IO, BSCW) Het online zoeken en vinden van experts en mogelijke samenwerkingspartners (bv. LinkedIn, Plaxo, Pipl, Academic Network, Mendeley, onderzoekinformatie.nl) Het online zoeken, vinden en documenteren van naslagwerken (bv. Mendeley, Refworks, Zotero, Delicious, Pubmed, Elsevier online, Google Scholar) 0% 20% 40% 60% 80% 100% Gebruik ik Gebruik ik niet, maar wel behoefte aan Gebruik ik niet en geen behoefte Ik weet niet wat het is Enkele opvallende zaken: het gebruik van bijna alle toepassingen ligt onder de 50%. Het meest gebruikt worden toepassingen voor het online zoeken, vinden en documenteren van naslagwerken (75% gebruikt het). Als het gaat om huidig gebruik, komt het online zoeken en vinden van experts en mogelijke samenwerkingspartners op de tweede plaats (48% gebruikt het). De top 3 wordt compleet gemaakt met het samen online werken aan en opslaan van manuscripten. De minste behoefte is er aan het online opslaan van onderzoeksdata; 47% heeft er geen behoefte aan. Het gebruik is ook relatief laag (10%) en de onbekendheid vrij groot (23%). Het online verwerken, analyseren en visualiseren van onderzoeksdata geeft een gevarieerd beeld: het gebruik is het laagst van alle toepassingen (7%). Er is behoorlijk wat onbekendheid (25%) en is een grote groep onderzoekers die behoefte heeft (32%), maar een nog iets grotere groep die geen behoefte heeft (37%). Dit beeld is wellicht iets vertekend, wat blijkt uit de volgende alinea. Andere gebruikte toepassingen 27% zegt ook nog andere toepassingen (dan die hiervoor werden voorgesteld) te gebruiken. Vooral analysetools worden genoemd, zoals SPSS, Kwalitan, Atlas TI, R-project. Deze kunnen dus worden eigenlijk opgeteld bij het gebruik van het online verwerken, analyseren en visualiseren van onderzoeksdata in de figuur hiervoor. Meer algemene tools worden ook veelvuldig genoemd: Excel, Acces, Word, Google Docs, Google, Adobe toepassingen, en Skype etc. 16

17 Er wordt ook verschillende keren gesproken over het gebruik van (online) databases (bijvoorbeeld via IEEE, Elsevier, patent database Aureka ) Ook EndNote, OneNote, EverNote, RefMan en refworks worden herhaaldelijk genoemd als gebruikte toepassingen, net als webenquete-tools (NetQuestionnaires wordt enkele malen expliciet genoemd, ook CORF, freesurveyonline worden genoemd). Met naam en toenaam worden bijvoorbeeld door een enkeling genoemd: Kodani (voor het ontwerpen van onderzoek), Pscribe (e-learning), Transana (voor analyse van audio), ArcGIS (GIS software), Transscriber (analyse spraakdata), Ebcohost (onderzoeksdatabase-dienst), Connotea (referentietool voor clinici). Andere gewenste toepassingen 11% zou ook andere dan de genoemde toepassingen voor onderzoek willen gebruiken. SPSS (online) wordt hier relatief veel genoemd. Ook de analysetools R en Atlas worden genoemd. Deze resultaten zijn dus eigenlijk op te tellen bij de behoefte aan het online verwerken, analyseren en visualiseren van onderzoeksdata uit voorgaande figuur. Refworks, reference manager, meer literatuur quotes toepassingen en een goede indexeer tool worden ook genoemd. Daarnaast worden Wiki-achtige omgevingen enkele keren genoemd, net als toepassingen voor het verwerken en coderen van kwalitatieve data. Ook toepassingen waarbij beelden een rol spelen, worden genoemd, zoals: Google Earth, software om 3d scans van mensen statistisch te analyseren en bruikbaar te maken voor CAD software, tools voor videoanalyse, GIS-data, online lectures van andere universiteiten, video colleges. Voor modelleren wordt COMSOL genoemd en verder wil een enkeling: iets om data te visualiseren, relaties te vinden, data inzichtelijk te maken, Applicaties waarmee je data kan delen, gemakkelijke toegang tot grids. Bestaande eigen tools Omdat er wordt aangegeven dat er behoefte is om eigen tools te delen en toe te voegen aan COIN, is het goed om te weten of en zo ja welke tools de instellingen dan zoal ontwikkeld hebben of waarvan ze denken aan het ontwikkelen van een eigen tool. 89% van de respondenten heeft nog nooit een eigen tool ontwikkeld en heeft geen collega die een eigen tool heeft ontwikkeld. De 11% die wel werkt bij een instelling die wel eens eigen computerprogramma s of tools voor onderzoeksdoeleinden heeft ontwikkeld, geeft aan dat het vooral gaat om de volgende tools: - Diverse databases en databestanden: database in Acces, bioinformatica database, zoekfilter voor databases, Databaseapplicatie t.b.v. onderzoekslogistiek, simpele databases in SPSS voor opslaan patiëntengegevens, doorzoekbare database, online database view in xaraya, database filosofische commentaren Oudheid, een complicatiedatabase, diverse Access applicaties - Verzamelen van data: online luisterexperimenten, verzamelen van eindtoetsgegevens, proefdier dagboek 17

