Grafiek 1 Verslechtering concurrentiepositie Nederlandse industrie in termen van loonkosten per eenheid produkt (procentuele mutaties)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Grafiek 1 Verslechtering concurrentiepositie Nederlandse industrie in termen van loonkosten per eenheid produkt (procentuele mutaties)"

Transcriptie

1 Feiten sociaal-economische situatie I Concurrentiepositie ten opzichte van eurogebied Sinds 997 is sprake van een gestage verslechtering van de Nederlandse concurrentiepositie, die in de ramingen van het CEP voor en onverminderd doorgang vindt. Ieder jaar stijgen de loonkosten per eenheid produkt van de Nederlandse industrie sterker dan gemiddeld in het eurogebied. Grafiek laat zien dat vooral ten opzichte van de Duitse industrie onze concurrentiepositie verslechtert. Grafiek Verslechtering concurrentiepositie Nederlandse industrie in termen van loonkosten per eenheid produkt (procentuele mutaties) Nederland t.o.v. eurogebied Nederland t.o.v. Duitsland Bron: CEP Uit tabel blijkt dat gecumuleerd over 997- de loonkosten per eenheid produkt in de Nederlandse industrie procent sterker stijgen dan gemiddeld in de industrie van het eurogebied. Ten opzichte van de Duitse industrie verslechtert de concurrentiepositie in deze periode (die deels bestaat uit realisaties en deels uit ramingen) in totaal met 6, procent, en zelfs met 7, procent indien de periode wordt uitgebreid met 996. Uit grafiek, ontleend aan het jaarverslag van De Nederlandsche Bank, blijkt dat ten opzichte van Duitsland vorig jaar reeds de verbetering van de concurrentiepositie tot stand gebracht in in zijn geheel verloren is gegaan. Uit tabel blijkt ook dat de verslechtering zich niet beperkt tot de industrie. Voor de economie als geheel geven de Nederlandse loonkosten per eenheid produkt sinds 997 in de realisaties en ramingen ieder jaar eveneens een sterkere stijging te zien dan gemiddeld in het eurogebied: gecumuleerd 8, procent. Ten opzichte van Duitsland bedraagt de verslechtering voor de gehele economie in totaal,6 procent (inclusief 996:, procent). Deze laatste verslechtering van,6 procent hangt voor circa, procentpunt samen met een stijging van de arbeidsproductiviteit die in Nederland gemiddeld, procent per jaar is achtergebleven bij de stijging in Duitsland. Het overgrote deel van de verslechtering vindt derhalve een oorzaak in loonstijgingen die hier in Nederland veel groter zijn dan in Duitsland. Ook ten opzichte van het eurogebied stijgen de lonen in Nederland relatief sterk, zo blijkt uit grafiek.

2 Grafiek Het Nederlandse concurrentievermogen¹ Jaarcijfers; 987 = Eurogebied Duitsland Totaal concurrenten Toelichting: een dalende lijn geeft een verbetering van het Nederlandse concurrentievermogen aan. ) obv loonkosten per eenheid product in de verwerkende industrie, gewogen met concurrentengewichten. Bron: Jaarverslag, De Nederlandsche Bank Grafiek geeft de stijging van de loonsom per werknemer, dat is de contractloonstijging vermeerderd met de incidentele looncomponent. Het CPB raamt het incidenteel voor en op ¾ à procent, dat is meer dan is gerealiseerd in 998 en 999, maar gelijk aan de realisatiecijfers voor 996 en 997. Grafiek Loonsom per werknemer (procentuele mutaties) Nederland en eurogebied Nederland en Duitsland Bron: European Commission, Spring Forecasts for -. Grafiek toont de ontwikkeling van het prijspeil van de particuliere consumptie in Nederland in vergelijking met het eurogebied en Duitsland. In de ramingen voor is de opwaartse invloed van de belastingherziening op de Nederlandse prijzen duidelijk zichtbaar. Voor de modale werknemer impliceert deze belastingherziening overigens per saldo een 6¾ procent

