Nederlandse ontwikkelingsorganisaties en hun relatie met de Nederlandse overheid een plaatsbepaling Vereniging Partos, 14 Februari 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederlandse ontwikkelingsorganisaties en hun relatie met de Nederlandse overheid een plaatsbepaling Vereniging Partos, 14 Februari 2013"

Transcriptie

1 Nederlandse ontwikkelingsorganisaties en hun relatie met de Nederlandse overheid een plaatsbepaling Vereniging Partos, 14 Februari 2013 Het werkveld van Nederlandse ontwikkelingsorganisaties 1 verandert. De Partos basisvisie Toekomst in Ontwikkeling (2011) en de blik op een nieuwe Mondiale Agenda voor Internationale Samenwerking (2012) beschrijven dit. Dit beïnvloedt ook de relatie tussen de overheid en ontwikkelingsorganisaties in Nederland. Daarin liggen voor beide actoren kansen, mits zij actief werken aan onderlinge synergie. Partos vindt het daarom belangrijk zich uit te spreken over de relatie tussen Nederlandse ontwikkelingsorganisaties en de Nederlandse overheid. Later dit jaar zal Partos ook een visie publiceren op de relatie tussen ontwikkelingsorganisaties en het bedrijfsleven. Het uiteindelijke doel van deze plaatsbepalingen is de effectiviteit van deze relaties te maximaliseren. Het maatschappelijk middenveld als vereiste voor duurzame, inclusieve ontwikkeling Een sterk maatschappelijk middenveld vertegenwoordigt de stem van burgers richting zittende machthebbers en het grotere bedrijfsleven, en zet deze zowel door aanmoediging als door tegenstand aan tot duurzaam en verantwoordelijk handelen. Juist ook in opkomende economieën waar de toenemende ongelijkheid inclusieve ontwikkeling tegengaat. Hetzelfde geldt voor de tegenmacht die het middenveld vormt tegen extremistische of andere bedreigingen van democratie en rechtstaat. Een sterk maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden is daarom voorwaardelijk voor een goed functionerende, vrije en democratische rechtstaat met een florerende duurzame en inclusieve economie (zie uitspraken van BuZa 2, AIV 3, SER 4, OESO 5 ). Vanuit het maatschappelijk middenveld bouwen burgers bovendien zelf aan hun eigen maatschappij. Hoe sterker het maatschappelijk middenveld in een land wordt, des te minder dus zullen externe partijen nodig zijn. Maatschappijontwikkeling is een voorwaarde voor zelfredzaamheid. Ook op regionaal en mondiaal niveau is het betrekken van burgers en het laten klinken van hun stem essentieel voor het welslagen van de processen die daar spelen; bijvoorbeeld waar het gaat om het beheren van mondiale publieke goederen of het verduurzamen van internationale productieketens. Binnen de gouden vierhoek van overheid - bedrijfsleven - kennisinstellingen middenveld, is het middenveld daarom dé sleutel(f)actor in het tegengaan van armoede en onrecht. De Nederlandse overheid zou, omwille van de effectiviteit van haar eigen doelstellingen, maximaal moeten inzetten op het versterken van het maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden. Die inzet, in synergie met Nederlandse ontwikkelingsorganisaties, past bij de keuze voor zaken waar Nederland sterk in is: niet voor niets spreekt de WRR 6 van een unieke profileringskans. Eigenschappen, taken en competenties van Nederlandse ontwikkelingsorganisaties Nederland heeft van oudsher een divers en sterk maatschappelijk middenveld, dat als in geen ander land heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de huidige Nederlandse maatschappij en staatsinrichting. Maatschappelijke organisaties zijn voor ons een betrouwbaar en vertrouwd kanaal om publieke taken te verrichten, denk bijvoorbeeld aan het onderwijs of de gezondheidszorg. Bij de Nederlandse inzet tegen armoede en onrecht is dat niet anders. Professionele ontwikkelingsorganisaties worden door het Nederlandse publiek dan ook gezien als de meest betrouwbare actor in ontwikkelingssamenwerking. 7 In Nederland zijn honderdduizenden mensen bij ontwikkelingssamenwerking betrokken als donateur of vrijwilliger. Van de Nederlanders heeft 75% in het afgelopen jaar een bijdrage geleverd in geld, tijd en/of kennis. Bedrijven en particulieren gaven in 2009 samen 572 miljoen euro aan ontwikkelingsorganisaties, in totaal deden 3,2 miljoen Nederlandse huishoudens een donatie. 8 In de Partos basisvisie worden twee belangrijke hoofdtaken voor deze organisaties omschreven: Enerzijds het versterken van burgergroeperingen en van maatschappelijke ontwikkelingsprocessen in ontwikkelingslanden ten behoeve van de opbouw van vitale maatschappijen. Anderzijds het betrekken van alle maatschappelijke actoren (overheden, bedrijven, kennisinstellingen, burgers) bij duurzame mondiale ontwikkeling. Dit laatste doen zij waar mogelijk als bruggenbouwer en waar nodig ook door op te treden als waakhond. Maatschappelijk verantwoord ondernemen en ontwikkelingsgerichte beleidscoherentie van overheden en multilaterale instellingen zijn hierbij belangrijke begrippen. Vanuit deze hoofdtaken spelen professionele Nederlandse ontwikkelingsorganisaties een rol in internationale samenwerking die anders is dan die van overheid of bedrijfsleven. Zij bouwen continu aan kennis, netwerk, ervaring, expertise en sociaal kapitaal om deze rol optimaal te kunnen vervullen. Het gaat daarbij met name om de volgende aspecten en competenties. Ontwikkelingsorganisaties ontlenen hun mandaat aan de kernwaarden die zij delen met de Nederlandse samenleving en hun actieve achterban 9. Veel burgers willen graag bijdragen aan duurzame mondiale 1 / 6

