Reisgids voor microfinanciering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Reisgids voor microfinanciering"

Transcriptie

1

2

3 Reisgids voor microfinanciering Martine Verbraeken, Kurt Moors, Gerda Heyde en Bert Opdebeeck Een publicatie uit de reeks Horizonten samen investeren in welvaart en welzijn

4 [ 2 ] Een introductie in microfinanciering

5 Klein geld voor kleine mensen Op een wankel houten bankje zitten de drie vrouwen naast elkaar. Elk een handtas op de schoot, vastgeklemd onder de verweerde knokkels. Onze camera heeft hen even doen opkijken maar dan verdiepen ze zich alweer in de vrouwengesprekken en zijn de bandele (de blanken) van geen belang meer. De woordvoerder van de lokale boerenorganisatie toont trots zijn bank : een langgerekte hut met enkele luchtgaten en drie bureaus. Bij de ingang, de receptie, een paar wankele krukjes waar vertegenwoordigers van de organisatie de cliënt ontvangen, haar het zijn bijna allen vrouwen identiteitsgegevens noteren, het dossier opzoeken, een briefje meegeven voor het kantoor met daarop haar cruciale gegevens. Dan gaat het naar rechts of naar links. Rechts het spaarkantoor, waar de cliënt haar geld kan achterlaten in ruil voor een briefje met verschillende handtekeningen, bewijs van het deposito. Links het kredietkantoor, om geld te krijgen, te lenen. Zo ambtelijk als hij maar kan, stelt de secretaris van de boerenorganisatie zich op bij de ingang van de hut. Hij roept de naam van een vrouw, Hélène. Hij kent ze allemaal persoonlijk, en bijnaplechtig schrijdt zij de bank binnen. Als een ritueel voltrekt zich het hele proces: de registratie bij de receptie en, in het geval van Hélène, de behandeling van haar dossier bij het kredietkantoor. Geen tien minuten later komt ze trots de hut weer buiten met een volgepropte handtas. Het vergt van mijn cameraploeg enige overredingskracht om het bundeltje geld te mogen filmen, tien dollar in Congolese frank, een klein fortuin voor Hélène. En dan vertelt ze. Hoe ze met dit geld, in vertrouwen geleend, morgen naar de markt gaat om bloem te kopen. De melk en de eieren produceert ze zelf, op het erf van haar hut. Met die ingrediënten bakt ze wafels. Om te verkopen in de stad Kananga, een rit op een vrachtwagen enkele uren hier vandaan. Dat doet ze nu al vele jaren en zolang al brengen de wafels meer op dan de kost van de ingrediënten samen. Zo heeft ze dat ook berekend, samen met de secretaris van de boerenorganisatie. Het verschil is klein, toegegeven, de winst schamel, maar net genoeg om het schoolgeld van de kinderen te betalen en die ene keer het ziekenhuis, toen de kleinste zoveel buikpijn had en de dokter het meisje moest opereren. Ze heeft het gehaald. En al die jaren al kan ze haar schuld terugbetalen aan de boerenbank waardoor ze de volgende keer weer mag lenen. Voorwoord [ 3 ]

6 [ 4 ] Voorwoord

7 Als het hele proces gefilmd is, de getuigenissen geregistreerd, Hélène en haar vriendinnen tevreden zijn vertrokken, dan pas wordt het mij helemaal duidelijk dat we hier, in dit onooglijke dorpje, uren rijden buiten Kananga, begrepen hebben waar het om gaat: met kleine middelen, niet groter dan nodig, kleine mensen kansen geven. Kleine mensen met kleine, maar cruciale noden. Of hoe microkredieten en microsparen het verschil kunnen betekenen tussen leven en geleefd worden. Het verschil tussen het lot in eigen handen nemen of het noodlot de overhand laten nemen. Peter Verlinden Kananga, Congo voorjaar foto: VRT U kunt de reportage van Peter Verlinden bekijken op permalink/ Voorwoord [ 5 ]

8 [ 6 ] Inhoudstafel

9 1 Een introductie in microfinanciering Microfinanciering: meer dan geld alleen Waarom is microfinanciering nodig? Welke producten biedt microfinanciering? Wie biedt microfinanciering aan? 14 2 Coöperatief bankieren als inspiratiebron voor microfinanciering Grote voorbeelden uit het verleden De Raiffeisenprincipes Het Raiffeisenstelsel in België Belgische Raiffeisenstichting (BRS) 20 3 Grameen Bank als internationale gangmaker van microfinanciering Hoe het begon Hoe werkt Grameen Bank? Grameen Bank zet alles op zijn kop Ook het maatschappelijk systeem Grameen: veel meer dan enkel bankieren Raiffeisen en Grameen: van droom naar daadkracht 30 4 De ontwikkeling van een microfinancieringsindustrie Toenemende internationale aandacht en erkenning Microfinancieringsinstellingen in alle maten, soorten en gewichten Waar halen microfinancieringsinstellingen hun geld vandaan? Evalueren, adviseren, controleren, onderzoeken De belangrijke rol van overheden in het Zuiden 40 5 Nieuwe tendensen en uitdagingen Professionalisering en formalisering Nieuwe technologieën Landbouwfinanciering: een blijvende uitdaging Microfinanciering en de financiële crisis 47 6 Slot: Worden mensen beter van microfinanciering? 53 Inhoudstafel [ 7 ]

10 [ 8 ] Een introductie in microfinanciering

11 Microfinanciering uit het leven gegrepen Rokia Degbevi uit Benin heeft net buiten het dorp haar eigen maniokveldje. Groot is het niet, en het is hard werken om een mooie oogst af te dwingen op de Afrikaanse droogte. Maar Rokia is taai en draait haar hand niet om voor hard labeur. Gewapend met een hak en haar twee blote handen graaft ze in de brandende zon urenlang maniokwortels uit de rode grond. Die verwerkt ze thuis tot gari, een lokaal gerecht dat ze s morgens op de markt verkoopt. Op die manier verdient Rokia zelf haar geld. ze een gerespecteerde handelsvrouw. Het is dan ook met trots dat Rokia poseert voor haar maniokveldje, dat ze met de steun van een klein krediet heeft omgetoverd tot een bron van eigen inkomsten. Aan werkkracht en doorzettingsvermogen ontbreekt het Rokia niet. Financiële middelen heeft ze echter niet. Om maniok te produceren en tot gari te verwerken, heeft ze bij de plaatselijke spaar- en kredietcoöperatie een microkrediet gekregen van 45 euro. Met de opbrengst van haar verkoop slaagt ze erin haar lening na 6 maanden terug te betalen. Dan houdt ze nog wat winst over, extra geld dat ze gebruikt om haar kinderen eten te geven of om de oudsten naar school te sturen. Als de ene lening is terugbetaald, kan Rokia een nieuwe aangaan. Haar handeltje bloeit en de gariverkoopster is trots op het resultaat van haar harde werk. Dankzij het startkapitaal van 45 euro heeft ze nu een eigen inkomen en kan ze haar gezin beter onderhouden. Op de markt kent iedereen haar en is Een introductie in microfinanciering [ 9 ]