18 - Diverse enquête-tools: WAI enquête, online enquête, evaluatie-enquête in Sharepoint, online vragenlijst met feedback, verdere uitwerking van Limesurvey - Simulatietools: simulatiemodel voor containerterminal, simulatie software, netwerksimulatie tool, simulatieprogramma. Eigen tools in ontwikkeling 89% ontwikkelde nog nooit een eigen tool. 91% Heeft ook geen plannen om (nog) een computerprogramma of tool voor onderzoeksdoeleinden te ontwikkelen. De 9% die wel plannen heeft, denkt bijvoorbeeld aan (heel diverse antwoorden): - Visuele vragenlijsten in Nederlandse Gebarentaal - Teaching file voor de radiologie - Mobiele dataverzamelingsystemen - Nieuwe zoekfilters en uitbreiden van bestaande zoekfilters in databases t.b.v. systematic reviews - Simulatiesoftware - Annotatietool voor oral history interviews - Web-applicatie voor het uitwisselen van medicatiegegevens Zie voor alle antwoorden op de open vragen uit de webenquête Bijlage Samenvatting en conclusies De vraagstelling voor dit onderzoek was: Aan welke e-science tools hebben gebruikers behoefte? Eerst is gekeken naar huidig gebruik. Huidig gebruik kan namelijk een indicatie geven voor welke tools er in COIN moeten worden opgenomen. Dit onderzoek laat zien dat er veel algemene samenwerkingstools, zoals , agenda delen, Wiki s, etc. worden gebruikt door onderzoekers. Voor specifieke onderzoekstools geven de resultaten van de online enquête meer inzicht. Het gebruik van bijna alle toepassingen ligt onder de 50%. Het meest gebruikt worden toepassingen voor het online zoeken, vinden en documenteren van naslagwerken en het online zoeken en vinden van experts en mogelijke samenwerkingspartners. De top 3 wordt compleet gemaakt met het samen online werken aan en opslaan van manuscripten. Dat zijn voor onderzoekers blijkbaar belangrijke tools, waarvan een plek in COIN moet worden overwogen. Welke tools worden verder gewenst? Bij het online verwerken, analyseren en visualiseren van onderzoeksdata (onderzoekstool binnen de onderzoekscyclus) lijkt er potentieel: het gebruik is het laagst van alle toepassingen. Er is behoorlijk wat onbekendheid, waar iets aan gedaan kan worden. 18

19 Bovendien is er, meer dan bij de andere toepassingen, een grote groep onderzoekers die wel behoefte heeft aan een dergelijke toepassing. Zie ook de tabellen op pagina 14 t/m % Van de meer dan 800 ondervraagde onderzoekers in de webenquête werkt bij een instelling die wel eens eigen computerprogramma s of tools voor onderzoeksdoeleinden heeft ontwikkeld; voornamelijk voor het verzamelen van data en databases. 9% heeft plannen om eigen (heel diverse) tools te ontwikkelen. Het uitwisselen van deze eigen tools via COIN kan gebruik en de verdere ontwikkeling ervan wellicht stimuleren. Het voorgaande geeft indicaties voor de tools die kunnen worden ingezet in COIN. Gebruikers (in dit geval wetenschappers) kunnen echter niet altijd van tevoren aangeven wat zij precies nodig hebben, omdat nieuwe manieren van werken ook weer nieuwe behoeften creëren. Ergens zal een start gemaakt moeten worden. Een goed uitgangspunt daarbij zijn de online samenwerkingsverbanden, die op dit moment al nieuwe mogelijkheden en tools verkennen en zelfs gebruiken. Ten slotte wordt het belang van samenwerken en ontwikkelen met de doelgroep benadrukt. 6. Referenties 1. PID Coin 2. Gebruikersonderzoek SURFgroepen (Bureau de Uitkomst, 2009) 3. Rapport Online onderzoektools (Alares, 2010) 4. Use cases Lifewatch (Lifewatch) 5. Use cases Clarin (Clarin) 6. Collaboratory Study (Vaart, 2010) 7. Aantekeningen Herfstacademy (Herfstschool) 8. Behoeftepeiling COIN en achterliggende gespreksverslagen (Envolve, 2009) 19

20 BIJLAGE 1 Collaboratory s Virtual Knowledge Studio: Collaboratory-voor-Evidence-Based-Critical-Reviews (afgerond): Reviews.aspx TestweekLab (niet actief): Alfalab: Collaboratory.nl: Elaborate: LabsOnline: 20

Eindrapportage resultaten Stimulering Gebruik Onderzoeker & Docent

Eindrapportage resultaten Stimulering Gebruik Onderzoeker & Docent indi-2009-12-028 Eindrapportage resultaten Stimulering Gebruik Onderzoeker & Docent Project : SURFworks Stimulering Gebruik Onderzoeker & Docent Projectjaar : 2009 Projectmanager : Sandra Passchier Auteur(s)

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 2 Inleiding Lancom biedt haar klanten reeds sinds 2007 de mogelijkheid om te gaan werken van uit een Cloud model waarbij de servers in een datacenter van Lancom

Nadere informatie

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit Microsoft Office 365 voor bedrijven Remcoh legt uit Beter samenwerken, ook onderweg Starten met Office 365 is starten met het nieuwe werken. Met Office 365 heeft u namelijk de mogelijkheid om altijd en

Nadere informatie

2/06/14. Collaboration Tools. Hulp Bij Samen-Werken. Wie zijn wij?

2/06/14. Collaboration Tools. Hulp Bij Samen-Werken. Wie zijn wij? Collaboration Tools Hulp Bij Samen-Werken Wie zijn wij? 1 1 Wie bent u? Professional Samen werken met Collega s (Onder-) Aannemers Leveranciers Klanten om productiever te werken 2 Agenda Scope Communicatie

Nadere informatie

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs Open & Online De (mogelijke) rollen van bibliotheken Onderwijs Enthousiasme om mee te werken aan het onderzoek De opkomst hier vandaag Vragen en nieuwsgierigheid Leidraad met vragen opgesteld Telefonische

Nadere informatie

1. Beschrijving van de dienst

1. Beschrijving van de dienst 1. Beschrijving van de dienst Een Virtual Research Environment (VRE) is een online omgeving waarin wetenschappers kunnen samenwerken aan een onderzoeksproject. Door gebruik te maken van een VRE kunnen

Nadere informatie

Maak een nieuwe site collectie aan met de waarden die beschreven staan in de volgende tabel.

