Nieuwe anti-tumor therapie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuwe anti-tumor therapie"

Transcriptie

1 Nieuwe anti-tumor therapie ontwikkelingen in de moleculaire pathologie therapie op maat Ed Schuuring Klinisch Moleculair Bioloog in de Pathologie Hoofd Laboratorium Moleculaire Pathologie Hoogleraar Moleculaire Oncologische Pathologie Afdeling Pathologie UMCG

2 De klassieke diagnostiek van kanker Classificatie op basis van histologie 2014 Aangevuld met immunohistochemische kleuringen (e.g. HER2, ER, PR)

3 Klassieke pathologie: behandelkeuze op basis van histologie Longkankerpatiënten diagnose Selectie voor behandeling therapie Histopathologische diagnose Adenocarcinoom plaveiselcel carcinoom grootcellig carcinoom kleincellig carcinoom Standaard chirurgie chemo- of radiotherapie Standaard chirurgie chemo- of radiotherapie Standaard chirurgie chemo- of radiotherapie Standaard chirurgie chemo- of radiotherapie

4 Moleculaire Pathologie

5

6 2001: De DNA volgorde van het hele humane genoom is ontrafeld

7 Niet de veranderingen in het DNA, maar ook verschillen in RNA/eiwit expressie zijn klinische/biologische relevant DNA: nucleotiden/cel RNA/eiwit: ~ genen Functioneel eiwit

8 Welke genetische veranderingen? Chromosomale deleties DNA amplificaties Puntmutaties Chromosomale translocaties Numerieke chromosoom afwijkingen Expressie-verschillen Polymorfismen Exogene agentia (bv virussen)

9 Anno 2015 beschikken we over veel moleculaire methoden om genetische afwijkingen te detecteren

10 De moleculaire pathologie van borstkanker

11 Voorbeelden van genprofielen die prognostisch zijn in borstkanker Mammaprint (70 genen) Oncotype DX (21 genen) 76 gene profile (Rotterdam) PAM50 (50 genen)

12 Microarray (gen-expressie) analyse voor de vaststellen van de prognose van patiënten met een mammacarcinoom Cut-off van 't Veer, Nature 415, ; 2002

13 Microarray (gen-expressie) analyse voor de vaststellen van de prognose van patiënten met een mammacarcinoom Significant verschillend expressie profiel (70 genen) MAAR predictie is niet perfect! Vals-positieve uitslag Vals-negatieve uitslag van 't Veer, Nature 415, ; 2002

14 Gen-gerichte therapie in borstkanker therapie op maat als één van de klassieke voorbeelden in de oncologie ER-positief mammacarcinoom: tamoxifen HER2-positief mammacarcinoom: herceptin BRCA1/2-positief mammacarcinoom: olaparib

15 the ErbB Family of Cell Surface Receptors Extracellular Domain Transmembrane Domain Intracellular TK Domain Amgen slide ErbB1 (EGFR) ErbB2 (HER2/neu) ErbB3 (HER3) ErbB4 (HER4)

16 ligand/groeifactor erbb/ receptoren 2 = erbb2 = HER2/neu

17 ligand/groeifactor erbb/ receptoren Gecontroleerde groei migratie Regulatie celdood

18 Her2/neu expressie en gen amplificatie 0 (negatief) 1+ (negatief) 2+ (twijfelachtig) (23-43%) 3+ (positief) (~15%) Plaatjes courtesy of Wesseling, Nederlof, Bart Wolff, ASCO, Arch Pathol Lab Med 2007 and 2013 (Guideline recommendations)

19 ligand/groeifactor erbb/ receptoren Groei Metastasering Remming apoptose

20 ligand/groeifactor erbb/ receptoren Remming celdeling Voorkomt metastasering Induceert apoptose + Herceptin

21 Her2/neu expressie en gen amplificatie Geen Herceptin-behandeling Geen Herceptin-behandeling 0 (negatief) 1+ (negatief) Herceptin-behandeling??? Herceptin-behandeling 2+ (twijfelachtig) (23-43%) 3+ (positief) Plaatjes courtesy of Wesseling, Nederlof, Bart Wolff, ASCO, Arch Pathol Lab Med 2007 and 2013 (Guideline recommendations)

22 HER2/neu amplificatie in borstkanker Mbv FISH (moleculaire test) FISH Amplificatie her2 FISH normaal Moleculaire Pathologie UMCG

23 Her2/neu test-algoritme (inter)nationale richtlijn mammacarcinoom IHC ISH ISH Herceptin Therapie Herceptin Therapie - + Herceptin Therapie Wolff, ASCO, Arch Pathol Lab Med 2007 and 2013 (Guideline recommendations)

24 Mutaties om patiënten te selecteren voor beschikbare gen-gerichte therapie Dancey Cell 2012

25 De moleculaire pathologie van longkanker

26 De moleculaire diagnostiek van longkanker tbv genmutatie-gerichte therapie (2015) In 2007: gestart met EGFR-mutatie screening In 2013: Landelijke richtlijn Niet-kleincellig longcarcinoom ( ) De enige moleculair-diagnostische test in de huidige richtlijn!!! In 2013: ALK-ELM4 translocatie (crizotinib geregistreerd vanaf 2012)

27 Lazarus Response to Gefitinib: Chemoresistant EGFR mutant adenocarcinoma January 2002 October 2004 Johnson 2004

28 Activating Mutations in the Epidermal Growth Factor Receptor Underlying Responsiveness of Non Small-Cell Lung Cancer to Gefitinib NEJM (2004) 350: Thomas J. Lynch, M.D., Daphne W. Bell, Ph.D., Raffaella Sordella, Ph.D., Sarada Gurubhagavatula, M.D., Ross A. Okimoto, B.S., Brian W. Brannigan, B.A., Patricia L. Harris, M.S., Sara M. Haserlat, B.A., Jeffrey G. Supko, Ph.D., Frank G. Haluska, M.D., Ph.D., David N. Louis, M.D., David C. Christiani, M.D.,Jeff Settleman, Ph.D., and Daniel A. Haber, M.D., Ph.D. Science (2004) 304: PNAS (2004) 101:

29 Response to gefitinib in a patient with refractory non-small-cell lung cancer to chemotherapy with EGFR exon 21 mutation Improvement in 6 weeks

30 De ziekte-vrije-overleving van NSCLC patiënten met/zonder EGFR-mutatie behandeld met gefitinib Mok T et al, NEJM 2009

31 Belangrijkste resultaten van de behandeling van NSCLC met TKI (erlotinib/gefinitib) 1) Verbeterde ziekte-vrije overleving voor patiënten met EGFR-mutatie 2) Verbeterde overleving voor patiënten met EGFR-mutatie (m.n. primair NSCLC) 3) Veel geringere mate van bijwerkingen i.t.t. chemotherapie 4) Verbeterde kwaliteit-van-leven Bepalen van de EGFR-mutatie-status is belangrijk onderdeel van de nieuwe landelijke richtlijn Niet-kleincellig longcarcinoom (dd 23 mei 2011)).

32 Detectie van mutaties in EGFR Waar zitten de mutaties? hotspots Extracellular P- loop 18 G719 (~5%) domain 19 LREA deletions (45-50%) Transmembrane region ATP binding cleft N-lobe C-lobe TK domain C- helix 20 duplications/ insertions (~5%) T790M (3-5%) Regulatory domain A- loop 21 L858R (35-45%) L861 (~2%) EGFR-EIWIT-MOLECULE Sequist JCO 2007, 25; 587 EGFR-GEN en EXONEN

33 De ziekte-vrije-overleving van NSCLC patiënten met/zonder EGFR-mutatie behandeld met gefitinib Mok T et al, NEJM 2009 Alle longkankerpatiënten behandeld met EGFR-TKI worden uiteindelijk therapie-resistent

34 Resistant EGFR mutations Sequist et al, Sci Transl Med :75ra26

35 EGFR-mutaties met resistentie tegen EGFR-targeted therapie Detectie van mutaties in EGFR TKI-sensitieve en TKI-resistente EGFR mutaties hotspots 18 G719 (~5%) D761Y L747S duplications/ insertions T790M LREA deletions (45-50%) voor EGFR-targeted therapie EGFR-mutaties die gevoelig zijn < 5% TKI-resistente T854A 21 L858R (35-45%) L861 (~2%) ~90% TKI- sensitieve EGFR- EGFR mutaties EGFR-GEN en EXONEN mutaties: del19 en L858R

36 Presence of T790M mutations in tumor-biopsy and decreased progression-free survival Maheswaran S et al. N Engl J Med 2008;

37 Tumor regression by T790M mutation status with afatinib + cetuximab PS: alleen in trial-verband verkrijgbaar (2015) Horn L, Groen HJM et al WCLC 2011

38 PS: alleen in trial-verband verkrijgbaar (2015)

39 Nieuwe drugs gericht tegen specifieke EGFR-mutaties voorbeeld PS: alleen in trial-verband verkrijgbaar (2015) Ohashi JCO 2013

40 Progression-free survival in EGFR exon 19 deletion and L858R point mutation with EGFR-TKI

41 EGFR-mutaties met resistentie tegen EGFR-targeted therapie < 5% TKI-resistente EGFR mutaties Detectie van mutaties in EGFR TKI-sensitieve en TKI-resistente EGFR mutaties 3305 different EGFR-mutations duplications/ insertions T790M EGFR-GEN en EXONEN hotspots G719 (~5%) 254 EGFR-mutations associated with TKI-response Linardou NatRevCancer 2009 Only 9 D761Y with frequency => 1% LREA deletions 19 L747S (45-50%) T854A L858R (35-45%) L861 (~2%) voor EGFR-targeted therapie EGFR-mutaties die gevoelig zijn ~90% TKI- sensitieve EGFR- mutaties: del19 en L858R