2 ontwikkeling. Nederlandse ontwikkelingsorganisaties stimuleren dit en bieden er concrete mogelijkheden toe. Door inzicht te geven in de effecten van hun gedrag als consument of belegger bijvoorbeeld, of door mogelijkheden te bieden hun stem te laten horen tegen onrecht elders. Nederlandse ontwikkelingsorganisaties werken samen met lokale partners die werken vanuit dezelfde waarden en doelstellingen. Dit doen zij in de vorm van capaciteitsontwikkeling en kennisuitwisseling, maar ook door gezamenlijke lobby en campagne. Deze partners zijn autonoom, worden steeds professioneler en nemen steeds vaker de leiding in de samenwerking. Met die lokale partners kunnen zij doordringen tot in de haarvaten van de samenleving, om te stimuleren dat bijvoorbeeld marginale groepen in afgelegen gebieden kunnen meeprofiteren van ontwikkeling (o.a. OESO 10 ). Ontwikkelingsorganisaties en hun partners investeren al decennialang geld en kennis in noodhulp en in sociale en economische ontwikkeling; juist daar waar overheden en bedrijven gaten laten vallen. Focus en strategie worden daarbij vormgegeven vanuit de specifieke lokale behoefte en situatie. Onderwijs- en gezondheidsprogramma s, hernieuwbare energie of ketenverduurzaming bijvoorbeeld. Maar denk ook aan de zeer substantiële bedragen die, onder meer door microfinanciering voor het lokale MKB, geïnvesteerd worden in een duurzame en inclusieve economie. In al deze activiteiten zijn niet alleen lokale NGOs hun partners, maar wordt veelal ook intensief samengewerkt met overheden en bedrijven, waaronder vaak Nederlandse. Dankzij hun achterbannen en de contacten met hun partners in ontwikkelingslanden en binnen de internationale gemeenschap, vertolken ontwikkelingsorganisaties de stem van burgers over de hele wereld. Het Nederlands maatschappelijk middenveld in internationale samenwerking vormt een permanente ethische, sociale, financiële en politieke brug tussen mensen daar en mensen hier. Mede vanuit hun partnerschappen zijn Nederlandse organisaties in staat de lokale context van een land goed en vanuit meerdere gezichtspunten te analyseren. Daardoor kunnen programma s duurzaam en coherent worden ingericht en aansluiten bij de lokale vraag. Zij hebben een sterk internationaal netwerk met bedrijven, vakbonden, overheden, kennis- en onderwijsinstellingen waar zij hun partners in ontwikkelingslanden mee verbinden. Ze zijn in staat het beleid van grote bedrijven en multilaterale instellingen te beïnvloeden en de stem van lokale organisaties op het internationale toneel gehoord te krijgen. Nederlandse ontwikkelingsorganisaties waken voor ontwikkelingsgerichte beleidscoherentie van overheden en multilaterale instellingen, opdat hun beleid ontwikkeling niet tegenwerkt (o.a. AIV 11 ). Nederlandse ontwikkelingsorganisaties kunnen met hun partners snel en flexibel reageren in noodsituaties. Zij zijn bereid te investeren in vernieuwende en risicovolle projecten van partnerorganisaties, een belangrijke stimulans voor innovatie en effectiviteit. Samenwerking rond gezamenlijke verantwoordelijkheden Actoren actief op het gebied van internationale samenwerking hebben ieder hun eigen rol en verantwoordelijkheid, waarbij optimale complementariteit en effectiviteit overigens alleen kunnen worden bewerkstelligd als er reguliere uitwisseling en waar gewenst ook afstemming van beleidskeuzes is. Daarnaast hebben de diverse actoren ook gezamenlijke verantwoordelijkheden. Als we specifiek kijken naar overheid en middenveld, zien wij met name op de volgende terreinen een opdracht om meer samenwerking en synergie te bereiken door regelmatig overleg tussen beleidsmakers van de overheid en de Nederlandse ontwikkelingsorganisaties verenigd in Partos. Beeldvorming: De overgrote meerderheid van de Nederlanders is voor een sterke Nederlandse inzet tegen mondiale armoede en onrecht 12.Het vertrouwen in nut en effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking is echter sterk afgenomen als gevolg van politieke polarisatie, economische crisis, negatieve incidenten en onvoldoende communiceren van doelen en resultaten. Bovendien sluit het beeld dat men ervan heeft onvoldoende aan bij de daadwerkelijke activiteiten van overheid en middenveld op dit terrein. Particuliere ontwikkelingsorganisaties zijn de belangrijkste blikvangers voor de burger, maar de overheidsrol in ontwikkelingssamenwerking ligt direct onder vuur. De beeldvorming rondom ontwikkelingssamenwerking kan veel beter, wat ons betreft een gezamenlijke uitdaging die we graag in goed overleg aangaan. Alle actoren dienen actief, helder en realistisch te communiceren over hun doelen, hun werk en hun resultaten. Partos kiest daarbij voor actieve zelfregulering van de particuliere sector, waarbij instrumenten als de onlangs geactualiseerde (en voor alle leden verplichte) gedragscode een rol spelen. Andere initiatieven zijn o.a. de sectorspecifieke toepassing van ISO norm 9001 (de Partos 9001 ), de ondersteuning van de Briljante Mislukkingen Award en een sectorbreed traject gericht op betere aansluiting van beeld op werkelijkheid. Mede in het kader daarvan lanceerde Partos kortgeleden de site Open over Ontwikkelingssamenwerking. Mondiaal Burgerschap: Voor effectief ontwikkelingsbeleid is mondiaal bewustzijn een steeds belangrijkere voorwaarde. Veel keuzes die Nederlandse burgers, bedrijven, maar ook bijvoorbeeld lokale overheden en andere organisaties maken, zijn van invloed op de mogelijkheden tot ontwikkeling van mensen in de hele wereld. Om ontwikkeling in ontwikkelingslanden te stimuleren volstaat dan ook niet het uitvoeren van programma s in die 2 / 6