Maak een nieuwe site collectie aan met de waarden die beschreven staan in de volgende tabel. 1 Oefeningen In dit document staan een hele reeks opdrachten die je moet voltooien. Eenmaal rond heb je een werkende SharePoint team site met blog, wiki, discussiefora, agenda, documentbibliotheken, etc.

Nadere informatie

Evernote kan heel veel verschillende type bestanden opslaan. - gewone tekst - foto s - pdf s - websites (via Evernote webclipper

Evernote kan heel veel verschillende type bestanden opslaan. - gewone tekst - foto s - pdf s - websites (via Evernote webclipper ICT tools: Collaboratie tools in de cloud: Evernote: Werkt met een premium model. Gratis voor basis functies, uitgebreidere functies zijn betalend via een abonnement. Evernote is een samenwerkingstool

Nadere informatie

Van Consumers naar Prosumers. O.W. Vonder

Van Consumers naar Prosumers. O.W. Vonder 1 Van Consumers naar Prosumers O.W. Vonder Over Learning Valley Vertaalt onderwijskundige vraagstukken naar Microsoft oplossingen Spin-out van Wageningen Universiteit Ruime onderwijskundige kennis en expertise

Nadere informatie

Informatievaardigheden Introductie EndNote

Informatievaardigheden Introductie EndNote Informatievaardigheden Introductie EndNote TU Delft Library Delft University of Technology Challenge the future TU Delft Library HowInformatievaardigheden to find and use scientific / EndNote information

Nadere informatie

Masterclass SharePoint Online. in het onderwijs. APS IT-diensten, Utrecht Pagina 1

Masterclass SharePoint Online. in het onderwijs. APS IT-diensten, Utrecht Pagina 1 Masterclass Office 365 - SharePoint Online in het onderwijs APS IT-diensten, Utrecht Pagina 1 Office 365 in het onderwijs Microsoft Office 365 biedt besturen en scholen de unieke mogelijkheid om samenhang

Nadere informatie

Eindrapport Stimulering beveiliging

Eindrapport Stimulering beveiliging indi-2009-12-024 Eindrapport Stimulering beveiliging Project : SURFworks Projectjaar : 2009 Projectmanager : Maurice van den Akker Auteur(s) : Maurice van den Akker Opleverdatum : december 2009 Versie

Nadere informatie

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant:

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant: Over ons All In Content begeleidt IT & New Media projecten in het domein van Enterprise 2.0 portals en contentmanagement. Onze focus ligt in het bijzonder op het gebied van duurzaam werken met toepassingen

Nadere informatie

Onderzoek Tablets in het onderwijs

Onderzoek Tablets in het onderwijs Onderzoek Tablets in het onderwijs September 2011 Voorwoord In dit verslag presenteren we onze bevindingen van de tablettest die we hebben uitgevoerd. Zowel de ipad 2 als verschillende Android tablets

Nadere informatie

Resultaten marktscan SURFfederatie

Resultaten marktscan SURFfederatie indi-9-- Resultaten marktscan SURFfederatie Project : SURFworks Projectjaar : 9 Projectmanager : Paulien Rinsema Auteur(s) : Eefje van der Harst, Elise Roders, Karianne Vermaas Opleverdatum : 9 Versie

Nadere informatie

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft.

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Webtechniek is gespecialiseerd in technische oplossingen voor internet en applicaties. Sinds 2000 is het

Nadere informatie

Tips & Tricks: Tip van de maand November 2010. Office Integratie

Tips & Tricks: Tip van de maand November 2010. Office Integratie Tips & Tricks: Tip van de maand November 2010 Door: Martijn Janssen Introductie Office Integratie De Teamcenter MS Office-integratie maakt gebruik van Microsoft Office 2003 of 2007 in een beheerde Teamcenter

Nadere informatie

Inhoud. Endnote X7 Handleiding Mediacentrum maart 2015 Page 2

Inhoud. Endnote X7 Handleiding Mediacentrum maart 2015 Page 2 Inhoud Over Endnote... 3 Endnote installeren... 4 Een library aanmaken... 5 Voordat je begint!... 6 Tussenvoegsels in namen... 6 Referenties invoegen in een Worddocument/Cite while you write... 7 Handmatig

Nadere informatie

SPTOOLS SHAREPOINT CONNECTOR -

SPTOOLS SHAREPOINT CONNECTOR - SPTOOLS SHAREPOINT CONNECTOR - 1/6 Inhoudsopgave 1. SPTOOLS... 3 WAT KAN HET?... 3 Document Browser...3 Document Bundels...3 Consistente Data Quality...3 SharePoint workflows en document goedkeuring...3

Nadere informatie

SHAREPOINT ONLINE (SAMEN-)WERKEN IN DE WOLKEN. http://www.ie-net.be - Workshop SharePoint 1

SHAREPOINT ONLINE (SAMEN-)WERKEN IN DE WOLKEN. http://www.ie-net.be - Workshop SharePoint 1 SHAREPOINT ONLINE (SAMEN-)WERKEN IN DE WOLKEN 1 WIE ZIJN WIJ? 2 WIE BENT U? Professional Op zoek naar productiviteit Samenwerken met Collega s Externe partijen Onderaannemers 3 WAT IS ONS PLAN? 1. Wat

Nadere informatie

Masterclass SharePoint 2013 in het onderwijs

Masterclass SharePoint 2013 in het onderwijs Masterclass SharePoint 2013 in het onderwijs APS IT-diensten Utrecht Pagina 1 SharePoint 2013 in het onderwijs SharePoint 2013 biedt onderwijsorganisaties de unieke mogelijkheid om samenhang aan te brengen

Nadere informatie

09-02-2015. Collaboration Tools. Hulp Bij Samen-Werken. Wie zijn wij?