3 koopkrachtstijging (CEP ). Voor raamt de Europese Commissie de inflatie voor Nederland op,9 procent. In het CEP wordt de vergelijkbare prijsstijging geraamd op,7 procent. Grafiek Prijspeil particuliere consumptie (procentuele mutaties) Nederland en eurogebied Nederland en Duitsland Bron: European Commission, Spring Forecasts for -. De grafieken en geven feiten die van belang zijn voor de vraag hoe lonen en prijzen elkaar beïnvloeden. Tabel Loonkosten per eenheid produkt (procentuele mutaties) Σ Industrie (CPB). Nederland -,,8,,6,,7,. Eurogebied -, -,, -,,, -,9 Mutatie concurrentiepositie (=-) -, -,8 -, -,6 -, -,7 -,. Duitsland -, -, -, -,6 -, -, -, Mutatie concurrentiepositie (=-) -,6 -, -,6 -, -, -, -6, Totale economie (EC). Nederland,6,7,9,7,,,. Eurogebied,,,,9,, 6, Mutatie concurrentiepositie (=-) -, -, -,6 -,8 -,6 -,7-8, 6. Duitsland -,8,,6 -,,,8,6 Mutatie concurrentiepositie (=6-) -, -,7 -, -,9 -,9 -, -,6 Bron: CPB, Centraal Economische Plan ; European Commission, Spring Forecasts for -. Het verschil in de ramingen voor de inflatie heeft drie hoofdoorzaken: ) de Europese Commissie gaat uit van hogere loonramingen, ) een hogere dollarkoers dan het CPB veronderstelt, alsmede ) hogere olieprijzen.

4 II Concurrentiepositie ten opzichte van het buitenland als geheel De concurrentiepositie ten opzichte van het eurogebied maakt onderdeel uit van de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie ten opzichte van alle concurrenten in het buitenland. Onder invloed van de geraamde koersdaling van de dollar en het pond vertoont ook deze concurrentiepositie in en een forse verslechtering. Daar staat tegenover dat indien wordt gekeken naar de totale concurrentiepositie, de stijging van de dollarkoers in 999 en de verslechtering ten opzichte van het eurogebied heeft gemaskeerd. Per saldo verwacht het CPB dat de loonkosten per eenheid produkt van de Nederlandse industrie in 997- gecumuleerd, procent sterker stijgen dan de loonkosten per eenheid produkt van alle concurrenten in het buitenland. Indien alleen wordt gekeken naar de concurrenten buiten het eurogebied, is dus sprake van een verbetering van de concurrentiepositie. Deze verbetering ten opzichte van wat kortheidshalve kan worden aangeduid als het dollargebied, biedt in 997- dus compensatie voor het verlies aan concurrentiekracht binnen het eurogebied. Voorts kan nog worden opgemerkt dat bezien over 99- onze concurrentiepositie ten opzichte van alle concurrenten verbetert met gecumuleerd,8 procent. Grafiek Grafiek 6 Verslechtering concurrentiepositie t.o.v. Arbeidsinkomensquote alle concurrenten (procentuele mutaties) marktsector Bron: CEP De arbeidsinkomensquote vertoont de laatste jaren een lichte stijging. In vergelijking met de oploop van de AIQ in het begin van de jaren negentig kan deze stijging bescheiden worden genoemd. Overigens zij vermeld dat een stijging van de AIQ met procentpunt volgens het CPB na verloop van tijd leidt tot een werkgelegenheidsverlies van circa. banen.

5 III Vertragingsfactoren Uit de ervaring is bekend dat een relatief (on)gunstige loonkostenontwikkeling via de invloed op de winsten en de investeringen pas met grote vertraging tot uitdrukking kan komen in een (on)gunstige werkgelegenheidsontwikkeling (Sociale Nota 99). Ook in het begin van de jaren negentig werd de daling van de winstquote (het complement van de AIQ) via een lagere investeringsactiviteit gevolgd door een duidelijke terugval in de werkgelegenheidsgroei. Thans is opnieuw sprake van een afnemende werkgelegenheidsgroei. Voor rekent het CPB op een groei van de werkgelegenheid in arbeidsjaren van ¾ procent. Voor is de geraamde werkgelegenheidsgroei ¼ procent. Er moet, als de dalende trend uit grafiek 7 aanhoudt, voor het eerst sinds 99 rekening gehouden worden met een toename van de werkloosheid. De grafiek toont eveneens de door het CPB geraamde terugval in de economische groei. Grafiek 7 Werkgelegenheid (staaf) en BBP volume (lijn), procentuele mutaties Bron: CEP In de ramingen van de Europese Commissie valt de economische groei in Nederland eveneens duidelijk terug, al blijft de groei in ons land nog wel hoger dan in het eurogebied. Grafiek 8 laat zien dat het groeiverschil ten opzichte van Duitsland zelfs nog groter uitvalt dan ten opzichte van het eurogebied, al worden in beide gevallen de verschillen wel kleiner. Dat ook hier vertragingsfactoren werkzaam zijn die ervoor zorgen dat de verbeterde concurrentiepositie van Duitsland nog niet tot hogere groeicijfers heeft geleid, blijkt uit de ontwikkeling van de investeringen in outillage. De in Duitsland opvallend hoge investeringsgroei duidt op een moderniseringsproces aldaar waarvan de vruchten nog niet tot volle wasdom zijn gekomen. De Nederlandse investeringsgroei bedraagt intussen weinig meer dan de helft van de groei in Duitsland.