12 1.1 Microfinanciering: meer dan geld alleen In de wereld van microfinanciering zijn er veel Rokia s. Haar verhaal is een typevoorbeeld van de essentie van microfinanciering: microkrediet geven aan mensen die arm maar wel economisch actief zijn, en die bereid zijn de handen uit de mouwen te steken om zelf hun levenssituatie te verbeteren. Bij gewone banken en financiële instellingen kunnen deze Rokia s niet terecht voor de kleine kredieten die ze nodig hebben. De microfinancieringssector biedt hen wel een oplossing. Arme mensen vinden hier dezelfde diensten als in de gewone banksector kredieten, sparen en verzekeren maar dan voor kleine bedragen en met een dienstverlening op hun maat. Tegelijkertijd gaat microfinanciering over heel wat meer dan geld alleen. Het gaat niet alleen om kredietwaardigheid, maar ook om menselijke waardigheid, een waardig inkomen, een waardig leven. Rokia s microkrediet bijvoorbeeld geeft haar niet alleen de mogelijkheid een eigen inkomen te creëren, het geeft haar ook meer onafhankelijkheid, en dat niet alleen op financieel vlak. Werk en een inkomen betekenen voor Rokia dat ze actief kan deelnemen aan de maatschappij en de economie. Het krediet geeft haar kansen om de levensstandaard van haar familie te verbeteren en om haar kinderen naar school te sturen. Microfinanciering heeft dus niet alleen een economische, maar ook een sociale doelstelling. Het uiteindelijke resultaat van een financiële transactie wordt in deze sector afgemeten aan het antwoord op de vraag: slaagt de cliënt erin om met de hulp van microfinanciering zijn levenssituatie te verbeteren? Tegelijkertijd gaat microfinanciering over heel wat meer dan geld alleen. De combinatie van een economische en een sociale doelstelling is niet vanzelfsprekend en vraagt van microfinancieringsinstellingen heel wat creativiteit. Deze publicatie belicht de mogelijkheden en uitdagingen die deze dubbele opdracht met zich meebrengt. 1.2 Waarom is microfinanciering nodig? Drempels bij de gewone bank Het antwoord op deze vraag is eenvoudig: omdat er op de wereld drie miljard mensen zijn zoals Rokia. Arme mensen die geen of een beperkte toegang hebben tot de financiële diensten van een traditionele bank. Als zij willen aankloppen bij een gewone bankinstelling stuiten zij op een aantal drempels: Ze moeten kunnen aantonen dat ze kredietwaardig zijn en in staat zijn om hun lening terug te betalen. Er wordt een waarborg gevraagd in de vorm van geld of bezittingen. Net dat hebben armen niet. Krediet krijgen is vooral makkelijk als je al middelen hebt, maar veel moeilijker als je arm bent. [ 10 ] Een introductie in microfinanciering

13 Voor vrouwen ligt de drempel nog hoger. Zij kunnen niet altijd zelfstandig en in eigen naam bij de bank terecht, zelfs al voorziet de wet gelijke rechten voor man en vrouw. En het is voor hen vaak nog moeilijker om formele garanties te kunnen voorleggen. Het is moeilijker om een kleine lening vast te krijgen dan een grote. Op administratief vlak kost het verstrekken van een kleine lening immers evenveel als een lening van bijvoorbeeld euro. In het geval van Rokia komt haar kredietbedrag ongeveer overeen met de basiskosten van een dossier bij een gewone bank, wat financieel niet aantrekkelijk is. Krediet krijgen is vooral makkelijk als je al middelen hebt. Een andere drempel vormt de grote afstand tussen armen op het platteland en de banken die doorgaans in de stad gevestigd zijn. Als Rokia haar krediet terugbetaalt in maandelijkse aflossingen, betekent dit dat ze elke maand de bus moet nemen naar de stad. Met de kost van het busticket is ze alles bij elkaar meer kwijt dan het bedrag van haar aflossing. Daarnaast zijn er nog een boel culturele verschillen tussen de wereld van de bank en de leefwereld van Rokia en andere armen. Het opstellen van een bedrijfsplan bijvoorbeeld mag voor de bank een hele vanzelfsprekende voorwaarde zijn voor het toekennen van een lening, voor Rokia is het dat allerminst. Gewone financiële instellingen hebben ook niet altijd een positief imago bij arme mensen. Voor hen is de bank ontoegankelijk ver, vreemd en anoniem. Een lening bij hen kan begrepen worden als een schuld hebben bij de bank, een idee waartegen velen zich zullen verzetten. Gebrek aan alternatieven Zonder microfinancieringsinstellingen zijn mensen als Rokia aangewezen op andere oplossingen wanneer ze geld nodig hebben. Ze moeten hun beperkte spaargeld aanspreken, een deel van hun bezittingen verkopen of gaan aankloppen bij familie, vrienden of kennissen. Eventueel sluiten ze zich aan bij een lokaal spaar- en kredietsysteem, de zogenaamde tontines of roscas (rotating savings and credit associations). Dat zijn heel kleinschalige en informele initiatieven waarbij kleine groepjes mensen elke week wat spaargeld bij elkaar leggen, geld dat beurtelings naar één van de groepsleden gaat. Of ze komen terecht bij geldschieters, privépersonen die doorgaans woekerintresten rekenen voor hun leningen. Door deze hoge intresten dreigen de mensen die bij hen geld lenen echter in een spiraal van schulden en afbetalingen te belanden waardoor ze nog verder wegzakken in de armoede. Microfinanciering wil een haalbaar alternatief bieden voor deze minder aantrekkelijke oplossingen. Het wil de drempel van financiële dienstverlening verlagen en vermijden dat mensen in een uitzichtloze situatie van schulden en armoede belanden. Een introductie in microfinanciering [ 11 ]

14 1.3 Welke producten biedt microfinanciering? Micro De financiële diensten van de microfinancieringssector verschillen op zich niet veel van de basisdiensten die de meeste banken wereldwijd aanbieden. Mensen kunnen er terecht om te sparen en om krediet te krijgen. De laatste jaren worden er ook steeds meer verzekeringen aangeboden. De drie basisproducten sparen, kredieten en verzekeringen bieden elk op hun eigen manier een buffer bij financiële noden. Ze helpen mensen bij onverwachte uitgaven. Sparen laat toe om een reserve op te bouwen voor toekomstige uitgaven. Kredieten bieden de mogelijkheid om onmiddellijk over geld te beschikken en dit pas later weer terug te betalen. Bij verzekeringen betaal je op voorhand premies om in geval van onvoorziene en hoge kosten (vb. brand, ziekte) een vergoeding te ontvangen. Het woord micro dat aan al deze diensten is toegevoegd microsparen, microkredieten, microverzekeringen verwijst niet alleen naar de kleine bedragen die in deze sector omgaan. Het benadrukt ook het specifieke karakter van de dienstverlening van deze sector, een dienstverlening die zich heel uitdrukkelijk richt op mensen die bij traditionele banken en verzekeringsinstellingen uit de boot vallen. Krediet Plus In het begin van de jaren 70 beperkte microfinanciering zich tot microkredieten. Men ging ervan uit dat arme mensen het meeste nood hadden aan leningen. Ook arme mensen kunnen en willen sparen. Van bij de oorsprong zijn deze kredieten echter meer dan alleen maar een financiële transactie. Ze bieden de cliënt niet alleen economische middelen, maar ook mogelijkheden om zijn of haar capaciteiten te vergroten. Heel wat microfinancieringsinstellingen bieden naast kredieten ook opleidingen aan. Die opleidingen kunnen verschillende vormen aannemen. De informatie kan zich beperken tot een uitleg over de procedures om krediet te verkrijgen. Of de kredietverlening wordt gecombineerd met een opleiding over het beheer van economische activiteiten waarbij de basisprincipes van boekhouding en marketing worden uitgelegd. Als de leningen gelinkt zijn aan groepen, kunnen in de vormingssessies thema s als groepsorganisatie, leiderschap, administratief beheer, aan bod komen. Sommige instellingen koppelen hun kredietverlening zelfs aan alfabetiseringsprogramma s. Het lijkt er echter op dat de Krediet plus -aanpak onder druk komt te staan, en dit onder invloed van de toenemende concurrentie tussen microfinancieringsinstellingen en de grote nadruk op de rentabiliteit. [ 12 ] Een introductie in microfinanciering

