Onderzoek naar vocht en zoutbelasting van het Mikwe te Venlo

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek naar vocht en zoutbelasting van het Mikwe te Venlo"

Transcriptie

1 Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus AA Delft TNO-rapport 034-DTM Onderzoek naar vocht en zoutbelasting van het Mikwe te Venlo T F Datum 16 december 2010 Auteur(s) Dr. B.A. Lubelli Prof.ir. R.P.J. van Hees Opdrachtgever Gemeente Venlo Ruimtelijke ontwikkeling Strategie en Beleid T.a.v. de heer M.Th.R.M.Dolmans Postbus RK VENLO Projectnummer /01.01 Aantal pagina's 19 (incl. bijlagen) Aantal bijlagen 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit rapport mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van TNO. Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor onderzoeksopdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen de partijen gesloten overeenkomst. Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belanghebbenden is toegestaan TNO

2 TNO-rapport 034-DTM / 17 Inhoudsopgave 1 Inleiding Onderzoek aanpak Visuele inspectie Bemonstering Resultaten Vocht- en zoutgehalte Ionenchromatografie Röntgendiffractieanalyses Relatie tussen zoutkristallisatie en klimaat Conclusies...17 Bijlage(n) A Locatie, vocht en hygroscopisch vochtgehalte van de monsters

3 TNO-rapport 034-DTM / 17 1 Inleiding In opdracht van de gemeente Venlo (TNO brief /LIB/hly van 15 oktober en brief ROSEB / 2010/25740 van de Gemeente Venlo) is door TNO een onderzoek uitgevoerd aan het Mikwe te Venlo (figuur 1). Het Mikwe bevindt zich momenteel onder een tentachtige structuur waar geen regeling van temperatuur en vochtigheid mogelijk is. Het doel van het onderzoek is het vocht- en zoutgehalte in het metselwerk van het Mikwe te meten om het risico van zoutschade te kunnen evalueren en de beste klimaatcondities (temperatuur en relatieve luchtvochtigheid) voor de conservering van het Mikwe te kunnen bepalen. Figuur 1. Een deel van de uitmergel opgebouwde muurconstructie van het Mikwe te Venlo.

4 TNO-rapport 034-DTM / 17 2 Onderzoek aanpak 2.1 Visuele inspectie Het Mikwe bestaat uit verschillende onderdelen en is met verschillende materialen opgebouwd. Het grootste deel van het Mikwe bestaat uit natuursteen metselwerk van mergel 1. De voegen bestaan gedeeltelijk uit kalkmortel en gedeeltelijk uit een iets donkergekleurd mortelmateriaal. Een kleiner gedeelte van het Mikwe is uit baksteen metselwerk opgebouwd. Lokaal zijn ook blokken rode natuursteen (zandsteen) aanwezig. Het Mikwe is, na het ontgraven, op de vindplaats op een betonconstructie geplaatst, en vervolgens in twee delen vervoerd naar de gemeentewerf, waar de constructie onder een niet-geklimatiseerde tentachtige constructie wordt bewaard. De mergel natuursteen verkeert lokaal in slechte conditie: zij is lokaal gescheurd (figuur 2), verpoedert (figuur 3) en brokkelt af. Ook de voegmortel brokkelt af op enkele locaties (figuur 4). Sommige mortelvoegen zijn van een enigszins donkere kleur (figuur 5). Figuur 2. Scheuren in de mergel natuursteen blokken (de scheuren zijn veroorzaakt door het uitplaatsen van het Mikwe). 1 In dit rapport wordt de term mergel zoals gangbaar gebruikt om de zuivere kalksteen uit de regio van Maastricht te benoemen. Geologisch gezien is de benoeming mergel onjuist: mergel is eigenlijk een afzettinggesteente bestaande uit een mengsel van klei en fijnverdeelde kalk.

5 TNO-rapport 034-DTM / 17 Figuur 3. Verpoedering van de mergel natuursteen. Figuur 4. De mortelvoeg brokkelt af.

6 TNO-rapport 034-DTM / 17 Figuur 5. Sommige voegen zijn van een enigszins donkere kleur. 2.2 Bemonstering Er zijn in totaal 56 monsters genomen uit de verschillende delen van het Mikwe. Het gaat om monsters boorpoeder, verkregen met een boor met diameter van 6-8 mm. Alle materialen (mergel, mortel, baksteen en rode natuursteen) zijn bemonsterd. De locaties van de bemonstering, zowel de hoogte als de diepte, zijn in figuren 6-8 en in Bijlage A aangegeven. Muur S25 Muur S26 Muur S28 Figuur 6. Schets van delen S28, S25 en S26 van het Mikwe.

7 TNO-rapport 034-DTM / 17 Muur S17 Muur S17 Muur D Figuur 7. Schets van deel S17 van het Mikwe. Muur S27 Figuur 8. Schets van muur S27 van het Mikwe. De gruismonsters zijn in een oven bij 40 C gedroogd en het vochtgehalte (MC) is gravimetrisch bepaald. Vervolgens zijn de monsters twee weken lang in een geconditioneerde ruimte bij 97% RV geplaatst om het hygroscopisch vochtgehalte (HMC) te bepalen. Het hygroscopisch vochtgehalte geeft een indicatie van de aanwezigheid van hygroscopische zouten. Aan een selectie van 10 monsters zijn de hoeveelheid en het type relevante ionen bepaald met behulp van ion chromatografie (IC). Aan een selectie van 4 monsters zijn röntgendiffractie analyses uitgevoerd om de exacte compositie van de monsters bepalen.

8 TNO-rapport 034-DTM / 17 3 Resultaten 3.1 Vocht- en zoutgehalte Het vochtgehalte (MC) en hygroscopisch vochtgehalte (HMC) bij 50%, 65% en 97% RV van de monsters zijn in bijlage A aangegeven. In figuren 9-14 worden het vochtgehalte (MC) en hygroscopisch vochtgehalte (HMC) bij 97% RV in muur S28 t/m S17 gegeven. MC & HMC (gewicht %) - mergel - muur S28 MC & HMC (gewicht %) MC mergel 50 cm HMC mergel 50 cm diepte (cm) Figuur 9. Vochtverdeling (MC) en hygroscopische vochtverdeling (HMC) in mergel natuursteen (muur S28) MC & HMC mergel - muur S25 MC 0-1 cm MC 1-5 cm MC 5-15 cm MC cm 100 HMC 0-1 cm hoogte (cm) HMC 1-5 cm HMC 5-15 cm HMC cm MC & HMC (gewicht %) Figuur 10. Vochtverdeling (MC) en hygroscopische vochtverdeling (HMC) in muur S25 (mergel natuursteen).

9 TNO-rapport 034-DTM / 17 MC & HMC (gewicht %) - mortel - muur S25 3 MC & HMC (gewicht %) MC mortel 25 cm MC mortel 65 cm HMC mortel 25 cm HMC mortel 65 cm diepte (cm) Figuur 11. Vochtverdeling (MC) en hygroscopische vochtverdeling (HMC) in muur S25 (mortel). hoogte (cm) MC & HMC (gewicht %) - mergel - muur S MC & HMC (gewicht %) MC mergel 0-1 cm MC mergel 1-5 cm MC mergel 5-15 cm MC mergel cm HMC mergel 0-1 cm HMC mergel 1-5 cm HMC mergel 5-15 cm HMC mergel cm Figuur 12. Vochtverdeling (MC) en hygroscopische vochtverdeling (HMC) in muur S26 (mergel natuursteen). hoogte (cm) MC & HMC (gewicht %) - mergel - muur S MC mergel 0-1 cm MC mergel 1-5 cm MC mergel 5-15 cm MC mergel cm HMC mergel 0-1 cm HMC mergel 1-5 cm HMC mergel 5-15 cm -100 MC & HMC (gewicht %) HMC mergel cm Figuur 13. Vochtverdeling (MC) en hygroscopisch vochtverdeling (HMC) in muur S17 (mergel natuursteen).