6 Grafiek 8 BBP en investeringen in outillage in achtereenvolgens Nederland, eurogebied en Duitsland (procentuele mutaties) BBP volume Investeringsvolume in outillage Bron: European Commission, Spring Forecasts for -. IV Recente ontwikkelingen Economische groei. In het eerste kwartaal van is de economische groei teruggevallen tot %. De groeivertraging doet zich voor in alle bedrijfstakken, ook in de commerciële diensten die tot voor kort een belangrijke motor waren achter de florissante groeicijfers. In de bouw stagneert de productie. Onder invloed van de BSE-crisis daalde de productie in de landbouw met 6%. De MKZ-crisis zal in het tweede kwartaal de groei neerwaarts beïnvloeden. Voor het eerste halfjaar van wordt in het CEP een groei verwacht van,%. Lonen. Op basis van afgesloten CAO s tekent zich een contractloonmutatie af die voor uitkomt op,% en voor op,9%. In het CEP worden deze mutaties geraamd op resp.,%. Het cijfer van,9% voor is overigens gebaseerd op CAOafspraken voor slechts % van de werknemers. Inflatie. De inflatie is gestegen van,% in januari tot,9% in april. Dollarkoers. In het CEP wordt de dollarkoers voor geraamd op gemiddeld, gulden en voor op, gulden. Ten opzichte van een gemiddelde koers van, gulden in beweegt de dollarkoers zich sinds het begin van het jaar tot op heden op een niveau van rond de, gulden. Hoewel een hogere dollarkoers de verslechtering van de concurrentiepositie vis à vis het dollargebied mitigeert, betekent dit wel een opwaartse druk op de prijzen. 6

7 V Rol overheid Voor een analyse van de oorzaken van de verslechterde concurrentiepositie van Nederland is het nodig om de rol van de overheid hierin te bepalen. Deze heeft vooral invloed op de inflatie en wel door twee kanalen: beleid en loonstijgingen in de collectieve sector. Beide factoren worden hieronder besproken. Uit de onderstaande tabel blijkt dat in ongeveer procentpunt van de inflatie in veroorzaakt wordt door de verhoging van de BTW en REB. Verder wordt duidelijk dat vanaf 997 elk jaar een deel van de inflatie voortvloeit uit de indirecte belastingen. Hierbij zij wel bedacht dat net als in, in alle jaren de effecten van verhogingen van indirecte belastingen integraal worden bezien in het kader van de besluitvorming over het inkomensbeeld voor dat jaar. Veelal zijn compenserende maatregelen via de directe belastingen genomen. Voor is zelfs sprake van meer dan compensatie. Overigens maakt het CEP ook melding van het mogelijke effect van de invoering van de chartale euro op de inflatie. Het effect zal klein zijn en vanaf wellicht zelfs matigend werken op de inflatie. Als gevolg van het doorberekenen van kosten zal het effect op de inflatie in maximaal ¼ procentpunt bedragen. Tabel Inflatie 997- en effect indirecte belastingen Inflatie Effect indirecte heffingen 997,, 998,, 999,,,6, ¼ Bron: CBS, CEP Een vergelijking leert dat de contractloonstijging in de markt voorloopt op de collectieve sector. Slechts in 999 was de loonstijging bij de collectieve sector - hier gedefinieerd als overheid en zorg - groter dan in de marktsector. Voor lijkt dit weer het geval te zijn, maar hier is een kanttekening op zijn plaats. Van de negen onderzochte CAO s in de collectieve sector zijn zes afkomstig uit de zorg. Zoals bekend maakt deze sector een inhaalslag, waardoor de gemiddelde loonstijging voor de collectieve sector enigszins vertekend is. Bezien over de gehele periode sinds 997 loopt de loonontwikkeling in de collectieve sector niet uit de pas met de marktsector. Tabel Contractloonstijging 99- op jaarbasis Jaar Totaal Marktsector Collectieve sector 997,8,, 998,8,, 999,7,,,,, *,,,8 * Cijfers over - met uitzondering van de uitgesplitste cijfers - komen uit het concept van de Voorjaarsrapportage (te verschijnen in juni) en zijn nog niet eerder gepubliceerd. De steekproef is met 66 CAO s nog niet compleet. De onderzochte akkoorden gelden voor een beperkt aantal werknemers, namelijk 7 7