15 Sparen Ook arme mensen kunnen en willen sparen. Hoe arm ze ook zijn, ze proberen altijd iets achter de hand te hebben en zo een buffer op te bouwen voor uitgaven in de toekomst. Ze sparen bijvoorbeeld voor een trouwfeest, een begrafenis, het schoolgeld van de kinderen. Dit inzicht vormt al meer dan honderd jaar de basis van de werking van de coöperatieve sector, maar is pas een tiental jaren geleden binnengedrongen in de sector van microkredieten. Sindsdien spreken we niet alleen meer van microkrediet maar ruimer van microfinanciering. Traditioneel bestaan er een aantal manieren om te sparen. Mensen kunnen sparen in de vorm van vee, van juwelen, van bouwmaterialen die beetje per beetje gekocht worden, Ze kunnen elke dag een klein stukje van hun inkomsten in bewaring geven bij een geldbewaarder, of in groep wekelijks een kleine som geld bij elkaar leggen die ze beurtelings mee naar huis mogen nemen. Dit is het systeem van de tontines of roscas. Arme mensen hebben vooral nood aan een aangepaste vorm van veilig en flexibel sparen. Omdat hun financiële middelen zo beperkt zijn, is het voor hen des te belangrijker dat ze veilig worden bewaard. Het is ook belangrijk dat hun spaargeld bij een onverwachte tegenslag snel kan vrij gemaakt worden. Doordat hun inkomen vaak onregelmatig of seizoensgebonden is, hebben ze nood aan een flexibel systeem. Microfinancieringsinstellingen die de spaargelden van hun cliënten willen gebruiken voor het verstrekken van kredieten, zijn in heel wat landen aan een strenge wetgeving onderworpen. Op deze manier wil men hun spaargeld beschermen zodat ze niet nog dieper wegzakken in de armoede. Meer informatie over microsparen: resource_centers/savings/ Verzekering Een verzekering is het meeste nodig voor mensen die er de minste middelen voor hebben. Arm zijn betekent immers kwetsbaar zijn. De kleinste tegenslag kan betekenen dat je in grote problemen komt en onder de armoedegrens geraakt. Een tegenvallende oogst, overvloedige regens of langdurige droogte, ziekte of een overlijden kunnen een grote invloed hebben op het inkomen van arme mensen. Een onverwachte gebeurtenis kan betekenen dat het bedrijfje moet worden stopgezet, dat er minder geld in het laatje komt, dat de kinderen niet langer naar school kunnen, dat de lening niet kan worden terugbetaald. Een microverzekering kan in zulke gevallen een vangnet creëren en vermijden dat de cliënt verder in de armoede zakt. Bovendien bieden ze de kredietnemer extra steun om ook bij tegenslag zijn lening te kunnen terugbetalen. Een introductie in microfinanciering [ 13 ]

16 Er zijn twee courante verzekeringsproducten die door microfinancieringsinstellingen worden aangeboden. Enerzijds is er de kredietverzekering die bepaalt dat bij overlijden van de kredietnemer zijn familie het geleende bedrag niet moet terugbetalen. Anderzijds is er de ziekteverzekering waardoor de cliënt en zijn familie slechts een klein deel van hun medische kosten zelf moeten betalen, de rest wordt bijgepast door de verzekering. Het verzekeringsluik van microfinanciering staat nog in zijn kinderschoenen. De drempel voor dit product ligt hoog. Ook al biedt een verzekering heel wat voordelen, als je weinig geld hebt is het niet vanzelfsprekend dat uit te geven voor iets dat je misschien in de toekomst zou kunnen overkomen. 1.4 Wie biedt microfinanciering aan? Een sector met veel spelers De microfinancieringssector omvat een grote verscheidenheid aan instanties die geld ter beschikking stellen van mensen die krediet zoeken. Deze instellingen variëren van lokale spaaren kredietgroepen tot commerciële banken met internationale vertakkingen. Daar tussenin bevinden zich een heleboel andere structuren zoals associaties, coöperaties, lokale kredietinstellingen, dorpskassen, ontwikkelingsbanken, nietgouvernementele organisaties. Bankieren: een kwestie van vertrouwen? Hoe verschillend hun structuren ook zijn, de werking van al deze instanties steunt in wezen op hetzelfde kernelement: vertrouwen. In essentie zou een financiële instelling een plaats van vertrouwen moeten zijn, een plaats waar men vertrouwen geeft en krijgt. Een bankier moet enerzijds vertrouwen uitstralen, zodat mensen hem hun geld toevertrouwen. Wie geld ter beschikking stelt van de bank moet zeker zijn dat het veilig is en dat het op een veilige manier wordt omgezet in kredieten of investeringen. Diezelfde bankier moet dus ook op gepaste wijze vertrouwen geven aan de mensen of instanties aan wie hij geld leent, en hij moet daarbij goed kunnen inschatten wie dit vertrouwen waard is. Dit uitgangspunt voor de goede werking van een financiële instelling komt heel uitdrukkelijk bovendrijven bij de opdracht die de microfinancieringssector vervult. Tontines en roscas In de grote verscheidenheid aan structuren binnen de wereld van microfinanciering is er een systeem dat hier bijzondere aandacht verdient: dat van de traditionele en informele spaar- en kredietgroepen. Zij worden, al naargelang de regio, tontines of roscas genoemd. Veel kenmerken van deze systemen zijn terug te vinden in de werkwijze van formele microfinancieringsinstellingen. Concreet gaat het om kleine groepen (gemiddeld vijf à tien personen) die regelmatig geld bij elkaar leggen. Ze stoppen bijvoorbeeld elke week vijf euro in een gezamenlijke pot. Het geld dat ze op die manier verzamelen, kan op verschillende manieren worden verdeeld. [ 14 ] Een introductie in microfinanciering

17 Soms wordt via lottrekking bepaald wie als eerste de pot mee naar huis mag nemen, soms is er een vooraf afgesproken roulatiesysteem. Ook onverwachte noden of dringende behoeften kunnen bepalen wie de pot krijgt. Sommige tontines worden gecreëerd voor een bepaalde aankoop of investering. Zo legde een groep riksjarijders in Bangladesh, die hun riksja huurden bij een rijke zakenman, regelmatig geld bij elkaar om te sparen voor een eigen fietstaxi. Toen ze genoeg gespaard hadden, werd er één riksja gekocht die werd verloot onder alle spaarders. De winnaar van deze loting bleef mee sparen en stopte vanaf dan ook het bedrag dat hij vroeger spendeerde aan de huur van zijn fiets in de pot. Op die manier ging het sparen steeds sneller en op het einde van de rit had iedereen zijn eigen riksja. 1 dit thema. In zijn standaardwerk The poor and their money evalueert Stuart Rutherford deze modellen. 2 In hoofdstuk 2 en 3 gaan we uitgebreid in op twee systemen die wereldwijd bekend staan om hun sociaal-economische impact: de spaar- en kredietcoöperaties van het Raiffeisenstelsel en de solidaire kredieten van Grameen Bank. 1 en 2 Rutherford, S., The poor and their money, Oxford University Press, New Delhi, 2000 Dit systeem van sparen en krediet is gebaseerd op onderling vertrouwen en steunt op kleine groepen. Die werken met eigen middelen, zonder financiële inbreng of ondersteuning van buitenaf, waardoor ze beperkter zijn in financiële draagkracht. Het voordeel van dit groepssysteem van sparen en krediet is dat het tegelijkertijd ook een vorm van verzekering is. Als iemand van de groep een onverwachte tegenslag kent, kan de groep beslissen om de pot op dat moment aan die persoon te geven. Heel veel systemen van microfinanciering hebben zich op deze eenvoudige vorm van kredietverlening geïnspireerd. Er bestaan verschillende variaties op Een introductie in microfinanciering [ 15 ]

18 [ 16 ] Coöperatief bankieren als inspiratiebron voor microfinanciering

19 Microfinanciering krijgt recent veel internationale aandacht en lijkt een ware boom te beleven. Toch is het niet echt nieuw. In Europa zien we al in de 19e eeuw spaar- en kredietcoöperaties ontstaan. De basisprincipes waarop zij steunen zijn terug te vinden in de huidige microfinanciering. 2.1 Grote voorbeelden uit het verleden Rochdale: de eerste officiële coöperatie In 1844 wordt in de arme weversgemeenschap van Rochdale, in de buurt van Manchester in Engeland, de eerste coöperatie opgericht: de Rochdale Society of Equitable Pioneers. De levensomstandigheden in Engeland zijn op dat moment erg zwaar. De gemiddelde levensverwachting ligt niet hoger dan 21 jaar. De coöperatie wil mensen helpen om te overleven in deze barre tijden. Deze eerste coöperatie is geen spaaren kredietcoöperatie. De leden leggen eenvoudigweg geld bij elkaar voor de gezamenlijke aankoop van levensmiddelen die ze daardoor goedkoper kunnen verkrijgen. Het initiatief is erg kleinschalig. Het gaat om niet meer dan een kruiwagen vol levensmiddelen. Toch is het een mijlpaal in de geschiedenis van de coöperaties: hier worden voor het eerst de statuten van een coöperatie vastgelegd, de zogenaamde Rochdaleprincipes. Zij vormen wereldwijd de basis voor coöperaties. Friedrich Wilhelm Raiffeisen lanceert spaar- en kredietcoöperaties in Duitsland In diezelfde periode bindt burgemeester Friedrich Wilhelm Raiffeisen in Duitsland op zijn manier de strijd aan tegen de armoede van de kleine boeren in zijn regio. Het zijn barre tijden. De hongerwinter van doet Raiffeisen beseffen dat liefdadigheid geen blijvende verbetering brengt. Toegang tot de banken hebben de boeren niet. Ze zijn overgeleverd aan woekeraars die hen verplichten hun boerderij ver onder de prijs te verkopen om hun schulden te kunnen terugbetalen. Raiffeisen is geschokt door de doffe ellende van de armen en kiest resoluut voor een andere aanpak: geen liefdadigheid maar zelfhulp. Hij wil hen verenigen om zichzelf en elkaar te helpen. Onderlinge solidariteit op basis van een coöperatieve structuur moet hen uit de armoede trekken. Raiffeisen is er zich van bewust dat de kleine boeren zich maar kunnen ontwikkelen als zij voor de aankoop van grond, vee, zaaigoed en gereedschap toegang Coöperatief bankieren als inspiratiebron voor microfinanciering [ 17 ]