42 EGFR mutaties in longkanker EGFR-mutaties: 32.9% (wereldbreed) EGFR-mutaties: 15% (blanken) EGFR-mutaties: 10% (Nederland) EGFR-mutaties: 30% (aziaten) EGFR-mutaties: 60% (non-smoking aziaten) Dahabreh, meta-analyse Clin Cancer Res 2010 Sasaki Eur J Cancer 2010

43 De moleculaire diagnostiek van longkanker tbv genmutatie-gerichte therapie (2015) In 2007: gestart met EGFR-mutatie screening In 2013: Landelijke richtlijn Niet-kleincellig longcarcinoom ( ) De enige moleculair-diagnostische test in de huidige richtlijn!!! In 2013: ALK-ELM4 translocatie (crizotinib geregistreerd vanaf 2012)

44 FDA approved Xalkori treatment only in combination with FDA approved ALK-test Abbott/Vysis ALK Break Apart FISH test

45 Complex patterns detected with ALK-split signal assay Single red (3 ) pattern (positive) Due to deletion of 5 allele representing 30% of ALK-positive cases ALK-breuk in <3.5% NSCLC FISH-ALK-positive NSCLC

46 Tumor response on crizotinib in FISH positive EML4-ALK translocation Before start crizotinib After 6 weeks of crizotinib

47 ALK-D5F3-CTS IHC (manueel) FISH-ALK-positief FISH-ALK-negatief ALK-D5F3-CTS IHC (Ventana/Ultrabench) FISH-ALK-positief FISH-ALK-positief

48 Tumor response on crizotinib in FISH ALK positive and IHC ALK positive NSCLC: complete response FISH-ALKpositief IHC-ALKpositief By courtesy of prof Harry Groen, UMCG

49 Anno 2015: therapie op maat op basis van 2 gen-mutaties Longkankerpatiënten diagnose Selectie voor behandeling therapie Mutattie profiling Geen mutatie (87%%) EGFR-mutatie (9%) ALK-mutatie (3%) Medicijn op maat Medicijn op maat

50 Driver Mutation Incidence In Lung Cancers Mark Kris JAMA 2014

51 ROS1-rearrangements in NSCLC target for crizotinib detection of ROS1 breaks using Vysis/Abbott FISH (> Sept 2013) ROS1-rearrangements in NSCLC: Voor behandeling na 4 weken na 8 weken * 9/556 NSCLC (1.6%) sensitive to crizotinib detected by FISH (2012: Kreatech/CytoCell) >7 partners

52 De moleculaire diagnostiek van longkanker tbv gen-mutatie-gerichte therapie Vanaf 2015 e.v. (verwachtte toepassingen): resistente EGFR mutaties $ (100% AC) > next-generation-tki FGFR1-amplificatie $ (~20% SCC) > BIBF1120 BRAF-mutatie $ (< 2% AC) > PLX4732 KRAS-mutatie $ (~40% AC) > sorafenib, MET-amplificatie & (4-20% AC) > Metmab, Crizotinib, AMG102, XL880 (GSK ) ROS1-translocatie & (1.7% AC) > crizotinib RET/KIF5B-translocatie & (<2% AC) > vandetanib HER2-mutatie & (2% AC) > herceptin EGFR-amplificatie $ (10% AC) > cetuximab, erlotinib, PIK3CA-mutatie & (<5% AC) > mtor inhibitor, aspirine DDR1-mutatie (~4% SCC) > dasatinib Alle testen in kader van klinische trials UMCG is longkanker-expertcentrum en participeert in vele internationale trials

53 Anno : therapie op maat op basis van >6 gen-mutaties Longkankerpatiënten diagnose Selectie voor behandeling therapie Geen mutatie (60%%) EGFR-mutatie (9%) Medicijn op maat Mutattie profiling FGFR1-mutatie (20%) MET-mutatie (3%) ALK-mutatie (3%) Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat ROS-mutatie (1%) Medicijn op maat BRAF-mutatie (3%) Medicijn op maat

54 Het in kaart brengen van de mutaties in alle genen in verschillende Longkankerpatiënten m.b.v. genoom-brede sequentie analyse next-generation-sequencing Resultaat: * in elke tumor zijn >2 genmutaties aanwezig * mogelijkheid voor specifieke genmutatie-gerichte therapie voor elke individuele patiënt

55 Een arsenaal aan nieuwe farmaceutica gericht tegen kankercellen die aangrijpen op een gemuteerd eiwit gen-gerichte therapie (gene-targeted therapy)

56 Anno 2015: Moleculaire Pathologie > tumor mutatie profiel > individuele therapie op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Medicijn op maat Elke kleur = andere mutatie en ander medicijn op maat Ellke pijl = moleculaire test

57 De moleculaire diagnostiek van longkanker tbv genmutatie-gerichte therapie anno 2015 binnen lab Moleculaire Pathologie UMCG longkanker-mutatie-analyse (EGFR, KRAS, BRAF) ALK-/ROS1-translocatie en ALK-immunohistochemie Sporadisch/op verzoek: PIK3CA, RET, FGFR1

58 Mutation detection to selected patients that benefit from gene-target-therapy in cancer in general based on registered drugs and guidelines In 2015 (MD-aanvraagformulier-UMCG*): Melanoma mutation testing: BRAF, NRAS, ckit Thyroid carcinoma mutation testing: BRAF Lung cancer mutation testing: EGFR, KRAS, BRAF, PIK3CA, ROS, ALK, RET, HER2, MET CRC mutation testing: KRAS, NRAS, BRAF GIST mutation testing ckit, PDGFRA Breast cancer mutation testing: HER2 * In 2015 voor targeted therapie: mutatie-profiling mbv next-gen-sequencing met panel 11 genen en FISH voor 5 genen *

59 Targeted next-generation sequencing (Ion-Torrent)

60 UMCG-PGM-oncopanel (11-genes; 29 amplicons) ALK codon 1174 GNA11 codon 209 KRAS codon 61 ALKcodon 1275 GNAQ codon 209 NRAS codon 117/146 BRAF exon 15 KIT exon 11 NRAS codon 12/13 EGFR exon 18 KIT exon 13 NRAS codon 61 EGFR exon 19 KIT exon 14 PDGFRA exon 12 EGFR exon 20 KIT exon 17 PDGFRA exon 14 EGFR exon 21 KIT exon 8 PDGFRA exon 18 ERBB2 exon 19 KIT exon 9 PIK3CA exon 20 ERBB2 exon 20 KRAS codon 117/146 ERBB2 exon 21 KRAS codon 12/13 PIK3CA exon 9 Standaard mutatie-test vanaf Klinisch gevalideerd volgens ISO15189 Doorlooptijd 5-7 werkdagen (2x/week NGS) Pathologie-verslag: uitgebreid vanaf 1 mei 2015 conform ISO en europese richtlijnen Behandeladvies (lastige cases besproken in wekelijkse Moleculaire Tumor Board)

61 Nieuwe ontwikkelingen Targeted next-generation-sequencing (vanaf 1 september 2014) Standarisatie, archivering en analyse van de FISH Moleculaire bloedtest

62 D A small biopsy B core-needle biopsy C surgical specimen D cytology E biopsy with very few tumor cells E Invasieve methoden zijn nodig om de tumor te biopteren om diagnose te kunnen stellen Biopteren niet altijd mogelijk (erg belastend en risicovol neveneffecten) Biopteren vaak niet toegestaan Risico op iatrogene metastasering Geen representatief weefsel (kleine tumoren, non-vitaal weefsel, image-negatief

63 Liquid biopsies: the detection of cell-free circulating tumor DNA in plasma (ctdna) Crowly E. et al Nat. Rev. Clin. Oncol. 10, (2013)

64 Can peripheral blood be used to determine the presence of the tumor? Plasma: * DNA and circulating tumor DNA (ctdna) * RNA and circulating tumor RNA (ctrna) * Proteomic/immunological tumor markers * Pharmacokinetics ([drug]) Leukocytes and circulating tumor cells (CTC) Platelets and tumor RNA

65 Digital droplet PCR technologie ddpcr ddpcr-assay: primer-set with HEX-probe for mutation and FAM-probe for wt

66 Rare Mutation Detection: Example (KRAS G12V) mutant only 1% mutant 0.1% mutant mut mut + wt wt 0.01% mutant 0.001% mutant 0% mutant wt Biorad

67 Work-flow of monitoring response to targeted therapy in plasma ctdna Tumor volume Resistant mutations Druggable mutation Druggable mutation Tumor volume Detection of mutation before treatment (high tumor load): diagnosis/prognosis Monitoring of treatment respons Early detection of therapy-resistent mutation levels (prior to clinical manifestation)

68 Dank voor uw aandacht Recente literatuur te lezen in oratie van prof dr Ed Schuuring:

69 Doelgerichte behandelingen bij het gevorderd longkanker 1. Chemotherapy: one size fits all 2. EGFR inhibitors 3. BRAF inhibitors 4. ALK inhibitors 4. ROS1, RET inhibitors 5. FGFR1 inhibitors 6. MET inhibitors 7. KRAS inhibitors 8. HER2 inhibitors 9. PIK3CA inhibitors H.Groen

70 Doelgerichte behandelingen bij het gevorderd longkanker 1. Chemotherapy: one size fits all 2. EGFR inhibitors 3. BRAF inhibitors 4. ALK inhibitors 4. ROS1, RET inhibitors 5. FGFR1 inhibitors 6. MET inhibitors 7. KRAS inhibitors 8. HER2 inhibitors 9. PIK3CA inhibitors