8 CAO s van toepassing op 7% van de werknemers in de marktsector en 9 CAO's van toepassing op 6% van de werknemers in de collectieve sector. (PM vergelijking op uurbasis) Bron: Arbeidsinspectie. 8

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkgelegenheid commerciële sector daalt. Minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkgelegenheid commerciële sector daalt. Minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-196 26 september 2002 9.30 uur Werkgelegenheid commerciële sector daalt Voor het eerst sinds 1994 is het aantal banen van werknemers in commerciële bedrijven

Nadere informatie

CPB Notitie. Economierapportage september De wereldeconomie

CPB Notitie. Economierapportage september De wereldeconomie CPB Notitie Nummer : 2002/69 Datum : 17 september 2002 Aan : De Minister van Economische Zaken Economierapportage september 2002 1 De economische groei in de industrielanden zal door de onrust op de financiële

Nadere informatie

Persbericht. Economie groeit 0,9 procent in eerste kwartaal Centraal Bureau voor de Statistiek. Kwartaal-op-kwartaalgroei aangetrokken

Persbericht. Economie groeit 0,9 procent in eerste kwartaal Centraal Bureau voor de Statistiek. Kwartaal-op-kwartaalgroei aangetrokken Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB04-103 1 juli 2004 9.30 uur Economie groeit 0,9 procent in eerste kwartaal 2004 De Nederlandse economie is in het eerste kwartaal van 2004 met 0,9 procent

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Vooral minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Vooral minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-252 10 december 2002 9.30 uur Werkgelegenheid groeit in de zorg en daalt in het bedrijfsleven In het derde kwartaal van 2002 is het aantal banen van

Nadere informatie

Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten

Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten CPB Notitie Datum : 7 april 2004 Aan : Projectdirectie Administratieve Lasten Economische effecten van een verlaging van de administratieve lasten 1 Inleiding Het kabinet heeft in het regeerakkoord het

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

Lesbrief Europa 2 e druk

Lesbrief Europa 2 e druk Hoofdstuk 1. 1.13 1.14 1.15 1.16 A A B D Waar produceren? 1.17 a. Door loonmatiging dalen de productiekosten en kunnen de prijzen dalen. Dan verbetert de internationale concurrentiepositie en zal de export

Nadere informatie

Gezinnen. Overheid. Bedrijven. Buitenland

Gezinnen. Overheid. Bedrijven. Buitenland Hoofdstuk 2 Basisinzichten Opgave 1 NBP fk 990 S = 120 Gezinnen Bg = 50 C = 820 Overheid NBPov = 90 Indir. Bel. = 70 Cov = 50 Iov = 10 NBPb = 900 Bedrijven I = 110 X = 910 M = 930 Buitenland B NBPfk Bg

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009 Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-038 15 mei 2009 9.30 uur Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009 Grootste krimp na de Tweede Wereldoorlog Export en investeringen vallen

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie 0,7 procent gekrompen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie 0,7 procent gekrompen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-009 15 februari 2012 9.30 uur Economie 0,7 procent gekrompen In vierde kwartaal 0,7 procent krimp t.o.v. een jaar eerder Consumptie 1,8 procent lager

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Doorrekening Catshuispakket: hoofdtabellen Uitgevoerd op verzoek van de minister-president

Doorrekening Catshuispakket: hoofdtabellen Uitgevoerd op verzoek van de minister-president CPB Notitie 20 april 2012 Doorrekening Catshuispakket: hoofdtabellen Uitgevoerd op verzoek van de minister-president. CPB Notitie Aan: Catshuis-beraad Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 3059 Vragen van het lid

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Economie groeit met 0,1 procent, 46 duizend banen minder

Economie groeit met 0,1 procent, 46 duizend banen minder Persbericht PB13-070 14 november 2013 09.30 uur Economie groeit met 0,1 procent, 46 duizend banen minder - Economie groeit in derde kwartaal met 0,1 procent ten opzichte van tweede kwartaal - 46 duizend

Nadere informatie

Economie groeit met 0,7 procent

Economie groeit met 0,7 procent Persbericht PB14 010 14 februari 08.30 uur Economie groeit met 0,7 procent Economie groeit in vierde kwartaal met 0,7 procent ten opzichte van het derde kwartaal 8 duizend banen minder dan in het derde