20 krijgen tot financiële kredieten. In 1849 richt hij de Hulpvereniging ter ondersteuning van onbemiddelde Landbouwers van Flammersfeld op. De rijkere leden van deze vereniging stellen zich bij de bank garant voor de terugbetaling van de schulden, zodat de boeren hun boerderij kunnen behouden. Raiffeisen is geschokt door de doffe ellende van de armen en kiest resoluut voor een andere aanpak. In 1864 creëert hij de Spaar- en Kredietkas Vereniging. De leden worden vennoot met een eigen inbreng. Ze leggen hun spaargelden samen en wie geld nodig heeft, kan dit lenen tegen gunstige voorwaarden. De leden kiezen bestuurders in hun eigen midden. Het aantal kassen neemt snel toe. Al gauw is er nood aan een centrale instantie die de bevoegdheid heeft om overschotten te centraliseren en krediet te verlenen aan kassen met weinig spaargeld. Er komen overkoepelende organisaties op gewestelijk niveau en in 1878 komt er een nationale organisatie. Zo ontstaat een coöperatieve structuur met grote autonomie op lokaal vlak, het Raiffeisenstelsel. Coöperatief bankieren is een feit. In andere landen wordt het voorbeeld van Raiffeisen gevolgd In Nederland worden in 1898 de Cooperatieve Centrale Raiffeisen Bank (Utrecht) en de Coöperatieve Centrale Boerenleenbank (Eindhoven) opgericht. In Frankrijk ontstaat in 1894 de Crédit Agricole, gebaseerd op mutualistische principes waarbij leden van de boerenorganisatie lokale spaar- en kredietkassen oprichten. In België organiseren de boeren zich op het einde van de 19e eeuw in boerengilden, die later de basis vormen voor de spaar- en kredietcoöperaties. En ook buiten Europa vindt het voorbeeld van Raiffeisen navolging. In Canada sticht Alphonse Desjardins in 1901 de Caisse Populaire en in 1909 wordt zijn coöperatief model in de Verenigde Staten overgenomen. 2.2 De Raiffeisenprincipes Raiffeisen stelt een aantal basisprincipes op voor de werking van de spaaren kredietcoöperaties. Zij bepalen mee het succes van coöperatief bankieren, toen en nu: Er is een gemeenschappelijk doel en een sociale opdracht: de materiële lotsverbetering van de bevolking. De mens staat centraal, niet als kapitaalverschaffer maar als persoon die zich sociaal en economisch wil ontplooien. De waardigheid van elk individu is belangrijk. De coöperatie is toegankelijk voor iedereen die lid wil worden. De besluitvorming is democratisch volgens het principe één man, één stem. De leden-vennoten kiezen uit hun midden een bestuur. De leiders hebben een sterke band met de gemeenschap en genieten haar vertrouwen. [ 18 ] Coöperatief bankieren als inspiratiebron voor microfinanciering

21 De leden zijn klant en eigenaar tegelijkertijd en dus medeverantwoordelijk. De coöperaties worden opgebouwd vanuit de lokale gemeenschap en zijn daarin verankerd. Dit impliceert dat het werkgebied beperkt is, meestal tot een dorp of gemeente. Sparen is essentieel. De coöperatie moet kunnen steunen op spaargelden van de leden voor het geven van kredieten. Krediet wordt alleen toegekend aan kredietwaardige leden. De kredietnemers moeten mensen hebben die zich borg willen stellen voor hen. Vertrouwen is belangrijk, maar sociale en andere controle is nodig. Het belangrijkste doel van de onderneming is het verschaffen van goedkoop krediet. Winst komt daarbij op de tweede plaats, maar is belangrijk in de mate dat het de coöperatie toelaat zijn werk verder te zetten. 2.3 Het Raiffeisenstelsel in België Boerengilden Ook in België heerst op het einde van de 19e eeuw grote armoede op het platteland bij de kleine boeren. De boeren hebben geen toegang tot het kredietsysteem van de stedelijke commerciële banken en moeten vaak hun hele hebben en houden verkopen of bij geldschieters leningen afsluiten tegen woekertarieven. Op enkele plaatsen in het land trekken de dorpspastoor en de plaatselijke elite zich de problemen van de boeren aan. In Heist-Goor bijvoorbeeld brengt pastoor Mellaerts in 1887 de boeren samen zodat ze gezamenlijk tegen lagere prijzen kwaliteitsmeststoffen kunnen kopen. De eerste boerengilde is geboren. Andere dorpen volgen en drie jaar later, in 1890, wordt de Belgische Boerenbond opgericht, een overkoepelend orgaan voor al deze gilden. Spaar- en kredietcoöperaties In zijn gedrevenheid om de boeren een beter leven te geven, gaat pastoor Mellaerts nog een stap verder. In navolging van Raiffeisen spoort hij de boerengilde in Rillaar aan om een spaar- en kredietcoöperatie op te zetten. De leden leggen hun spaargeld samen en kunnen op basis daarvan de eerste kredieten toekennen. In 1892 ontstaat zo de eerste spaar- en leencoöperatie. En het werkt. De sociale controle zorgt ervoor dat de leningen worden terugbetaald en de spaarkas trekt steeds meer leden aan. Het succes in Rillaar werkt aanstekelijk. Andere dorpen in de buurt volgen en richten hun eigen spaar- en kredietcoöperaties op. Eind 1894 zijn er al vijftien. Centrale kas Vrij snel stuiten de plaatselijke coöperaties op moeilijkheden. Het ontbreekt de ongeschoolde leden aan kennis en ervaring om de kassen goed te beheren. Naast financiële middelen is er ook behoefte aan mensen die leiding kunnen geven. De kassen verenigen zich en zo ontstaat in 1895 een centrale coöperatie. De afgevaardigden van deze overkoepelende instantie bezoeken de dorpen, kijken de boekhouding na en geven advies aan de raden van bestuur van de plaatselijke Coöperatief bankieren als inspiratiebron voor microfinanciering [ 19 ]

22 coöperaties. Via de centrale coöperatie wordt het spaaroverschot van de ene plaatselijke coöperatie ter beschikking gesteld van een andere coöperatie die niet over voldoende fondsen beschikt. De organisatie groeit. Ook kleine middenstanders en arbeiders sluiten zich aan. In 1913 zijn er al 378 aangesloten spaar- en leencoöperaties met samen leden. In 1934 is het aantal aangesloten kassen al opgelopen tot met in totaal meer dan leden. Raiffeisenkas In 1935 wordt de organisatie hervormd en vanaf dan heet de centrale coöperatie Centrale Kas voor Landbouwkrediet. De plaatselijke spaar- en kredietcoöperaties worden Raiffeisenkassen genoemd. In 1940 worden zij officieel erkend als privéspaarkassen. In de jaren 60 zal de Raiffeisenorganisatie uitgroeien tot de grootste privéspaarkas in België. De Raiffeisenorganisatie in België heeft op dat moment nog steeds een sociale dimensie, maar is ook een onderneming geworden. Rendement is nodig. Niet voor de winst op zich, maar om de continuïteit van de werking te verzekeren. Om krediet te krijgen, moeten familieleden of buren zich garant stellen. In de lijn van het gedachtengoed van Raiffeisen gaat het hier niet om liefdadigheid, maar om een samenwerkingsverband gebaseerd op wederkerigheid. CERA In 1970 verandert de naam van Centrale Kas voor Landbouwkrediet in Centrale Raiffeisenkas, afgekort CERA. Vanaf 1986 wordt deze naam ook gebruikt voor de plaatselijke vennootschappen, die tot dan Raiffeisenkassen gebleven waren. In 1993 nam CERA het bankstatuut aan en ontwikkelde zich verder. Meer informatie: dvd Coöperatief bankieren Jan Vanhulst en Walter Vanderhasselt, Aspecten van de geschiedenis en de werking van CERA Bank, 10 p. Vanhove, M. (2003) Samenwerken aan de toekomst. De kracht van coöperaties, Horizonten, Cera, Leuven Van der Wee, H., Buyst, E., Goossens M., en Van Molle L. (2002), Cera De kracht van coöperatieve solidariteit, Mercatorfonds, Antwerpen. 2.4 Belgische Raiffeisenstichting (BRS) CERA groeit uit tot een moderne en volwaardige bank, met een volledige dienstenwaaier en een uitgebreid productenpakket voor alle particulieren en beroepssectoren. Toch wil men de coöperatieve oorsprong niet vergeten. [ 20 ] Coöperatief bankieren als inspiratiebron voor microfinanciering