09-02-2015. Collaboration Tools. Hulp Bij Samen-Werken. Wie zijn wij? Collaboration Tools Hulp Bij Samen-Werken Wie zijn wij? 1 Wie bent u? Professional Samen werken met Collega s (Onder-) Aannemers Leveranciers Klanten om productiever te werken Ons programma Scope Communicatie

Nadere informatie

Masterclass. SharePoint 2010 in het Onderwijs

Masterclass. SharePoint 2010 in het Onderwijs Masterclass SharePoint 2010 in het Onderwijs Masterclass SharePoint 2010 in het Onderwijs De driedaagse Masterclass SharePoint 2010 in het Onderwijs heeft als doel deelnemers kennis en vaardigheden bij

Nadere informatie

Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3

Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3 Ervaringen en aanbevelingen op het gebied van datamanagement Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3 Introductie Onderzoekers in zes pilotprojecten hebben

Nadere informatie

Data, tools en infrastructuren Rollen en verantwoordelijkheden

Data, tools en infrastructuren Rollen en verantwoordelijkheden Data, tools en infrastructuren Rollen en verantwoordelijkheden Laurents Sesink Nederlands-Vlaamse samenwerking bij de digitalisering van het erfgoed Antwerpen, 21 juni 2012 Waarom wetenschappelijke data

Nadere informatie

Webdesign voor ondernemers

Webdesign voor ondernemers e-boek Webdesign voor ondernemers Veelgestelde vragen over het laten maken van een website Bart van den Bosch Inhoud 1. Zelf doen of uitbesteden? 4 2. Webdesigners 7 3. Wat is Wordpress 10 4. Maken van

Nadere informatie

HET ZOEKEN VAN WETENSCHAPPELIJKE LITERATUUR. Hans Bodlaender

HET ZOEKEN VAN WETENSCHAPPELIJKE LITERATUUR. Hans Bodlaender HET ZOEKEN VAN WETENSCHAPPELIJKE LITERATUUR Hans Bodlaender Deze presentatie 2 Wat voor soort literatuur bestaat er? Hoe wordt die gemaakt? Hoe vind je relevante literatuur? Gebruik bronnen 3 Voordat je

Nadere informatie

Dienstbeschrijving Cloud. Een dienst van KPN ÉÉN

Dienstbeschrijving Cloud. Een dienst van KPN ÉÉN Dienstbeschrijving Cloud Een dienst van KPN ÉÉN Versie : 1.0 Datum : 12 april 2016 Inhoud 1 Dit is Cloud 3 2 Dit is Office 365 4 3 Specificatie Domeinnamen 7 4 Technische voorwaarden en service 8 Blad

Nadere informatie

DRAAIBOEK STARTEN MET 21EDINGEN IN WORDPRESS. Auteur:Harriet Damen SURFnet BV

DRAAIBOEK STARTEN MET 21EDINGEN IN WORDPRESS. Auteur:Harriet Damen SURFnet BV DRAAIBOEK STARTEN MET 21EDINGEN IN WORDPRESS Auteur:Harriet Damen SURFnet BV Versie 1.0 27 januari 2010 1 DRAAIBOEK CURSUS 21EDINGEN OP DE EIGEN INSTELLING Benodigde kennis om te starten met 21eDingen:

Nadere informatie

EndNote Web handleiding

EndNote Web handleiding EndNote Web handleiding Bibliographic reference manager voor het verzamelen, beheren, delen van referenties en het maken van literatuurlijsten. 1. Een account aanmaken. Je kan je registreren via de databank

Nadere informatie

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen

Verkenning Next DLO VU. Overzicht Alternatieve Systemen Verkenning Next DLO VU Overzicht Alternatieve Systemen Onderwijscentrum VU Amsterdam 8 oktober 2009 2009 Vrije Universiteit, Amsterdam Overzicht Alternatieve Systemen 2 Auteur Opdrachtgever Status Versie

Nadere informatie

Ondersteuning van zorg gerelateerde processen en activiteiten voor patiënt en zorgverstrekkers

Ondersteuning van zorg gerelateerde processen en activiteiten voor patiënt en zorgverstrekkers Ondersteuning van zorg gerelateerde processen en activiteiten voor patiënt en zorgverstrekkers Contact persoon: Thera Splinter: 020 6445160 team@webfysio.nl Contact persoon: Joost Nagelmaeker: 0642115336

Nadere informatie

Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best. Praktische informatie

Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best. Praktische informatie Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best Praktische informatie De informatie in dit document vertegenwoordigt de huidige visie van Microsoft Corporation op zaken die ten tijde

Nadere informatie

Alfresco Document Management

Alfresco Document Management Pagina 1 van 6 Alfresco Document Management Efficiënter kunnen (samen)werken, altijd en overal kunnen beschikken over de benodigde informatie en geen zorgen hoeven maken over IT en back-up? Lagere kosten

Nadere informatie

Handleiding Office 365 IN EEN NOTENDOP ALLES OVER OFFICE 365 CARLO KONIJN CHI COMPUTERS HEERHUGOWAARD

Handleiding Office 365 IN EEN NOTENDOP ALLES OVER OFFICE 365 CARLO KONIJN CHI COMPUTERS HEERHUGOWAARD 2014 Handleiding Office 365 IN EEN NOTENDOP ALLES OVER OFFICE 365 CARLO KONIJN CHI COMPUTERS HEERHUGOWAARD Inhoud Inleiding... 2 Aanmelden bij office 365 via het portaal.... 2 Het portaal en gebruikers:...