Nadere informatie

Haarlem. Raadsfractie Trots Haarlem t.a.v. de heer Van den Raadt

Haarlem. Raadsfractie Trots Haarlem t.a.v. de heer Van den Raadt Gemeente Haarlem Haarlem Retouradres Postbus 511, 2003PB Haarlem Raadsfractie Trots Haarlem t.a.v. de heer Van den Raadt Datum Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer E-mai] Onderwerp 31 maart 2015 CS//2015/107824

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

CPB Notitie. 1 Inleiding. Datum: 21 september 2016 Betreft: Raming van het bijstandsvolume in MEV 2017

CPB Notitie. 1 Inleiding. Datum: 21 september 2016 Betreft: Raming van het bijstandsvolume in MEV 2017 CPB Notitie Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon Krista Hoekstra Datum: 21 september 2016 Betreft: Raming van het bijstandsvolume

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Vooruitzichten 6-7 Economisch Bureau Nederland december Nederlandse economie: groei houdt aan De Nederlandse economie groeide in met ongeveer % - tweemaal zoveel als in 4.

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-II

Eindexamen economie 1 vwo 2001-II Opgave 1 CAO-overleg: loon of werk? Bij de CAO-onderhandelingen voor een komend jaar in de industrie wordt uitgegaan van de volgende prognose: inflatie 2,3% stijging arbeidsproductiviteit in de industrie

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Arbeidskosten per eenheid product

Arbeidskosten per eenheid product Arbeidskosten per eenheid product CPB Achtergronddocument, behorend bij: MEV 2012 September 2011 Martin Mellens CPB Memo Aan: Belangstellenden Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

Economie. Arbeidsmarkt. Domein markt en domein goede tijden, slechte tijden

Economie. Arbeidsmarkt. Domein markt en domein goede tijden, slechte tijden Economie Arbeidsmarkt Domein markt en domein goede tijden, slechte tijden ETMF, STAI oktober 2014 Opgave 1 (havo 2002-1 ec1 opg 6) Kunnen de premies lager? Alle werknemers betalen verplicht premies voor

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

Arbeidsmarkt in vogelvlucht

Arbeidsmarkt in vogelvlucht Arbeidsmarkt in vogelvlucht In het eerste kwartaal van 2011 is het aantal banen van werknemers, in vergelijking met het vierde kwartaal van 2010, licht gedaald. Dit is het eerste kwartaal met banenkrimp

Nadere informatie

CBS: economie krimpt door lager gasverbruik

CBS: economie krimpt door lager gasverbruik Persbericht PB14-032 15 mei 2014 9.30 uur CBS: economie krimpt door lager gasverbruik - Sterke afname binnenlands verbruik en export van aardgas door milde winter - Mede hierdoor economische krimp van

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09 HAAGSE MONITOR ECONOMISCHE RECESSIE 7 Deze monitor geeft zowel prognoses als gerealiseerde cijfers weer. Het vaststellen van gerealiseerde cijfers kost tijd, maar worden, zodra deze bekend zijn, in de

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei

Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei Persbericht PB14-050 14 augustus 2014 09.30 uur Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei - Economie groeit volgens de flashraming met 0,5 procent ten opzichte van eerste kwartaal 2014 - Volgens

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Onderdeel Economische groei Inflatie Producentenvertrouwen Consumptie Omzet detailhandel Consumentenvertrouwen Hypotheken Hypotheek- en kapitaalmarktrente

Nadere informatie

CEP-op-maat: de kunststof- en rubberindustrie in Nederland 2001-2003

CEP-op-maat: de kunststof- en rubberindustrie in Nederland 2001-2003 CPB Memorandum Hoofdafdeling(en) : III Afdeling(en) : Technologie en Industrie Samensteller(s) : Harold Creusen (h.p.w.a.creusen@cpb.nl), Marieke Rensman (m.rensman@cpb.nl), Bert Minne (b.minne@cpb.nl)

Nadere informatie

Werkloosheid daalt licht / Inflatie blijft laag

Werkloosheid daalt licht / Inflatie blijft laag Werkloosheid daalt licht / Inflatie blijft laag Het voorzichtige herstel houdt in 2014 stand. De uitvoer is in belangrijke mate bepalend voor dit herstel. De energieprijzen dalen sterk en de euro kent

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Consumentenprijsindex In de persmededeling van 5 augustus 2003 heeft het CBS gemeld dat de uitkomsten over de periode juni 2002 tot en met juni 2003