71 Validation of ALK IHC and FISH in relation to response to crizotinib preliminary (Van der Wekken, Groen, Schuuring) 21 NSCLC 21 positive for ALK breaks by FISH (15%) or/and IHC (internat guidelines) Median % nuclei with ALK breaks: 47% (6-76%) > Tumour response: 12 pts with median of 51% (6-76) and 9 non-responders with median of 27% (15-64) breaks >> 8/11 responders were ALK-IHC positive (73%) >> 2/9 non-responders were ALK-IHC positive (22%) >>> median PFS for ALK-IHC-positive: 8 mo >>> median PFS for ALK-IHC-negative: 2 mo (n=17, p=0.01) >> PFS for > 47% ALK breaks: 7 mo >> PFS for < 47% ALK breaks: 1 mo (n=21, p=0.03) >> PFS is more prolonged in those tumors with more ALK breaks

72 Doelgerichte behandelingen bij het gevorderd longkanker 1. Chemotherapy: one size fits all 2. EGFR inhibitors 3. BRAF inhibitors 4. ALK inhibitors >>> trial: registratie en bloedtest 4. ROS1, RET inhibitors >>> 4 ROS1-pos cases 5. FGFR1 inhibitors >>> trial: FISH test amp-fgfr1 in scc 6. MET inhibitors 7. KRAS inhibitors 8. HER2 inhibitors 9. PIK3CA inhibitors

73 Nieuwe ontwikkelingen Targeted next-generation-sequencing (vanaf 1 september 2014) Standarisatie, archivering en analyse van de FISH Moleculaire bloedtest

74 Detectie van mutaties in EGFR (UMCG tot 1 september 2014) (1) Voor-screening mbv High-Melting-Resolution-Analysis: is er een mutatie of niet? 80% 60% 40% 20% 10% 5% tonsil Sensitivity for HMRA of EGFR exon 19 del (Inge Platteel) (2) Indien ja, bevestiging met directe (bidirectionele) sequentie analyse Wild type del EGFR Exon 19 Analytische gevoeligheid is 40% tumor cellen

75 Targeted next-generation sequencing (Ion-Torrent) Diepte (coverage 500x) Oncopanel 22 genes/ 109 amplicons Ion Torrent: coverage 500x => gevoeligheid ~1-5% Exome/WGS: coverage 30x => gevoeligheid >10-20% 314: 1-2 samples/run 316: 1-8 samples/run

76 UMCG-PGM-oncopanel (11-genes; 29 amplicons) start-panel voor validatie van workflow, kosten, gevoeligheid, reproduceerbaarheid, werkbelasting, specificiteit ALK codon 1174 GNA11 codon 209 KRAS codon 61 ALKcodon 1275 GNAQ codon 209 NRAS codon 117/146 BRAF exon 15 KIT exon 11 NRAS codon 12/13 EGFR exon 18 KIT exon 13 NRAS codon 61 EGFR exon 19 KIT exon 14 PDGFRA exon 12 EGFR exon 20 KIT exon 17 PDGFRA exon 14 EGFR exon 21 KIT exon 8 PDGFRA exon 18 ERBB2 exon 19 KIT exon 9 PIK3CA exon 20 ERBB2 exon 20 KRAS codon 117/146 PIK3CA exon 9 ERBB2 exon 21 KRAS codon 12/13 Klinische validatie is afgerond (~1 jaar) Standaard mutatie-test vanaf 1 sept 2014 Doorlooptijd hetzelfde (2x/week NGS) 5x/week DNA isolatie Verslag: alleen genen volgens richtlijnen Voobereid op nabije toekomst/trials Procedure aanvragen veranderd

77 UMCG-PGM-oncopanel versie 2 ALK codon 1174 GNA11 codon 209 KRAS codon 61 ALKcodon 1275 GNAQ codon 209 NRAS codon 117/146 BRAF exon 15 KIT exon 11 NRAS codon 12/13 EGFR exon 18 KIT exon 13 NRAS codon 61 EGFR exon 19 KIT exon 14 PDGFRA exon 12 EGFR exon 20 KIT exon 17 PDGFRA exon 14 EGFR exon 21 KIT exon 8 PDGFRA exon 18 ERBB2 exon 19 KIT exon 9 PIK3CA exon 20 ERBB2 exon 20 KRAS codon 117/146 ERBB2 exon 21 KRAS codon 12/13 PIK3CA exon 9 Uitbreiding: mutaties in MET > long HRAS >??? JAK2 > hemato P53 >??? Notch > HN AKT >??? Oncopanel Colonpanel Longpanel GIST-panel TKI-resistentie panel Advies van klinici Voorwaarden: Diep sequencen (hoge gevoeligheid) Kosten/baten (2x amplicons = 2x zo duur) Ethische (te veel informatie)

78 50 genen = 739 amplicons = 2790 bekende mutaties

79 Commerciële en custome-made panels met frequent gemuteerde genen in verschillende kankers let op: de meeste zijn niet klinisch-gevalideerd volgens ISO15189 voor FFPE materiaal miseq (Illumuna): Cancer-panel: 48 genes/212 amplicons ABI/PGM-Ion Torrent: UMCN-oncopanel: 22 genes Oncogene-panel: 400 genes Custom-panel (11-genes UMCG) Cancerpanel: 50 genes/739 amplicons

80 Nieuwe ontwikkelingen Targeted next-generation-sequencing (vanaf 1 september 2014) Standarisatie, archivering en analyse van de FISH Moleculaire bloedtest

81 the ErbB Family of Cell Surface Receptors Extracellular Domain Transmembrane Domain Intracellular TK Domain Amgen slide ErbB1 (EGFR) ErbB2 (HER2/neu) ErbB3 (HER3) ErbB4 (HER4)

82 Epidermal Growth Factor Receptor (EGFR) De activatie in normale cellen PTEN STAT signaling Evasion of apoptosis Proliferation Pathway Gazdar 2007

83 Epidermal Growth Factor Receptor (EGFR) De activatie in tumorcellen 1. Verhoogde expressie van de groeifactor (ligand) 2. Verhoogde expressie van EGFR PTEN Evasion of apoptosis STAT signaling Proliferation Pathway als gevolg van DNA amplificatie 3. Mutaties in tyrosine kinase domein van EGFR 4. Mutaties in KRAS/NRAS Gazdar 2007

84 Receptor-protein tyrosine kinases as target for therapy Cetuximab Panitumumab Erlotinib Gefitinib

85 Dual-target EGFR drugs in the pipeline Agent Target Sponsor Status Lapatinib EFGR,HER2 GlaxoSmithKline Phase III breast, kidney cancer ZD6474 EGFR, HER2, VEGFR AstraZeneca Phase III, NSCLC; phase II, medullary thyroid carcinoma HKI-272 EGFR, HER2 Wyeth Phase II, breast, NSCLC BIBW-2992 EGFR, HER2 Boehringer-Ingelheim Planning for phase II in breast, prostate, and ovarian cancer AEE788 EGFR, HER2, VEGFR Novartis Phase I solid tumor BMS EGFR, HER2 Bristol-Myers Squibb Phase I for solid tumors CI-1033 EGFR, HER2, HER4 Pfizer Phase II breast, NSCLC XL-647 EGFR, HER2, VEGFR2, EphB4 Exelixis Phase I completed; phase II planned fo rnsclc Groen 2010 Steeds meer specifieke drugs gericht tegen specifieke EGFR-mutaties > Het dus essentieel om exact te bepalen welke mutatie aanwezig is

86 De moleculaire diagnostiek van longkanker tbv genmutatie-gerichte therapie anno 2015 binnen lab Moleculaire Pathologie UMCG longkanker-mutatie-analyse (EGFR, KRAS, BRAF) ALK-/ROS1-translocatie en ALK-immunohistochemie Sporadisch/op verzoek: PIK3CA, RET, FGFR1

87 Veelvoorkomende mutaties (%) in verschillende kankers Gen HNSCC NSCLC colonca thyroidca breast ca EGFR PIK3CA KRAS BRAF CDKN2A P STR APC MET 15 2 FGFR HRAS Cosmic database 09/2009

88 De moleculaire diagnostiek van longkanker tbv gen-mutatie-gerichte therapie Vanaf 2014 e.v. (verwachtte toepassingen): resistente EGFR mutaties $ (100% AC) > next-generation-tki FGFR1-amplificatie $ (~20% SCC) > BIBF1120, BRAF-mutatie $ (< 2% AC) > PLX4732, KRAS-mutatie $ (~40% AC) > sorafenib, MET-amplificatie & (4-20% AC) > Metmab, Crizotinib, AMG102, XL880 (GSK ) ROS1-translocatie & (1.7% AC) > crizotinib, RET/KIF5B-translocatie & (<2% AC) > vandetanib HER2-mutatie & (2% AC) > herceptin EGFR-amplificatie $ (10% AC) > cetuximab, erlotinib, PIK3CA-mutatie & (<5% AC) > mtor inhibitor DDR1-mutatie (~4% SCC) > dasatinib, ALK-translocatie/IHC (~4% AC) > crizotinib, Alle testen in kader van klinische trials

89 Veelvoorkomende mutaties (%) in verschillende kankers Gen HNSCC NSCLC colonca thyroidca breast ca EGFR PIK3CA KRAS BRAF CDKN2A P STR APC MET 15 2 FGFR HRAS Cosmic database 09/2009

90 Veelvoorkomende mutaties (%) in borstkanker Gen HNSCC NSCLC colonca thyroidca breast ca EGFR PIK3CA KRAS BRAF CDKN2A P STR APC MET 15 2 FGFR HRAS Cosmic database 09/2009

91 Landscape of driver mutations in breast carcinoma using whole-genome-sequencing TGCA, Nature 2012

92 Mutation detection to selected patients that benefit from gene-target-therapy in cancer in general (UMCG-list) In 2015: Melanoma mutation testing: Thyroid carcinoma mutation testing: Lung cancer mutation testing: CRC mutation testing: GIST mutation testing Breast cancer mutation testing: BRAF, NRAS, ckit BRAF EGFR, KRAS, BRAF, PIK3CA, DRD2, ALK, ROS, FGFR1 NRAS, KRAS, BRAF ckit, PDGFRA HER2 After 2015: mutation-profiling for all/most malignancies!!!