SHEPHERD. Foto s gemaakt door: Cordaid- Karin Mol Tekst: Frank van Lierde

SHEPHERD. Foto s gemaakt door: Cordaid- Karin Mol Tekst: Frank van Lierde SHEPHERD Op deze factsheet ontmoet je een paar van de vrouwen en hun kinderen die door SHEPHERD worden gesteund. Cordaid Microkrediet is erg blij dat jullie je inzetten voor microkrediet en tegen armoede.

Nadere informatie

Succesvol financieren

Succesvol financieren Informatieblad 06-07-14 Succesvol financieren Het is voor bedrijven nog steeds lastig om geld te lenen bij een bank. Maar u bent tegenwoordig voor een financiering niet meer alleen afhankelijk van de bank.

Nadere informatie

Crelan: 100 % coöperatief verankerd

Crelan: 100 % coöperatief verankerd B R U S S E L, 1 8 j u n i 2015 Crelan: 100 % coöperatief verankerd Ruim een jaar geleden kondigde Crelan aan dat er een akkoord bereikt was tussen de Franse en de Belgische aandeelhouders van de bank,

Nadere informatie

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte Expeditie M&M ontdek avontuurlijk leren lesbrief Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte VMBO Microkredieten Expeditie M&M Inleiding Wat heb je nodig als je een bedrijf wilt beginnen? Geld! Meestal moet

Nadere informatie

Alle vrijheid van de wereld

Alle vrijheid van de wereld Lenen Alle vrijheid van de wereld Lenen Geld lenen is vandaag de dag heel vanzelfsprekend. Voor een auto of nieuwe caravan wordt vaak een lening afgesloten. Ook onvoorziene uitgaven zoals de vervanging

Nadere informatie

Doe veilig zaken het is gedekt!

Doe veilig zaken het is gedekt! Doe veilig zaken het is gedekt! Vooruitgang brengt altijd risico s met zich mee Frederick B. Wilcox Waar ligt u s nachts wakker van? Zorgen over niet betaald worden? Geen bankkrediet verkrijgen? Cashflow

Nadere informatie

Wat is sociaal ondernemen?

Wat is sociaal ondernemen? Wat is sociaal ondernemen? Wat is sociaal ondernemen Wat is een sociaal bedrijf? Wat is een sociale onderneming? Waar denk je aan bij maatschappelijk verantwoord ondernemen? Welke sociale ondernemingen

Nadere informatie

Stichting Day for Change

Stichting Day for Change Day for Change Microfinanciering 'Microkrediet is geen panacee voor alles, er is veel meer nodig. Maar de gedachte die er aan ten grondslag ligt - niet geven maar lenen - moeten we veel breder verspreiden.

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Succesvol financieren

Succesvol financieren Lentink Accountants/Belastingadviseurs brengt onder uw aandacht Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv Huizen, april 2014 1 Introductie Het is voor bedrijven nog steeds lastig

Nadere informatie

Interview. Vrouwen als. fotografie hermien lam tekst Tobias Reijngoud

Interview. Vrouwen als. fotografie hermien lam tekst Tobias Reijngoud Vrouwen als inspiratiebron fotografie hermien lam tekst Tobias Reijngoud Women s World Banking (wwb) is een wereldwijd netwerk van microfinancierings instellingen voor vrouwen in ontwikkelings landen.

Nadere informatie

Syriesingel 11, Delft

Syriesingel 11, Delft Syriesingel 11, Delft Syriesingel 11,, Delft Aan een brede laan gelegen driekamer maisonnettewoning op de tweede en derde verdieping met zonnig balkon op het zuid-oosten. De woning is rustig gelegen

Nadere informatie

lenen Extra geld als u het nodig heeft

lenen Extra geld als u het nodig heeft lenen Extra geld als u het nodig heeft extra geld als u het nodig heeft De juiste lening kiezen Een verstandige lening past bij het doel en bij uw persoonlijke situatie. 04 Meer ruimte op of naast uw betaalrekening

Nadere informatie

Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv

Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv Met de helpende hand van de overheid meer kans van slagen Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv Het is voor bedrijven nog steeds lastig om geld te lenen bij een bank. Maar u

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

Les 5: Sociaal ondernemen

Les 5: Sociaal ondernemen Les 5: Sociaal ondernemen praktisch theoretisch Vakken Nederlands, Moraalleer, Cultuurwetenschappen, Economie, Godsdienst, Maatschappelijke Vorming, Project Algemene Vakken. Doelstellingen en eindtermen

Nadere informatie

DEFAM. Uw heldere keuze.

DEFAM. Uw heldere keuze. DEFAM. Uw heldere keuze. Bij DEFAM kunt u terecht voor alle consumptief kredietvormen, waarmee u kunt doen wat u graag wílt doen. Een consumptief krediet is bij DEFAM gemakkelijk en snel geregeld. Bovendien

Nadere informatie

Patrimoniumstraat 28, Delft

Patrimoniumstraat 28, Delft Patrimoniumstraat 28, Delft Patrimoniumstraat 28, Delft In de geliefde "Hof van Delft" aan de rand van het centrum vindt u deze leuke eengezinswoning op loopafstand van alle binnenstad voorzieningen,

Nadere informatie

WONINGFONDS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST MEMORANDUM - SAMENVATTING

WONINGFONDS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST MEMORANDUM - SAMENVATTING WONINGFONDS VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST MEMORANDUM - SAMENVATTING Mevrouw Meneer Binnen het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wordt de toegang tot huisvesting steeds moeilijker. Het Woningfonds

Nadere informatie

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek Index De lening balie is geopend 03 Meer mogelijkheden met een lening via Purple24 04 Kom ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

Doordat arme klanten ook in staat blijken te zijn leningen terug te betalen, ondanks

Doordat arme klanten ook in staat blijken te zijn leningen terug te betalen, ondanks Samenvatting Microfinanciering is het verlenen van financiële diensten aan arme mensen, veelal in ontwikkelingslanden. Microfinanciering omvat alle vormen van financiële dienstverlening die we in ontwikkelde

Nadere informatie

Antonie Heinsiusstraat 16, Delft

Antonie Heinsiusstraat 16, Delft Antonie Heinsiusstraat 16, Delft Antonie Heinsiusstraat 16, Delft In de geliefde "Hof van Delft" aan de rand van het centrum vindt u deze hoekwoning op loopafstand van alle binnenstad voorzieningen,

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN UW KLAS?

KINDERRECHTEN IN UW KLAS? KINDERRECHTEN IN UW KLAS? Doe een beroep op UNICEF België voor gratis lesmateriaal, thematische gastlessen en concrete acties over kinderrechtenen ontwikkelingseducatie. Over UNICEF België UNICEF (het

Nadere informatie

VRAGEN EN ANTWOORDEN OVER HET ASN-NOVIB MICROKREDIETFONDS

VRAGEN EN ANTWOORDEN OVER HET ASN-NOVIB MICROKREDIETFONDS VRAGEN EN ANTWOORDEN OVER HET ASN-NOVIB MICROKREDIETFONDS 1. Rendement voor de belegger Het ASN-Novib Microkredietfonds behaalt goede rendementen. Hoe komt dat? De portefeuille is van uitstekende kwaliteit.