Nadere informatie

Cyberpesten: social media platform mining tools

Cyberpesten: social media platform mining tools Cyberpesten: social media platform mining tools ABI team 27: Pascal Pieters, Stephaan Declerck Begeleider: dr. Rik Bos Opdrachtgever: prof. dr. ir. Remko Helms Inhoud Achtergrond Opdracht Projectaanpak

Nadere informatie

CSCW: introductie 1. CSCW staat voor

CSCW: introductie 1. CSCW staat voor CSCW: introductie 1 CSCW staat voor Computer-Supported Cooperative/Collaborative Work het gaat om groupware, d.w.z., software, die samenwerkingsprocessen in groepen ondersteunt de samenwerking kan op (ruimtelijke

Nadere informatie

Strategisch omgaan met de cloud

Strategisch omgaan met de cloud http://www.flickr.com/photos/mseckington/ Strategisch omgaan met de cloud Floor Jas, Hoofd Advanced Services, SURFnet bv Floor.Jas@SURFnet.nl Issues met cloud Privacy Dataportabiliteit Beveiliging Koppelbaarheid

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. bloggen met Wordpress

Cursus Onderwijs en ICT. bloggen met Wordpress Cursus Onderwijs en ICT Deel 21 (versie 1.0 NL 27-04-2011) bloggen met Wordpress door Serge de Beer Inleiding Zelf ben ik niet zo n blogger. Niet dat ik het niet heb geprobeerd trouwens. Al regelmatig

Nadere informatie

Access. Accomplish. Share. Tips voor het gebruik van Office 365: tools voor email, web, en samenwerking

Access. Accomplish. Share. Tips voor het gebruik van Office 365: tools voor email, web, en samenwerking Access. Accomplish. Share. Tips voor het gebruik van Office 365: tools voor email, web, en samenwerking Werk samen, beter Stel uw team in op succes 2 Zie wie online is Communiceer snel met uw team Team

Nadere informatie

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren Katrien Struyven Ervaringen Wie heeft pogingen ondernomen of reeds een artikel geschreven? Hoe heb je dit ervaren? Wie heeft er reeds deelgenomen

Nadere informatie

WordPress in het Kort

WordPress in het Kort WordPress in het Kort Een website maken met Wordpress. In minder dan één uur online! Inclusief installatie van een thema en plugins Alle rechten 2013, Rudy Brinkman, BrinkhostDotCom, http://www.brinkhost.nl

Nadere informatie

Inhoud. Wat is Power BI?... 3. Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4. Beginnen met Power BI... 6. Werkruimte uitleg... 7

Inhoud. Wat is Power BI?... 3. Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4. Beginnen met Power BI... 6. Werkruimte uitleg... 7 Inhoud Wat is Power BI?... 3 Voorbeelden gemaakt met Power BI... 4 Beginnen met Power BI... 6 Werkruimte uitleg... 7 Naar een dashboard in 3 stappen... 8 Stap 1: Gegevens ophalen... 8 Stap 2: Rapport maken...

Nadere informatie

Een Visie op Datamanagement

Een Visie op Datamanagement Een Visie op Ron Dekker Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Persoonlijke noot Eigen ervaringen: goede kennis van de data nodig om alle valkuilen te omzeilen. het is veel werk van een

Nadere informatie

Surf, Creëer & Deel Verstandig. Fernando Rui Campos, Portugal. Informatie is geen kennis. Eenvoudig Gemiddeld Moeilijk

Surf, Creëer & Deel Verstandig. Fernando Rui Campos, Portugal. Informatie is geen kennis. Eenvoudig Gemiddeld Moeilijk Lesplan Informatie is geen kennis, Albert Einstein 2.1 Surf, Creëer & Deel Verstandig Created by European Schoolnet in collaboration with Insafe Network and within the support of Google, Liberty Global

Nadere informatie

I&I 19 november 2014. Ymke Manders, Product Manager Leren & Certificeren SLBdiensten & Slim.nl

I&I 19 november 2014. Ymke Manders, Product Manager Leren & Certificeren SLBdiensten & Slim.nl I&I 19 november 2014 Ymke Manders, Product Manager Leren & Certificeren SLBdiensten & Slim.nl 17-11-2014: Minister Dekker: Leren kinderen nog wel de juiste dingen op school? Onderwijs2032.nl Tekort appontwikkelaars

Nadere informatie

Office 365. Auteur: Roy Scholten Datum: 9/11/2015 Versie: 1.3 OPENICT B.V.

Office 365. Auteur: Roy Scholten Datum: 9/11/2015 Versie: 1.3 OPENICT B.V. Office 365. Auteur: Roy Scholten Datum: 9/11/2015 Versie: 1.3 Over Open ICT De afgelopen jaren zijn de technische ontwikkelingen snel gegaan, de typemachine is vervangen door de tablet. De ontwikkelingssnelheid

Nadere informatie

Technologieverkenning

Technologieverkenning Technologieverkenning Videocontent in the cloud door de koppeling van MediaMosa installaties Versie 1.0 14 oktober 2010 Auteur: Herman van Dompseler SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma Het SURFnet/ Kennisnet

Nadere informatie

Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem?

Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem? Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem? Executive summary Organisaties maken meer en meer gebruik van online

Nadere informatie

Jules Lauwerier. projectleider Virtuele Onderzoeksruimte Archief4all

Jules Lauwerier. projectleider Virtuele Onderzoeksruimte Archief4all Jules Lauwerier projectleider Virtuele Onderzoeksruimte Archief4all proces- en informatiearchitect gemeente Ede genealoog j.lauwerier@erfgoednederland.nl 06-28632612 Agenda Deelpresentatie 1 Inleiding,

Nadere informatie

Installatiehandleiding EndNote Hogeschool Rotterdam Mediatheek

Installatiehandleiding EndNote Hogeschool Rotterdam Mediatheek Installatiehandleiding EndNote Hogeschool Rotterdam Mediatheek Auteur: H. Benne, E. Langhorst Datum: april 2015 Inhoud Inleiding... 1 EndNote X7... 2 EndNote Web... 3 Add-ons... 4 Overstappen naar EndNote...