93 de classificatie van longkanker in de tijd 2013 Pao W., Hutchinson K.E. Nature Medicine, 18, , 2012 Moleculaire Pathologie: Veranderde expertise (moleculair bioloog, informaticus) Geavanceerde, kostbare apparatuur Hoge kwaliteitsborging Relatief dure diagnostiek Pao, Lancet Oncol 2011 Vereist: centralisatie in zeer beperkt aantal expertcentra

94 discussie Moleculaire testen in elk zks uitvoeren? Neen, centraliseren maar multidisciplinair overleg belangrijk Geen EGFR-mutaties, dan nooit meer testen? Neen, want aantal target/nieuwe middelen groeit enorm Breed testen ipv beperkt aantal testen? Neen, ethisch verantwoord om informatie te verkrijgen waar je niets mee kunt (diagnostiek vs klinische trials) PS dit is de visie van prof dr Ed Schuuring anno 2014

95 discussie Pathologen overbodig straks? Neen, moleculaire interpretatie is niet los te zien van de gehele diagnose (wel optimale samenwerking met KMBP) Patiënt dient te weten in welk zks getest wordt? Zou niet nodig moeten zijn! In NL is accreditatie voor deze testen niet verplicht én niet elk lab voldoet aan kwaliteitsnormen. Dus ja. Belangrijk is vooral naar zks te gaan die de expertise heeft voor bepaalde ziekte Snelheid bepaalt de kwaliteit van de test? Ja, kwaliteit kost tijd PS dit is de visie van prof dr Ed Schuuring anno 2014

96 Complexiteit van chromosomale afwijkingen Genes LOC LOC LOC SHANK2 CTTN PPFIA1 FADD TMEM16A LOC FGF3 FGF4 FGF19 ORAOV1 FLJ42258 CCND1 LOC LOC MYEOV TPCN2 MRGPRF MRGPRD IGHMBP2 MRPL21 CPT1A 68,2 68,4 68,6 68,8 69,0 69,2 69,4 69,6 69,8 70,0 70,2 70,4 Chromosome 11 position (Mbp, NCBI B35) Het 11q13 amplicon bevat >13 genen waarvan er >8 geactiveerd zijn Welke zijn biologisch/klinisch relevant? Gibcus Clin Cancer Res 2007 Gibcus Hum Genet 2007 Gibcus Brit J Cancer 2008

97 Survival % Wat is de biologische betekenis van expressie van het FADD gen gelegen in het 11q13 amplicon? EV unstimulated EV + 5 um PonA FADD SA unstimulated FADD SA + 5 um PonA FADD SE unstimulated FADD SE + 5uM PonA Radiation (Gy) Clinical samples show that high pfadd associates with radiosensitivity In early-stage-laryngeal carcinomas In vitro radiation experiments show that pfadd increases radiosensitivity Schrijvers IJROBP 2011 Pattje unpublished

98 Microarray (gen-expressie) analyse voor de vaststellen van de prognose van patiënten met een mammacarcinoom De mammaprint Significant verschillend expressie profiel (70 genen) MAAR predictie is niet perfect! van 't Veer, Nature 415, , 2002

99 Whole genome CGH arrays Gain 1q Normalized ratio Voorbeeld van een tumor Clones sorted by chromosome Red = chromosomal loss = ratio < 0.8 Green = chromosomal gain = ratio >1.3 Yellow = normal = ratio 1 Amplification 11q13 11 Loss 3p Normal copy Gibcus Clin Cancer Res 2007 Gibcus Hum Genet 2007 Gibcus Brit J Cancer 2008

100 Detectie van chromosoom 11q13 amplificatie in ~15% van mammacarcinomen FISH FISH Amplificatie 11q13 Schuuring, Cancer Res 1992

101 11q13 amplificatie voorspeller voor overleving in borstkanker mortaliteit Significant verschillend MAAR predictie is niet perfect! Niet alle patienten met 11q13-amp hebben korte overleving en niet alle patienten zonder 11q13 amp worden genezen Schuuring, Cancer Res 1992

102 De mogelijke biologische betekenis van geactiveerde genen in het 11q13 amplificon FISH FISH Amplificatie 11q13 cyclin D1 involved in cycle regulation (Schuuring, Oncogene 1991) cortactin/ems1 involved in migration (Schuuring, Oncogene 1992) EMSY involved in BRCA2-dependent DNA repair (Cell 2003) myeov a putative transforming gene (Blood 2000) FADD involved in radioresponse (Pattje, unpub and schrijvers IJRBP 2011) ORAOV involved in migration PPFIA1 involved in migration FGF3/4/19 are ligands for receptor kinases

103 Welk gen is verantwoordelijk voor het biologische of klinische effect Is het één gen? Is het een combinatie van genen?

104 Whole genome Array CGH comparative genomic hybridization voor het in kaart brengen van chromosomale afwijkingen in borstkanker Genomic clones: Van elke clone is de exacte sequentie bekend (chromosomale locatie welke genen)

105 Array CGH hoe worden afwijkingen gedetecteerd? Clones carcinoma reference Red = chromosomal loss Green = chromosomal gain Yellow = normal Labelling Printing Hybridize Excitation Computer analysis Emission

106 Sex-mismatch hybridisatie Normalized ratio Red = chromosomal loss = ratio < 0.8 Green = chromosomal gain = ratio >1.3 Yellow = normal = ratio 1 Normalized ratio 4,0 3,8 3,6 3,4 3,2 3,0 2,8 2,6 2,4 2,2 2,0 1,8 1,6 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0 Female to male ratio: X=2:1 Y=0: Clones sorted by chromosome

107 Normalized ratio 8,0 7,8 7,6 3,4 3,2 3,0 2,8 2,6 2,4 2,2 2,0 1,8 1,6 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0 Whole genome CGH arrays voorbeeld van genetische afwijkingen in 2 tumoren A Clones sorted by chromosome 18 Normalized ratio 7,0 6,8 6,6 3,4 3,2 3,0 2,8 2,6 2,4 2,2 2,0 1,8 1,6 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0 B Clones sorted by chromosome Gibcus Clin Cancer Res 2007 Gibcus Hum Genet 2007 Gibcus Brit J Cancer 2008

108 CGH classifier profiel om onderscheid te maken tussen low-risk/high-risk borstkankertypen Significant verschillend CGH profiel MAAR predictie is niet perfect! Niet alle patienten met HR-profiel hebben korte overleving en niet alle patienten met LR-profiel worden genezen Gravier Genes Chrom Cancer 2010

109 Niet de veranderingen in het DNA, maar ook verschillen in RNA/eiwit expressie zijn klinische/biologische relevant DNA: nucleotiden/cel RNA/eiwit: ~ genen Functioneel eiwit

110 Expressie microarray analyse identificatie van RNA-expressieprofielen cdna clones carcinoma reference Red = chromosomal loss Green = chromosomal gain Yellow = normal Labelling Printing Hybridize Excitation Computer analysis Emission

Longkanker: de detectie van mutaties in EGFR, KRAS, ALK. Genmutatie-gerichte therapie. Histopathologie. Overleving in jaren

Longkanker: de detectie van mutaties in EGFR, KRAS, ALK. Genmutatie-gerichte therapie. Histopathologie. Overleving in jaren Longkanker: de detectie van mutaties in EGFR, KRAS, ALK Genmutatie-gerichte therapie Belangrijk onderdeel van de diagnostiek van longkankerpatiënten Ed Schuuring (klinisch) moleculair bioloog Hoofd Moleculaire

Nadere informatie

10-4-2016. ontwikkelingen in de moleculaire pathologie. Ed Schuuring. therapie op maat. Classical pathology

10-4-2016. ontwikkelingen in de moleculaire pathologie. Ed Schuuring. therapie op maat. Classical pathology Masterclass voor Verpleegkundigen Amersfoort, 11 Arpil 2016 Nieuwe anti-tumor therapie ontwikkelingen in de moleculaire pathologie therapie op maat Histologie (vaak gecombineerd met immunohistochemie)

Nadere informatie

Gebruik van nieuwe technieken in de moleculaire pathologie. John Hinrichs, klinisch moleculair bioloog

Gebruik van nieuwe technieken in de moleculaire pathologie. John Hinrichs, klinisch moleculair bioloog Gebruik van nieuwe technieken in de moleculaire pathologie John Hinrichs, klinisch moleculair bioloog Gebruik van nieuwe technieken in de moleculaire pathologie 1. Introductie moleculaire pathologie 2.