3 landen zelf. Voor zowel de overheid als ontwikkelingsorganisaties geldt dat er ook in Nederland een belangrijke taak ligt om te informeren en te stimuleren tot handelen dat positief is voor ontwikkeling. Kennis: Het borgen en toegankelijk maken van kennis is van groot belang voor de slagkracht en de effectiviteit van de Nederlandse inzet voor internationale samenwerking. Met de daling van het budget bij kennisinstellingen is het des te belangrijker dat overheid, kennisinstellingen, bedrijven en ontwikkelingorganisaties hierin gezamenlijk optrekken. Ontwikkelingen op het gebied van open data en open documentbeheer bieden belangrijke kansen. Partnerschap vanuit strategische meerwaarde Het Nederlands maatschappelijk middenveld en de Nederlandse overheid zijn belangrijke partners in ontwikkelingssamenwerking, zeker nu de overheid kleiner wordt en meer naar de maatschappij kijkt voor het oppakken van overheidsdoelstellingen. Samenwerking met Nederlandse maatschappelijke organisaties is voor de overheid vanuit de volgende overwegingen van grote strategische meerwaarde. Anders dan overheid en bedrijfsleven kunnen zij ook cultureel en diplomatiek gevoelige zaken uitvoeren dan wel ondersteunen. 13 Zij zijn een bron van kennis en netwerk; Veel daarvan is geworteld in jarenlange praktische ervaring in bijna alle ontwikkelende landen ter wereld. In publiek-private samenwerking vervullen met name Nederlandse ontwikkelingsorganisaties een belangrijke rol bij het duurzaam en inclusief maken van economische ontwikkeling en economische ketens. 14 In cofinanciering van lokale organisaties die dicht bij de doelgroepen staan, vermeerderen Nederlandse ontwikkelingsorganisaties de overheidsinvestering met particuliere middelen, die anders separaat besteed zouden zijn. Daarbij hebben zij de beheerscapaciteit om ook met relatief kleine bedragen effectief samen te werken en resultaten te monitoren. Voor ambassades is dat veelal lastig beheersbaar. 15 Tenslotte zijn ontwikkelingsorganisaties als geen ander in staat op een gelijkwaardig niveau te werken met kleinere of nog niet sterk georganiseerde maatschappelijke bewegingen. De recente Kamerbrief over het maatschappelijk middenveld bevestigt deze rol van Nederlandse ontwikkelingsorganisaties. 16 Internationaal werkende maatschappelijke organisaties zijn beter dan overheden in staat om in slecht bestuurde en fragiele staten lokale organisaties en netwerken te versterken, die zich inzetten voor bijvoorbeeld noodhulp, structurele ontwikkeling, conflictpreventie en stimuleren van goed bestuur. De WRR spreekt in dit verband over de netwerksamenleving. Vanuit de analyse dat de invloed van niet-statelijke actoren op het internationale toneel en op het beleid en de positie van nationale staten sterk is toegenomen, pleit de WRR 17 ervoor dat de Nederlandse regering, naast een statelijke focus in het buitenlandbeleid, meer inzet op samenwerking met niet-statelijke actoren zoals (internationale) maatschappelijke organisaties. De AIV wijst op het belang van beleidscoherentie en stelt dat veel Nederlandse maatschappelijke organisaties actief zijn op coherentiethema s, zoals eerlijke handel, migratie en transparantie over internationale financiële stromen. 18 Hiermee leveren zij een sterke bijdrage aan de beleidscoherentie van Nederlandse en andere Westerse overheden, maar ook aan het beheren van de mondiale publieke goederen, waarbij hun specifieke kennis van deze goederen en ketens van grote waarde is. Een sterk maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden kan als serieuze gesprekspartner het beleid van de eigen overheid beïnvloeden, waardoor op mondiaal niveau nieuwe strategische partners voor Nederland ontstaan op ook voor de Nederlandse overheid belangrijke thema s 19. In een brede mondiale agenda voor internationale samenwerking m.n. na 2015, worden doelen op het gebied van armoedebestrijding, milieu, vrede en veiligheid, mensenrechten, economische ontwikkeling en sociale ontwikkeling in grotere samenhang gezien. Vanuit hun netwerk, expertise en maatschappelijke worteling hebben Nederlandse maatschappelijke organisaties daarbij een grote inbreng te leveren. Hiertoe zoeken ontwikkelingsorganisaties actief de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld op de andere terreinen op en spreken zij naast Buitenlandse Zaken in toenemende mate met alle andere relevante ministeries. De financiële relatie tussen de Nederlandse overheid en Nederlandse ontwikkelingsorganisaties De Nederlandse overheid kan op veel manieren bijdragen aan de effectieve rol die het maatschappelijk middenveld kan spelen in ontwikkeling. Inzetten op een enabling environment voor ontwikkelingsorganisaties in landen waarmee Nederland OS- of andere betrekkingen heeft, is daarbij van enorm belang, zo stelt onder meer de OESO. Zeker nu in veel landen die bewegingsruimte juist wordt ingeperkt 20. Een belangrijk deel van de relatie tussen overheid en middenveld heeft een financiële component. Subsidies zijn een slimme investering van de overheid om haar doelen te bereiken waar ze dat zelf niet of onvoldoende kan, of waar ze extra geld ervoor nodig heeft. Ongeveer 15% van het overheidsbudget wordt besteed via Nederlandse ontwikkelingsorganisaties. Andersom maakt Buitenlandse Zaken naar schatting rond de 40% van de inkomsten van de Nederlandse particuliere ontwikkelingssector uit. Elke euro die op die manier in overheidsdoelen wordt gestoken mobiliseert dus een veelvoud in particulier geld, zowel uit 3 / 6