Consumentenprijsindex In de persmededeling van 5 augustus 2003 heeft het CBS gemeld dat de uitkomsten over de periode juni 2002 tot en met juni 2003 Consumentenprijsindex In de persmededeling van augustus heeft het CBS gemeld dat de uitkomsten over de periode juni tot en met juni niet correct zijn. Dientengevolge zijn de CPI-cijfers in deze publicatie

Nadere informatie

CPB Memorandum. CEP-op-maat transportsector

CPB Memorandum. CEP-op-maat transportsector CPB Memorandum Hoofdafdeling(en) : V Afdeling(en) : MPA Samensteller(s) : Wim Groot, John Stikkelman Nummer : 64 Datum : 11 april 2003 CEP-op-maat transportsector 2003-2004 Deze CEP-op-maat voor de transportsector

Nadere informatie

Verwerking wet Verlenging Loondoorbetaling bij Ziekte in CEP 2004

Verwerking wet Verlenging Loondoorbetaling bij Ziekte in CEP 2004 CPB Memorandum Sector : 2 Afdeling/Project : Sociale Zekerheid Samensteller(s) : Hans Stegeman Nummer : II/2004/03 Datum : 22 maart 2004 Verwerking wet Verlenging Loondoorbetaling bij Ziekte in CEP 2004

Nadere informatie

Vooruitzichten op basis van MORKMON

Vooruitzichten op basis van MORKMON De Nederlandse economie in 2009-2011 Vooruitzichten op basis van MORKMON Voorpublicatie uit het Kwartaalbericht van de Nederlandsche Bank van juni 2009 11 juni 2009 De Nederlandse economie in 2009-2011:

Nadere informatie

CPB Notitie. 1 Inleiding. Datum: 15 september 2015 Betreft: Raming van het bijstandsvolume in MEV 2016

CPB Notitie. 1 Inleiding. Datum: 15 september 2015 Betreft: Raming van het bijstandsvolume in MEV 2016 CPB Notitie Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon Krista Hoekstra Datum: 15 september 2015 Betreft: Raming van het bijstandsvolume

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Groei boven 2% Economisch Bureau Nederland 2 juni 2015 Groei versnelt tot meer dan 2% in 2015 en 2016 De Nederlandse economie heeft de laatste twee kwartalen een behoorlijke

Nadere informatie

Macro-economisch scorebord 2015K4

Macro-economisch scorebord 2015K4 Macro-economisch scorebord 2015K4 Saldo lopende rekening als % bbp Netto extern vermogen als % bbp Reële effectieve wisselkoers (36 handelspartners) 3-jaars voortschrijdend gemiddelde 3-jaars mutatie in

Nadere informatie

Een verkenning van de arbeidsmarkt

Een verkenning van de arbeidsmarkt Hoofdstuk 1 1.11 B en C. 1.12 B. 1.13 B. 1.14 Stijging: a,b en c. Daling: d. 1.15 a. Daalt; b. Stijgt; c. Daalt; d. Stijgt. Een verkenning van de arbeidsmarkt 1.16 De vraag (werkgelegenheid en vacatures)

Nadere informatie

Sector in beeld: kostenontwikkelingen 2016 september 2015

Sector in beeld: kostenontwikkelingen 2016 september 2015 Sector in beeld: kostenontwikkelingen 2016 september 2015 Dit document geeft u een geactualiseerd overzicht van kostenontwikkelingen in 2016, met de meest recente gegevens over de cao kinderopvang, de

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Macro Economische Verkenning 2003:

Macro Economische Verkenning 2003: CENTRAAL PLANBUREAU Onderwerp: persbericht Nummer: 42 Datum: 17 september 2002 Inlichtingen bij: Jacqueline Timmerhuis (tel: 070-3383477), Dick Morks (tel: 070-3383410), of Johan Verbruggen (tel: 070-3383404)

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. April Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. April Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB00-096 27 april 2000 10.30 uur April 2000 Algemeen: onveranderd gunstig De indicatoren van het economisch klimaat in Nederland zijn in april weinig

Nadere informatie

Cao-lonen 2009, de definitieve gegevens

Cao-lonen 2009, de definitieve gegevens Cao-lonen 29, de definitieve gegevens Monique Hartog In 29 zijn de cao-lonen per uur, inclusief bijzondere beloningen, met 2,8 procent gestegen. Dit is lager dan de stijging van 3,3 procent in 28. In de

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Overzicht van bijstellingen op de ramingen van de economische groei in 2007 Actualisering van de uitkomsten van eerder gepubliceerde kwartaalramingen is noodzakelijk omdat na verloop van tijd de kwaliteit