Nadere informatie

Onbegrensd meten met alternative metrics. Peter Nieuwenhuizen

Onbegrensd meten met alternative metrics. Peter Nieuwenhuizen Onbegrensd meten met alternative metrics Peter Nieuwenhuizen Introductie Peter Nieuwenhuizen, Sr. consultant information management Erasmus Universiteit Rotterdam Utrecht Universiteit Yamanouchi Europe

Nadere informatie

Looproute Microsoft OneNote 2010 versie 1.0. Looproute Microsoft OneNote 2010. Inleiding

Looproute Microsoft OneNote 2010 versie 1.0. Looproute Microsoft OneNote 2010. Inleiding 1 Looproute Microsoft OneNote 2010 Inleiding Dit document beschrijft de werking van het computerprogramma Microsoft OneNote (versie 2010) en is bedoeld voor docenten en leerlingen van het basis- en voortgezet

Nadere informatie

Opzetten medewerker tevredenheid onderzoek

Opzetten medewerker tevredenheid onderzoek Opzetten medewerker tevredenheid onderzoek E: info@malvee.com T: +31 (0)76 7002012 Het opzetten en uitvoeren van een medewerker tevredenheid onderzoek is relatief eenvoudig zolang de te nemen stappen bekend

Nadere informatie

Video Conferencing anno 2012

Video Conferencing anno 2012 White paper Video Conferencing anno 2012 +31 (0) 88 121 20 00 upc.nl/business Pagina 1 van 8 Video Conferencing De behoefte aan video-vergaderen groeit. Mensen gaan steeds flexibeler om met de begrippen

Nadere informatie

Ervaringen met API s rond onderwijsdata vanuit Hogeschool Inholland en Hogeschool Leiden

Ervaringen met API s rond onderwijsdata vanuit Hogeschool Inholland en Hogeschool Leiden Open Onderwijs API Ervaringen met API s rond onderwijsdata vanuit Hogeschool Inholland en Hogeschool Leiden Mark de Jong, als ICT architect verbonden aan Hogeschool Inholland en Hogeschool Leiden Wat komt

Nadere informatie

Business Intelligence www.globalservices.be www.sap-training.be

Business Intelligence www.globalservices.be www.sap-training.be Business Intelligence www.globalservices.be www.sap-training.be Global Services + Business Intelligence = perfect match! Het concept Wenst u ook sneller inzicht in beleidsinformatie, rapportering en cijfers?

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

Deel 1: starten met Endnote, mogelijkheden van bibliografische software

Deel 1: starten met Endnote, mogelijkheden van bibliografische software Deel 1: starten met Endnote, mogelijkheden van bibliografische software Versie feb. 2015 pag. 1 Bibliografische software? Endnote, Reference Manager, RefWorks, Zotero, Mendeley zijn bibliografische softwarepakketten

Nadere informatie

Op pad met een digitale kaart. Martijn Oolman en Jack Schoenmakers, Hogeschool VHL KNAG presentatie 19B op 13-11-2016

Op pad met een digitale kaart. Martijn Oolman en Jack Schoenmakers, Hogeschool VHL KNAG presentatie 19B op 13-11-2016 Op pad met een digitale kaart Martijn Oolman en Jack Schoenmakers, Hogeschool VHL KNAG presentatie 19B op 13-11-2016 Inhoud Introductie Routes met stoppunten en opdrachten Online te gebruiken Waarbij allerlei

Nadere informatie

Trends in de Campusinfrastuctuur. In samenwerking met Stratix

Trends in de Campusinfrastuctuur. In samenwerking met Stratix Trends in de Campusinfrastuctuur In samenwerking met Stratix Agenda Workshop Trends in Campusinfrastructuur 30-4-2015 Agenda Introductie: SURFnet Automated Networks IaaS en SaaS Wireless Privacy en Security

Nadere informatie

Acrobat 8 voor marketingprofessionals

Acrobat 8 voor marketingprofessionals Acrobat 8 voor marketingprofessionals Colin van Oosterhout Business Development Manager Acrobat Monique Engelaar Marketing Manager Acrobat Adobe Systems Benelux 2006 Adobe Systems Incorporated. All Rights

Nadere informatie

OpenIMS 4.2 Portaal Server

OpenIMS 4.2 Portaal Server OpenIMS 4.2 Portaal Server Inhoudsopgave 1 WAT IS EEN ENTERPRISE INFORMATIE PORTAAL?...3 1.1 BESPARINGEN...3 1.2 GERICHT OP EEN SPECIFIEKE DOELGROEP...3 2 OPENIMS PORTAAL SERVER (PS)...4 2.1 CENTRAAL BEHEER...4

Nadere informatie

Onderzoek: Het gebruik van Social Media in bibliotheken

Onderzoek: Het gebruik van Social Media in bibliotheken Onderzoek: Het gebruik van Social Media in bibliotheken Persoonlijk gebruik van Social Media is de afgelopen jaren explosief gestegen. Op professioneel vlak worden Social Media gezien als een nieuwe manier

Nadere informatie

Deel 2: Endnote bibliografische software gebruiken als databasemanager en editor

Deel 2: Endnote bibliografische software gebruiken als databasemanager en editor Deel 2: Endnote bibliografische software gebruiken als databasemanager en editor Versie feb. 2015 pag. 38 Endnote output: 1. Organiseer je database 2. Doorzoek de referenties in je database 3. Publiceren,

Nadere informatie

Inhoud. Mediacentrum hogeschool Windesheim (maart 2015) Page 2

Inhoud. Mediacentrum hogeschool Windesheim (maart 2015) Page 2 Online Inhoud Over Endnote Online... 3 Aanmelden... 3 Voordat je begint!... 4 Tussenvoegsels in namen... 4 Referenties invoegen in een Worddocument/Cite while you write... 5 Handmatig invoeren van referenties...