4 Nederland als uit andere landen. Partosleden zien diversiteit van inkomsten als onderdeel van een gezonde bedrijfsvoering: als organisatie is het onverstandig om het gros van je financiële inkomsten uit één inkomstenbron te ontvangen. Om effectief met Nederlandse particuliere organisaties samen te werken is het van belang hun onafhankelijke rol in acht te nemen. 21 Zo moet het maatschappelijk middenveld de ruimte houden zich kritisch uit te laten ten opzichte van het Nederlandse beleid, ook als er sprake is van een financiële relatie. Binnen een gezonde democratie durft de overheid ook organisaties te subsidiëren die haar beleid bekritiseren. 22 Minister Ploumen verwoordde het onlangs 23 als volgt: Government needs opposition. Power needs countervailing power. Not only in developing countries, by the way, but also in the Netherlands. Grenzen aan het handelen van een maatschappelijke organisatie liggen dan ook besloten in de Nederlandse wetgeving en de internationale rechtsorde, niet in de politieke voorkeur van de dag. Ook waar de overheid programma s van ontwikkelingsorganisaties cofinanciert, moeten ruimte zijn om de meest effectieve keuzes te maken waar mogelijk binnen de doelstellingen, is dat dus op basis van de eigen kennis en contacten van de organisaties, niet van de frequente geografische en thematische beleidsveranderingen van de overheid. Juist dan zijn ontwikkelingsorganisaties complementair aan de overheid en andere actoren en is er maximale gelegenheid voor synergie. 24 Dit geldt ook voor de keuze van samenwerkingspartners afhankelijk van het doel kunnen dat andere Nederlandse organisaties zijn, bedrijven of organisaties in het Zuiden. Duurzame ontwikkeling vergt tijd. Ontwikkelingsorganisaties werken daarom met programma s die meerdere jaren duren, zodat initiatieven écht een kans krijgen en behaalde resultaten verduurzaamd kunnen worden. Duurzame, strategische, lange-termijnrelaties met een zekere mate van voorspelbaarheid vergroten de ruimte voor focus op kwaliteit en effectiviteit. Daarbij is het van belang dat innoveren en experimenteren actief de ruimte krijgen. Bij het opstellen van nieuwe financieringsregelingen zouden de ACTAL 25 aanbevelingen moeten worden overgenomen, zodat de wederzijdse lastendruk weer beheersbaar wordt. Grondig bekeken moet worden tot op welk niveau uniforme verantwoording zinvol is voor de doelstellingen die organisaties en overheid nastreven. Partos staat voor accountability, transparantie, een focus op resultaten en op impact; zo is het verenigingsbureau een partnertevredenheidsonderzoek gestart met haar leden en stimuleert het actief de toepassing van open data. Dit stuk heeft het belang van het maatschappelijk middenveld voor duurzame en inclusieve ontwikkeling benadrukt en de unieke positie van Nederland en de Nederlandse ontwikkelingsorganisaties daarbij toegelicht. Ook de meerwaarde voor de Nederlandse overheid vanuit effectieve ontwikkelingssamenwerking is aan bod gekomen. Vanuit deze observaties bepleit Partos vijf lijnen voor de overheid om ook financieel te investeren in synergie met het maatschappelijk middenveld. Ten eerste een meerjarige programmafinanciering direct gericht op de samenwerking met en versterking van het maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden. 26 Ten tweede strategische partnerschappen met organisaties die door hun kennis, netwerk of positie een specifieke meerwaarde hebben die substantieel bijdraagt aan effectieve ontwikkelingssamenwerking en de inzet op mondiale publieke goederen. Ten derde financiering gericht op mondiaal burgerschap in Nederland. Een vierde lijn is specifieke thematische financiering op prioritaire en andere thema s die voor de Nederlandse overheid en de Nederlandse maatschappij van belang zijn. En tot slot blijft bij humanitaire hulp een financiële relatie tussen het maatschappelijk middenveld en de overheid een rol spelen. In de keuze om de besteding van overheidsmiddelen ofwel via Nederlandse maatschappelijke organisaties te laten lopen, dan wel via organisaties gevestigd in ontwikkelingslanden, moet uiteraard effectiviteit voorop staan. Dat betekent onder meer dat gekeken moet worden naar de autonomie en de capaciteiten van sterke partners in ontwikkelingslanden, de toegang van kleine en minder sterke organisaties tot financiering, het eigenaarschap van de activiteiten en de specifieke meerwaarde van een Nederlandse ontwikkelingsorganisaties in de samenwerking. De recente Kamerbrief over het maatschappelijk middenveld geeft wat dat laatste betreft inzicht in de diverse behoeften van lokale organisaties Ontwikkelingsorganisaties zijn in de definitie van Partos organisaties die zich waar ook ter wereld inzetten voor duurzame inclusieve ontwikkeling op terreinen als mensenrechten, armoedebestrijding, humanitaire hulpverlening, wereldburgerschap, duurzaamheid, maatschappijopbouw en internationale pleitbezorging. 4 / 6