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent

Totaalbeeld arbeidsmarkt: werkloosheid in februari 6 procent Arbeidsmarkt in vogelvlucht Gemiddeld over de afgelopen vier maanden is er een licht stijgende trend in de werkloosheid. Het aantal banen van werknemers stijgt licht en het aantal openstaande vacatures

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

bruto inkomen (per persoon)

bruto inkomen (per persoon) Opgave 1 Lorenzcurve en economische kringloop Definities: Bruto inkomen Loon/pensioen, interest, winst/dividend, huur/pacht Netto inkomen Bruto inkomen inkomstenbelasting (IB) Netto besteedbaar inkomen

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. Januari 2001. Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. Januari 2001. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB01-015 25 januari 2001 10.30 uur Januari 2001 Algemeen: conjunctuur over de top Aan het begin van het nieuwe jaar geven meerdere economische indicatoren

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-II Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 0,15 0,12 100% = 25%

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot 20 mei 2005 beschikbare informatie hebben medewerkers van het Eurosysteem projecties

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM Data & Research 2 april 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding: beschrijving van de gebruikte betaalbaarheidsindicatoren en grafieken...

Nadere informatie

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009.

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Sheet 1: Opening Het CBS publiceert vandaag het eerste cijfer van de economische groei over het vierde kwartaal en de voorlopige

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. Juli Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. Juli Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB01-165 26 juli 2001 10.30 uur Juli 2001 Algemeen: economische groei in Nederland lager dan in Eurozone Het beeld van de economie in dit Conjunctuurbericht

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 29 mei 13.3 16.3 uur 2 2 Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen; het examen bestaat uit 31 vragen.

Nadere informatie

De economische groei bedraagt 0,4 % in het eerste kwartaal van 2014

De economische groei bedraagt 0,4 % in het eerste kwartaal van 2014 Instituut voor de nationale rekeningen 2014-04-30 Links Publicatie BelgoStat On-line Algemene informatie De economische groei bedraagt 0,4 % in het eerste kwartaal van 2014 Bij een stijging van 0,3 % in

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Aanhoudende banenkrimp

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Aanhoudende banenkrimp Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-046 24 juni 2010 9.30 uur Aanhoudende banenkrimp 156 duizend banen minder dan een jaar eerder Ook sterke banenkrimp ten opzichte van voorgaand kwartaal

Nadere informatie

Proeftoets Economische Bedrijfsomgeving

Proeftoets Economische Bedrijfsomgeving Proeftoets Economische Bedrijfsomgeving 1. Schaarste heeft in de economie een andere betekenis dan in het normale spraakgebruik. We spreken in de economie van schaarste als: a. De behoeften beperkt en

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. November 2000. Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. November 2000. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB00-267 23 november 2000 10.30 uur November 2000 Algemeen: beeld minder uitbundig Een aantal van de in dit Conjunctuurbericht opgenomen indicatoren

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur Economische wetenschappen 1 en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur 19 99 Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 q v = 200 1,25 + 450 = 200 q a

Nadere informatie

Examen VWO. economie 1. tijdvak 1 maandag 26 mei 13.30-16.30 uur

Examen VWO. economie 1. tijdvak 1 maandag 26 mei 13.30-16.30 uur Examen VWO 2008 tijdvak 1 maandag 26 mei 13.30-16.30 uur economie 1 Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een

Nadere informatie

20.1 Wat is economische groei?!

20.1 Wat is economische groei?! 20.1 Wat is economische groei? Om te beoordelen of er geproduceerd is, moet het BBP worden gecorrigeerd voor de inflatie. BBP is de totale product door binnenlandse sectoren. We vinden dan de toename van

Nadere informatie

Nederland. Stilstand, maar geen achteruitgang

Nederland. Stilstand, maar geen achteruitgang Stilstand, maar geen achteruitgang Nederland ontkomt niet aan de wereldwijde economische neergang. Deze heeft ervoor gezorgd dat de economische groei in ons land in het tweede kwartaal van tot een halt

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2003-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2003-II 4 Antwoordmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Module 8 havo 5 Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Economische conjunctuur hoogconjunctuur Reëel binnenlands product groeit procentueel sterker dan gemiddeld. laagconjunctuur Reëel binnenlands product groeit

Nadere informatie

Economische groei herstelt; klap van de crisis dreunt echter nog lang na in de overheidsfinanciën.