Nadere informatie

ADVIES &TIPS WEETJES. Krediet en Leningen

ADVIES &TIPS WEETJES. Krediet en Leningen ADVIES WEETJES &TIPS Krediet en Leningen 1. WELKE KREDIETEN BESTAAN ER? WELKE ZIJN DE VOORDELIGSTE? Eenvoudig gesteld, zijn er drie vormen van consumentenkrediet: Een kredietopening. Dit is een bedrag

Nadere informatie

DEFAM. Uw heldere keuze.

DEFAM. Uw heldere keuze. DEFAM. Uw heldere keuze. Bij DEFAM kunt u terecht voor alle consumptief kredietvormen, waarmee u kunt doen wat u graag wílt doen. Een consumptief krediet is bij DEFAM gemakkelijk en snel geregeld. Bovendien

Nadere informatie

Sponsordossier Vakantiekampen

Sponsordossier Vakantiekampen Sponsordossier contact Rodekruisvakanties vzw Sofie Vehent Motstraat 40 2800 Mechelen 015/44 35 11 rodekruisvakanties@rodekruis.be Armoede Wie arm is, heeft het financieel moeilijker dan anderen en leeft

Nadere informatie

PEUGEOT AUTOFINANCIERING AANTREKKELIJKE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN

PEUGEOT AUTOFINANCIERING AANTREKKELIJKE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN PEUGEOT AUTOFINANCIERING AANTREKKELIJKE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN LEKKER RIJDEN, RIJDEN ZONDER ZORGEN UW AUTO GOED FINANCIEREN, DAT SCHEELT EEN HOOP ZORGEN. EN SPAREN VOOR UW NIEUWE AUTO HOEFT NIET. BIJ

Nadere informatie

We W st s ve v s e t s 2 67 6,, Del e ft

We W st s ve v s e t s 2 67 6,, Del e ft Westvest 267, Delft Westvest 267, Delft Goed onderhouden 3 kamer appartement op de vierde verdieping met vrij uitzicht en balkon op het zuidwesten. Het appartement is gelegen aan de rand van de historische

Nadere informatie

PENSIOENSPAREN ZO DOE JE HET

PENSIOENSPAREN ZO DOE JE HET ZO DOE JE HET 1. WAT IS PENSIOENSPAREN? Wie aan pensioensparen doet, bouwt op individuele basis een extra pensioen op. Wat je spaart, kan je bovendien fiscaal in mindering brengen via de personenbelasting.

Nadere informatie

HET PROJECT WAAR ALLES IN SAMEN KOMT WATER SHOPS IN INDIA CARE. ACT. SHARE. LIKE CORDAID.

HET PROJECT WAAR ALLES IN SAMEN KOMT WATER SHOPS IN INDIA CARE. ACT. SHARE. LIKE CORDAID. HET PROJECT WAAR ALLES IN SAMEN KOMT WATER SHOPS IN INDIA CARE. ACT. SHARE. LIKE CORDAID. SCHOON WATER: BRON VAN VOORSPOED... WATER > GEZONDHEID > EDUCATIE > ECONOMISCHE ONTWIKKELING > WELVAART Zonder

Nadere informatie

Afbetaling Aflossing Aflossingsvrije lening Beleggingskrediet BKR of Bureau Kredietregistratie Consumptief krediet Creditcard

Afbetaling Aflossing Aflossingsvrije lening Beleggingskrediet BKR of Bureau Kredietregistratie Consumptief krediet Creditcard Begrippenlijst A-Z Afbetaling Als u iets op afbetaling koopt, krijgt u uw aankoop direct mee. Vervolgens betaalt u het aankoopbedrag in termijnen terug. U wordt pas officieel eigenaar van uw aankoop zodra

Nadere informatie

PEUGEOT AUTOFINANCIERING AANTREKKELIJKE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN

PEUGEOT AUTOFINANCIERING AANTREKKELIJKE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN PEUGEOT AUTOFINANCIERING AANTREKKELIJKE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN LEKKER RIJDEN, RIJDEN ZONDER ZORGEN UW AUTO GOED FINANCIEREN, DAT SCHEELT EEN HOOP ZORGEN. EN SPAREN VOOR UW NIEUWE AUTO HOEFT NIET.

Nadere informatie

Binnenwatersloot 30, Delft

Binnenwatersloot 30, Delft Binnenwatersloot 30, Delft Binnenwatersloot 30, Delft Fraaie winkel of kantoor aan een van de mooiste en bekendste grachten van het historische centrum van Delft. Nu de ontwikkeling Spoorzone vordert

Nadere informatie

Subsidiereglement Ontwikkelingssamenwerking

Subsidiereglement Ontwikkelingssamenwerking Subsidiereglement Ontwikkelingssamenwerking Artikel 1: Binnen de perken van de kredieten voor ontwikkelingssamenwerking, elk jaar voorzien in de begroting van de stad, worden toelagen uitgekeerd aan initiatieven,

Nadere informatie

CITROËN FINANCIAL SERVICES. Autofinanciering CITROËN AANTREKKELIJKE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN LEKKER RIJDEN, RIJDEN ZONDER ZORGEN

CITROËN FINANCIAL SERVICES. Autofinanciering CITROËN AANTREKKELIJKE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN LEKKER RIJDEN, RIJDEN ZONDER ZORGEN CITROËN Autofinanciering AANTREKKELIJKE FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN LEKKER RIJDEN, RIJDEN ZONDER ZORGEN Uw auto goed financieren, dat scheelt een hoop zorgen. En sparen voor uw nieuwe auto hoeft niet. Bij

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik Inleiding Laat ik met de deur in huis vallen: ik geloof dat het midden- en kleinbedrijf een verschil maakt in de wereld. Denk aan bedrijven die nieuwe manieren bedenken om oceanen plasticvrij te maken,

Nadere informatie

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk?

Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Hoe vertalen Belgische coöperaties de ICA-principes in de praktijk? Casus: Choco cvba Kenmerken Opgericht in 2002 Coöperatie van werkers 3.308.054 euro omzet in 2013 11 Vennoten Bij Choco zijn de 7 principes

Nadere informatie

Derde Werelddreef 65, Delft

Derde Werelddreef 65, Delft Derde Werelddreef 65, Delft Derde Werelddreef 65,, Delft In de wijk Tanthof-West op de eerste verdieping vindt u dit 2-kamer appartement met twee Franse balkons. Het appartementencomplex is gelegen in

Nadere informatie

Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool

Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool Microkrediet voor Moeders, januari 2015 1 Inhoudsopgave Vragen & antwoorden... 3 Wat is microkrediet?... 3 Waarom

Nadere informatie

Lening op afbetaling FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ.

Lening op afbetaling FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Lening op afbetaling FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. Voor elke behoefte een krediet dat bij u past U plant een belangrijke aankoop of u wordt geconfronteerd met een onverwachte uitgave? En u beschikt

Nadere informatie

Sociale maatregelen drinkwater 28 maart 2012

Sociale maatregelen drinkwater 28 maart 2012 i. inleiding Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Hoe meer, hoe beter 2

Hoe meer, hoe beter 2 Sparen 2 Hoe meer, hoe beter Sparen Statistieken tonen elke keer weer aan dat Nederlanders voorop lopen in de wereld als het gaat om de hoogte van hun spaargeld. En terecht. Want wie wil er nu niet voorbereid

Nadere informatie

WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW. Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling

WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW. Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling INLEIDING ONZE KIJK OP HULP In deze brochure vind je informatie

Nadere informatie

Kinderen. Uitbreiding van uw gezin. Uw kind op school. Een gezonde f inanciële toekomst.