10 TNO-rapport 034-DTM / 17 MC & HMC (gewicht %) MC & HMC (gewicht %) - mortel - muur S17 MC mortel -60 cm HMC mortel -60 cm diepte (cm) Figuur 14. Vochtverdeling (MC) en hygroscopische vochtverdeling (HMC) in muur S17 (mortel). Het vochtgehalte is op alle locaties en in alle materialen heel laag. De verklaring is dat de natuursteen met name in de afgelopen 7 jaar, waarbij temperaturen rond 40 ºC voorkwamen sterk is gedroogd; mergel is door zijn vrij grove poriestructuur een materiaal dat onder die omstandigheden relatief snel kan drogen. Dat impliceert dat, als de condities zo blijven (d.w.z. als geen nieuwe vochttoetreding kan plaats vinden), geen vorstschade meer zal kunnen optreden, ook als te temperatuur onder 0 C zou komen. Het hygroscopisch vochtgehalte bij 97% geeft een indicatie van de aanwezigheid van hygroscopische zouten. De HMC bij 97% is in de mergel natuursteen betrekkelijk laag; daaruit kan worden afgeleid dat zich in de steen weinig hygroscopische zouten bevinden. De HMC van de mortel bij 97% is duidelijk hoger: dit betekent dat in de mortel hygroscopische zouten aanwezig zijn. De baksteen en de rode natuursteen hebben beiden een lage HMC en dus weinig zouten. 3.2 Ionenchromatografie Aan een selectie van 10 monsters, uit mergel, natuursteen en mortel, zijn ionenchromatografie (IC) analyses uitgevoerd om de hoeveelheid en type zoutionen te identificeren. De resultaten daarvan zijn in tabel 1 en in figuur 15 gegeven. De resultaten van de IC geven aan dat monster 3 (mortel, enigszins donker materiaal) de meeste zouten bevat. De andere mortelmonsters hebben een wat lager zoutgehalte; de mergel en de baksteen bevatten weinig zouten. De 1:1 ratio tussen chloride en natrium ionen wijst op de aanwezigheid van natrium chloride (NaCl). Natriumchloride is in dit geval het meest aanwezige zout. Daarnaast zijn lagere hoeveelheden nitraten en sulfaten aanwezig. In alle monsters zijn calcium ionen aangetroffen: calcium is zeer waarschijnlijk in combinatie met carbonaat aanwezig, in de vorm van CaCO 3, de belangrijkste component van zowel mergel als van kalkmortel.

11 TNO-rapport 034-DTM / 17 Tabel 1. Monster Resultaten van de IC analyses Cl - - Materiaal NO 3 SO 4 2- Na + + NH 4 K + Mg 2+ Ca 2+ µmol/g µmol/g µmol/g µmol/g µmol/g µmol/g µmol/g µmol/g 2 mergel mortel donkere mortel mergel mortel mortel donkere mortel mergel donkere mortel baksteen Figuur 15. Ionengehalte (µmol/g) in de geanalyseerde monsters. 3.3 Röntgendiffractieanalyses Op een selectie van 4 monsters uit mortel en mergel, zijn röntgendiffractieanalyses (XRD) uitgevoerd. De resultaten van de XRD-analyses zijn in figuren 16 t/m 19 gegeven. De XRDanalyses tonen aan dat de mortel uit kalk (als bindmiddel) en kwarts, d.w.z. zand (als aggregaat) bestaat. Monster 3 bevat, naast kalk en kwarts, muscoviet, een fylosilicaat mineraal van aluminium en kalium, kleurloos, met een laminaire structuur. Dit mineraal is hoogstwaarschijnlijk als toeslag in de mortel gebruikt.

12 TNO-rapport 034-DTM / 17 Figuur 16. XRD spectrum van monster 3 (iets donkere mortel). Het toont dat de mortel behalve uit kalk en zand ook uit muscoviet bestaat. Figuur 17. XRD spectrum van monster 19 (mortel). Het spectrum toont dat het hier een kalk-zandmortel betreft.

13 TNO-rapport 034-DTM / 17 Figuur 18. XRD spectrum van monster 20 (mortel). Het spectrum laat ook in dit geval een kalk-zandmortel zien. Figuur 19. XRD spectrum van monster 29 (mergel). Het spectrum toont dat het om een zuivere kalksteen gaat.

14 TNO-rapport 034-DTM / 17 4 Relatie tussen zoutkristallisatie en klimaat Het belangrijkste doel van dit onderzoek is het bepalen van het optimale microklimaat (temperatuur en relatieve vochtigheid) waarin het Mikwe zou moeten worden bewaard om het risico van schade in de toekomst zoveel mogelijk te voorkomen. Om de relatie tussen het ontstaan van zoutschade en het microklimaat te begrijpen, kunnen theoretische modellen en/of experimentele technieken gebruikt worden: Theoretisch model: Als soort en hoeveelheid aanwezige zouten bekend zijn, is het mogelijk (door het gebruik van een rekenmodel) het type en de hoeveelheid zouten die bij een bepaalde RV en temperatuur kristalliseren te bepalen. Dit helpt om het meest riskante microklimaat te identificeren. Dit rekenmodel heeft enkele beperkingen: zo wordt er bij voorbeeld geen rekening gehouden met de aanwezigheid van gips. Experimentele methoden: Experimentele methoden kunnen ook helpen om het RV gebied te identificeren dat riskant voor zoutschade is. Door het meten van het hygroscopisch vochtgehalte van het zoutbelaste materiaal bij verschillenden RV s, kan een goede indicatie gekregen worden. In dit geval is van beide wijzen van aanpak gebruikt gemaakt. Theoretisch model De data uit de ionenchromatografie zijn met behulp van het rekenmodel RUNSALT [1 2 ] verwerkt. Als eerste is naar de optie gekeken waarbij de temperatuur constant op 20 ºC wordt gehouden en de RV tussen 30 en 90 % varieert. Uit dit rekenmodel blijkt dat in bijna alle monsters de grootste hoeveelheid zouten begint te kristalliseren als de RV onder % komt (een voorbeeld van de resultaten van de simulaties is in figuur 20 te vinden). Dat betekent dat als de RV hoger dan deze waarden is, adsorptie van vocht en dissolutie van de zouten zal plaatsvinden. Als de RV lager dan deze waarden blijft, zullen de zouten in gekristalliseerde vorm blijven. Als de RV constant op een hogere of constant op een lagere dan deze waarden zou blijven zal dus weinig zoutschade plaatsvinden, omdat er zich geen wisselingen van kristal- naar vloeistoffase en omgekeerd voordoen. Om het risico van zoutschade laag te houden, moeten RV cycli door een RV van 60-65% dan ook vermeden worden. Omdat een RV die constant hoger is dan % tot een verhoogd vochtgehalte in de zoutbelaste delen van de muur zal leiden (door hygroscopische adsorptie), verdient het de voorkeur om de RV constant lager dan 60-65% te houden. Op verzoek van de architect zijn extra berekeningen gemaakt voor andere binnenklimaatcondities. Er is naar de optie gekeken waarbij de RV constant bij 55% of 60% blijft en de temperatuur varieert tussen 0 en 50 ºC. Uit deze simulaties blijkt dat als de RV constant bij 55% blijft temperatuurwisselingen tussen 0 en 30 C geen oplossing-/kristallisatiecycli zullen veroorzaken. Als de RV constant bij 60 % blijft, kunnen in sommige gevallen (monster 46), al bij 16 C kristallisatie cycli plaatsvinden (figuur 21). Dit betekent dat als de temperatuur niet constant gehouden kan worden, de RV onder 55% moet blijven. 2 RUNSALT is a front end to the program SALT included in the ECOS package as described in Price, C. A. (Ed.), 2000: "An expert chemical model for determining the environmental conditions needed to prevent salt damage in porous materials". European Commission Research Report No 11, (Protection and Conservation of European Cultural Heritage). Archetype Publications, London.

15 TNO-rapport 034-DTM / 17 Figuur 20. Resultaat van de simulatie voor monster 3: de temperatuur is constant op 20 C en de RV varieert tussen 30 en 90 %; de simulatie is uitgevoerd onder veronderstelling dat alle Ca en CO 3 bij elkaar horen (als calcium carbonaat). Figuur 21. Resultaat van de simulatie voor monster 46: de RV is constant op 60% en de temperatuur varieert tussen 0 en 50 C; de simulatie is uitgevoerd onder veronderstelling dat alle Ca en CO 3 bij elkaar horen (als calcium carbonaat). Amount of substance (µmol/g) Amount of substance (µmol/.g) Amount of substance (µmol/g) Figuur 22. Resultaat van de simulatie voor monster 46: de RV is constant op 55% en de temperatuur varieert tussen 0 en 50 C; de simulatie is uitgevoerd onder veronderstelling dat alle Ca en CO 3 bij elkaar horen (als calcium carbonaat).