Economische groei herstelt; klap van de crisis dreunt echter nog lang na in de overheidsfinanciën. PERSBERICHT CENTRAAL PLANBUREAU 16 maart 2010 Economische groei herstelt; klap van de crisis dreunt echter nog lang na in de overheidsfinanciën. De Nederlandse economie groeit dit en komend jaar naar verwachting

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 BIJLAGE II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit in 1 naar verwachting met 1¼%. Voor komend jaar wordt een groei van 1¾% voorzien. De toename van

Nadere informatie

Overall conclusie. Vacatures. beeld opleveren. van de economie van 3,5%, voor ,25%. De consumptie blijft naar verwachting stabiel, maar de

Overall conclusie. Vacatures. beeld opleveren. van de economie van 3,5%, voor ,25%. De consumptie blijft naar verwachting stabiel, maar de he Ontwikkelingen taal 29 Overall conclusie In de tweede helft van 28 sloeg de kredietcrisis ook in Nederland over naar de rest van de economie. De vooruitzichten voor 29 en 21 zijn in recordtempo verslechterd.

Nadere informatie

De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016

De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016 Instituut voor de nationale rekeningen PERSCOMMUNIQUÉ 28-4-2016 Links: Publicatie NBB.Stat Algemene informatie De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016 Over het hele jaar 2015

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie in 2001: huishoudens sparen, bedrijven maken minder winst, overschot overheid verdampt

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie in 2001: huishoudens sparen, bedrijven maken minder winst, overschot overheid verdampt Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-149 18 juli 2002 9.30 uur Economie in 2001: huishoudens sparen, bedrijven maken minder winst, overschot overheid verdampt De economische groei is in

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

M Na regen komt? De MKB-ondernemer als weerman van het economische klimaat. A. Ruis

M Na regen komt? De MKB-ondernemer als weerman van het economische klimaat. A. Ruis M200814 Na regen komt? De MKB-ondernemer als weerman van het economische klimaat A. Ruis Zoetermeer, december 2008 Prognoses vanuit het MKB Ondernemers in het MKB zijn over het algemeen goed in staat

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. Maart 1999

Conjunctuurbericht. Maart 1999 Conjunctuurbericht PB99-068 25 maart 1999 7.30 uur Maart 1999 Algemeen: stemming minder positief Een tweetal belangrijke stemmingsindicatoren duidt op een tanend optimisme bij zowel industriële producenten

Nadere informatie

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst 4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst De arbeidsvoorwaarden van veel werknemers zijn vastgelegd in een collectieve arbeidsovereenkomst. Dit is een overeenkomst die per bedrijf of bedrijfstak wordt afgesloten

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

De economische groei bedraagt 0,3 % in het eerste kwartaal van 2015. De economische activiteit stijgt met 1,1 % over het hele jaar 2014

De economische groei bedraagt 0,3 % in het eerste kwartaal van 2015. De economische activiteit stijgt met 1,1 % over het hele jaar 2014 Instituut voor de nationale rekeningen 2015-04-29 Links: Publicatie NBB.stat Algemene informatie De economische groei bedraagt 0,3 % in het eerste kwartaal van 2015 De economische activiteit stijgt met

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Eindexamen economie vwo I

Eindexamen economie vwo I Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave maximumscore 2 Door de vermindering van

Nadere informatie

Cao-lonen 2010, de definitieve gegevens

Cao-lonen 2010, de definitieve gegevens Cao-lonen, de definitieve gegevens Monique Hartog In zijn de cao-lonen per uur, inclusief, met, procent gestegen. Deze toename is meer dan de helft lager dan de stijging van,8 procent in 9. In beide jaren

Nadere informatie

1 Werkgelegenheid en lonen per uur

1 Werkgelegenheid en lonen per uur Werkgelegenheid en lonen per uur In navolging van internationale organisaties en het CBS publiceert het CPB vanaf het CEP 6 de werkgelegenheid in gewerkte uren in plaats van in arbeidsjaren. In dit achtergronddocument

Nadere informatie

2. Simulatie van de impact van een "centen i.p.v. procenten"-systeem

2. Simulatie van de impact van een centen i.p.v. procenten-systeem Bijlage/Annexe 15 DEPARTEMENT STUDIËN Impact van een indexering in centen i.p.v. procenten 1. Inleiding Op regelmatige tijdstippen wordt vanuit verschillende bronnen gesuggereerd om het huidige indexeringssysteem

Nadere informatie

61e Ondernemerspanel. MKB-Nederland TNS NIPO

61e Ondernemerspanel. MKB-Nederland TNS NIPO 61e Ondernemerspanel MKB-Nederland TNS NIPO 61e Ondernemerspanel MKB-Nederland TNS NIPO Samenvatting van de resultaten van het 61 e panelonderzoek onder ondernemers in het midden- en kleinbedrijf door

Nadere informatie