Kinderen. Uitbreiding van uw gezin. Uw kind op school. Een gezonde f inanciële toekomst. Kinderen Uitbreiding van uw gezin. Uw kind op school. Een gezonde f inanciële toekomst. Een goede financiële start Kinderen. Voor u t weet, zijn ze groot en leiden ze hun eigen leven. Maar voor het zover

Nadere informatie

Sparen. Voor de actuele spaarrentes verwijzen wij u naar snsregiobank.nl. Snelsparen

Sparen. Voor de actuele spaarrentes verwijzen wij u naar snsregiobank.nl. Snelsparen Sparen Hoe meer, hoe beter Sparen Statistieken tonen elke keer weer aan dat Nederlanders voorop lopen in de wereld als het gaat om de hoogte van hun spaargeld. En terecht. Want wie wil er nu niet voorbereid

Nadere informatie

2. Werkzaamheden...5 2.1 Organisatieontwikkeling...5 2.2 Voorlichting en fondsenwerving...7 2.3 Activiteiten...8

2. Werkzaamheden...5 2.1 Organisatieontwikkeling...5 2.2 Voorlichting en fondsenwerving...7 2.3 Activiteiten...8 JAARVERSLAG 2005 Inhoudsopgave 1. Bestuursverslag...3 1.1 Algemeen...3 1.2 Doelstelling...3 1.3 Bestuur...4 1.4 Comité van aanbeveling...4 1.5 Banden met Tastite...4 1.6 CBF-keurmerk...4 2. Werkzaamheden...5

Nadere informatie

DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: Lenen binnen de familie voor de financiering van de woning

DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: Lenen binnen de familie voor de financiering van de woning DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: Lenen binnen de familie voor de financiering van de woning 1 U kiest zelf waar u een hypotheek afsluit. Wanneer u denkt aan een hypotheek dan denkt

Nadere informatie

Nieuwe technologie voor een oud probleem

Nieuwe technologie voor een oud probleem Inhoudsopgave Inleiding 1 1 Wat is Inclusion? 2 2 Visie 3 3 Strategie 4 4 Doelen 6 5 Methoden 7 6 Financiering 9 Verantwoording 9 Bestuur 9 Inleiding Nieuwe technologie voor een oud probleem Inclusion

Nadere informatie

Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek

Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek Opstap Hypotheek 2 Hypotheken 2 Naam product Opstap Hypotheek 3 Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek Een huis kopen. Een spannend avontuur. Daarbij gaat u niet over één nacht ijs. Bij

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Charter collectieve rechten en plichten

Charter collectieve rechten en plichten Charter collectieve rechten en plichten Van Begeleid Wonen Zennestreek vzw het voor Personen met een ( VAPH) (erkenningsnummer 409200333) Ons adres: In dit charter leggen we duidelijk uit hoe we werken

Nadere informatie

Productwijzer Flexibel Hypotheek Krediet

Productwijzer Flexibel Hypotheek Krediet Productwijzer Flexibel Hypotheek Krediet Voor wie is deze informatie? Deze informatie is voor als u meer wilt weten over het Flexibel Hypotheek Krediet. Wilt u een Flexibel Hypotheek Krediet aanvragen?

Nadere informatie

De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen!

De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen! De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen! 13 februari 2014 In aanwezigheid van: 1 Johan Vande Lanotte, vice-eersteminister en minister van Economie en Consumenten 2 Koen Geens, minister

Nadere informatie

DE JEUGD HEEFT GEEFT DE TOEKOMST

DE JEUGD HEEFT GEEFT DE TOEKOMST WAT DOET SOLIDARIDAD? Solidaridad ziet eerlijke en duurzame handel als het beste middel om de levensstandaard van mensen in ontwikkelingslanden te verbeteren. Daarom helpt Solidaridad boeren bij het verduurzamen

Nadere informatie

Borower Dutch brochure editable v3_1.pdf CMY. Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Borower Dutch brochure editable v3_1.pdf CMY. Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek 1 Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek 2 Index De lening balie is geopend 03 Verbreedt uw horizon met Purple24 leningen 04 om ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

Lening op afbetaling. kredieten

Lening op afbetaling. kredieten Lening op afbetaling kredieten Een krediet voor uw projecten, voor uw dromen Het kan al vanaf 1.250 EUR BNP Paribas Fortis vindt u altijd een Lening op afbetaling op maat van uw persoonlijke behoeften

Nadere informatie

Avéro Achmea. kredietproducten. informatie voor de particulier

Avéro Achmea. kredietproducten. informatie voor de particulier Avéro Achmea informatie voor de particulier méér financiële ruimte voor onvoorziene uitgaven en langgekoesterde wensen Soms komt een buitenkans onverwacht. Net als u een grote uitgave heeft gedaan, is

Nadere informatie

Wie mag lenen of ontlenen? De kredietgever moet een natuurlijke persoon zijn die woont in het Vlaams Gewest. Bovendien is vereist dat die persoon:

Wie mag lenen of ontlenen? De kredietgever moet een natuurlijke persoon zijn die woont in het Vlaams Gewest. Bovendien is vereist dat die persoon: aangeboden door www.boekhouder.be Trouwe lezers van onze website weten dat we enthousiast zijn over het systeem van de Winwinlening dat in 2006 boven de doopvont werd gehouden door de Vlaamse overheid.

Nadere informatie

Consumentenkrediet. Wilfried Van Hirtum. Versie 1.06 6 januari 2010

Consumentenkrediet. Wilfried Van Hirtum. Versie 1.06 6 januari 2010 Consumentenkrediet Wilfried Van Hirtum Versie 1.06 6 januari 2010 Copyright 2010 Wilfried Van Hirtum Dit werk wordt vrij gegeven aan de gemeenschap en mag dus gekopieerd, verspreid en aangepast worden

Nadere informatie

tekst voor voorbereiding forum visie

tekst voor voorbereiding forum visie + Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Hypotheekrecht en - vormen

Hypotheekrecht en - vormen Hypotheekrecht en - vormen Wat is een hypotheek? Een hypotheek is in theorie een zekerheidsrecht. Wanneer u een hypotheek afsluit, geeft u het recht van hypotheek aan de geldverstrekker. Dit recht van

Nadere informatie

Het hypothecair krediet

Het hypothecair krediet Het hypothecair krediet Samenvatting: 1) De wet op het hypothecair krediet biedt aan de consument niet dezelfde bescherming als de wet op het consumentenkrediet, die nog werd verstrengd door de inwerkingtreding,

Nadere informatie

Wat is Sankar Project Vlaanderen?

Wat is Sankar Project Vlaanderen? Wat is Sankar Project Vlaanderen? Sankar Project Vlaanderen is een vereniging die projecten rond onderwijs en duurzame ontwikkeling in Nepal op poten zet en ondersteunt. Via acties en sensibilisering in

Nadere informatie

Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken. beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt

Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken. beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt van onze dienstverlening. Deze tijd vraagt om transparantie. Wij regelen

Nadere informatie

Uw testament kan jongeren kansen geven!

Uw testament kan jongeren kansen geven! Uw testament kan jongeren kansen geven! Onze prioriteit gaat naar de doelloze, verlaten en bedreigde jeugd. Don Bosco Goede vrienden van Don Bosco, Op de één of andere manier voelt u zich verbonden met

Nadere informatie

De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen.

De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen. De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen. Durfplan voor Vlaanderen. Een plan voor morgen en overmorgen. Op 7 juni kiest u hoe we samen de toekomst ingaan. Mét of zonder plan. Ons

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

Reglement voor de toekenning van renteloze leningen. aan erkende culturele verenigingen

Reglement voor de toekenning van renteloze leningen. aan erkende culturele verenigingen Reglement voor de toekenning van renteloze leningen aan erkende culturele verenigingen Goedgekeurd in de gemeenteraad van 28 januari 2002 Bekendgemaakt op 31 januari 2002 Artikel 1 Hoofdstuk I - Algemene

Nadere informatie

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK Bij het begin van de jaren 70 zoeken enkele ouders een dagcentrum voor hun volwassen gehandicapt kind. Voordien was het bijna evident

Nadere informatie

Katakle Business Plan 2011 2018. Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin

Katakle Business Plan 2011 2018. Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin Katakle Business Plan 2011 2018 Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin 0 1. Inleiding Achtergrond De Katakle investeerdersgroep werkt sinds 2008 met The Hunger Project aan het einde

Nadere informatie

De Rabobank is een unieke bank. Wij hebben geen aandeelhouders, maar leden. We zijn een coöperatie.