5 2 Staatssecretaris Knapen 2011: Een sterk en divers maatschappelijk middenveld is een voorwaarde voor duurzame ontwikkeling. De inzet via maatschappelijke organisaties blijft dan ook een wezenlijk onderdeel van mijn beleid. Minister Ploumen 2012: The governments of recipient countries should be answerable to their citizens. This is why, in my view, budget support should be combined with support for civil society. Government needs opposition. Power needs countervailing power. ( ) In my view, Dutch, local and international NGOs are crucial for development. If, of course, they are accountable and transparent. If they have a strong constituency and firm roots in society. And if they act with budgetary rigour and are not afraid to address sensitive issues. ( ) People in developing countries can and should build their civil society themselves. Because they know best what s good for their own future. 3 Maatschappelijke organisaties steunen lokale initiatieven van burgers hier en in ontwikkelingslanden, die dankzij nieuwe media ongekende mogelijkheden hebben gekregen om op laagdrempelige wijze kennis en ideeën te vergaren, censuur te omzeilen en zich te verenigen. Hiermee werkt het maatschappelijk middenveld, zo stelt ook de AIV, mee aan de emancipatie van achtergestelde groepen, het bevorderen van maatschappelijk verantwoord ondernemen, van arbeidsrechten, mensenrechten en een sociaal minimum. Dit geldt met name in opkomende economieën, waar driekwart van de armen leeft en waar de snelle economische groei gepaard is gegaan met toegenomen ongelijkheid, schending van mensenrechten en schade aan het milieu. De AIV benadrukt in deze context vooral ook het belang om de capaciteit te versterken van organisaties van kleine boeren en ondernemers, vakbonden, vrouwenorganisaties (AIV 2012: Ongelijke Werelden). 4 Het middenveld is v.w.b. economische ontwikkeling nodig om een enabling environment te creëren waarbinnen de rechtvaardigheid en duurzaamheid van de economische groei bewaakt en bevorderd kan worden (SER 2011: Ontwikkeling door Duurzaam Ondernemen). 5 In partner countries, CSOs are fundamental to democratic rule and good governance as they draw attention to issues that might otherwise be ignored and provide a voice for citizens to express concerns on political, social and economic issues. Through this democratic participation and discourse CSOs complement other ways of holding governments accountable. (OESO: Managing Aid, p.64) 6 De themakeuze zou ook nog gewaagder kunnen. Nederland heeft altijd veel waarde gehecht aan de civil society, en is internationaal een koploper als het gaat om het bedrag dat voor ngo s beschikbaar is. Het denken over de betekenis van de civil society is internationaal nog maar matig ontwikkeld, en hier ligt een unieke profileringskans. WRR 2010 Minder pretentie, meer ambitie pagina Uit de Barometer Internationale Samenwerking (2011) NCDO. 8 Schuyt, Gouwenberg & Bekkers (2011): Geven in Nederland. p De achterban bestaat niet alleen uit donateurs, maar bijvoorbeeld ook uit burgers die mee campagne voeren, petities ondertekenen en acties ondersteunen. In Nederland, maar ook wereldwijd. 10 De OESO onderschrijft dit: In particular, they [NGOs, red.] are skilled in mobilising grassroots communities and poor or marginalised people. OECD (2009). Managing Aid. p De AIV: Veel Nederlandse maatschappelijke organisaties zijn actief op coherentiethema s [ ] Het verdient aanbeveling om met deze organisaties een reguliere dialoog te voeren. AIV (2012) Ongelijke werelden. p Zie naast de genoemde statistieken voor vrijwillgerwerk en donaties het recente SCP rapport Particuliere initiatieven in ontwikkelingssamenwerking 13 Zie o.a. Minder pretentie, meer ambitie (WRR, 2010), p Zie o.a. V. Bitzer (2011) Partnering for change in chains.p O.a. het Noorse Ministerie van Buitenlandse Zaken stelt dit in Fighting poverty together: a coherent policy for development (2004) p WRR (2012) Aan het buitenland gehecht. p AIV (2012). Ongelijke werelden. p Een voorbeeld is Indonesië inz. SRGR. De structurele steun aan het maatschappelijk middenveld in Indonesië en aan het bijbehorende ICPD+20 proces, heeft geleid tot sterke, onafhankelijke organisaties die regelmatig door de overheid worden geconsulteerd. Deze consultaties hebben ertoe geleid dat de Indonesische overheid internationaal een proactieve en progressieve rol inneemt inzake SRGR, een belangrijk onderwerp voor de Nederlandse overheid. Deze progressieve stem van Indonesië is van grote strategische waarde voor Nederland, zeker gelet op de geopolitieke verschuivingen en andere dominante ontwikkelingen. Zonder deze investeringen had Nederland een sterke strategisch bondgenoot op het internationale toneel moeten missen. 20 OECD: 12 lessons for partnering with civil society: What DAC members should seek to strengthen civil society in developing countries by promoting an enabling environment - understood as the political, financial and policy context that affects how CSOs carry out their work. Donors need to identify how they can best achieve this objective, being sensitive to country contexts. Civil society organisations in many developing countries are becoming empowered, 5 / 6