Nadere informatie

Zoeken naar goede bronnen. Nathalie van den Eerenbeemt informatiespecialist Fontys OSO

Zoeken naar goede bronnen. Nathalie van den Eerenbeemt informatiespecialist Fontys OSO Zoeken naar goede bronnen Nathalie van den Eerenbeemt informatiespecialist Fontys OSO Kennismaken Dienstverlening docenten en studenten Test informatievaardigheden Korte rondgang digitale mediatheek Fontys

Nadere informatie

Remote instrumentation

Remote instrumentation indi-2009-12-035 Remote instrumentation Project : SURFworks Projectjaar : 2009 Projectmanager : Walter van Dijk Auteur(s) : Hind Abdulaziz, Alexander ter Haar (Stratix) Opleverdatum : december 2009 Versie

Nadere informatie

Inleiding Sociale Wetenschappen. Studenten Aantal 953 Respondenten 54, 40 Ronde 1, 2. Datum uitvoering September 2010 Januari 2011 Collegeweblecture

Inleiding Sociale Wetenschappen. Studenten Aantal 953 Respondenten 54, 40 Ronde 1, 2. Datum uitvoering September 2010 Januari 2011 Collegeweblecture Pilot Naam Instelling Vak naam Studenten Aantal 953 Respondenten 54, 40 Ronde 1, 2 Verrijke weblectures VU Inleiding Sociale Wetenschappen Datum uitvoering September 2010 Januari 2011 Variant Collegeweblecture

Nadere informatie

Eindrapportage eindgebruikersonderzoek

Eindrapportage eindgebruikersonderzoek Eindrapportage eindgebruikersonderzoek Project : SURFworks Projectjaar : 2009 Projectmanager : Paulien Rinsema () Auteur(s) : Karianne Vermaas (WAU?!) en Ellen de Lange (Faxion) Opleverdatum : 09 09 2009

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Online tools voor bevragingen

Online tools voor bevragingen Online tools voor bevragingen Een vergelijking van de mogelijkheden 1 Overzicht van de mogelijkheden Gratis (basisversie) Google forms Enquetemaken.be Gratisenquetemaken.nl Thesistools Zoomerang Betalend

Nadere informatie

EndNote Web handleiding

EndNote Web handleiding EndNote Web handleiding Bibliographic reference manager voor het verzamelen, beheren, delen van referenties en het maken van literatuurlijsten 1. Een account aanmaken Je kan je registreren via de databank

Nadere informatie

Vaardigheden - Enquête HV 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52705

Vaardigheden - Enquête HV 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52705 Vaardigheden - Enquête HV 2 Auteurs VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52705 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

De voordelen van Drupal

De voordelen van Drupal Drupal is een open source Content Management System (CMS). Daarnaast kun je Drupal zien als een framework, dit betekent dat je modules (oftewel mini-applicaties) kunt implementeren in je installatie van

Nadere informatie

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Elektronische leeromgeving en didactiek Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Programma Wat is een ELO? Voorbeelden Didactiek en ELO Voorbeelden leeractiviteiten in een ELO Functionaliteiten

Nadere informatie

Wanneer je al in Limo aan het werken bent, kan je scopus intypen in de zoekbalk en Databases / E-journals aanduiden.

Wanneer je al in Limo aan het werken bent, kan je scopus intypen in de zoekbalk en Databases / E-journals aanduiden. SCOPUS 1. Beschrijving Scopus is een onderzoeksdatabank van Elsevier met abstracts van artikelen en boekhoofdstukken op alle vakgebieden. Het bevat tevens de verwijzingen uit en citaties van die artikelen

Nadere informatie

MASTERCLASS. SharePoint in het Onderwijs

MASTERCLASS. SharePoint in het Onderwijs MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs De drie daagse MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs heeft als doel deelnemers kennis en vaardigheden bij te brengen daar

Nadere informatie

Cloud werkplek anno 2014. Cloud werkplek anno 2014

Cloud werkplek anno 2014. Cloud werkplek anno 2014 Introductie Peter Klix Infrastructuurarchitect Specialisatie networking en desktop concepts Peter.klix@eic.nl Cloud desktop Introductie Desktop concepten door de jaren Infrastructuur Cloud concepten Focus

Nadere informatie

Skype voor SURFcontact

Skype voor SURFcontact indi-2010-012-020 Skype voor SURFcontact Project : SURFworks Projectjaar : 2010 Projectmanager : Alexander van den Hil Auteur(s) : Erik Dobbelsteijn Opleverdatum : 09-12-2010 Versie : 1.0 Samenvatting

Nadere informatie

Een Digitale Leer- en Werkomgeving uit de cloud Beat Nideröst Cloud vendor dagen 21 september 2011 Agenda DLWO case Hogeschool van Amsterdam Extended DLWO EduGroepen Demo Inzichten ICT Landschap Hogeschool

Nadere informatie

Implementatieplan voor E learning en ELO gebruik binnen een school. Peter Tempel Fernao Prince Rob Houben Gerard Mastenbroek

Implementatieplan voor E learning en ELO gebruik binnen een school. Peter Tempel Fernao Prince Rob Houben Gerard Mastenbroek Implementatieplanvoor E learningenelogebruik binneneenschool PeterTempel FernaoPrince RobHouben GerardMastenbroek maandag11mei2009 1 2 Inhoudsopgave Inleiding...4 Uitgangspunt:...5 Doel invoering E-Learning:...5

Nadere informatie

Dyslexie. Ict ondersteunende hulpmiddelen. Sjaak Janssen

Dyslexie. Ict ondersteunende hulpmiddelen. Sjaak Janssen Dyslexie Ict ondersteunende hulpmiddelen Sjaak Janssen Doel: Informeren Inzicht uitslag Vragenlijst. Vergelijking van 3 meest gebruikte pakketten. Informatie over bovenschool arrangement. Slotvraag Ict

Nadere informatie

Ontdek wat Office 365 voor Uw organisatie kan doen!

Ontdek wat Office 365 voor Uw organisatie kan doen! Microsoft Office 365 / 2013 Office 365 maakt een heel nieuwe werkwijze mogelijk. Office 365 biedt vrijwel overal toegang tot de vertrouwde Microsoft Office-tools, aangevuld met hoogwaardige, eenvoudig

Nadere informatie

DIGITAL STORY TELLING. Breng een verhaal tot leven. Maak aan de hand van foto s en informatie een dynamisch filmpje.