Nadere informatie

Moleculaire Diagnostiek binnen een routine Pathologie Laboratorium

Moleculaire Diagnostiek binnen een routine Pathologie Laboratorium Moleculaire Diagnostiek binnen een routine Pathologie Laboratorium Winand N.M. Dinjens Laboratorium voor Moleculaire Diagnostiek Afdeling Pathologie Josephine Nefkens Instituut (JNI) Erasmus MC, Universitair

Nadere informatie

Next Generation Sequencing: meer met minder

Next Generation Sequencing: meer met minder Next Generation Sequencing: meer met minder Robert van der Geize Klinisch Moleculair Bioloog in de Pathologie (KMBP) Xs2HiTek-workshop 'Diagnostiek in de Pathologie' 2015 www.labpon.nl Boerhaavelaan 59

Nadere informatie

EGFR klinische relevantie bij longkanker

EGFR klinische relevantie bij longkanker EGFR klinische relevantie bij longkanker Longkanker oud Incidentie Histologie Stadiëring Behandeling roken EGFR Pathofysiologie Behandeling Varia Erik Thunnissen ethunnissen@vumc.nl 3. VIKC 2005 Incidentie

Nadere informatie

10 e Post O.N.S. Meeting. Ted Goossens Verpleegkundig specialist Oncologie SJG Weert

10 e Post O.N.S. Meeting. Ted Goossens Verpleegkundig specialist Oncologie SJG Weert 10 e Post O.N.S. Meeting Ted Goossens Verpleegkundig specialist Oncologie SJG Weert 1 BIOMARKERS, PERSONALISED MEDICINE EN (BIOBANKING) 2 Indeling: Definitie Geschiedenis Plaats in diagnostiek en therapie

Nadere informatie

Pharmacogenomics: een uitdaging voor de Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie

Pharmacogenomics: een uitdaging voor de Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Pharmacogenomics: een uitdaging voor de Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Winand Dinjens Afdeling Pathologie Josephine Nefkens Instituut Erasmus MC, Rotterdam w.dinjens@erasmusmc.nl Werkgroep Moleculaire

Nadere informatie

Belang van K-RAS/EGFR. mutatie analyse bij longtumoren, nieuwe richtlijn. 5 de bijeenkomst Moleculaire diagnostiek in de pathologie 2010

Belang van K-RAS/EGFR. mutatie analyse bij longtumoren, nieuwe richtlijn. 5 de bijeenkomst Moleculaire diagnostiek in de pathologie 2010 Belang van K-RAS/EGFR K mutatie analyse bij longtumoren, nieuwe richtlijn 5 de bijeenkomst Moleculaire diagnostiek in de pathologie 2010 Harry J.M. Groen Universitair Medisch Centrum Groningen Patient

Nadere informatie

Moleculaire revolutie in de pathologie: next generation sequencing

Moleculaire revolutie in de pathologie: next generation sequencing Moleculaire revolutie in de pathologie: next generation sequencing John Hinrichs, klinisch moleculair bioloog in de pathologie UMC Utrecht, afdeling pathologie De (moleculaire) pathologie maakt op dit

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 2 NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN In gezonde personen is er een goede balans tussen cellen die delen en cellen die doodgaan. In sommige gevallen wordt deze balans verstoord en delen cellen

Nadere informatie

19 mei 2009 Jaarbeurs Utrecht. Longkanker. Nieuwe inzichten en aanpak. Annemieke Kreiter Nurse practitioner oncologie SKB Winterswijk

19 mei 2009 Jaarbeurs Utrecht. Longkanker. Nieuwe inzichten en aanpak. Annemieke Kreiter Nurse practitioner oncologie SKB Winterswijk 19 mei 2009 Jaarbeurs Utrecht Longkanker Nieuwe inzichten en aanpak Annemieke Kreiter Nurse practitioner oncologie SKB Winterswijk Met dank aan Diane Paolilli, Elizabeth Waxman en Cynthia Chernecky Cijfers

Nadere informatie

Prof.dr. Epie Boven Medisch oncoloog

Prof.dr. Epie Boven Medisch oncoloog Prof.dr. Epie Boven Medisch oncoloog Nieuwe antikanker medicijnen, hoge kosten Waarom ontsporen cellen in ons lichaam? De normale cel bevat 46 chromosomen, ook wel DNA genoemd - het DNA vormt ons genetisch

Nadere informatie

PD-L1 staining: een echte biomarker?

PD-L1 staining: een echte biomarker? PD-L1 staining: een echte biomarker? 10e NVMO Nascholing Targeted Therapy Donderdag 21 april 2016 Antropia, Driebergen Stefan M. Willems MD PhD Dept Pathology UMC Utrecht, Utrecht, The Netherlands Dept

Nadere informatie

Moleculaire pathways/merkers/therapie. Wim Demey, medische oncologie

Moleculaire pathways/merkers/therapie. Wim Demey, medische oncologie Moleculaire pathways/merkers/therapie Wim Demey, medische oncologie Receptor tyrosine kinase: Transmembranaire groeifactorreceptor met een intrinsieke ligandgecontroleerde tyrosine kinase activiteit

Nadere informatie

Gastro-intestinale stromacel tumor: Risico classificatie en mutatie analyse door de patholoog. Dr. Judith V.M.G. Bovee Patholoog LUMC

Gastro-intestinale stromacel tumor: Risico classificatie en mutatie analyse door de patholoog. Dr. Judith V.M.G. Bovee Patholoog LUMC Gastro-intestinale stromacel tumor: Risico classificatie en mutatie analyse door de patholoog Dr. Judith V.M.G. Bovee Patholoog LUMC GastroIntestinale Stromacel Tumor 11-15 GISTen per 100.000 mensen (Scandinavië)

Nadere informatie

NGS testen in de neuro-oncologie uitdagingen en (on)mogelijkheden

NGS testen in de neuro-oncologie uitdagingen en (on)mogelijkheden NGS testen in de neuro-oncologie uitdagingen en (on)mogelijkheden Erik Jan Dubbink Klinisch Moleculair Bioloog in de Pathologie Department of Pathology Erasmus MC, Rotterdam h.dubbink@erasmusmc.nl 9e Bijeenkomst

Nadere informatie

Ontwikkelingen en behandelmogelijkheden bij de patiënt met oesofagus- of maagcarcinoom. 17-9-2015 dr. Marije Slingerland, internist-oncoloog

Ontwikkelingen en behandelmogelijkheden bij de patiënt met oesofagus- of maagcarcinoom. 17-9-2015 dr. Marije Slingerland, internist-oncoloog Ontwikkelingen en behandelmogelijkheden bij de patiënt met oesofagus- of maagcarcinoom 17-9-2015 dr. Marije Slingerland, internist-oncoloog Doelgerichte therapie bij het lokaal gevorderd en gemetastaseerd

Nadere informatie

Biologicals in de longziekten. Piet van Valenberg, longarts.

Biologicals in de longziekten. Piet van Valenberg, longarts. Biologicals in de longziekten. Piet van Valenberg, longarts. Biologicals Astma : anti IgE : omalizumab = Xolair Sarcoidosis : infliximab : anti-tnfalfa Bronchuscarcinoom Bronchus carcinoom Chemotherapie

Nadere informatie

Pathologie: herkennen van kanker. Han van Krieken, patholoog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen

Pathologie: herkennen van kanker. Han van Krieken, patholoog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen Pathologie: herkennen van kanker Han van Krieken, patholoog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen Pathologie: herkennen van kanker Definitie Moleculaire basis Morfologie en aanvullende technieken

Nadere informatie

BRAF mutatie en de behandeling van het melanoom. John Haanen

BRAF mutatie en de behandeling van het melanoom. John Haanen BRAF mutatie en de behandeling van het melanoom John Haanen Melanoom 2015 vijfde meest voorkomende vorm van kanker Incidentie >4200 patiënten 15-20% ontwikkelt stadium IV Sterfte: 700-800 patiënten Melanoom:

Nadere informatie

Post-ASCO 2014 Nieuwe geneesmiddelen. Hans Gelderblom

Post-ASCO 2014 Nieuwe geneesmiddelen. Hans Gelderblom Post-ASCO 2014 Nieuwe geneesmiddelen Hans Gelderblom Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld

Nadere informatie

Molecular Pathology for Pathologists. Pr P. Pauwels

Molecular Pathology for Pathologists. Pr P. Pauwels Molecular Pathology for Pathologists Pr P. Pauwels NGS moleculair pathologie rapport ontcijferen Nomenclatuur waarin gerapporteerd wordt: EGFR c.2573t>g, p.(leu858arg) Coderende sequentie Eiwit/proteïne

Nadere informatie

Rol van de pathologische anatomie in de oncologie. 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV

Rol van de pathologische anatomie in de oncologie. 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV Rol van de pathologische anatomie in de oncologie 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV De oncologische patiënt Multidisciplinaire benadering: huisarts patholoog chirurg oncoloog

Nadere informatie

BRAF rondzending SKML 2012

BRAF rondzending SKML 2012 BRAF rondzending SKML 2012 Presentatie van de resultaten op de deelnemersbijeenkomst 5 februari 2013 Riki Willems Patricia Groenen Willeke Blokx Adriaan van den Brule Casus 1 Langerhanscel histiocytose

Nadere informatie

Wat weten we: Geregistreerd voor longkanker EGFR-mutatie -erlotinib/gefitinib

Wat weten we: Geregistreerd voor longkanker EGFR-mutatie -erlotinib/gefitinib Precisie Geneeskunde: indicatie voor nieuwe middelen Anne-Marie Dingemans 4 Driver mutations determine survival in smokers and never smokers with stage IIIB/IV lung adenocarcinomas 7 Paik, Cancer, 212

Nadere informatie

TRIPLE NEGATIEF BORSTKANKER. Nieuwe ontwikkelingen en onderzoek. Rianne Oosterkamp, internist-oncoloog Medisch Centrum Haaglanden