De Rabobank is een unieke bank. Wij hebben geen aandeelhouders, maar leden. We zijn een coöperatie. In deze folder leest u wie we zijn, wat we doen en op welke manieren u ons kunt bereiken. U ervaart onze maatschappelijke betrokkenheid in Enschede en Haaksbergen. En u leest waarom lid worden van Rabobank

Nadere informatie

Verantwoord lenen bij Delta Lloyd

Verantwoord lenen bij Delta Lloyd Verantwoord lenen bij Delta Lloyd Beste klant, De huizenprijzen zijn de laatste jaren flink gedaald. Daardoor houden steeds meer mensen na verkoop van de woning een restschuld over. Als de verkoopopbrengst

Nadere informatie

Een bv was nog nooit zo interessant Hoe overstappen naar een flex-bv u nieuwe kansen biedt. WHITEPAPER

Een bv was nog nooit zo interessant Hoe overstappen naar een flex-bv u nieuwe kansen biedt. WHITEPAPER Een bv was nog nooit zo interessant Hoe overstappen naar een flex-bv u nieuwe kansen biedt. WHITEPAPER Gemaakt door: info@tavernemeun.nl www.tavernemeun.nl 0318-518810 Introductie van de flex-bv Per 1

Nadere informatie

Ondernemersplan 3NE. 3NE onderweg naar langer wonen in welvaart en welzijn. 1. Wat wil 3NE betekenen a. Missie b. Visie c. Waarden en ambities

Ondernemersplan 3NE. 3NE onderweg naar langer wonen in welvaart en welzijn. 1. Wat wil 3NE betekenen a. Missie b. Visie c. Waarden en ambities Ondernemersplan 3NE 3NE onderweg naar langer wonen in welvaart en welzijn 1. Wat wil 3NE betekenen a. Missie b. Visie c. Waarden en ambities 2. De wereld waarin 3NE werkt a. Ontwikkelingen in de samenleving

Nadere informatie

SAMENVATTING. Toepasselijk recht. Op het aanbod is Nederlands recht van toepassing. Rechten verbonden aan de certificaten van aandelen

SAMENVATTING. Toepasselijk recht. Op het aanbod is Nederlands recht van toepassing. Rechten verbonden aan de certificaten van aandelen SAMENVATTING Dit hoofdstuk is een samenvatting (de Samenvatting) van de essentiële kenmerken en risico s met betrekking tot de Uitgevende instelling(stichting administratie kantoor aandelen Triodos Bank),

Nadere informatie

Een huis met een restschuld, kunt u dit voorkomen? www.zichtadviseurs.nl/hypotheken

Een huis met een restschuld, kunt u dit voorkomen? www.zichtadviseurs.nl/hypotheken Een huis met een restschuld, kunt u dit voorkomen? www.zichtadviseurs.nl/hypotheken De huizenprijzen zijn in Nederland sinds 2008 flink gedaald. Dat is goed nieuws voor starters die een huis willen kopen.

Nadere informatie

Iedereen beschermd tegen armoede?

Iedereen beschermd tegen armoede? Iedereen beschermd tegen armoede? Sociaal onrecht treft 1 op 7 mensen in ons land Campagne 2014 Iedereen beschermd tegen armoede? België is een welvaartsstaat, Brussel is de hoofdstad van Europa en Vlaanderen

Nadere informatie

Unicef. Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012

Unicef. Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012 Unicef Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012 Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over Unicef omdat ik het een mooi onderwerp vind en het kinderen helpt die in nood zijn en niet naar school

Nadere informatie

Advies over de strategienota s van DGOS

Advies over de strategienota s van DGOS Commission Femmes et Développement Commissie Vrouwen en Ontwikkeling Advies over de strategienota s van DGOS gevraagd door de staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking, de heer Eddy Boutmans, voorbereid

Nadere informatie

Advies. Over het voorontwerp van decreet tot invoering van een verhoogd abattement bij hypotheekvestiging op de enige woning

Advies. Over het voorontwerp van decreet tot invoering van een verhoogd abattement bij hypotheekvestiging op de enige woning Brussel, 9 juli 2008 070908 Advies decreet hypotheekvestiging Advies Over het voorontwerp van decreet tot invoering van een verhoogd abattement bij hypotheekvestiging op de enige woning 1. Toelichting

Nadere informatie

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org Quiz 1. Hoeveel jongeren wereldwijd tussen 15 en 24 jaar kunnen niet lezen en schrijven? 4 miljoen 123 miljoen 850 miljoen 61% van hen zijn jonge vrouwen. Bron: www.un.org 2. Over de hele wereld is het

Nadere informatie

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan Zeker van je Zaak op het mbo Tijdens Zeker van je Zaak onderzoekt de student in vijf stappen waar zijn passie ligt en hoe hij vanuit die passie een eigen zaak start. Aan het einde van het programma weet

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

PROJECTFICHE. Introductie

PROJECTFICHE. Introductie PROJECTFICHE "Gannet Sailing for Education" primary education for everyone "Jan van Gent Zeilen voor Onderwijs" basisonderwijs voor iedereen Introductie Recht op onderwijs Reeds in 1948 hebben regeringsleiders

Nadere informatie

Zo lang er nog mensen honger lijden, zal Cuba zich blijven verzetten tegen het omzetten van voedingsstoffen tot brandstof. Cuba blijft weigeren de

Zo lang er nog mensen honger lijden, zal Cuba zich blijven verzetten tegen het omzetten van voedingsstoffen tot brandstof. Cuba blijft weigeren de Zo lang er nog mensen honger lijden, zal Cuba zich blijven verzetten tegen het omzetten van voedingsstoffen tot brandstof. Cuba blijft weigeren de middelen voor biobrandstof te produceren. Cuba neemt wereldwijd

Nadere informatie

Ondersteun ondernemers in opkomende markten. Goed voor u, goed voor hen.

Ondersteun ondernemers in opkomende markten. Goed voor u, goed voor hen. Dutch Microfund Brochure oktober 2010 Dutch Microfund is een initiatief van Annexum Ondersteun ondernemers in opkomende markten. Goed voor u, goed voor hen. 2 Huib Boissevain, directeur van Annexum heeft

Nadere informatie

Een hypotheek van Delta Lloyd

Een hypotheek van Delta Lloyd Een hypotheek van Delta Lloyd Inhoud Belangrijk 3 Een hypotheek 4 Stappenplan 4 Lenen 5 De Budget Hypotheek 5 De DrieSterrenHypotheek 6 De Nieuwbouw Hypotheek 6 Bent u zelfstandig ondernemer? 6 Terugbetalen

Nadere informatie

ik zorg voor mijn patiënten stars for life RIZIV zorgt voor mijn pensioen en inkomensbescherming

ik zorg voor mijn patiënten stars for life RIZIV zorgt voor mijn pensioen en inkomensbescherming zorgverleners ik zorg voor mijn patiënten stars for life RIZIV zorgt voor mijn pensioen en inkomensbescherming stars for life RIZIV het pensioenplan u zorgt voor uw patiënten, maar zorgt u ook voor uzelf?

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever Stuk 1525 (2002-2003) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2002-2003 21 januari 2003 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever betreffende

Nadere informatie

Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet

Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet Bestemd voor: Wim Klein Nagelvoort, ZWO Ontmoetingskerk te Rijssen Aansluitend bij het thema: voedselzekerheid, landbouw, duurzaamheid en klimaat.

Nadere informatie

Pijperring 229, Delft

Pijperring 229, Delft Pijperring 229, Delft Pijperring 229, Delft Vierkamer begane grond appartement met zonnige achtertuin op het zuiden ca. 6.00 x 9.00m. Woning is uitgevoerd met een eenvoudige keuken. Badkamer met douche

Nadere informatie

Zet je in als vrijwilliger voor Plan België. Foto: Plan / Denis Closon

Zet je in als vrijwilliger voor Plan België. Foto: Plan / Denis Closon Foto: Plan / Denis Closon Zet je in als vrijwilliger voor Plan België Foto: Plan / Daniel Silva het Plan Zet je in als vrijwilliger voor Plan België en verander de toekomst van kinderen en hun gemeenschap

Nadere informatie

CITROËN AUTOFINANCIERING

CITROËN AUTOFINANCIERING CITROËN AUTOFINANCIERING WELKE FINANCIERING PAST BIJ U? WIJ HELPEN U GRAAG OP WEG CITROËN FINANCIAL SERVICES HELPT U GRAAG OP WEG U wilt een nieuwe auto, maar u kunt uw aankoop niet in één keer bekostigen.

Nadere informatie