16 TNO-rapport 034-DTM / 17 Experimentele methode Het hygroscopisch vochtgehalte van de monsters is bij 55%, 65% en 97% gemeten (bijlage A). Uit de resultaten blijkt dat de adsorptie in het algemeen heel laag is bij 55% RV en aanzienlijk toeneemt boven de 65%. Op basis van deze resultaten kan geconcludeerd worden dat het risico van zoutschade drastisch wordt beperkt als de RV constant lager dan 60 % wordt gehouden (bij een temperatuur van 20 C). Het was niet mogelijk binnen de huidige opdracht de HMC bij verschillende temperaturen en constante RV te meten; de simulatie bij een constante RV en verschillende temperaturen kon dus experimenteel niet geverifieerd worden.

17 TNO-rapport 034-DTM / 17 5 Conclusies Uit het onderzoek kunnen de volgende conclusies getrokken worden: Het vochtgehalte in het metselwerk is momenteel zeer laag; als het vochtgehalte laag blijft, bestaat er dus geen (nieuw) risico van vorstschade. Nb de meest waarschijnlijke processen die de tot nu toe opgetreden schade kunnen verklaren zijn: mechanische belastingen, droog-nat cycli, vorstcycli en kristallisatiecycli. Er wordt echter benadrukt dat het onderzoek niet gericht was op het verklaren van de opgetreden schade, maar op het beperken van de risico s door vocht en zouten voor de toekomst. Het zoutgehalte is het hoogst in de mortel. Het zoutgehalte in de mergel, in de rode natuursteen en in de baksteen is laag. Het meest aanwezige zout is natriumchloride (NaCl). Daarnaast zijn sulfaten en nitraten aanwezig. Al deze zouten zijn hygroscopisch en kunnen dus, door oplossing-/kristallisatiecycli, in principe schade veroorzaken. Uit zowel de experimentele resultaten als de simulatie met het theoretische model blijkt dat een constante RV, lager dan 60% het risico van zoutschade zal voorkomen. RV cycli door 60-65% RV moeten absoluut vermeden worden. Het geheel betekent dat voor een duurzame conservering van het Mikwe een binnenopstelling, met een klimatisering op een relatief lage RV een noodzakelijke voorwaarde is. Om ook het risico van schade door afwijkingen in de RV regeling te vermijden verdient het aanbeveling de installatie op een RV van maximaal 55% te regelen. Als deze RV condities gehandhaafd worden, hebben temperatuur wisselingen tussen 0 en 30 ºC geen risico van zoutschade. De huidige situatie in de tentconstructie dient zo spoedig mogelijk te worden beëindigd.

18 TNO-rapport 034-DTM Bijlage A 1/2 A Locatie, vocht en hygroscopisch vochtgehalte van de monsters materiaal locatie Diepte (cm) MC HMC 97%RV HMC 65% RV 1 mergel muur S28 85 boven oppervlak mergel + mortel muur S28 85 boven oppervlak iets donkere mortel muur S25 25 oppervlak mortel muur S25 65 oppervlak mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mortel muur S mortel muur S iets donkere mortel muur S iets donkere mortel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mortel muur S oppervlak rode zandsteen muur S26 5 oppervlak mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mortel muur S boven oppervlak mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S mergel muur S iets donkere mortel muur S HMC 55%RV

19 TNO-rapport 034-DTM Bijlage A 2/2 47 iets donkere mortel muur S iets donkere mortel muur S baksteen muur S baksteen muur S baksteen muur S baksteen muur S baksteen muur S baksteen muur S baksteen muur S mortel trede

B.A. Lubelli & R.P.J. van Hees TNO, Delft & MIT, TU Delft

B.A. Lubelli & R.P.J. van Hees TNO, Delft & MIT, TU Delft Hoe kan effectieve ontzouting bereikt worden? Theorie en ervaringen uit de praktijk B.A. Lubelli & R.P.J. van Hees TNO, Delft & MIT, TU Delft Abstract Ontzouten door het gebruik van kompressen is een techniek

Nadere informatie

De warmteverliescoëfficiënt van een begane grondvloer bij toepassing van Drowa chips als bodemisolatie in kruipruimtes bij een tussenwoning

De warmteverliescoëfficiënt van een begane grondvloer bij toepassing van Drowa chips als bodemisolatie in kruipruimtes bij een tussenwoning TNO-rapport 060-DTM-2011-02437 De warmteverliescoëfficiënt van een begane grondvloer bij toepassing van Drowa chips als bodemisolatie in kruipruimtes bij een tussenwoning Technical Sciences Van Mourik

Nadere informatie

Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies

Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies Stieltjesweg 1 Postbus 155 2600 AD Delft TNO-rapport MON-RPT-033-DTS-2008-00750 Geluidabsorptie van een aantal Sonaspray constructies www.tno.nl T +31 15 269 20 00 F +31 15 269 21 11 Datum 5 maart 2008

Nadere informatie

Brandwerendheid van stalen ventilatiekanalen zonder brandkleppen voorzien van een steenwol bekleding type Conlit Ductrock

Brandwerendheid van stalen ventilatiekanalen zonder brandkleppen voorzien van een steenwol bekleding type Conlit Ductrock Efectis Nederland BV nederland The European experts in fire safety Samenvatting van onderzoek Producteigenschappen Lange Kleiweg 5 Postbus 1090 2280 CB Rijswijk www.efectis.nl T 015 276 3480 F 015 276

Nadere informatie

Energetische besparing zonneboiler DSS ZB 120 TX 2,37

Energetische besparing zonneboiler DSS ZB 120 TX 2,37 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Opbrengstverklaring Energetische besparing zonneboiler DSS ZB 120 TX 2,37

Nadere informatie

OPSTIJGEND VOCHT. Rewah nv. Sinds 1985 uw specialist in de ontwikkeling van producten voor vochtbestrijding

OPSTIJGEND VOCHT. Rewah nv. Sinds 1985 uw specialist in de ontwikkeling van producten voor vochtbestrijding OPSTIJGEND VOCHT Rewah nv Sinds 1985 uw specialist in de ontwikkeling van producten voor vochtbestrijding Diagnose: opstijgend vocht! - Vlekvorming - Geurhinder - Vochtig pleisterwerk - Schimmels - Zoutuitbloeiingen

Nadere informatie

Zinvol meten: wat en waarom kanttekeningen bij de praktijk. C.A.M. Snepvangers Athene Noctua Binnenmilieuadvies

Zinvol meten: wat en waarom kanttekeningen bij de praktijk. C.A.M. Snepvangers Athene Noctua Binnenmilieuadvies Zinvol meten: wat en waarom kanttekeningen bij de praktijk C.A.M. Snepvangers Athene Noctua Binnenmilieuadvies Inhoud Samenvatting/conclusie Schrikbeeld: opnieuw problemen Visie op de adviespraktijk Handvaten

Nadere informatie

Beoordeling Legionellaveiligheid StatiqCooling dauwpuntskoeler

Beoordeling Legionellaveiligheid StatiqCooling dauwpuntskoeler Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Laan van Westenenk 501 Postbus 342 7300 AH Apeldoorn TNO-rapport 2007-A-R0544/B

Nadere informatie

Sleutels tot interventiesucces: welke combinaties van methodieken zorgen voor gezond beweeg- en voedingsgedrag?