TRIPLE NEGATIEF BORSTKANKER. Nieuwe ontwikkelingen en onderzoek. Rianne Oosterkamp, internist-oncoloog Medisch Centrum Haaglanden TRIPLE NEGATIEF BORSTKANKER Nieuwe ontwikkelingen en onderzoek Rianne Oosterkamp, internist-oncoloog Medisch Centrum Haaglanden Triple negatief borstkanker TNBC Geen ER Geen PR Geen HER2 (Nog) geen target

Nadere informatie

7e BIJEENKOMST WERKGROEP "MOLECULAIRE DIAGNOSTIEK IN DE PATHOLOGIE 25 januari 2012

7e BIJEENKOMST WERKGROEP MOLECULAIRE DIAGNOSTIEK IN DE PATHOLOGIE 25 januari 2012 7e BIJEENKOMST WERKGROEP "MOLECULAIRE DIAGNOSTIEK IN DE PATHOLOGIE 25 januari 2012 Martijn P. Lolkema Department of Medical Oncology The Netherlands Oncology 1.0 http://nextarchitects.com/ Oncology 2.0

Nadere informatie

OLIJFdag 3 oktober 2015

OLIJFdag 3 oktober 2015 OLIJFdag 3 oktober 2015 Nieuwe behandelingen bij eierstokkanker Els Witteveen Internist-oncoloog Huidige en nieuwe inzichten Intraperitoneale toediening Toevoeging van bevacizumab Dose dense toediening

Nadere informatie

Longkanker en nieuwe ontwikkelingen. Dr. SA Smulders longarts

Longkanker en nieuwe ontwikkelingen. Dr. SA Smulders longarts Longkanker en nieuwe ontwikkelingen Dr. SA Smulders longarts Indeling Cijfers over longkanker Een vlekje op de foto, en wat dan? - Diagnostiek - Stadiering - Behandelplan Behandelmogelijkheden Nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

Biologicals; nieuwe therapeutische opties

Biologicals; nieuwe therapeutische opties Biologicals; nieuwe therapeutische opties Lidwine Tick, internist hemato-oncoloog Veldhoven, 19 september 2013 "De wereld van Mab-jes, Nib-jes en Mus-sen". Anti-tumor behandeling Chirurgie Radiotherapie

Nadere informatie

Gepersonaliseerde aanpak bij longkanker

Gepersonaliseerde aanpak bij longkanker Gepersonaliseerde aanpak bij longkanker Dr. André VERSTRAETEN Dr. Elke GOVAERTS Dienst longziekten Pneumo-oncologie - Longkanker is de belangrijkste oorzaak van kankergerelateerde mortaliteit in beide

Nadere informatie

Mammacarcinoom & targeted therapy

Mammacarcinoom & targeted therapy Mammacarcinoom & targeted therapy Sabine C. Linn, MD PhD Divisies Medische Oncologie en Moleculaire Biologie NKI-AVL Amsterdam Moleculaire (IHC) subtypes en therapie subtype Chemo Endocrien trastuzumab

Nadere informatie

Oncologie in de komende periode: verbetering door selectie

Oncologie in de komende periode: verbetering door selectie Oncologie in de komende periode: verbetering door selectie Martijn P. Lolkema 7 maart 2013 Department of Medical Oncology The Netherlands Kanker: nog steeds een belangrijke doodsoorzaak Oncologie 1.0 http://nextarchitects.com/

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Er bestaan grote onderlinge verschillen tussen patiënten met darmkanker, oftewel colorectale carcinomen zowel op het niveau van de patient als op het niveau van tumorbiologie.

Nadere informatie

De detectie van de ALK-translocatie in de diagnostiek van longkanker. Effect van crizotinib bij patiënt met FISH positieve EML4-ALK translokatie

De detectie van de ALK-translocatie in de diagnostiek van longkanker. Effect van crizotinib bij patiënt met FISH positieve EML4-ALK translokatie De detectie van de ALK-translocatie in de diagnostiek van longkanker Effect van crizotinib bij patiënt met FISH positieve EML4-ALK translokatie hoe kunnen we dat nu het beste doen? Ed Schuuring (klinisch)

Nadere informatie

Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie

Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Informatiebrochure Afdeling Pathologie VU medisch centrum Amsterdam Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Indicatiegebieden en bijbehorende Moleculaire Diagnostiek:

Nadere informatie

Basisbegrippen Oncologie

Basisbegrippen Oncologie Basisbegrippen Oncologie Tumor afmeting Diagnose periode Behandel periode Preventie/interventie periode Invasie interventie Tijd Detectie drempel Van normale naar kankercel Normale cel Van celkern naar

Nadere informatie

Center for Personalized Cancer Treatment: Implementatie van Next Generation sequencing in kankerdiagnostiek

Center for Personalized Cancer Treatment: Implementatie van Next Generation sequencing in kankerdiagnostiek Center for Personalized Cancer Treatment: Implementatie van Next Generation sequencing in kankerdiagnostiek Martijn Lolkema, MD/PhD Medical Oncologist UMC Utrecht Disclosure belangen spreker (potentiële)

Nadere informatie

Pathologie: herkennen van kanker. Han van Krieken, patholoog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen

Pathologie: herkennen van kanker. Han van Krieken, patholoog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen Pathologie: herkennen van kanker Han van Krieken, patholoog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen Pathologie: herkennen van kanker Definitie Moleculaire basis Morfologie en aanvullende technieken

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Joosse, Simon Andreas Title: Prediction of "BRCAness" in breast cancer by array

Nadere informatie

Moleculaire pathologie van B-cel lymfomen classificatie als basis voor behandelingskeuzes

Moleculaire pathologie van B-cel lymfomen classificatie als basis voor behandelingskeuzes Moleculaire pathologie van B-cel lymfomen classificatie als basis voor behandelingskeuzes Daphne de Jong MD PhD Dept. of Pathology VU University Medical Center Amsterdam The Netherlands daphne.dejong@vumc.nl

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de moleculaire pathologie. Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie. Morfologisch. Functioneel

Ontwikkelingen in de moleculaire pathologie. Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie. Morfologisch. Functioneel Ontwikkelingen in de moleculaire pathologie Moleculaire dag WMDP Carel van Noesel Utrecht, 29 januari 2010 Morfologisch Functioneel Werkgroep Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Opleiding tot klinisch

Nadere informatie

Targeted Therapy Casus Oesofaguscarcinoom. Dokter, dit is mijn tumor. Marion Stevense AIOS Interne Oncologie 31-3-2015

Targeted Therapy Casus Oesofaguscarcinoom. Dokter, dit is mijn tumor. Marion Stevense AIOS Interne Oncologie 31-3-2015 Targeted Therapy Casus Oesofaguscarcinoom Dokter, dit is mijn tumor Marion Stevense AIOS Interne Oncologie 31-3-2015 Disclosure Belangen (Potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING ACHTERGROND Klinische aspecten van dikke darmkanker Dikke darmkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker in de westerse wereld. Als we kijken naar aan kanker gerelateerde

Nadere informatie

Hans Peterse Lecture Een decennium mammapathologie Van confectie naar couture

Hans Peterse Lecture Een decennium mammapathologie Van confectie naar couture Hans Peterse Lecture Een decennium mammapathologie Van confectie naar couture Jelle Wesseling, MD. PhD. Nederlands Kanker Instituut Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis j.wesseling@nki.nl Vroeger was het

Nadere informatie

neu MLPA bij borsttumoren De toepassing van MLPA in de diagnostiek van het mammacarcinoom MLPA HER2 amplificatie detectie

neu MLPA bij borsttumoren De toepassing van MLPA in de diagnostiek van het mammacarcinoom MLPA HER2 amplificatie detectie MLPA bij borsttumoren De toepassing van MLPA in de diagnostiek van het mammacarcinoom C.B.Moelans,, UMCU 29-01 01-2010 Multiplex Ligation-dependent Probe Amplification MLPA voor HER2 amplificatie detectie

Nadere informatie

Wanneer geen chemo? Sabine Linn Internist-oncoloog NKI-AVL

Wanneer geen chemo? Sabine Linn Internist-oncoloog NKI-AVL Wanneer geen chemo? Sabine Linn Internist-oncoloog NKI-AVL Wanneer geen chemo? Als de patiënt al genezen is na locoregionale behandeling Prognostische factoren Als er geen extra overlevingswinst optreedt

Nadere informatie

O.N.S.. Meeting. What s new in HER1 and 2

O.N.S.. Meeting. What s new in HER1 and 2 9 e Post-O.N.S O.N.S.. Meeting What s new in HER1 and 2 Diagnostiek en behandelingsopties Manon Komen Research Coördinator Oncologie Medisch Centrum Alkmaar Introductie De erbb tyrosine kinase familie

Nadere informatie

26-2-2009. Chromosomale translocatie detectie in sarcomen d.m.v. reverse-transcriptase PCR (RT-PCR) Marjolijn Ligtenberg

26-2-2009. Chromosomale translocatie detectie in sarcomen d.m.v. reverse-transcriptase PCR (RT-PCR) Marjolijn Ligtenberg Aanvraag voor Moleculaire Diagnostiek Door patholoog Chromosomale translocatie detectie in sarcomen d.m.v. reverse-transcriptase PCR (RT-PCR) Marjolijn Ligtenberg Uitgangsmateriaal: Paraffineweefsel Vriesweefsel

Nadere informatie

Het vermogen om bruikbare behandelingsopties te analyseren voor elke kankerpatiënt.