DIGITAL STORY TELLING. Breng een verhaal tot leven. Maak aan de hand van foto s en informatie een dynamisch filmpje. DIGITAL STORY TELLING Breng een verhaal tot leven. Maak aan de hand van foto s en informatie een dynamisch filmpje. WAT? Digital Storytelling is een procesmatige methode waarbij gebruik gemaakt wordt van

Nadere informatie

WERKEN MET INHOUDSTYPES. SharePoint 2013 - Inhoudstypes FACTSHEET

WERKEN MET INHOUDSTYPES. SharePoint 2013 - Inhoudstypes FACTSHEET WERKEN MET INHOUDSTYPES SharePoint 2013 - Inhoudstypes FACTSHEET Wat is een Inhoudstype? DEFINITIE Een Inhoudstype (Content Type) is een set met verschillende eigenschappen. Deze eigenschappen definiëren

Nadere informatie

Diensten en tarieven Zakelijk. Diensten en tarieven Zakelijk. Versie 1.0, 13 JAN - 2016

Diensten en tarieven Zakelijk. Diensten en tarieven Zakelijk. Versie 1.0, 13 JAN - 2016 ` Diensten en tarieven Zakelijk 1. Computer bewaking Met Computer bewaking worden uw werkstations continue gecontroleerd op veel Windows punten. Hierdoor kan Total Progress direct reageren op situaties

Nadere informatie

o o o o E-mail Documenten beheer Kennis borging Vergaderen

o o o o E-mail Documenten beheer Kennis borging Vergaderen o o o o E-mail Documenten beheer Kennis borging Vergaderen Nieuwste versie van Office-desktoptoepassingen Licenties per gebruiker voor 5 computers incl Mac en mobiel Office-toepassingen naar een pc streamen

Nadere informatie

ORCID EEN UNIEKE, PERSISTENTE IDENTIFIER VOOR ONDERZOEKERS. Niels van Dijk, SURFnet John Doove, SURFmarket

ORCID EEN UNIEKE, PERSISTENTE IDENTIFIER VOOR ONDERZOEKERS. Niels van Dijk, SURFnet John Doove, SURFmarket ORCID EEN UNIEKE, PERSISTENTE IDENTIFIER VOOR ONDERZOEKERS Niels van Dijk, SURFnet John Doove, SURFmarket Achtergrond Auteurs produceren publicaties, deze worden geregistreerd in verschillende bibliografische

Nadere informatie

HANDLEIDING TOOLVERZAMELING

HANDLEIDING TOOLVERZAMELING HANDLEIDING TOOLVERZAMELING react handleiding voor docenten en studenten Deliverable 4 Niveau van verspreiding: Publiek Projectnummer: 511709-LLP-1-2010-1-ES-KA3-KA3MP Augustus 2012 Partners: 1 react reactivating

Nadere informatie

Begrijp je doelgroep en connect Search en Social voor de opbmale klant beleving

Begrijp je doelgroep en connect Search en Social voor de opbmale klant beleving Begrijp je doelgroep en connect Search en Social voor de opbmale klant beleving Speaking Publishing Consulting Training European Search Personality 2015 www.stateofdigital.com - www.basvandenbeld.com -

Nadere informatie

Het Office 365 portfolio van Copaco Nederland

Het Office 365 portfolio van Copaco Nederland Het portfolio van Copaco Nederland Het portfolio van Copaco Nederland verandert continu en wordt steeds uitgebreider. Daarnaast zien we de vraag naar abonnementen van zowel onze partners als van eindgebruikers

Nadere informatie

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Verkenning rondom mogelijkheden, meerwaarde en aandachtspunten 27 januari 2011 NOT Academie Presentatie: Arnout Vree a.vree@avetica.nl www.avetica.nl

Nadere informatie

www.perrit.nl Perrit Perrit Hosted SharePoint Foundation 2010 Het Online Business Platform Hosted Business Applicatons

www.perrit.nl Perrit Perrit Hosted SharePoint Foundation 2010 Het Online Business Platform Hosted Business Applicatons Microsoft Hosted SharePoint 2010 is verkrijgbaar in diverse varianten. Standaard biedt Perrit SharePoint Foundation 2010 aan. Maar wellicht past een andere variant beter bij uw bedrijfsbehoefte. Onderstaande

Nadere informatie

iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting

iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting iprova Suite Systeemeisen iprova 5 Hosting Let op Dit document bevat de systeemeisen voor versie 5.0 van de iprova Suite. Door nieuwe ontwikkelingen kunnen de systeemeisen voor iprova wijzigen. Controleer

Nadere informatie

Plone user case: www.mpi.nl

Plone user case: www.mpi.nl Plone user case: www.mpi.nl Jacquelijn Ringersma Karin Kastens Jos van Berkum Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek Plone gebruikersdag, 16 September 2009 Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek

Nadere informatie

Waarom is een nieuw tijdschrift nodig?

Waarom is een nieuw tijdschrift nodig? Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. De gegevens naar buiten brengen - een nieuw online wetenschappelijk

Nadere informatie

Dienstbeschrijving. New Day at Work Online workspace of the future! Page 1

Dienstbeschrijving. New Day at Work Online workspace of the future! Page 1 Dienstbeschrijving New Day at Work Online workspace of the future! Page 1 Contents 1.0 Inleiding... 3 2.0 Workspace 365... 4 2.1 Drie type gebruikers van Workspace 365... 4 1. Office Medewerker... 4 2.

Nadere informatie

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans

Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Tools voor canonieke datamodellering Tools voor canonieke datamodellering Bert Dingemans Abstract Canonieke modellen worden al snel omvangrijk en complex te beheren. Dit whitepaper beschrijft een werkwijze

Nadere informatie