6 organised and experienced. DAC members should build partnerships with these CSOs and ensure that the way they fund them is also enabling, for example by being long-term, results-oriented and supporting core institutional support. At the same time, DAC members should have incentives for national and international CSOs to build the capacity of civil society in developing countries. This type of support also needs constant monitoring and tracking to ensure results are achieved. Why: Strengthening civil society in developing countries can empower citizens to participate in development and to taking-up democratic ownership - a pillar of effective development. Most DAC members work to strengthen civil society in developing countries through, for example, governance, democracy and state building programmes. At the same time, CSOs claim that DAC members could do more to support an enabling environment for civil society in light of evidence that civil society around the world is facing increasingly restrictive environments and shrinking political space (OECD, 2011, International Centre for Notfor-Profit Law and World Movement for Democracy, 2012, and Actalliance, 2011). 21 Bijvoorbeeld bij partnerschappen tussen ontwikkelingsorganisaties en de overheid in Australië: Australia s partnership agreement with its national platform for development NGOs explicitly respects the independence of CSOs, including their right to comment on government policy and advocate for policy change and to work in countries and sectors of their choice. OESO (2012). 12 lessons for partnering with civil society: p Ook in Duitsland wordt zo gedacht: VENRO (2011) Eckpunktepapier für eine BMZ-Strategie zur Zusammenarbeit mit der Zivil gesellschaft: NRO können komplementär und gemeinsam mit staatlichen Durchführungsorganisationen arbeiten. Ihr Initiativrecht und die Möglichkeit, unabhängig von staatlichen Strategien zu arbeiten, bleiben erhalten. p Speech by the Minister for Foreign Trade and Development Cooperation, Lilianne Ploumen, at the IOB-AIID Conference Budget Support: Policy, Prejudice and Practice, The Hague, 3 December De OESO benadrukt dit in How DAC members work with NGO s (2011): DAC members can reasonably expect CSOs to align with their priorities when it is clear to both CSOs and the donor that the objective is to implement an aid programme in which the CSO is an intermediary. Nevertheless, donors need to find a balance between respecting CSO autonomy and steering CSOs to meet donors development co-operation objectives. p rapport Regels in ontwikkeling (30 mei 2011) 26 OESO (2012). 12 lessons for partnering with civil society: In their funding for national and international CSOs, DAC members should strive to increase the share of core funding to strengthen CSO ownership, and make capacity development of civil society in developing countries a key condition. p / 6

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 625 Hulp, handel en investeringen Nr. 68 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

toekomst in ontwikkeling

toekomst in ontwikkeling toekomst in ontwikkeling Visie op de rol van Nederlandse Ontwikkelingsorganisaties Vastgesteld in de Algemene Ledenvergadering van Vereniging Partos, 26 april 2011 Branchevereniging voor Internationale

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Initiatief Raadsvoorstel PvdA/GroenLinks en ODS; V4 Stede Broec Millennium- en Fairtrade gemeente. september 2011

Initiatief Raadsvoorstel PvdA/GroenLinks en ODS; V4 Stede Broec Millennium- en Fairtrade gemeente. september 2011 Initiatief Raadsvoorstel PvdA/GroenLinks en ODS; V4 Stede Broec Millennium- en Fairtrade gemeente september 2011 PvdA/GroenLinks heeft samen met ODS een initiatief-raadsvoorstel ingediend met als doel

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100 56 (1974) Nr. 3 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1983 Nr. 100 A. TITEL Verdrag inzake een gedragscode voor lijnvaartconferences, met bijlage; Genève, 6 april 1974 B. TEKST De Engelse

Nadere informatie

De Experience Economy & Change Management

De Experience Economy & Change Management De Experience Economy & Change Management Consequenties voor Organisaties en Management Consultants Presentatie voor PDO-MC Lieke Thijssen Brummen, 16 November 2001 1 Het draaiboek voor deze ervaring Venetië

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective Editors: J.J.A. Hamers CA. Schwarz B.T.M. Steins Bisschop Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective INTERSENTIA METRO TABLE OF CONTENTS Woord

Nadere informatie

Verpak je project! PETS 2015 Bert Bruns (RC Schoonhoven, bert.bruns@bridges2beyond.nl) 7 maart 2015

Verpak je project! PETS 2015 Bert Bruns (RC Schoonhoven, bert.bruns@bridges2beyond.nl) 7 maart 2015 Verpak je project! PETS 2015 Bert Bruns (RC Schoonhoven, bert.bruns@bridges2beyond.nl) 7 maart 2015 Projecten, fondsen werven en duurzaamheid Fondsenwerven hoort bij Rotary! Niet altijd makkelijk:! Mooie

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1480 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Cork CHAMBER IN BUSINESS FOR BUSINESS. Cork Chamber Logo

Cork CHAMBER IN BUSINESS FOR BUSINESS. Cork Chamber Logo Cork Cork Chamber Logo Network Icon: MEETING OF PEOPLE, SHARING IDEAS, KNOWLEDGE, INTENTIONS. SENSE OF PARTNERSHIP. Typeface: STRONG, MODERN, DYNAMIC SANS SERIF. ADAPTABLE, LASTING QUALITIES Cork Tagline:

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Katakle Business Plan 2011 2018. Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin

Katakle Business Plan 2011 2018. Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin Katakle Business Plan 2011 2018 Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin 0 1. Inleiding Achtergrond De Katakle investeerdersgroep werkt sinds 2008 met The Hunger Project aan het einde