Het vermogen om bruikbare behandelingsopties te analyseren voor elke kankerpatiënt. Het vermogen om bruikbare behandelingsopties te analyseren voor elke kankerpatiënt. Snelle referentie Tumorprofileringsservices Caris Life Sciences is een toonaangevend biowetenschappelijk bedrijf dat

Nadere informatie

Oligometastasen: Echt of wishfull thinking? Dirk De Ruysscher, MD, PhD Radiation Oncologist University Hospitals Leuven/ KU Leuven Leuven, Belgium

Oligometastasen: Echt of wishfull thinking? Dirk De Ruysscher, MD, PhD Radiation Oncologist University Hospitals Leuven/ KU Leuven Leuven, Belgium Oligometastasen: Echt of wishfull thinking? Dirk De Ruysscher, MD, PhD Radiation Oncologist University Hospitals Leuven/ KU Leuven Leuven, Belgium Casus 65-jaar oude blanke vrouw 20 pak jaren Gestopt met

Nadere informatie

De achilleshiel van CLL

De achilleshiel van CLL De achilleshiel van CLL Dr. S.H. Tonino 22 november 2012 Afdeling Hematologie AMC, Amsterdam Chronische lymfatische leukemie 1. wat is chronische lymfatische leukemie (CLL?) 2. behandeling anno 2012 3.

Nadere informatie

Individualized treatment in Breast Cancer op het scherpst van de snede

Individualized treatment in Breast Cancer op het scherpst van de snede 19 mei 2009 Jaarbeurs Utrecht Individualized treatment in Breast Cancer op het scherpst van de snede Hella Bosch Verpleegkundig specialist oncologie Máxima medisch centrum Eindhoven Opening ONS: Lezing

Nadere informatie

Kankercellen in een kweekschaaltje. HeLa

Kankercellen in een kweekschaaltje. HeLa Kankercellen in een kweekschaaltje HeLa De Eigenschappen van een Tumor Hanahan and Weinberg, Cell 2011 A! H! B! Kanker = (cellulaire) remmen die niet goed werken: tumor suppressor eiwitten (bv. p53) (cellulaire)

Nadere informatie

Presentatie over Longkanker voor het. Yvonne Berk, longarts CWZ December 2015

Presentatie over Longkanker voor het. Yvonne Berk, longarts CWZ December 2015 Presentatie over Longkanker voor het Yvonne Berk, longarts CWZ December 2015 De cijfers De onderzoeken De diagnose De behandeling De prognose Man: 2 e plaats; vrouw 3 e plaats Longkanker: de lelijke feiten

Nadere informatie

Moleculaire markers & risicostratificatie in 2020

Moleculaire markers & risicostratificatie in 2020 Moleculaire markers & risicostratificatie in 2020 Belangenverklaring NAAM :J.H. Jansen ORGANISATIE: Radboudumc In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ), zijn sprekers

Nadere informatie

Ontwikkelingen binnen de moleculaire pathologie. Bastiaan Tops Klinisch moleculair bioloog i.o. UMC St Radboud

Ontwikkelingen binnen de moleculaire pathologie. Bastiaan Tops Klinisch moleculair bioloog i.o. UMC St Radboud Ontwikkelingen binnen de moleculaire pathologie Bastiaan Tops Klinisch moleculair bioloog i.o. UMC St Radboud Binnen het UMC St Radboud: - Stroomlijnen van de diagnostiek (automatiseren) - Zoveel mogelijk

Nadere informatie

english summary chapter 2 chapter 3 chapter 4

english summary chapter 2 chapter 3 chapter 4 Summaries English summary DNA amplification of the 11q13 region is a frequent event in carcinogenesis, and most frequent in head and neck squamous cell carcinoma (HNSCC)[107 ]. It has been shown that

Nadere informatie

14 Oktober 2014 Sint-Jans Colloquia Dr. Ivo Vanden Berghe Dienst Pathologie AZ Sint-Jan, Brugge

14 Oktober 2014 Sint-Jans Colloquia Dr. Ivo Vanden Berghe Dienst Pathologie AZ Sint-Jan, Brugge Introduction of the hospital and pathology lab xx 14 Oktober 2014 Sint-Jans Colloquia Dr. Ivo Vanden Berghe Dienst Pathologie AZ Sint-Jan, Brugge Introduction of the hospital and pathology lab xx TO ISO

Nadere informatie

Nieuwe patiëntenselectie met longcarcinoom als role model voor de medisch oncoloog Anne-Marie Dingemans POST ASCO NVMO 18 juni 2015

Nieuwe patiëntenselectie met longcarcinoom als role model voor de medisch oncoloog Anne-Marie Dingemans POST ASCO NVMO 18 juni 2015 Nieuwe patiëntenselectie met longcarcinoom als role model voor de medisch oncoloog Anne-Marie Dingemans POST ASCO NVMO 18 juni 2015 Disclosure belangen Dingemans (potentiële) belangenverstrengeling Voor

Nadere informatie

Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort. 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk

Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort. 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk Siemens Biograph true point PET/CT 40 slice Sinds 21 januari 2011 Sinds

Nadere informatie

Focused on What Really Matters. Focused on What Really Matters. Gepersonaliseerde kankertherapie. Focused on What Really Matters 1

Focused on What Really Matters. Focused on What Really Matters. Gepersonaliseerde kankertherapie. Focused on What Really Matters 1 Focused on What Really Matters. Focused on What Really Matters. Gepersonaliseerde kankertherapie Focused on What Really Matters 1 Gepersonaliseerde kankertherapie - hoe het werkt nucleus met gezond DNA

Nadere informatie

Basiscursus Oncologie Hormonale therapie en doelgerichte behandeling bij kanker

Basiscursus Oncologie Hormonale therapie en doelgerichte behandeling bij kanker Basiscursus Oncologie Hormonale therapie en doelgerichte behandeling bij kanker Koos van der Hoeven Hoofd Afdeling Klinische Oncologie LUMC 5 Maart 2015 Maligniteiten gevoelig voor hormonale therapie Borstkanker

Nadere informatie

Rol van de apotheker bij het afleveren van dure en speciale geneesmiddelen. Tine Hendrickx Dag van de Ziekenhuisapotheker Affligem, 22 februari 2011

Rol van de apotheker bij het afleveren van dure en speciale geneesmiddelen. Tine Hendrickx Dag van de Ziekenhuisapotheker Affligem, 22 februari 2011 Rol van de apotheker bij het afleveren van dure en speciale geneesmiddelen Tine Hendrickx Dag van de Ziekenhuisapotheker Affligem, 22 februari 2011 ROTS: Raadpleging voor patiënten op Orale anti-tumorale

Nadere informatie

Pathologie van het colorectaal carcinoom

Pathologie van het colorectaal carcinoom 68 e Oncologiedag Colorectale kanker 28 januari 2010 Pathologie van het colorectaal carcinoom Iris Nagtegaal Afdeling Pathologie UMC St Radboud Klassieke pathologie Moderne pathologie Stagering (hoog risico

Nadere informatie

Toekomst van de. Mehdi Jiwa. 11 februari 2014. founding fathers: Medisch Centrum Alkmaar Zaans medisch centrum Westfriesgasthuis

Toekomst van de. Mehdi Jiwa. 11 februari 2014. founding fathers: Medisch Centrum Alkmaar Zaans medisch centrum Westfriesgasthuis Toekomst van de pathologie Mehdi Jiwa 11 februari 2014 founding fathers: Medisch Centrum Alkmaar Zaans medisch centrum Westfriesgasthuis Stel je eens voor dat.. De obductiepathologie verdwijnt? Personalised

Nadere informatie

farmacotherapie J.S.W.Lind, G.J.M.Herder en E.F.Smit

farmacotherapie J.S.W.Lind, G.J.M.Herder en E.F.Smit farmacotherapie Nieuwe middelen voor de behandeling van gemetastaseerd niet-kleincellig longcarcinoom: remmers van de epidermale groeifactorreceptor en van de angiogenese J.S.W.Lind, G.J.M.Herder en E.F.Smit

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 201 Hoofdstuk 9 NEDERLANDSE SAMENVATTING Verbeterd moleculair inzicht in het ontstaan van baarmoederhalskanker De ontwikkeling van baarmoederhalskanker verloopt via een lang traject van goed behandelbare

Nadere informatie

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN NEDERLANDSE VERENIGING voor ONCOLOGIE ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN De Oncologiedagen worden georganiseerd door: NVvO, NKI-AVL en ERASMUS MC 1. Larynx- en hypofarynxafwijkingen 09-05-1970 2. Hormonen en

Nadere informatie

Bijwerkingen en kwaliteit van leven tijdens behandeling met Tyrosine Kinase Remmers en Immunotherapie

Bijwerkingen en kwaliteit van leven tijdens behandeling met Tyrosine Kinase Remmers en Immunotherapie Bijwerkingen en kwaliteit van leven tijdens behandeling met Tyrosine Kinase Remmers en Immunotherapie Marion Zimmerman Verpleegkundig specialist longkanker Onderwerpen Tki s, Immunotherpie, voor wie? Bijwerkingen

Nadere informatie

Darmkanker. darmkanker nederland. lotgenotencontact voorlichting belangenbehartiging

Darmkanker. darmkanker nederland. lotgenotencontact voorlichting belangenbehartiging Darmkanker en uw DNA darmkanker nederland lotgenotencontact voorlichting belangenbehartiging Darmkanker Nederland Darmkanker Nederland wordt gesteund door een Raad van Advies. Deze bestaat uit specialisten

Nadere informatie

Mammacarcinoom: nieuwste inzichten op maat voor de huisarts

Mammacarcinoom: nieuwste inzichten op maat voor de huisarts Mammacarcinoom: nieuwste inzichten op maat voor de huisarts Sabine Linn Internist-oncoloog Antoni van Leeuwenhoek Hoogleraar Translationele Oncologie met focus op het mammacarcinoom - UMC Utrecht Disclosures