Sleutels tot interventiesucces: welke combinaties van methodieken zorgen voor gezond beweeg- en voedingsgedrag? TNO-rapport TNO/LS 2012 R10218 Sleutels tot interventiesucces: welke combinaties van methodieken zorgen voor gezond beweeg- en voedingsgedrag? Behavioural and Societal Sciences Wassenaarseweg 56 2333 AL

Nadere informatie

SECAUGEL INJECT 2 INJECTIEGEL TEGEN OPSTIJGEND VOCHT WTCB-RAPPORT DE 622X748-2

SECAUGEL INJECT 2 INJECTIEGEL TEGEN OPSTIJGEND VOCHT WTCB-RAPPORT DE 622X748-2 SECAUGEL INJECT 2 INJECTIEGEL TEGEN OPSTIJGEND VOCHT WTCB-RAPPORT DE 622X748-2 Hoogwaardig injectieproduct voor de behandeling van opstijgend vocht in muren Enkel te gebruiken na raadpleging van onze technische

Nadere informatie

TNO-rapport WATERSTOFDIFFUSIE IN EEN CONSTRUCTIEDETAIL VAN STAAL VOORZIEN VAN EEN ZINKLAAG

TNO-rapport WATERSTOFDIFFUSIE IN EEN CONSTRUCTIEDETAIL VAN STAAL VOORZIEN VAN EEN ZINKLAAG IT 00 * * FI _ NO 4 5 ilzm 1 W. - j r* * * * * * Ri.:istaaI Pctu' 20.)(iO 3'2 LA U'çhi TNO-rapport 99M1-00809ISCAJVIS WATERSTOFDIFFUSIE IN EEN CONSTRUCTIEDETAIL VAN STAAL VOORZIEN VAN EEN ZINKLAAG TNO

Nadere informatie

Bepaling corrosiesnelheid van koperen leidingen voor en na de AquaCell waterontharder. Deel 2: Bepaling corrosiesnelheid na 10, 11 en 12 maanden

Bepaling corrosiesnelheid van koperen leidingen voor en na de AquaCell waterontharder. Deel 2: Bepaling corrosiesnelheid na 10, 11 en 12 maanden TNO-RAPPORT TNO 2012 R10424 Bevesierweg, Gebouw MML (Fort Harssens) -- 1781 CA Den Helder Postbus 505 1780 AM Den Helder www.tno.nl TNO-rapport TNO 2012 R10424 Bepaling corrosiesnelheid van koperen leidingen

Nadere informatie

TECHNISCHE INGREPEN TEGEN VOCHT ONDERAAN DE MUREN. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen :

TECHNISCHE INGREPEN TEGEN VOCHT ONDERAAN DE MUREN. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen : TECHNISCHE INGREPEN TEGEN VOCHT ONDERAAN DE MUREN Ongeacht de aard van de ingreep en zijn doeltreffendheid vergt het drogen van muren vrij veel tijd. Zo bijvoorbeeld bevat een muur met een dikte van 40

Nadere informatie

Metacon B.V James Wattstraat 14 2809 PA GOUDA

Metacon B.V James Wattstraat 14 2809 PA GOUDA TNO-rapport 2004-CVB-R0281 Bepaling van de brandwerendheid volgens NEN- EN 1634-1:2001 in samenhang met NEN 6069: 2001 van een brandwerend scherm voorzien van een doek; type BD 30 Centrum voor Brandveiligheid

Nadere informatie

Initiatieven richting duurzame ontwikkeling ondergrond succesvoller met Grondslagen voor Governance

Initiatieven richting duurzame ontwikkeling ondergrond succesvoller met Grondslagen voor Governance Behavioural and Societal Sciences Van Mourik Broekmanweg 6 2628 XE Delft Postbus 49 2600 AA Delft TNO-rapport TNO 2013 R10274 Initiatieven richting duurzame ontwikkeling ondergrond succesvoller met Grondslagen

Nadere informatie

Hoofdg roep Maatschappelijke voortoegepast ' TechnologieTNO natdurwetenschappelijk 13. APR, 1 989 onderzoek. Nederlandse organisatie. o. LI ,,.

Hoofdg roep Maatschappelijke voortoegepast ' TechnologieTNO natdurwetenschappelijk 13. APR, 1 989 onderzoek. Nederlandse organisatie. o. LI ,,. Nederlandse organisatie Hoofdg roep Maatschappelijke voortoegepast ' TechnologieTNO natdurwetenschappelijk 13. APR, 1 989 onderzoek o. LI YT,,.,- Nederlandse organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk

Nadere informatie

03 ontwerp 02 voegtypen en voegkeuze door : ir J.A. Kooren, arch bna.

03 ontwerp 02 voegtypen en voegkeuze door : ir J.A. Kooren, arch bna. 03 ontwerp 02 voegtypen en voegkeuze door : ir J.A. Kooren, arch bna. Doel Deze informatie geeft inzicht in de keuzeaspecten die een rol spelen bij het kiezen van soort en type voeg voor metselwerk. Het

Nadere informatie

Stabiliteit land- en waterbodems in Groot Mijdrecht

Stabiliteit land- en waterbodems in Groot Mijdrecht Stabiliteit land- en waterbodems in Groot Mijdrecht Auteur: TNO Bouw en ondergrond Achtergrondrapport van de Verkenning water Groot Mijdrecht Noord Februari 2008 Voorwoord Het voorliggende rapport maakt

Nadere informatie

Hygroscopische eigenschappen

Hygroscopische eigenschappen 2013/12 Hout Hygroscopische eigenschappen Hout en vocht Hout is een natuurproduct dat na droging en verwerking gevoelig blijft voor vocht. Dit betekent dat het kan uitzetten en krimpen. Gebeurt dit ongelijkmatig,

Nadere informatie

Rapportage voor Saffier De Residentiegroep. Lerende Evaluatie: De stand voor de transitie naar een nieuw woonzorgconcept

Rapportage voor Saffier De Residentiegroep. Lerende Evaluatie: De stand voor de transitie naar een nieuw woonzorgconcept Rapportage voor Saffier De Residentiegroep Lerende Evaluatie: De stand voor de transitie naar een nieuw woonzorgconcept 24 februari 2015 Lerende Evaluatie: De stand voor de transitie naar een nieuw woonzorg-

Nadere informatie

met TE-YD 28/59 holle boor en VC 20-U-Y stofzuiger

met TE-YD 28/59 holle boor en VC 20-U-Y stofzuiger Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft STOFVRIJWERKEN.TNO.NL F 088 86 63023 T 088 86 63410 Het kwaliteitssysteem van TNO is gecertificeerd overeenkomstig

Nadere informatie

BOSCH STOFZUIGER GAS 35 M AFC IN COMBINATIE MET 125 MM HAAKSE SLIJPER EN TNO/DUSTTOOL AFZUIGKAP

BOSCH STOFZUIGER GAS 35 M AFC IN COMBINATIE MET 125 MM HAAKSE SLIJPER EN TNO/DUSTTOOL AFZUIGKAP Samenvatting van onderzoek Prestatietoets Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA Delft STOFVRIJWERKEN.TNO.NL F 088 86 63023 T 088 86 63410 Het kwaliteitssysteem van TNO is gecertificeerd overeenkomstig

Nadere informatie

DryStone Gel Combibox

DryStone Gel Combibox Product Solventvrij en gebruiksklaar injectie systeem op basis van siloxanen en silanen voor het blokkeren van opstijgend vocht. Eenvoudig in te brengen met een kokerpistool in boorgaten in een horizontale

Nadere informatie

Opbrengstverklaringen Zonneboilers

Opbrengstverklaringen Zonneboilers en Zonneboilers ATON Solarsaver 125 Bos Solar Bos-200-24/286-4,7 Bos Solar Bos-300-36/429-4,7 Bos Solar Bos-400-48/572-5,6 Dutch Solar Systems ZB 120 TX 2,37 Dutch Solar Systems ZB 120 TX 4,74 Dutch Solar

Nadere informatie

DryStone Gel Combibox

DryStone Gel Combibox Product Solventvrij en gebruiksklaar injectie systeem op basis van siloxanen en silanen voor het blokkeren van opstijgend vocht. Eenvoudig in te brengen met een silicone pistool in boorgaten in een horizontale

Nadere informatie

OPWEKKINGSRENDEMENT VERWARMING t.b.v. de NEN 7120:2011 voor de Alpha InnoTec warmtepompen, type SWC 120HK en SWC 170HK

OPWEKKINGSRENDEMENT VERWARMING t.b.v. de NEN 7120:2011 voor de Alpha InnoTec warmtepompen, type SWC 120HK en SWC 170HK OPWEKKINGSRENDEMENT VERWARMING t.b.v. de NEN 7120:2011 voor de Alpha InnoTec warmtepompen, type SWC 120HK en SWC 170HK In opdracht van Alpha InnoTec heeft TNO voor de functie ruimteverwarming het opwekkingsrendement