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 19 november 2014. Betreft MVO Sector Risico Analyse

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 19 november 2014. Betreft MVO Sector Risico Analyse Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Ministerie van Buitenlandse Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 19 november

Nadere informatie

Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving&

Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving& Green%Deal% Groen&en&groei&in&een&energieke&samenleving& YanickAarsen MasterthesisvandeopleidingMilieu6maatschappijwetenschappen FaculteitderManagementwetenschappen RadboudUniversiteitNijmegen December2013

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

1. Inleiding 2. Coherentiemonitor

1. Inleiding 2. Coherentiemonitor 1. Inleiding Hoe ontwikkelingslanden groeien wordt door veel meer dan alleen ontwikkelingshulp beinvloed. Handelsverdragen, hoe landen verdienen aan hun grondstoffen en hoe ze belastinginkomsten verwerven

Nadere informatie

BIM Mythes. 'Broodje BIM' in het kader van Bouwlokalen 2012. Marcel van Bavel Léon van Berlo Hans Hendriks Dik Spekkink

BIM Mythes. 'Broodje BIM' in het kader van Bouwlokalen 2012. Marcel van Bavel Léon van Berlo Hans Hendriks Dik Spekkink 'Broodje BIM' in het kader van Bouwlokalen 2012 Marcel van Bavel Léon van Berlo Hans Hendriks Dik Spekkink ? Mythes Investeringen komen bij andere partijen terecht (kan zijn, dus doe er wat aan!) BIM is

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Wereldgemeenten: daar draait het om! Ambtenarenbijeenkomst over internationale aspecten van gemeentelijk beleid. 5 november 2015

Wereldgemeenten: daar draait het om! Ambtenarenbijeenkomst over internationale aspecten van gemeentelijk beleid. 5 november 2015 Wereldgemeenten: daar draait het om! Ambtenarenbijeenkomst over internationale aspecten van gemeentelijk beleid 5 november 2015 Ontwikkelingen in internationaal beleid en blik op de toekomst voor gemeenten

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

De acht mechanismen van geefgedrag

De acht mechanismen van geefgedrag De acht mechanismen van geefgedrag Pamala Wiepking www.wiepking.com Erasmus Centre for Strategic Philanthropy (ECSP) / Sociologie Erasmus Universiteit Rotterdam Fundraising Day 15 mei 2012 Geven aan goede

Nadere informatie

Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting

Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting www.pwc.nl SBR Programma Visie vanuit de BIG-5 op Standard Business Reporting Amersfoort, Inhoud 1. Introductie en disclaimer 2. Rol binnen het SBR programma 3. Samenwerken of concurreren? 4. Bijzondere

Nadere informatie

Civic economy; de hype voorbij

Civic economy; de hype voorbij Civic economy; de hype voorbij workshop conferentie Uitdagingen voor de stedelijke economie 2014-2018 Den Bosch, 27 feb 2014 Stefan Panhuijsen (Social Enterprise.NL) en Bram Heijkers (Platform31) Civic

Nadere informatie

Meer aandacht voor relevantie en duurzaamheid van onderwijs

Meer aandacht voor relevantie en duurzaamheid van onderwijs Input Woord en Daad MDG 2 en 3 Alle kinderen naar School, toegang tot onderwijs voor jongens en meisjes Meer aandacht voor relevantie en duurzaamheid van onderwijs 1. Onderwijs als duurzame interventie:

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw Werk van iedereen Democratisering en vredesopbouw Foto: Rebke Klokke Werk van Gladys Haar man werd vermoord. Haar broer ontvoerd. En zelf raakte Gladys getraumatiseerd door wat ze meemaakte tijdens de

Nadere informatie

Seminar How to engage the diaspora for the development of Suriname. A Roadmap for Diaspora Engagement

Seminar How to engage the diaspora for the development of Suriname. A Roadmap for Diaspora Engagement Seminar How to engage the diaspora for the development of Suriname. A Roadmap for Diaspora Engagement Mevr. Lucretia Redan Msc,MPA. Tijdelijk zaakgelastigde Ambassade van de Republiek Suriname, Den Haag.

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC INFOCYCLUS

KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC INFOCYCLUS KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING BTC INFOCYCLUS PLATFORM KINDERRECHTEN IN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING Oprichting: 2007 naar aanleiding van wetswijziging Leden: NGO s, BTC, Experten, Doelstelling:

Nadere informatie

World Class Aviation Academy

World Class Aviation Academy World Class Aviation Academy Opleidingen voor luchtvaarttechnici moeten voorop lopen Hoogwaardig vliegtuigonderhoud is een onmisbare randvoorwaarde voor het leveren van topprestaties van de luchtvaartsector.

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

Van wet naar loket. ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest)

Van wet naar loket. ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest) Van wet naar loket ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest) 22 september 2012 Optimaliseren of fundamenteel vernieuwen? Doing the same things better Doing

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

Met het Global Water Partnership en ontwikkelingsbanken zijn afgelopen jaar nieuwe afspraken gemaakt.