Nadere informatie

In Situ Hybridisatie in de routine pathologie diagnostiek

In Situ Hybridisatie in de routine pathologie diagnostiek In Situ Hybridisatie in de routine pathologie diagnostiek Winand Dinjens Afdeling Pathologie Josephine Nefkens Instituut (JNI) Erasmus MC, Rotterdam Pathologendagen; 11 april 2007, Ede In Situ Hybridisatie

Nadere informatie

Angiogeneseremming: fundamenteel en klinisch 05 maart 2015

Angiogeneseremming: fundamenteel en klinisch 05 maart 2015 Angiogeneseremming: fundamenteel en klinisch 05 maart 2015 Annemarie Thijs Internist-klinisch farmacoloog Medisch oncoloog io Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting MOLECULAIRE OORZAKEN VAN KANKER Het menselijk lichaam bestaat uit ongeveer 10 14 cellen. Bijna al deze cellen bevatten de complete blauwdruk van het menselijk lichaam in de vorm van DNA, het molecuul dat

Nadere informatie

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting CHAPTER 10 Nederlandse samenvatting Om uit te groeien tot een kwaadaardige tumor met uitzaaiïngen moeten kankercellen een aantal karakteristieken verwerven. Eén daarvan is het vermogen om angiogenese,

Nadere informatie

Nieuwe patiëntenselectie, nieuwe targets, nieuwe drugs. Hans Gelderblom, LUMC NVMO-Post-ASCO 20 juni 2013, Ermelo

Nieuwe patiëntenselectie, nieuwe targets, nieuwe drugs. Hans Gelderblom, LUMC NVMO-Post-ASCO 20 juni 2013, Ermelo Nieuwe patiëntenselectie, nieuwe targets, nieuwe drugs Hans Gelderblom, LUMC NVMO-Post-ASCO 20 juni 2013, Ermelo Building bridges to conquer cancer Dus: verbanden zien Patientenselectie: DPD Nieuwe targets

Nadere informatie

Summary in Dutch. Chapter 14

Summary in Dutch. Chapter 14 Summary in Dutch Chapter 14 Chapter 14 14.1 Samenvatting Ondanks de dalende incidentie cijfers van maagkanker is het wereldwijd nog steeds de op een na meest frequente oorzaak van sterfte aan kanker. Patiënten

Nadere informatie

NABON Breast Cancer Audit. Pathologie

NABON Breast Cancer Audit. Pathologie NABON Breast Cancer Audit Pathologie Dr. P.J. Westenend, patholoog, pathologisch laboratorium Dordrecht Drs. A.C.M. van Bommel, arts-onderzoeker, DICA DICA Congres 25 juni 2013 Pathologie Volledige verslaglegging

Nadere informatie

Targeted therapy: van proof of concept naar personalised cancer care. Carla van Herpen Internist-oncoloog 14 mei 2013

Targeted therapy: van proof of concept naar personalised cancer care. Carla van Herpen Internist-oncoloog 14 mei 2013 Targeted therapy: van proof of concept naar personalised cancer care Carla van Herpen Internist-oncoloog 14 mei 2013 Intracellular signaling networks regulate the operations of the cancer cell Hanahan

Nadere informatie

What to include in an array report?

What to include in an array report? What to include in an array report? December 17-19, 2007 Nicole de Leeuw, PhD Department of Human Genetics Radboud University Nijmegen Medical Centre The Netherlands Array analyse criteria a) SNP call

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Krens, Lisanne Title: Refining EGFR-monoclonal antibody treatment in colorectal

Nadere informatie

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst 18 mei 2006 Jaarbeurs Utrecht Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum Pancreas Carcinoom Incidencie: 33.730 nieuwe patiënten

Nadere informatie

Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten

Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten Radboud University Medical Centre Nijmegen Centre for Molecular Life Sciences Kwaliteitscontrole binnen de moleculaire diagnostiek van hematologische maligniteiten Bert van der Reijden, PhD Laboratorium

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Moleculaire analyse van sputum voor de diagnostiek van longkanker Motivering van dit proefschrift Longkanker kent de hoogste mortaliteit van alle kankers. Dit komt doordat de ziekte

Nadere informatie

Post-ASCO. Behandeling van melanoom en niercelcarcinoom John Haanen

Post-ASCO. Behandeling van melanoom en niercelcarcinoom John Haanen Post-ASCO Behandeling van melanoom en niercelcarcinoom John Haanen Disclosure belangen John Haanen (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Onderzoeksgeld

Nadere informatie

CML en stoppen moleculaire diagnostiek

CML en stoppen moleculaire diagnostiek CML en stoppen moleculaire diagnostiek Moderator Dr. P. Kuiper-Kramer 1st author / speaker Dr. Bert A. van der Reijden Bert.vanderReijden@radboudumc.nl Dept of Laboratory Medicine, Laboratory of Hematology

Nadere informatie

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B)

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Nederlandse samenvatting Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Inleiding Een maligne lymfoom is een kwaadaardige woekering van witte bloedcellen die zich meestal manifesteert in lymfeklieren en zich verspreidt

Nadere informatie

Niet-kleincellig Longkanker 2015. Sjaak Burgers s.burgers@nki.nl

Niet-kleincellig Longkanker 2015. Sjaak Burgers s.burgers@nki.nl Niet-kleincellig Longkanker 2015 Sjaak Burgers s.burgers@nki.nl Adviesraadlid Adviseur AstraZeneca Boehringer Instituut AsbestSlachtoffers Patiëntenvereniging voor Asbestslachtoffers Te bespreken: Roken

Nadere informatie

Comorbiditeit en oncologische zorg voor ouderen

Comorbiditeit en oncologische zorg voor ouderen Comorbiditeit en oncologische zorg voor ouderen Huub Maas, klinisch geriater TweeSteden ziekenhuis Tilburg IKZ Eindhoven Rotterdam 19-11-2008 Definities Comorbiditeit: bijkomende ziekte(n) naast de index

Nadere informatie

Chapter 8. Nederlandse samenvatting

Chapter 8. Nederlandse samenvatting Chapter 8 Nederlandse samenvatting Dikke darmkanker is wereldwijd de vierde meest voorkomende maligniteit na borstkanker, prostaat en longkanker. Alleen al in Nederland overleden in 2004 2.260 mannen

Nadere informatie

Beleidsdag ZOL 2 december 2005. Dr. Paul Bulens

Beleidsdag ZOL 2 december 2005. Dr. Paul Bulens Beleidsdag ZOL 2 december 2005 Dr. Paul Bulens Hasselt Genk vzw LOC Zorggroep oncologie St.-Trudo St.-Franciskus Zorgprogramma oncologie CAZ/VJZ Vesalius Diest Vzw LOC ZMK Zorgprogramma oncologie ZOL MZNL

Nadere informatie

Adjuvant!! Online ~ Wanneer helpt het en wanneer niet?

Adjuvant!! Online ~ Wanneer helpt het en wanneer niet? Adjuvant!! Online ~ Wanneer helpt het en wanneer niet? Stella Mook NKI symposium Amsterdam, Oktober 2009 www.adjuvantonline.com Informatie Input Natural Mortality Tx benefit Breast Cancer Mortality Huidige

Nadere informatie

Samenvatting en Conclusies

Samenvatting en Conclusies en Conclusies Colon carcinoom (dikkedarm kanker) is een belangrijk gezondheidsprobleem in de westerse wereld. In Nederland krijgen jaarlijks meer dan 7000 patiënten te horen dat zij deze ziekte hebben

Nadere informatie

13-17 maart Programma

13-17 maart Programma 13-17 maart 2016 Programma ZONDAG 13 MAART 2016 18:45 19:15 Pubquiz Chemo gerelateerde onderwerpen Targeted therapies Immunotherapie Chirurgie Pathologie MAANDAG 14 MAART 2016 Tijd Lezingen Spreker(s)

Nadere informatie

Longtumoren. Wordt longkanker een chronische ziekte?

Longtumoren. Wordt longkanker een chronische ziekte? Parallelsessie 2.2 Longtumoren Wordt longkanker een chronische ziekte? dr. J. Widder, radiotherapeut, afdeling Radiotherapie drs. C. Van De Wauwer, chirurg, afdeling Thoraxchirurgie dr. H. Kramer, longarts,

Nadere informatie

Chemotherapie en stolling

Chemotherapie en stolling Chemotherapie en stolling Therapie, preventie en risicofactoren Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Avastin en longembolen: hoe behandelen en Avastin al dan niet verder? Chemotherapie en stolling: Therapie,

Nadere informatie

Chapter 10. Nederlandse samenvatting

Chapter 10. Nederlandse samenvatting Chapter 10 Nederlandse samenvatting Chapter 10 Samenvatting Moleculaire markers voor dikkedarmkankerscreening en het voorspellen van respons op chemotherapie Kanker van de dikke darm en de endeldarm (ook

Nadere informatie

NIPT: praktische aspecten, eerste resultaten en een blik vooruit. Kornelia Neveling (PhD) en Lean Beulen (MD) 4 th November 2014

NIPT: praktische aspecten, eerste resultaten en een blik vooruit. Kornelia Neveling (PhD) en Lean Beulen (MD) 4 th November 2014 NIPT: praktische aspecten, eerste resultaten en een blik vooruit Kornelia Neveling (PhD) en Lean Beulen (MD) 4 th November 2014 Inhoud Wat is NIPT? Hoe werkt NIPT? (van bloedafname tot testresultaat) Betrouwbaarheid

Nadere informatie