Nadere informatie

Onderzoek Externe Veiligheid Corridor te Breukelen

Onderzoek Externe Veiligheid Corridor te Breukelen Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Laan van Westenenk 501 Postbus 342 7300 AH Apeldoorn TNO-rapport 2006-A-R0091/B

Nadere informatie

Postbus 554 2665 ZN Bleiswijk Brandpuntlaan Zuid 16 2665 NZ Bleiswijk 088 3473 723 nederland@efectis.com

Postbus 554 2665 ZN Bleiswijk Brandpuntlaan Zuid 16 2665 NZ Bleiswijk 088 3473 723 nederland@efectis.com Postbus 554 2665 ZN Bleiswijk Brandpuntlaan Zuid 16 2665 NZ Bleiswijk 088 3473 723 nederland@efectis.com tremco illbruck Productie BV T.a.v. dhr. F. Hendrikse Vlietskade 1032 4241 WC ARKEL Onze referentie

Nadere informatie

Metselen en Voegen van Modern en Traditioneel Metselwerk

Metselen en Voegen van Modern en Traditioneel Metselwerk Metselen en Voegen van Modern en Traditioneel Metselwerk BASISTEKST VOOR HET LASTENBOEK Deze basistekst voor het lastenboek beschrijft zowel het (her)metselen als het (her)opvoegen van een gevel in modern

Nadere informatie

Wat is nieuw? 4) Nieuw recept (JBL AquaDur M/T), herzien recept JBL AquaDur

Wat is nieuw? 4) Nieuw recept (JBL AquaDur M/T), herzien recept JBL AquaDur Wat is nieuw? 1) Nieuwe verpakking ) Nieuwe productomschrijving 3) Nieuwe doseerlepel ) Nieuw recept (JBL AquaDur M/T), herzien recept JBL AquaDur 5) Nieuwe gebruiksaanwijzing (herzien voor JBL AquaDur,

Nadere informatie

A. Hacquebord 1, B.A. Lubelli 1,2, R.P.J. van Hees 1,2

A. Hacquebord 1, B.A. Lubelli 1,2, R.P.J. van Hees 1,2 Optrekkend vocht: een woud van bestrijdingsmiddelen, -methoden en ervaringen A. Hacquebord 1, B.A. Lubelli 1,2, R.P.J. van Hees 1,2 1 TNO, Delft & 2 MIT, TU Delft Inleiding Metselwerk kan zwaar te lijden

Nadere informatie

De beste manier om het water te ontharden is om een wateronthardingseenheid te gebruiken en deze direct aan de waterbevoorrading aan te sluiten.

De beste manier om het water te ontharden is om een wateronthardingseenheid te gebruiken en deze direct aan de waterbevoorrading aan te sluiten. 1. Hard water 1.1 Wat is hard water? Wanneer water 'hard' wordt genoemd, betekent dit alleen maar dat er mineralenin zitten dan in gewoon water. Het gaat dan met name om de mineralen calcium en magnesium.

Nadere informatie

Editie september 2009 Memento verpakt cement

Editie september 2009 Memento verpakt cement Editie september 2009 Memento verpakt cement tv@enci.nl - www.enci.nl Overzicht ENCI verpakt cement Cementbenaming Portlandcement 42,5 N Portlandcement 52,5 R Wit portlandcement Wit portlandkalksteencement

Nadere informatie

Vocht en zouten in metselwerk

Vocht en zouten in metselwerk .. R............ rdmz Rijksdienst i n f o.. restauratie en beheer. voor de Monumentenzorg........... 8... AANLEIDING TOT DEZE BROCHURE De aanwezigheid van vocht en bouwschadelijke zouten in baksteenmetselwerk

Nadere informatie

Rob R, J, van Hees en Barbars

Rob R, J, van Hees en Barbars Restauratietechniek - Bureau Monumenten & Archeologie Rob R, J, van Hees en Barbars id ate Zoutkristallisatie lean leiden tot ernstige aantasting van steen en metselwerlc. Dit veelvoorkomende probleem

Nadere informatie

Brandwerende bescherming van betonnen kanaalplaten met Rockfon Facett platen

Brandwerende bescherming van betonnen kanaalplaten met Rockfon Facett platen Efectis Nederland BV Efectis Nederland-rapport 2010-Efectis-R0778 Brandwerende bescherming van betonnen kanaalplaten met Rockfon Facett platen Efectis Nederland BV Centrum voor Brandveiligheid Lange Kleiweg

Nadere informatie

Postbus 554-2665 ZN Bleiswijk Brandpuntlaan Zuid 16-2665 NZ Bleiswijk 088 3473 723 nederland@efectis.com

Postbus 554-2665 ZN Bleiswijk Brandpuntlaan Zuid 16-2665 NZ Bleiswijk 088 3473 723 nederland@efectis.com Postbus 554-2665 ZN Bleiswijk Brandpuntlaan Zuid 16-2665 NZ Bleiswijk 088 3473 723 nederland@efectis.com Beoordeling van mogelijke uitbreidingen op het toepassingsgebied van de in rapport 2013-Efectis-R0409a

Nadere informatie

Bouw. Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van optrekkend vocht. Product Omschrijving

Bouw. Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van optrekkend vocht. Product Omschrijving Productinformatieblad Editie 23/08/2011 Identificatie nummer 02 07 01 01 003 0 000002 Versie NL: 03-02-2014 Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van optrekkend vocht. Product Omschrijving

Nadere informatie

Opleiding. Duurzaam gebouw : ENERGIE. Leefmilieu Brussel WORKSHOP GEBOUWSCHIL. Thomas GOETGHEBUER MATRICIEL

Opleiding. Duurzaam gebouw : ENERGIE. Leefmilieu Brussel WORKSHOP GEBOUWSCHIL. Thomas GOETGHEBUER MATRICIEL Opleiding Duurzaam gebouw : ENERGIE Leefmilieu Brussel WORKSHOP GEBOUWSCHIL Thomas GOETGHEBUER MATRICIEL Presentatie van het project 2 Presentatie van het project 3 Presentatie van het project 4 Presentatie

Nadere informatie

Brandweer Haarlemmermeer T.a.v. dhr. G. van Ommeren Postbus 41 2130 AA HOOFDDORP 2130AA41. Geachte heer Van Ommeren,

Brandweer Haarlemmermeer T.a.v. dhr. G. van Ommeren Postbus 41 2130 AA HOOFDDORP 2130AA41. Geachte heer Van Ommeren, Retouradres: Postbus 49, 2600 AA Delft Brandweer Haarlemmermeer T.a.v. dhr. G. van Ommeren Postbus 41 2130 AA HOOFDDORP 2130AA41 Centrum voor Brandveiligheid Van Mourik Broekmanweg 6 Postbus 49 2600 AA

Nadere informatie

Productnaam: Artikelnr: 21009 RC DRYGEL 74

Productnaam: Artikelnr: 21009 RC DRYGEL 74 Productnaam: Artikelnr: 21009 RC DRYGEL 74 GECONCENTREERDE INJECTIECREME OP BASIS VAN SILAAN/SILOXAAAN MENGSEL VOOR EEN DOELTREFFENDE INJECTIE BEHANDELING TEGEN OPSTIJGEND VOCHT IN MUREN Beschrijving RC

Nadere informatie

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater april 2005 One Cue Systems Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Minimum bepaalbaarheidsgrens

Minimum bepaalbaarheidsgrens Stofnaam Type methode Te onderzoeken in Minimum bepaalbaarheidsgrens Vocht Gravimetrisch Mengvoeders uitgezonderd mineralenmengsels; diervoedergrondstoffen en enkelvoudige diervoeders uitgezonderd minerale

Nadere informatie

Opwekkingsrendement warmtapwater t.b.v. de NEN 5128:2004/A1:2008 voor de Alpha InnoTec warmtepomp WZS 31H/KS

Opwekkingsrendement warmtapwater t.b.v. de NEN 5128:2004/A1:2008 voor de Alpha InnoTec warmtepomp WZS 31H/KS TNO Kennis voor zaken Opwekkingsrendement warmtapwater t.b.v. de NEN 5128:2004/A1:2008 voor de Alpha InnoTec warmtepomp WZS 31H/KS In opdracht van Alpha InnoTec is voor de warmte pomp type WZS 31H/KS,

Nadere informatie

Uitbreiding van het toepassingsgebied van het Rockfon Sonar systeemplafond in vloerplafond constructies

Uitbreiding van het toepassingsgebied van het Rockfon Sonar systeemplafond in vloerplafond constructies Efectis Nederland BV Efectis Nederland-rapport 2007-Efectis-R0870 Uitbreiding van het toepassingsgebied van het Rockfon Sonar systeemplafond in vloerplafond constructies Efectis Nederland BV Centrum voor

Nadere informatie

Postbus 1090-2280 CB Rijswijk Lange Kleiweg 5-2288 GH Rijswijk Nederland +31 88 3473 723 nederland@efectis.com. Frekehof 74 2263 KA LEIDSCHENDAM

Postbus 1090-2280 CB Rijswijk Lange Kleiweg 5-2288 GH Rijswijk Nederland +31 88 3473 723 nederland@efectis.com. Frekehof 74 2263 KA LEIDSCHENDAM Postbus 1090-2280 CB Rijswijk Lange Kleiweg 5-2288 GH Rijswijk Nederland +31 88 3473 723 nederland@efectis.com CLASSIFICATION REACTIE BIJ BRAND VOLGENS EN 13501-1:2007+A1:2009 Classificatierapport nr.

Nadere informatie

Leginstructies. Natural Floor VOORAF. Europese Eik Europese Productie. Acclimatisering. Omgevingstemperatuur en Relatieve Luchtvochtigheid

Leginstructies. Natural Floor VOORAF. Europese Eik Europese Productie. Acclimatisering. Omgevingstemperatuur en Relatieve Luchtvochtigheid Leginstructies VOORAF Voor een goed resultaat is het absoluut noodzakelijk de leginstructies nauwkeurig te volgen. Het is belangrijk om, bij daglicht, alle panelen voor en tijdens de plaatsing te controleren

Nadere informatie

Samenvatting. Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant

Samenvatting. Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant 1 Samenvatting Geothermische energie uit Trias aquifers in de ondergrond van Noord-Brabant De gemeenten Breda, Tilburg en Helmond hebben in samenwerking met de Provincie Noord-Brabant, Brabant Water en

Nadere informatie

INSTITUUT TNO VOOR BOUWMATERIALEN EN BOUWCONSTRUCTIES TOEGEPAST-NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK

INSTITUUT TNO VOOR BOUWMATERIALEN EN BOUWCONSTRUCTIES TOEGEPAST-NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK * T 'W RAPPORT BETREFFENDE HET GEDRAG BIJ EENZIJDIGE VERHITTING VAN 3 LICHTGEWICHT BETONPLATEN VOORZIEN AAN DE ONDERZIJDE VAN EEN LAAG STEENWOL EN EEN LAAG PYROK MET STREKMETAAL. KA' ' ' F Sk l. lwe Rapportnuinmer

Nadere informatie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Prof. ir. Hans van Dijk 1 Afdeling Watermanagement Sectie Gezondheidstechniek Inhoud hydrologische kringloop kwalitatief 1. regenwater 2. afstromend/oppervlaktewater. infiltratie

Nadere informatie

TNO-rapport TNO/LS 2015 R11197. Earth, Life & Social Sciences Schipholweg 77-89 2316 ZL Leiden Postbus 3005 2301 DA Leiden. www.tno.

TNO-rapport TNO/LS 2015 R11197. Earth, Life & Social Sciences Schipholweg 77-89 2316 ZL Leiden Postbus 3005 2301 DA Leiden. www.tno. TNO-rapport TNO/LS 2015 R11197 Het effect van media-aandacht voor het gebruik van mogelijk ondeugdelijke naalden in het voorjaar van 2015 op de bereidheid van moeders om hun dochter te laten vaccineren

Nadere informatie

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld:

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld: Besteco wil aan de hand van een korte, eenvoudige uitleg algemene informatie verstrekken omtrent warmtepompinstallaties en waar de aandachtspunten liggen. De meest optimale installatie is een zuinige installatie.

Nadere informatie

Contopp Versneller 10 Compound 6

Contopp Versneller 10 Compound 6 DIN EN 13813 Screed material and floor screeds - Screed materials - Properties and requirements Contopp Versneller 10 To e p a s s i n g s g e b i e d e n Contopp Versneller 10 is een pasteuze hulpstof,

Nadere informatie

Richtlijn omgaan met vrijkomend asfalt --Adviesbureau en laboratorium--

Richtlijn omgaan met vrijkomend asfalt --Adviesbureau en laboratorium-- Richtlijn omgaan met vrijkomend asfalt --Adviesbureau en laboratorium-- CROW-publicatie 210: 2014 Ir. Nico van den Berg Februari 2014 Wat betekent de nieuwe publicatie voor het adviesbureau en laboratorium?

Nadere informatie

FOAMGLAS PERINSUL De oplossing voor koudebruggen in het metselwerk

FOAMGLAS PERINSUL De oplossing voor koudebruggen in het metselwerk FOAMGLAS PERINSUL De oplossing voor koudebruggen in het metselwerk www.foamglas.nl FOAMGLAS Isoleren met aandacht voor de toekomst 45 cm 11 15 19 cm 5 cm of 10 cm FOAMGLAS PERINSUL Koudebruggen hebben

Nadere informatie

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid Bepaling van de elektrische geleidbaarheid april 2006 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/004 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 2.1 SPECIFIEKE GELEIDBAARHEID, ELEKTRISCHE GELEIDBAARHEID (γ)... 3 2.2

Nadere informatie

Memorandum. Monitoring Systems Stieltjesweg 1 Postbus 155 2600 AD Delft

Memorandum. Monitoring Systems Stieltjesweg 1 Postbus 155 2600 AD Delft Memorandum Aan Reppel BV / Fonofloor BV t.a.v. de heer ing. R. van der Klis Postbus 102 3300 AC DORDRECHT Van prof.ir. E. Gerretsen Onderwerp Akoestische beoordeling vloersystemen Inleiding Reppel BV en

Nadere informatie

4 Aanvulling bij hoofdstuk 4 Gebakken kunststeen

4 Aanvulling bij hoofdstuk 4 Gebakken kunststeen 4 Aanvulling bij hoofdstuk 4 Gebakken kunststeen 4.1 De samenstelling van klei 4.2 Het gedrag van klei 4.1 De samenstelling van klei Bij paragraaf 4.2.2 in het boek. De kleimineralen behoren meestal tot

Nadere informatie

Aanleggen van terrassen en paden van natuursteen

Aanleggen van terrassen en paden van natuursteen Professionele mortels voor een optimaal resultaat Aanleggen van terrassen en paden van natuursteen Niet berijdbaar Belangrijk: Zorg voor voldoende drainage en waterafvoer Bij de aanleg van natuursteen

Nadere informatie

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID 1 TOEPASSINGSGEBIED GELEIDBAARHEID Deze procedure beschrijft de bepaling van de elektrische geleidbaarheid in water (bijvoorbeeld grondwater, eluaten, ). De beschreven methode is bruikbaar voor alle types

Nadere informatie

Gebitsletsel door sport

Gebitsletsel door sport TNO-rapport KvL/B&G/2009.004 Gebitsletsel door sport Preventie en Zorg Wassenaarseweg 56 Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl T +31 71 518 18 18 F +31 71 518 19 10 info-zorg@tno.nl Datum 13 januari 2009

Nadere informatie

nol a iersnzageiegq9ng mi

nol a iersnzageiegq9ng mi Qctrooiraad nol a iersnzageiegq9ng mi Nederland [Ï9] Ml [54] Werkwijze voor het verwijderen van radio-actief jodium en radio-actieve organische jodiden uit een jodium-jodide bevattende afvoergasstroom.

Nadere informatie

Taak constructies. Architecten en ingenieurs: Goossens & Partners. Dries de Burggrave. 1MAK a 2015-2

Taak constructies. Architecten en ingenieurs: Goossens & Partners. Dries de Burggrave. 1MAK a 2015-2 Taak constructies Architecten en ingenieurs: Goossens & Partners. Dries de Burggrave 1MAK a 2015-2 Bouwknoop 1 Het gaat om een bouwknoop omdat de verticale muur verbonden wordt met een hellend dak. Detailtekening

Nadere informatie

Berekeningsmethodiek NHC in de Care

Berekeningsmethodiek NHC in de Care TNO-rapport - TNO-060-UTC-2011-00078 Berekeningsmethodiek NHC in de Care Datum 4 mei 2011 Auteur(s) Norman Egter van Wissekerke Oscar Verhoeff Henk Sijsling Aantal pagina's 8 Opdrachtgever Projectnaam

Nadere informatie

BODEMINSPECTIE OP ASBEST aan de Harskamperweg 84 te Harskamp

BODEMINSPECTIE OP ASBEST aan de Harskamperweg 84 te Harskamp BODEMINSPECTIE OP ASBEST aan de Harskamperweg 84 te Harskamp Opdrachtgever : Bart Boon Barneveld BV Adres : Barnseweg 124 Postcode, plaats : 3771 RP Barneveld Contactpersoon : Dhr. H. van Grootheest Telefoonnummer

Nadere informatie

Herstel natuurlijk gebied Brunner Mond. griesberg

Herstel natuurlijk gebied Brunner Mond. griesberg Herstel natuurlijk gebied Brunner Mond griesberg Welkom 2 RWS BEDRIJFSINFORMATIE Programma Dagprogramma Centrale presentaties, vragen (kort) Innovatiekeuken (tot de lunch) B2B (na de lunch) 3 RWS BEDRIJFSINFORMATIE

Nadere informatie

Bepaling van het energetische rendement van het warmteterugwinapparaat EuroAir 400 Meetbrief volgens NBN EN 308

Bepaling van het energetische rendement van het warmteterugwinapparaat EuroAir 400 Meetbrief volgens NBN EN 308 TNO-briefrapport TNO2013 M10093 Bepaling van het energetische rendement van het warmteterugwinapparaat EuroAir 400 Meetbrief volgens NBN EN 308 Technical Sciences Laan van Westenenk 501 7334 DT Apeldoorn

Nadere informatie

09 Kwaliteit van metselwerk 06 Voorkomen en behandelen van witte uitslag op baksteen metselwerk

09 Kwaliteit van metselwerk 06 Voorkomen en behandelen van witte uitslag op baksteen metselwerk 09 Kwaliteit van metselwerk 06 Voorkomen en behandelen van witte uitslag op baksteen metselwerk Doel Deze informatie bevat een overzicht van verschillende soorten witte uitslag of uitbloei op baksteen

Nadere informatie

Rekenen aan reacties (de mol)

Rekenen aan reacties (de mol) Rekenen aan reacties (de mol) 1. Reactievergelijkingen oefenen: Scheikunde Deze opgaven zijn bedoeld voor diegenen die moeite hebben met rekenen aan reacties 1. Reactievergelijkingen http://www.nassau-sg.nl/scheikunde/tutorials/deeltjes/deeltjes.html

Nadere informatie

Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van opstijgend vocht

Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van opstijgend vocht Technische fiche Editie 1, 2012 Identificatie no. 02 07 01 01 003 0 000002 Versie no. 09022012 Injectiegel op basis van silaan voor de behandeling van opstijgend vocht Construction Product Omschrijving

Nadere informatie

GECONCENTREERDE INJECTIECREME OP BASIS VAN SILAAN/SILOXAAAN MENGSEL VOOR EEN DOELTREFFENDE INJECTIE BEHANDELING TEGEN OPSTIJGEND VOCHT IN MUREN

GECONCENTREERDE INJECTIECREME OP BASIS VAN SILAAN/SILOXAAAN MENGSEL VOOR EEN DOELTREFFENDE INJECTIE BEHANDELING TEGEN OPSTIJGEND VOCHT IN MUREN NATRIC DRYGEL 74 GECONCENTREERDE INJECTIECREME OP BASIS VAN SILAAN/SILOXAAAN MENGSEL VOOR EEN DOELTREFFENDE INJECTIE BEHANDELING TEGEN OPSTIJGEND VOCHT IN MUREN Beschrijving Eigenschappen DRYGEL 74 is

Nadere informatie

Indicatieve bepaling brandwerendheid tegel PL2/40 gemonteerd op een spouw met steenwol tegen een staalplaat.

Indicatieve bepaling brandwerendheid tegel PL2/40 gemonteerd op een spouw met steenwol tegen een staalplaat. Indicatieve bepaling brandwerendheid tegel PL2/40 gemonteerd op een spouw met steenwol tegen een staalplaat. Bepaling van het temperatuurverloop in de constructie bij verhitting volgens de koolwaterstofkromme.

Nadere informatie

De invloed van osmosewater bij telescopische glasbewassing

De invloed van osmosewater bij telescopische glasbewassing Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research High-end Equipment Stieltjesweg 1 Postbus 155 2600 AD Delft TNO-rapport

Nadere informatie

Wand-, plafond- en gevelafwerking 4941 Watergedragen muurverfsystemen

Wand-, plafond- en gevelafwerking 4941 Watergedragen muurverfsystemen Brander Afbouwprodukten 1/6 november 1998 OMSCHRIJVING ALGEMENE ASPECTEN Brander watergedragen muurverfsystemen kunnen, afhankelijk van het type muurverf, gekozen worden om technische of esthetische redenen.

Nadere informatie

Injecteren tegen opstijgend vocht

Injecteren tegen opstijgend vocht Injecteren tegen opstijgend vocht Basisprincipes Capillair opstijgend grondvocht = vocht dat uit de bodem langs deporiën in de muur opstijgt Dit kan enkel bij een ideale poriëndiameter (zoals bvb in baksteen).

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen

Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen NaSk II Vmbo 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 3: Water, zuren en basen NaSk II 1. Bouw van materie 2. Verbranding 3. Water, zuren en basen 4. Basis chemie voor beroep

Nadere informatie

Leergebied: Zuid Nederland. Constructies

Leergebied: Zuid Nederland. Constructies Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Toepassen Geschiedenis Mensen bouwen al duizenden jaren huizen om in te wonen. In de prehistorie woonden de mensen in Limburg al

Nadere informatie

Aangenomen dat alleen de waarde voor natrium niet gemeten is, is de concentratie natrium in mg/l van het bovenstaande water.

Aangenomen dat alleen de waarde voor natrium niet gemeten is, is de concentratie natrium in mg/l van het bovenstaande water. Page 1 of 9 CT011 INLEIDING WATERMANAGEMENT (20082009 Q1) (9805080901) > TEST MANAGER > TEST CANVAS Test Canvas Add, modify, and remove questions. Select a question type from the Add dropdown list and

Nadere informatie

8 uur MAKITA B04900V SCHUURMACHINE IN COMBINATIE MET MAKITA 447L STOFZUIGER. uur STOFVRIJWERKEN.TNO.NL

8 uur MAKITA B04900V SCHUURMACHINE IN COMBINATIE MET MAKITA 447L STOFZUIGER. uur STOFVRIJWERKEN.TNO.NL MAKITA B04900V SCHUURMACHINE IN COMBINATIE MET MAKITA 447L STOFZUIGER Makita B04900V schuurmachine Makita 447L stofzuiger met 3,5 meter afzuigslang Ø 27 mm (of gelijkwaardig) Meer informatie vindt u op

Nadere informatie

Stoffen, structuur en bindingen

Stoffen, structuur en bindingen Hoofdstuk 1: Stoffen, structuur en bindingen Scheikunde vwo 2011/2012 www.lyceo.nl Onderwerpen Scheikunde 2011 2012 Stoffen, structuur en binding Kenmerken van Reacties Zuren en base Redox Chemische technieken

Nadere informatie

In deze onzekere tijden zijn ook de energieprijzen onderhevig aan heel wat fluctuaties. Welk perspectief biedt Biomassa als bron va n energie?

In deze onzekere tijden zijn ook de energieprijzen onderhevig aan heel wat fluctuaties. Welk perspectief biedt Biomassa als bron va n energie? BioMassaal 3de Uitgave (bron: Renovius nv te Overpelt) Perspectief - Biomassa als bron van energie In deze onzekere tijden zijn ook de energieprijzen onderhevig aan heel wat fluctuaties. Welk perspectief

Nadere informatie

Jahn 1976-2011 alle auteursrechten voorbehouden. Jahn. Jahn International Restauratietechnieken B.V. Voorsprong door innovatie www.jahn.

Jahn 1976-2011 alle auteursrechten voorbehouden. Jahn. Jahn International Restauratietechnieken B.V. Voorsprong door innovatie www.jahn. Jahn 1976-2011 alle auteursrechten voorbehouden. Jahn Jahn International Restauratietechnieken B.V. Voorsprong door innovatie www.jahn.nl Geachte dames en heren, Nationaal en internationaal geniet onze

Nadere informatie

A HECHTINGSPROEFKIT (HPK) WWW.ONDERHOUDNL.NL/HPK

A HECHTINGSPROEFKIT (HPK) WWW.ONDERHOUDNL.NL/HPK A HECHTINGSPROEFKIT (HPK) WWW.ONDERHOUDNL.NL/HPK Bepaling van de hechting van verf op hout : de HPK (HechtingsProefKit) versie 2015 1. Voorwoord Dit document is opgesteld door de Commissie Verf op Hout.

Nadere informatie

Sigma Coltura EP Impregnating Primer. Blik basis en verharder, samen 2 liter. Blik basis en verharder, samen 10 liter.

Sigma Coltura EP Impregnating Primer. Blik basis en verharder, samen 2 liter. Blik basis en verharder, samen 10 liter. OMSCHRIJVING Oplosmiddelvrije, tweecomponenten, semi-transparante primer voor buiten en binnen op basis van epoxy. GEBRUIKSDOEL Primerlaag in Sigma Coltura vloerafwerkingssystemen. Kleeflaag ten behoeve

Nadere informatie

Het Total Wall Concept (scheur)herstel systeem

Het Total Wall Concept (scheur)herstel systeem Reparatie methoden Het Total Wall Concept (scheur)herstel systeem Hierbij informeren wij u over de Total Wall Concept herstel methode voor gescheurd metselwerk. Door middel van het Total Wall Concept (TWC)

Nadere informatie

KPS_0120_GWL_2. Stroomgebiedbeheerplan - informatie per grondwaterlichaam. Karakteristieken

KPS_0120_GWL_2. Stroomgebiedbeheerplan - informatie per grondwaterlichaam. Karakteristieken Stroomgebiedbeheerplan - informatie per grondwaterlichaam naam grondwaterlichaam naam grondwatersysteem naam stroomgebied Duin- en kreekgebieden Oostvlaamse polders Kust- en Poldersysteem Schelde Karakteristieken

Nadere informatie

Windroosanalyse naar de invloed van Eindhoven Airport op de lokale luchtkwaliteit in 2012

Windroosanalyse naar de invloed van Eindhoven Airport op de lokale luchtkwaliteit in 2012 TNO-rapport TNO 2013 R11473 Windroosanalyse naar de invloed van Eindhoven Airport op de lokale luchtkwaliteit in 2012 Gebouwde Omgeving Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus 80015 3508 TA Utrecht www.tno.nl

Nadere informatie

Steekvast. nutriëntwaarden. Eiwitrijk. Bierdraf - persdraf. - traditionele draf. Chloride (Cl) 0.3

Steekvast. nutriëntwaarden. Eiwitrijk. Bierdraf - persdraf. - traditionele draf. Chloride (Cl) 0.3 Eiwitrijk Bierdraf - persdraf Ruw eiwit 285 Ruw vet 109 Ruwe celstof 166 Ruw as 39 Zetmeel (tot) 27 Suiker 1 Calcium (Ca) 3.7 Fosfor (P) 5.5 Natrium (Na) 0.2 Kalium (K) 0.7 Magnesium (Mg) 2.2 Chloride

Nadere informatie

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i ZOUTGEHALTESENSOR BT78i GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De Zoutgehaltesensor BT78i meet het zoutgehalte in een oplossing in het

Nadere informatie

Nederland Vlaanderen ZOUT EN BEHOUD?

Nederland Vlaanderen ZOUT EN BEHOUD? Nederland Vlaanderen ZOUT EN BEHOUD? Bergen op Zoom 2008 WETENSCHAPPELIJK-TECHNISCHE GROEP VOOR AANBEVELINGEN INZAKE BOUWRENOVATIE EN MONUMENTENZORG NEDERLAND - VLAANDEREN K.U.Leuven p/a Mevr. Kristine

Nadere informatie

Windroosanalyse naar de invloed van Eindhoven Airport op de lokale luchtkwaliteit in 2011

Windroosanalyse naar de invloed van Eindhoven Airport op de lokale luchtkwaliteit in 2011 TNO-rapport TNO-060-UT-12-01634 Windroosanalyse naar de invloed van Eindhoven Airport op de lokale luchtkwaliteit in 11 Gebouwde Omgeving Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus 80015 3508 TA Utrecht www.tno.nl

Nadere informatie

Drempelschade iiiiiiiiiiiiiiiiii te Sittard. Rapportage. Drempelschade iiiiiiiiiiiiiiiii te Sittard. Auteur: ir. V.J.C. Limpens

Drempelschade iiiiiiiiiiiiiiiiii te Sittard. Rapportage. Drempelschade iiiiiiiiiiiiiiiii te Sittard. Auteur: ir. V.J.C. Limpens Drempelschade iiiiiiiiiiiiiiiiii te Sittard Rapportage Drempelschade iiiiiiiiiiiiiiiii te Sittard Auteur: ir. V.J.C. Limpens Spaubeek, 4 november 2012 0 Rapportage Figuur omslag: Fig. 0.1: Verkeersbord

Nadere informatie

Rolith Chemicals. Bestaat sinds 1977. Sinds november 2003 onderdeel van de Pearl Paint Group te Lelystad. Rolith bouwchemie

Rolith Chemicals. Bestaat sinds 1977. Sinds november 2003 onderdeel van de Pearl Paint Group te Lelystad. Rolith bouwchemie Rolith Chemicals Bestaat sinds 1977 Sinds november 2003 onderdeel van de Pearl Paint Group te Lelystad Waarom Rolith producten! Producten ontwikkeld i.s.m. baksteenindustrie (al sinds 1988!) Alle producten

Nadere informatie

INFORMATIE ONDERWERP: Waterkwaliteiten Water soorten op de CSA Leiding water w/k Onthard water Demi water (Reverse Osmosis) = Proces water van machines Voorbeelden van normen: Boiler voedingswater EN

Nadere informatie

FICHE TECHNIQUE TECHNISCHE FICHE LEVEL DESIGN 1

FICHE TECHNIQUE TECHNISCHE FICHE LEVEL DESIGN 1 FICHE TECHNIQUE TECHNISCHE FICHE LEVEL DESIGN 1 LD1 COMMERCIËLE GEGEVENS Nr artikel : DULVLD0120000 Lengte: 2,00 m Aantal per doos : 2 stuks Minimale te bestellen hoeveelheid : 1 doos LEVEL DESIGN LD1

Nadere informatie

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa.

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa. METING TANITA INNERSCAN NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V DATUM DATUM DATUM DATUM Gewicht Vetpercentage Watergehalte % Spiermassa Lichaamsbouwtype Basismetabolisme Metabolische leeftijd Botmassa

Nadere informatie

VERKLARING. wn is het aantal toestellen in de woning of het gebouw;

VERKLARING. wn is het aantal toestellen in de woning of het gebouw; VERKLARING ten aanzien van de geldigheid en toepassing van verklaringen conform norm voor primair hulpenergiegebruik voor verwarming t.b.v. de energieprestatienormen NEN 5128 en NEN 7120. Door TNO zijn

Nadere informatie

Brandschot ; canalures staaldak profiel type 106.

Brandschot ; canalures staaldak profiel type 106. 12-07-2005 Pagina 1 Ko Eisinger Opdrachtgever / producent: Contact persoon: Naam. Firma Alèrt BV. Naam. Dhr R de Nijs. Adres. Schiedamsedijk 29. Tel. 010-4733311. Postcode. 3100 AD Schiedam. Fax. 010-4270258.

Nadere informatie