Met het Global Water Partnership en ontwikkelingsbanken zijn afgelopen jaar nieuwe afspraken gemaakt. ---Speech 6 januari 2012--- Toespraak van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Ben Knapen, bij Deltares op 9 januari 2012 te Delft (gesproken woord geldt) Dames en heren, Vandaag stuur ik de brief

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie

Sport & Maatschappelijk Betrokken Ondernemen. Désiree Hamelink RSM Erasmus Universiteit dhamelink@rsm.nl

Sport & Maatschappelijk Betrokken Ondernemen. Désiree Hamelink RSM Erasmus Universiteit dhamelink@rsm.nl Sport & Maatschappelijk Betrokken Ondernemen Désiree Hamelink RSM Erasmus Universiteit dhamelink@rsm.nl Agenda Start: : Wat is MBO? Eerste Helft: : Koppeling Sport & MBO Rust: : Resultaten bij lokale sportverenigingen

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008

Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008 Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008 Inhoud Productontwikkelingomgeving Waar zijn we goed in? Producten pakket en product beleid. Strategische opties Innovatie? Product innoveren Synthem Philips

Nadere informatie

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider

Incidenten in de Cloud. De visie van een Cloud-Provider Incidenten in de Cloud De visie van een Cloud-Provider Overzicht Cloud Controls Controls in de praktijk Over CloudVPS Cloudhosting avant la lettre Continu in ontwikkeling CloudVPS en de Cloud Wat is Cloud?

Nadere informatie

Concrete en Pantopicon winnen internationale designprijs

Concrete en Pantopicon winnen internationale designprijs Concrete en Pantopicon winnen internationale designprijs Na het winnen van een Henry Van De Velde Label, valt MIOS (Museum In Onze Straat) opnieuw in de prijzen. Ontwerpbureau Concrete, all-round creative

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

Investeren in ontwikkeling verbindt

Investeren in ontwikkeling verbindt Investeren in ontwikkeling verbindt 3 februari 2012 Ontwikkelingssamenwerking is onverminderd nodig. Eén op de zeven kinderen, vrouwen en mannen leeft momenteel in extreme armoede. Nederlanders vinden

Nadere informatie

ExxonMobil SHE beleid

ExxonMobil SHE beleid ExxonMobil SHE beleid Samen werken aan Veiligheid Contractors én eigen personeel VOMI Themamiddag Veiligheid Focus op Veiligheid! Delta hotel, Vlaardingen, 12 oktober 2010 Ton Jeen, Environmental Advisor

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET. JAARGANG 1989 Nr. 96

TRACTATENBLAD VAN HET. JAARGANG 1989 Nr. 96 53 (1970) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1989 Nr. 96 A. TITEL Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Finland betreffende het internationale

Nadere informatie

Workshop 3. Digitale inclusie. E-inclusion. Rondetafel De Digitale Agenda voor Europa. Brussel, 11.10.2011

Workshop 3. Digitale inclusie. E-inclusion. Rondetafel De Digitale Agenda voor Europa. Brussel, 11.10.2011 Workshop 3 Digitale inclusie Rondetafel De Digitale Agenda voor Europa Brussel, 11.10.2011 2 E-inclusion e-inclusie (of digitale inclusie) verwijst naar alle beleidslijneninitiatieven die een inclusieve

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

Out of the box Over de grenzen. SIETAR Nederland Seminar. 14 juni 2014 INGE HEETVELT 23-06- 14. SIETAR Nederland - Out of the Box

Out of the box Over de grenzen. SIETAR Nederland Seminar. 14 juni 2014 INGE HEETVELT 23-06- 14. SIETAR Nederland - Out of the Box Out of the box Over de grenzen SIETAR Nederland Seminar 14 juni 2014 INGE HEETVELT o De wereld stuitert en beweegt o De schijnzekerheid van cijfers o Het optimisme in Afrika o Ondernemers met lef & hart

Nadere informatie

De rechten van het kind in de digitale wereld. Simone van der Hof Center for Law and Digital Technologies Leiden Law School

De rechten van het kind in de digitale wereld. Simone van der Hof Center for Law and Digital Technologies Leiden Law School De rechten van het kind in de digitale wereld Simone van der Hof Center for Law and Digital Technologies Leiden Law School De rechten van het kind Rol van de overheid Een voorbeelden: digitaal pesten VN

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

HUMAN RIGHTS. Alternative Approaches?

HUMAN RIGHTS. Alternative Approaches? HUMAN RIGHTS Alternative Approaches? Utrecht, 3 april 2008 Peter van Krieken Toegang tot het loket Artseneed - artsenleed Samenleving v. individu 1ste generatie v. 2e generatie rechten China EVRM General

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*)

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) L.P. Feld / J.G. Matsusaka (2003), Budget Referendums and Government Spending: Evidence from Swiss Cantons,

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Iedereen gebruikt het..

Iedereen gebruikt het.. , wat is het, wat kun je er mee? Iedereen gebruikt het.. Presentatie JongMKB-KAN, 6-11-2012 Cor Nouws Nou&Off since 2004 leading OpenOffice / LibreOffice professional Nl earlier Microsoft Office sr. consultant

Nadere informatie

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker)

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Samen optrekken voor continue verbetering veilige en gezonde

Nadere informatie

Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking

Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking NCDO heeft in de Barometer 2011 1 een aantal vragen opgenomen over sociaal en politiek vertrouwen. Het vermoeden bestaat dat er een relatie

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden

Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden Europese Privacy Verordening (EPV) Een wet met Tanden WBP en EPV grote verschillen? WBP Transparantie X X Proportionaliteit X X Doelbinding X X Subsidiariteit X X Accountability en auditability Boetes

Nadere informatie

Ontwikkelingssamenwerking

Ontwikkelingssamenwerking Ontwikkelingssamenwerking Cordaid CIDIN Masterclass Radboud Universiteit 25 september 2015 Ontwikkelingssamenwerking Begrippen Motieven Kanalen Bronnen Definities Ontwikkelingssamenwerking Ontwikkelingshulp

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie