Hermes 5.0. Korte handleiding bij de Beta-versie d.d Inhoud. Rekenmodel herbestemming van Colliers International en het H-team

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hermes 5.0. Korte handleiding bij de Beta-versie d.d. 25-2-2013. Inhoud. Rekenmodel herbestemming van Colliers International en het H-team"

Transcriptie

1 Hermes 5.0 Rekenmodel herbestemming van Colliers International en het H-team Korte handleiding bij de Beta-versie d.d Inhoud I. Wat is Hermes 5.0 en wat kunt u er mee? II. Praktische opmerkingen en tips voor het gebruik III. Kennismaking met behulp van de demo A. Meteen een kopie maken B. Opbouw Kopblad De Kop 1) Algemene gegevens 2) Investering/stichtingskosten 3) Exploitatie 4) Financiering en financiële gegevens 5) Additionele investeringen C. Analyses met behulp van het Kopblad D. Tabbladen Cash In E. Tabbladen Cash Out F. Tabbladen Cash Flow

2 I. Wat is Hermes 5.0 en wat kunt u er mee? Hermes 5.0 is een Excel werkmap die speciaal is ontwikkeld om betrokkenen cijfermatig ondersteuning te bieden bij het nadenken en beslissen over herbestemmingprojecten. Ze hoeven het wiel dan niet zelf uit te vinden, maar kunnen meteen aan de slag. Enige ervaring met het werken met Excel is vereist, evenals enige kennis van vastgoedberekeningen. Het programma kan in veel verschillende situaties worden gebruikt en heeft onder meer de volgende mogelijkheden: rekenen met panden in eigendom of in huur weergave van cash flow stromen per kwartaal of per jaar invoermogelijkheid van drie externe leningen met verschillende rente en looptijd; keuze tussen annuïtaire- of bulletleningen (leningen die aan het einde van de looptijd in één keer worden afgelost) projecten beoordelen met behulp van de Internal Rate of Return (IRR) en/of de Cumulatieve Contante Waarde (CCW) de tijdshorizon zelf instellen en daarmee bepalen over welke periode de IRR en de CCW worden berekend omschrijvingen zelf aanpassen aan de situatie van het project (betreft de componenten van de investering, de exploitatiekosten en de externe financiering) invoer d.m.v. kengetallen per m2 óf rechtstreeks in Euro in de oriëntatie- en onderhandelfase kan na invoer van de nodige kengetallen snel een indruk worden verkregen van de te verwachten IRR of CCW van een (mogelijk) project en van mogelijkheden tot verbetering in de ontwikkelings- en bouwfase wordt met begrote bedragen gewerkt en kan Hermes 5.0 worden ingezet voor maandelijkse projectbewaking, waarbij opeenvolgende versies steeds onder een andere naam kunnen worden opgeslagen en bewaard in de ontwikkelings- en bouwfase kunnen steeds nauwkeuriger prognoses worden gemaakt van de te verwachten cash flow stromen in de exploitatiefase. Hermes 5.0 is zo veel mogelijk fool proof. Daarom is slechts een beperkt aantal cellen van het werkblad voor de gebruiker toegankelijk en is hier en daar de invoer beperkt. Maar de gebruiker kan de formules in de andere cellen wél lezen en ook verborgen berekeningen zichtbaar maken. Dus wie alles wil narekenen kan dat doen. Op de volgende twee pagina's geven we wat praktische opmerkingen en tips voor het gebruik. Wij adviseren daar in ieder geval kennis van te nemen. Wie ongeduldig is kan de daarna volgende kennismaking met behulp van de demo eventueel overslaan. Disclaimer Hermes 5.0 en deze handleiding zijn met zorg ontwikkeld door Colliers International Consultants B.V. en door haar aangeboden aan het H-team, ter vrije verspreiding. Colliers International B.V. en het H-team aanvaarden geen aansprakelijkheid voor eventuele onjuistheden in het model, de handleiding of de uitkomsten bij het gebruik ervan.

3 II. Praktische opmerkingen en tips voor het gebruik ervaring met Excel We veronderstellen hieronder dat u enige ervaring hebt met Excel. Dus we gaan niet uitleggen hoe u veel voorkomende handelingen in Excel moet verrichten. structuur Hermes 5.0 is een Excel werkmap met 8 tabbladen. Zie de tabs onderaan het scherm waarmee u kunt switchen. Die tabbladen zijn: Kopblad: het werkblad waar de gegevens worden ingevuld, waar de gebruiker keuzes kan maken en dat tevens de managementsamenvatting is. Handig om uit te printen; Investering: een optioneel werkblad waarop de 4 componenten van de investering alsmede investeringssubsidies kunnen worden gespecificeerd. Dit komt dan in de plaats van een invoer van kengetallen per m2 op het kopblad. De omschrijvingen van de verschillende componenten van de investering kunnen door de gebruiker worden aangepast. Wat er nu staat is in zekere zin een checklist; Cash Flow, Cash In en Cash Out: op deze tabbladen zijn de inkomende en uitgaande geldstromen zichtbaar; Cash in en Cash out zijn specificaties die op Cash Flow samenkomen. Daar wordt ook d.m.v. rentebijschrijving het eindsaldo bepaald en worden de contante waarden van de geldstromen zichtbaar gemaakt. Er zijn drie tabbladen op jaarbasis (lichtblauwe tab) en drie op kwartaalbasis (donkergeel); Data en Berekeningen: deze tabbladen zijn onzichtbaar. U kunt ze zichtbaar maken door een tab rechts aan te klikken en te kiezen voor zichtbaar maken. Dat is voor wie alle berekeningen wil volgen. (Als u niet in de modus Volledig Scherm bent, kan dit ook via Opmaak (linksboven), Weergeven en verbergen, Blad zichtbaar maken.) macro's Als u het model opent, ziet u mogelijk bovenin een balk met de Beveiligingswaarschuwing dat de macro's zijn uitgeschakeld. Trek u daar niks van aan: er zitten geen macro's in het model. per kwartaal Hermes 5.0 voert alle berekeningen uit per kwartaal zoals in het vastgoed gebruikelijk. Een rente van 6% per jaar wordt dus (door worteltrekking) vertaald in ca. 1,5% per kwartaal en vervolgens samengesteld berekend. De inkomende en uitgaande geldstromen worden steeds aan het begin van het kwartaal gedacht. Hiervoor is gekozen omdat de belangrijkste inkomende stroom, de huren, als regel vooruit wordt betaald. Voor sommige te betalen bedragen (zoals erfpacht) geldt dat overigens ook. Op beide punten zijn andere keuzes mogelijk; er zijn dus kleine verschillen mogelijk met andere berekeningswijzen.

4 Invoeren van gegevens U kunt met de cursor op iedere cel gaan staan en de inhoud bekijken. Slechts in een beperkt aantal cellen kunt u echter zelf gegevens invoeren, namelijk in de grijze en groene cellen op het Kopblad. In de grijze cellen voert u de gegevens van uw project in. De groene cellen zijn voor macrovariabelen die u periodiek kunt aanpassen. Daarnaast kunt u op het Kopblad en op het tabblad Investering een aantal (witte) cellen wijzigen in de kolom links naast de regelnummers. Het betreft omschrijvingen van kostensoorten e.d. Die kunt u naar uw smaak aanpassen. Op de andere tabbladen kunt u niets wijzigen. In de meeste grijze invoervakken moeten getallen worden ingevuld. Als er een getal staat en u wilt dit wissen, gebruik dan de Del-toets of type een 0 (nul) in. Een spatie maakt dat het model op tilt gaat. Excel gaat overigens verschillend om met deze twee methoden om te wissen. Bij Del wordt de cel leeg gemaakt, met 0 verschijnen het euro-teken en een streepje. De betekenis is dezelfde: NUL. Uitprinten Als u het printertje bovenin indrukt wordt het actieve tabblad afgedrukt. De tabbladen per kwartaal kunt u beter niet afdrukken omdat de cijfers en letters te klein worden. Gebruik die dus slechts als specificatie op het scherm.

5 III. Kennismaking met behulp van de demo Hermes 5.0 wordt afgeleverd in de vorm van een Excel werkblad: Hermes50 betaversie.xls. Open dit bestand met Excel of hoger. Onderaan ziet u een rij tabs. Klik de tab "Kopblad" aan. Het Kopblad wordt nu zichtbaar, voorzover dat al niet zo was. A. Meteen een kopie maken Bovenin ziet u de projectnaam: "demo". Schrijf hier een door u te kiezen naam overheen, bijvoorbeeld "Project A". Maak nu meteen een kopie met de "opslaan als"-functie van Excel een geef bijv. als naam: "ProjectAjjmmdd", waarbij jjmmdd de datum van heden weergeeft. Wen uzelf aan om dit steeds te doen als u (grote) wijzigingen gaat aanbrengen, dan voorkomt u dat u onbedoeld de oude versie overschrijft. Bij het verlaten van Excel slaat u automatisch alle wijzigingen op onder de nieuwe naam - tenzij u aangeeft dat u dat niet wilt. B. Opbouw Kopblad Het Kopblad is te lang voor één scherm, dus het is handig om een afdruk te maken. Alles past op één A4 en zo hebt u goed overzicht. Zoals u ziet bestaat het kopblad uit zes gedeelten, de "kop" en 5 genummerde blokken gegevens. Die komen hieronder successievelijk aan de orde. Helemaal links staan regelnummers. Daarnaar wordt hieronder regelmatig verwezen. In de demo is een aantal gegevens voor-ingevuld: het betreft een project dat gedurende 10 jaar wordt gehuurd; er is geen verbouwingsinvestering en dus hoeft er ook niet te worden geleend. De Kop De kop bevat de projectnaam, de printdatum (=datum heden) en een lichtblauw blok met een zestal kerngegevens die het resultaat zijn van wat u invoert. Hier komen we later op terug. Bij scrollen over het Kopblad blijft de Kop steeds zichtbaar, zodat u die kerngegevens steeds in het oog kunt houden. 1) Algemene gegevens Het aantal m2 Bruto Vloer Oppervlakte (BVO) en Verhuurbaar Vloer Oppervlakte (VVO) hebt u nodig als u hierna exploitatiegegevens invoert d.m.v. kengetallen per m2 BVO of VVO. Dat is vooral handig in de fase van een haalbaarheidsonderzoek. Maar u kunt die gegevens hierna ook rechtstreeks in Euro invoeren. Dan mag u BVO en VVO leeg laten, hoewel het wel handig is om die twee gegevens altijd bij de hand te hebben. U moet aangeven in welk jaar en kwartaal de exploitatie start. In de demo is met een half jaar aanlooptijd gerekend (jaar 1, kwartaal Q3); gedurende die periode moet al wél huur worden betaald. Als er sprake is van een verbouwing zal die aanlooptijd uiteraard langer moeten zijn. Let op: bij kwartaal alleen Q1, Q2, Q3 of Q4 invullen (eventueel met kleine letter q), anders gaat het programma op tilt. U moet hier ook opgeven hoe lang uw exploitatie duurt (in jaren). Het einde van de exploitatie ligt dan zoveel jaren na de start exploitatie. Het programma voert berekeningen uit over de periode vanaf jaar 1 kwartaal Q1 tot het einde van de exploitatie. In de demo dus over 10,5 jaar.

6 2) Investering/stichtingskosten Het volgende blok gegevens betreft de investering of stichtingskosten. In de demo is hier nog niets ingevuld. U hebt de keuze tussen twee manieren van invoeren van gegevens: U kunt voor de 4 componenten in de regels werken met kengetallen per m2 BVO. In de meeste rechtse kolom rekent het programma dan de bedragen uit; U kunt gegevens invullen in het tabblad Investeringen. De totalen van dat tabblad daar komen in het Kopblad in de cellen na OF: zie tabblad terecht en worden door Hermes 5.0 overgenomen in de rechter kolom. Als u beide manieren tegelijk toepast, pakt het programma de grootste van de twee. Probeer even uit hoe dit werkt. Het is beter om dit te vermijden. In het tabblad Investering kunt u de omschrijvingen van de verschillende componenten aanpassen aan uw wensen en aan de hoedanigheden van het project. Op die manier krijgt u een stichtingskosten-specificatie op maat. Er is hier ook ruimte voor het invoeren van enkele subsidies (à fonds perdu, geen jaarlijkse subsidies). Het totaal daarvan komt terug in regel 54. Tip: als u hier (of elders, zie hierna) zelf de omschrijvingen wijzigt, is het handig om dat in kleur te doen. Dan ziet u later snel dat u eigen omschrijvingen hebt gebruikt. Alle bedragen die u onder Investeringen invoert zijn exclusief BTW. De BTW die u betaalt kunt u terugvragen van de fiscus, dus blijft die buiten beeld. Dat is echter alleen zo als u 100% met BTW belast gaat verhuren. Als u hierna in regel 34 een ander % invult, rekent het programma in regel 25 voor u uit hoeveel u NIET kunt terugvragen en dus bij uw investering moet optellen. Zo simpel is het alleen maar als het een pand betreft dat ouder is dan 10 jaar. Omdat het over herbestemming gaat, zal dat meestal zo zijn. 3) Exploitatie Het blok exploitatie bevat een aantal exploitatiegegevens. Voor een aantal daarvan kan worden gekozen voor invoer van kengetallen per m2 VVO (huur e.d.) of per m2 BVO (betaalde huur en andere exploitatiekosten) OF voor rechtstreekse invoer van een bedrag per jaar. Het programma neemt rechts weer de grootste van de twee mee. In de demo is een aantal kengetallen al ingevuld. Er zijn verschillende (dure) boeken met kengetallen voor allerlei soorten vastgoed en allerlei situaties. Bijvoorbeeld de Vastgoed Exploitatiewijzer. Omdat de bedragen in de exploitatie jaarlijks stijgen, kunt u in de rechtse kolom in de groene cellen invullen hoeveel % jaarlijkse stijging u verwacht. Vul hiervoor in principe het verwachte inflatiepercentage in. In de demo is overal 2% ingevuld. Een paar opmerkingen bij de verschillende regels: In regel 30 voert u de huur in waarvan u denkt dat uw doelgroep die, gezien de kwaliteit van het gebodene, kan (en wil!) betalen. In regel 31 kunt u servicekosten invoeren die u boven op de kale huur gaat doorberekenen (bijv. portier, schoonmaak, energie). De gebruiker beschouwt dit als "huur", dus het is verstandig die servicekosten goed in te schatten. In regel 43 vult u in principe hetzelfde bedrag als kosten in. (N.B.: bij leegstand komen deze kosten - bovenop de huurderving - voor rekening van de verhuurder!)

7 Regel 32 geeft ruimte voor andere opbrengsten, bijvoorbeeld die van parkeren of van een afzonderlijke bedrijfsruimte. In regel 33 voert u de verwachte bezettingsgraad in voor het eerste exploitatiejaar. U kunt ook invoeren met hoeveel % die bezettingsgraad jaarlijks stijgt (tot 100% is bereikt). In de demo is gerekend met 70% bij de aanvang en een verbetering met 4% per jaar. In regel 34 kunt u een voorziening treffen voor exploitatierisico's (huurderving, oninbaar, niet-gedekte servicekosten, algemene risico's). Er is voor gekozen dit te doen in de vorm van een percentage van de huur, in de demo 10%. Dit is het percentage waarmee corporaties reken(d)en. In regel 34 kunt u ook het percentage BTW-plichtige huurders opgeven. Zie daarvoor wat hierboven onder Investering is gezegd. U kunt de omschrijvingen links in de regels 32, 37, 38, en wijzigen en aanpassen aan uw wensen. (Liefst in kleur, zie hierboven.) In een volgende versie zal indien dat gewenst wordt een tabblad Exploitatie worden opgenomen met dezelfde functie als het tabblad Investeringen. Dat geeft nog meer mogelijkheden voor maatwerk. Onder Onderhoud moet u rekening houden met: mutatieonderhoud, storings- en klachtenonderhoud en (reserveringen voor) periodiek onderhoud zoals schilderen. Belangrijk is ook het onderhoud van de installaties (in de demo een aparte post): in grootschalige gebouwen kunnen die zeer fors zijn. Er lopen vaak allerlei onderhoudsabonnementen die u moet laten doorlopen op straffe van het verlies van certificaten. 4) Financiering en financiële gegevens Blok 4. bevat de gegevens m.b.t. de financiering van het project en enkele andere financiële gegevens. In de regels kunt u drie externe leningen invoeren met verschillende ingangsdata, looptijden en rentepercentages. Bovendien kunt u kiezen tussen de aflossingsvormen annuïtair en bullet (lening wordt aan het eind van de looptijd ineens volledig afgelost). De omschrijvingen "Externe financiering 1-3" kunt u vervangen door omschrijvingen van de feitelijk gesloten lening(en). In de demo zijn nog geen leningen ingevuld. In de kolom rechts ziet u de financieringsopbouw van het project: Investering (regel 50) minus Externe financiering (regel 51-53) minus Investeringssubsidies e.d. (regel 54) = Interne of externe variabele financiering (regel 55). Denk bij het eerste aan financiering met Eigen Vermogen en bij het laatste aan rekening courant-krediet bij de bank. Hierna volgen in de regels 56 en 57 enkele gegevens die nadere toelichting vereisen.

8 rente variabele financiering In regel 56 moet u allereerst de rentevoet opgeven van de zojuist bedoelde variabele financiering. Als u het project met eigen vermogen financiert, vult u hier uw rendementseis is. Anders het % dat u moet betalen aan de bank. Het programma neemt aan dat u óf over voldoende eigen vermogen beschikt om het in regel 55 resterende bedrag te financieren óf over een toereikende externe financiering beschikt. Het programma maakt daartussen geen onderscheid. U moet dat zelf doen, en wel op het moment dat u de rentevoet in regel 56 invoert: een interne rendementseis zal een ander percentage hebben dan krediet van de bank. Het programma veronderstelt daarnaast dat deze wijze van financiering gedurende de hele exploitatie wordt voortgezet. Gedurende de exploitatie ontstaan immers jaarlijks saldi die moeten worden belegd of waarover rente wordt betaald. Het programma neemt bovendien aan dat de rente over positieve saldi dezelfde is als die over negatieve saldi. Dit is een vereenvoudiging die ook standaard in IRR-berekeningen zit en die het model overzichtelijk houdt. Ieder rekenmodel is uiteindelijk een benadering van de (verwachte) werkelijkheid. Dat geldt dus ook voor Hermes 5.0! contantmakingsrente In regel 57 vult u de contantmakingsrente in. Bij een variabele financiering met Eigen Vermogen ligt het zeer voor de hand om hier hetzelfde percentage in te vullen als in regel 56. Maar bij bankfinanciering kan het nuttig zijn om een ander percentage te hanteren. De contantmakingsrente wordt vooral gebruikt om de Cumulatieve Contante Waarde van de Cash Flow te bepalen (zie vak D. in het blauwe blok in de Kop). Als u daarin niet bent geïnteresseerd, kunt u de contantmakingsrente ook op nul zetten. Vak D. in de kop geeft dan in feite de som van alle jaarlijkse saldi weer, zonder de rente van de variabele financiering. restwaarde U kunt in regel 56 voorts een restwaarde opgeven, als % van de oorspronkelijke investering. Het programma veronderstelt dat u die aan het einde van de exploitatie cash ontvangt (en daarmee zo veel mogelijk de resterende externe financiering aflost). Dat kán zijn omdat u het gebouw dan voor die waarde weet te verkopen. Maar het kan ook zijn dat u gaat doorexploiteren en dat u de externe financiering weet te verlengen. In beide mogelijkheden zit een fors risico, zoals veel ontwikkelaars en eigenaren de laatste jaren hebben ervaren. Wees dus voorzichtig met u hier rijk te rekenen! Er is hierbij natuurlijk een relatie tussen de restwaarde en de exploitatieperiode. Hoe korter die exploitatieperiode, hoe groter de invloed van de restwaarde op het resultaat en hoe belangrijker dat deze realistisch wordt ingeschat.

9 5) Additionele investeringen Het laatste blok biedt u de mogelijkheid om rekening te houden met enkele additionele investeringen in de loop van de exploitatie. Hiermee is er ruimte om te kiezen voor een organisch ontwikkelingsmodel, waarbij u nieuwe investeringen doet als u daar voldoende cash flow voor hebt gespaard. U moet het bedrag opgeven en het tijdstip waarop de investering plaatsvindt. Op dat tijdstip wordt het bedrag in de cash flow opgenomen. Uiteraard tenzij u de additionele investering met een additionele externe lening (regel 51-53) financiert; dat kan ook. Als u denkt dat uw additionele investering tot een sprongsgewijze verbetering van de bezettingsgraad leidt, kunt u daarvoor een percentage opgeven. Het programma doet dat niet automatisch.

10 C. Analyses m.b.v. het Kopblad Het is nu mogelijk om op het Kopblad analyses te maken van wat er gebeurt als u ingevoerde gegevens verandert. De resultaten daarvan ziet u in vak D. en F. rechts bovenin de Kop. De in vak D. weergegeven Cumulatieve Contante Waarde van de Cash Flow geeft in zekere zin het surplus van het project bij de aanvang aan, de IRR is het interne rendement. Dat is hier echter nog betekenisloos, omdat er nog geen sprake is van een investering. We geven nu enkele voorbeelden van het soort analyses dat u kunt uitvoeren. We adviseren u om daarbij bovenin onder Beeld voor Volledig Scherm te kiezen. Dat geeft het meeste overzicht. gevoeligheidsanalyse huur Vak D. geeft een CCWCF van aan. Verander de huur per m2 in het eerste jaar van 100 in 99 (regel 30). Vak D. geeft nu aan. Dus 1% minder huur leidt tot een ruim 4% lagere Cumulatieve Contante Waarde. Dat effect is waarschijnlijk groter dan u dacht. gevoeligheidsanalyse variabele lasten Maak de wijziging van daarnet ongedaan en verhoog de beheerskosten per m2 in regel 42 met 1 euro naar 6. De CCWCF zakt nu nog meer, n.l. naar (Het verschil in effect tussen 1 euro minder huur en 1 euro meer lasten is te verklaren doordat de huur minder m2 betreft vvo i.p.v. bvo-, de bezettingsgraad niet meteen 100% is en doordat de risicoreservering mee daalt.) verbouwing Maak de wijziging weer ongedaan. De Cumulatieve CW in vak D. is weer Dit surplus kunt u inzetten voor een kleine verbouwing. Vul in regel in regel 21 voor bouwkosten 40 euro per m2 in. Stel het % BTW-plichtige huurders in regel 34 op 100 om geen last te hebben van de BTW. U hebt dan een investering van en vak D. geeft euro aan - inderdaad bijna euro minder. (Dat het niet precies klopt komt doordat het programma de verbouwing over de 2 kwartalen van de aanloopperiode verdeelt. Dat doet het niet met de aankoopsom, dus als u daar 80 invult klopt het precies. Maar een aankoopsom is bij een huurpand niet logisch.) Merk op dat de IRR nu een realistische waarde heeft (omdat er sprake is van een investering): 20,1%. Dat is veel, maar dat klopt ook wel: aan het einde van de rit hebt u uw investering van met rente terug, plus een surplus van (nu) kopen in plaats van huren Laat de wijzigingen van daarnet staan. U overweegt om niet te gaan huren, maar te gaan kopen. Zet daarom de betaalde huur in regel 36 op nul, maar verhoog de Belastingen en verzekeringen (regel 37) en het Onderhoud (regel 40) beide met 5. U moet als u koopt immers ook de eigenaarslasten betalen. Vak D. geeft nu een waarde van , ofwel 85,44 per m2 BVO. Dit kunt u beschouwen als uw aankoopbudget. U kunt dus maximaal 85,44 per m2 BVO betalen. Vul dat in regel 20 in en u komt in vak D. (bijna) precies op nul uit. De IRR zakt nu naar 7,4%. Dat klopt qua orde van grootte: het is iets meer dan de rente over de variabele financiering (7%, zie regel 56). externe financiering Laat de laatste wijzigingen staan, dus de CCWCF blijft 22. Vul nu in regel 51 een externe annuïtaire lening van in die begint in jaar 1 kwartaal Q3, een looptijd heeft van 10 jaar en een rentevoet van 7%. Doordat dit dezelfde rentevoet is als de contantmakingsrente in regel 57 blijft de CCWCF ongewijzigd. De IRR stijgt echter naar 8,1%. Dat klopt: u hebt gunstig kunnen lenen (n.l. tegen minder dan uw eerdere IRR van 7,4%) en dit voordeel komt naar u toe. We laten de wijzigingen nu ingevuld om het effect op de tabbladen hierna te demonstreren.

11 D. Tabbladen Cash In Klik onderaan de tab "Cash In - jaar" aan. U ziet hier de inkomende geldstromen naast elkaar, met rechts het totaal. Voor de huur wordt de theoretische huur bij 100% bezettingsgraad gegeven. Daarnaast de bezettingsgraad. Het product van die twee is de te ontvangen huur. Merk op dat subsidies en de stortingen van vreemd vermogen hier gewoon als inkomsten worden meegenomen. Hetzelfde geldt voor de restwaarde aan het eind van de rit. Als u het tabblad Cash In - kwartaal aanklikt, krijgt u hetzelfde te zien, maar dan meer precies, per kwartaal. Meestal is de jaarversie handiger. E. Tabbladen Cash Out Ga naar het tabblad Cash Out - jaar. Hier ziet u de investeringen en de variabele lasten in de tijd gezet, evenals de kapitaalslasten als er sprake is van externe financiering. U kunt een specificatie van die kapitaalslasten krijgen door de kolommen M-R zichtbaar te maken (kolommen selecteren, rechts aanklikken en kiezen voor zichtbaar maken). Dan krijgt u de rente- en aflossingscomponenten van de drie leningen te zien. Ook hier is er weer een versie per kwartaal. NB: Hermes 5.0 is een model op cash flow basis. Aflossingen van leningen worden dus meegenomen, maar afschrijvingen op de investering niet. Die leiden immers niet tot een kasstroom, maar zijn vooral van belang voor de discussie met de fiscus en de aandeelhouders. F. Tabbladen Cash Flow Op het tabblad Cash Flow komen de totalen van de vorige twee tabbladen terug. Ze worden algebraïsch opgeteld tot de Cash Flow. De jaarlijkse Cash Flow wordt toegevoegd aan het saldo van vorig jaar, evenals de rente over dat vorige saldo. De kolom Saldo is dus cumulatief. Het laatste bedrag is het bedrag waarmee men per saldo eindigt. Als u de rente over het vorige saldo wilt narekenen, krijgt u kleine verschillen. Die worden veroorzaakt door de samengestelde kwartaalrenteberekening. Op het tabblad per kwartaal zijn die verschillen er niet. Hierna volgen twee kolommen met de contante waarde van de cash flow enkelvoudig en cumulatief. Het bedrag rechts onderaan is gelijk aan vak D. van het Kopblad. Dit is voor de liefhebbers. U kunt deze twee kolommen ook verbergen. Als u in het Kopblad de contantmakingsrente op nul zet, zijn in het blad Cash Flow de kolommen cash flow (H) en contante waarde cash flow (K) aan elkaar gelijk. De cumulatieve CW cash flow krijgt dan de betekenis van cumulatieve nominale cash flow. Als u ook nog de variabele rente in regel 56 op nul zet, wordt kolom J gelijk aan kolom L. Onderin het tabblad Cash Flow per jaar (niet per kwartaal) ziet u het verloop van de cash flow en het Saldo grafisch weergegeven. De zogenaamde "badkuip" is goed te zien. In het 4e jaar is uw variabele financieringsbehoefte het grootst, ca euro. In de kolom Saldo is dat het grootste negatieve bedrag. Als u met een rekening courant financiert hebt u dat bedrag dus als limiet nodig.

12 Tot zo ver deze demo. Sluit Excel af en sla de wijzigingen die u hebt aangebracht voor een volgende keer op. U overschrijft de oorspronkelijke demo niet, want u had de naam al veranderd, toch? Veel succes! DBS

5. Functies. In deze module leert u:

5. Functies. In deze module leert u: 5. Functies In deze module leert u: - Wat functies zijn; - Functies uitvoeren; - De verschillende functies van Calc kennen. - Naar een ander werkblad verwijzen. U kunt eenvoudige berekeningen, zoals aftrekken,

Nadere informatie

1. Cellen en formules

1. Cellen en formules 13 1. Cellen en formules Microsoft Excel is een rekenprogramma, ook wel spreadsheetprogramma genoemd. Met het woord spread wordt in het Engels tekst over meer kolommen bedoeld en de term sheet betekent

Nadere informatie

Afdrukken in Calc Module 7

Afdrukken in Calc Module 7 7. Afdrukken in Calc In deze module leert u een aantal opties die u kunt toepassen bij het afdrukken van Calc-bestanden. Achtereenvolgens worden behandeld: Afdrukken van werkbladen Marges Gedeeltelijk

Nadere informatie

www.digitalecomputercursus.nl 6. Reeksen

www.digitalecomputercursus.nl 6. Reeksen 6. Reeksen Excel kan datums automatisch uitbreiden tot een reeks. Dit betekent dat u na het typen van een maand Excel de opdracht kan geven om de volgende maanden aan te vullen. Deze voorziening bespaart

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar ! Bijlage inlezen nieuwe tarieven (vanaf 3.2) Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar Scipio 3.303 biedt ondersteuning om gebruikers alle tarieven van de verschillende verzekeraars in één keer

Nadere informatie

Informatica College Blaucapel/KS Handelingsdeel IV. Basis Excel

Informatica College Blaucapel/KS Handelingsdeel IV. Basis Excel blaucapel Basis Excel Excel is een rekenprogramma: een elektronisch rekenvel. Het wordt ook wel een spreadsheet (een verspreid veld) genoemd. Wat kun je bijvoorbeeld maken met excel: Prijsberekeningen

Nadere informatie

Grote hoeveelheid gegevens analyseren: draaitabellen

Grote hoeveelheid gegevens analyseren: draaitabellen Excellerend Heemraadweg 21 2741 NC Waddinxveen 06 5115 97 46 richard@excellerend.nl BTW: NL0021459225 BANK: NL72ABNA0536825491 KVK: 24389967 Grote hoeveelheid gegevens analyseren: draaitabellen Het kan

Nadere informatie

www.digitalecomputercursus.nl 10. Voorbeeld berekeningen maken met Excel

www.digitalecomputercursus.nl 10. Voorbeeld berekeningen maken met Excel 10. Voorbeeld berekeningen maken met Excel In de komende hoofdstukken worden een aantal voorbeelden van berekeningen die gemaakt kunnen worden in Excel uitgelicht. U kunt deze berekeningen ook zodanig

Nadere informatie

Een formule is een berekening die jij zelf maakt in Excel. Een formule begint met het isgelijkteken en bevat celverwijzingen.

Een formule is een berekening die jij zelf maakt in Excel. Een formule begint met het isgelijkteken en bevat celverwijzingen. Formules Een formule is een berekening die jij zelf maakt in Excel. Een formule begint met het isgelijkteken en bevat celverwijzingen. Figuur 1. Elke formule begint met = Stappen bij het maken van een

Nadere informatie

Handleiding LVS-bestand

Handleiding LVS-bestand Tabblad Niveaus 1. Leerlingen(groepen) invoeren. 2. Nieuwe leerling toevoegen. 3. Leerlingen verwijderen. 4. Behaalde niveaus invoeren. Tabblad Gemiddelden 1. Waarom dit tabblad? 2. Opmerking toevoegen.

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing voor het (eenvoudige) gratis boekhoudprogramma

Gebruiksaanwijzing voor het (eenvoudige) gratis boekhoudprogramma Gebruiksaanwijzing voor het (eenvoudige) gratis boekhoudprogramma Nadat u het bestand hebt gedownload kunt u het bestand openen indien u Excel op uw computer hebt geïnstalleerd. U ziet nu het hieronder

Nadere informatie

Maak je eigen jaarbegroting

Maak je eigen jaarbegroting Maak je eigen jaarbegroting Inleiding Een begroting maken. Het woord begroting wordt normaal gesproken alleen gebruikt bij bedrijven en de overheid. Maar het is tijd om ook jouw budget dezelfde aandacht

Nadere informatie

6. Absolute en relatieve celadressering

6. Absolute en relatieve celadressering 6. Absolute en relatieve celadressering In deze module leert u: - Wat absolute en relatieve celadressering is; - De relatieve celadressering toepassen; - De absolute celadressering toepassen; - De absolute

Nadere informatie

1. Rekenen en formules

1. Rekenen en formules 9 1. Rekenen en formules Microsoft Excel is een zogenaamd spreadsheetprogramma. Het woord spreadsheet is zo n typische computerterm die u pas gaat begrijpen als u met zo n programma werkt. Te vertalen

Nadere informatie

10. Break the Code. Registratieformulier Break the Code. Namen groepsleden. Code poging 1 Puzzel 1 Puzzel 2 Puzzel 3

10. Break the Code. Registratieformulier Break the Code. Namen groepsleden. Code poging 1 Puzzel 1 Puzzel 2 Puzzel 3 10. Break the Code Registratieformulier Break the Code Namen groepsleden Code poging 1 Puzzel 1 Puzzel 2 Puzzel 3 Code poging 2 (indien nodig) Puzzel 1 Puzzel 2 Puzzel 3 Puzzel 1: woordzoeker Instructies

Nadere informatie

2. Sparen, lenen en beleggen

2. Sparen, lenen en beleggen 37 2. Sparen, lenen en beleggen Droomt u ook wel eens van een mooi huis dat u in een advertentie ziet staan? Hoeveel zou dat per maand kosten aan hypotheek? U kunt natuurlijk direct naar uw bank of de

Nadere informatie

Een toekomst voor ieder kind. www.altra.nl

Een toekomst voor ieder kind. www.altra.nl Een toekomst voor ieder kind www.altra.nl Excel Tips en trucs Knippen/kopiëren Kolommen verplaatsen Het is handig om de kolommen met de module en locatie als eerste twee in het overzicht te hebben. Selecteer

Nadere informatie

Easy Template. Snipperkaart 2012. Easy Template Gulperberg 63 3453 RW De Meern

Easy Template. Snipperkaart 2012. Easy Template Gulperberg 63 3453 RW De Meern Easy Template Gulperberg 63 3453 RW De Meern Tel: 030-232 1092 Fax: 030-2321013 E-mail: info@easytemplate.nl Website: www.easytemplate.nl ABN-AMRO 55 70 72 441 IBAN: NL75ABNA0557072441 BIC: ABNANL2A KVK

Nadere informatie

Ziekteverzuim 2014. Handleiding

Ziekteverzuim 2014. Handleiding Ziekteverzuim 2014 Handleiding Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Easy Template B.V.

Nadere informatie

Excellerend Kwartaaltip 2014-1

Excellerend Kwartaaltip 2014-1 Excellerend Heemraadweg 21 2741 NC Waddinxveen 06 5115 97 46 richard@excellerend.nl BTW: NL0021459225 ABN/AMRO: ABNA072NL000536825491 KVK: 24389967 Voorwaardelijke opmaak Ooit heb ik een collega uitgelegd

Nadere informatie

Wanneer gaat het fout met de financieringshefboom?

Wanneer gaat het fout met de financieringshefboom? Wanneer gaat het fout met de financieringshefboom? In tijden dat de verwachtingen voor toekomstige vrije geldstromen ieder jaar uitkomen werkt de financieringshefboom in het voordeel van de eigen vermogen

Nadere informatie

Compex wiskunde A1-2 vwo 2004-I

Compex wiskunde A1-2 vwo 2004-I KoersSprint In deze opgave gebruiken we enkele Excelbestanden. Het kan zijn dat de uitkomsten van de berekeningen in de bestanden iets verschillen van de exacte waarden door afrondingen. Verder kunnen

Nadere informatie

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan BEDRIJFSWETENSCHAPPEN Hoofdstuk 2: INVESTERINGSANALYSE 1. Toepasbare beoordelingsmethodes 1.1. Pay-back 1.2. Return on investment 1.3. Internal rate of return 1.4. Net present value 2. De investeringsbeslissing

Nadere informatie

SNEL WERKEN MET EXCEL

SNEL WERKEN MET EXCEL SNEL WERKEN MET EXCEL 2013 Computertraining voor 50-plussers PC50plus computertrainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Snel werken met Excel C O M P

Nadere informatie

1. Cellen en formules

1. Cellen en formules 11 1. Cellen en formules Microsoft Excel is een rekenprogramma, ook wel spreadsheetprogramma genoemd. Met het woord spread wordt in het Engels tekst over meer kolommen bedoeld en de term sheet betekent

Nadere informatie

Handleiding. Model ter ondersteuning van investeringsbeslissingen in de bouw

Handleiding. Model ter ondersteuning van investeringsbeslissingen in de bouw Handleiding Model ter ondersteuning van investeringsbeslissingen in de bouw 09-07-2009 Introductie... 3 Tabblad Inleiding... 4 Hoofdalternatieven... 5 Subalternatief... 6 Bouwdata... 6 Gebouwen... 6 Tabblad

Nadere informatie

1. Kennismaken met Calc

1. Kennismaken met Calc 1. Kennismaken met Calc In deze module leert u: - het programma Calc starten. - de onderdelen van het programmavenster van Calc herkennen. - over het werkblad verplaatsen. - gegevens invoeren. - het programma

Nadere informatie

Cellen naast onder noem je een kolom Cellen naast elkaar noem je een rij Kolommen worden met letters aangegeven A..Z AA.AZ BA BZ enz.

Cellen naast onder noem je een kolom Cellen naast elkaar noem je een rij Kolommen worden met letters aangegeven A..Z AA.AZ BA BZ enz. Werken met Excel 1 A. werkbladen Een excelmap bestaat uit werkbladen. (zie onderaan het scherm). Als je met rechts op Blad1 klikt kan je bladen invoegen en de naam van bladen veranderen. Zie voorbeeld

Nadere informatie

Factuur Beheer. Gebruikers handleiding

Factuur Beheer. Gebruikers handleiding Factuur Beheer Gebruikers handleiding COPYRIGHT 2002 Factuur Beheer Pakket 1 Factuur Beheer door ing. K.H. Welling Factuur Beheer is een boekhoudkundig programma. In dit programma kunnen facturen voor

Nadere informatie

1 De werkmap beschermen

1 De werkmap beschermen 1 De werkmap beschermen Er zijn veel redenen om een werkmap, of delen ervan, te willen afschermen of beschermen. Het kan zijn dat delen van een werkblad gegevens bevatten die nodig zijn bij een berekening,

Nadere informatie

de Coöperatie expert

de Coöperatie expert Handleiding Spreadsheet Coöperatieadministratie Inleiding Samenwerken in een ondernemerscoöperatie gaat vooral om het doen van projecten. Per project zijn de opbrengsten, kosten en eventuele winstinhoudingen

Nadere informatie

Handleiding LCC Benchmarking Tool

Handleiding LCC Benchmarking Tool Handleiding LCC Benchmarking Tool Stap1. De tool http://benchmarking.zorgenbouw.nl opent met de onderstaande pagina. Op de openingspagina voert u uw gebruikersnaam en wachtwoord in die u van de beheerder

Nadere informatie

Budget opstellen & realisatie. BankingTools Cashflow v4.2

Budget opstellen & realisatie. BankingTools Cashflow v4.2 Budget opstellen & realisatie BankingTools Cashflow v4.2 Bespaar geld en spaar het milieu! Lees de handleiding vanaf uw beeldscherm. Wilt u toch de handleiding afdrukken? Kiest u dan voor de speciale optie

Nadere informatie

In vijf minuten aangifte omzetbelatisting. http://www.mijnjohan.nl

In vijf minuten aangifte omzetbelatisting. http://www.mijnjohan.nl In vijf minuten aangifte omzetbelatisting. http://www.mijnjohan.nl Voor de belastingdienst moet u elk kwartaal BTW-aangifte doen. U krijgt hierover elk kwartaal een brief van de belastingdienst met de

Nadere informatie

HET RENDEMENT. De aankoopprijs en huurinkomsten geven een Bruto Aanvangsrendement (BAR = huuropbrengst/totale aankoopprijs) van 5.42%.

HET RENDEMENT. De aankoopprijs en huurinkomsten geven een Bruto Aanvangsrendement (BAR = huuropbrengst/totale aankoopprijs) van 5.42%. HET RENDEMENT 23-5-2015 www.hetrendement.be Bart@hetrendement.be 0476/941477 BTW-BE 0598.805.645 IBAN BE77 1430 9238 6642 Ezelstraat 71, 8000 Brugge De woning staat te koop voor 630.000 bij vastgoed Acasa,

Nadere informatie

Etiketten maken (post)

Etiketten maken (post) Etiketten maken (post) Het is mogelijk om van de gegevens uit Sportlink Club etiketten aan te maken. Allereerst moet u hiervoor de gegevens vanuit Sportlink Club exporteren naar Excel. In Excel dient u

Nadere informatie

Handleiding Roostertools -alleen het Roosterprogramma-

Handleiding Roostertools -alleen het Roosterprogramma- Handleiding Roostertools -alleen het Roosterprogramma- 1 Aan de slag met de tool Roosterprogramma Op welke dagen en welke uren werkt een medewerker? Hoeveel tijd hiervan staat deze medewerker voor de klas

Nadere informatie

Instructie BTW-Aangifte

Instructie BTW-Aangifte Instructie BTW-Aangifte Voor de belastingdienst moet u elk kwartaal BTW-aangifte doen. U krijgt hierover elk kwartaal een brief van de belastingdienst met de titel : Aangifte Omzetbelasting. Dit is de

Nadere informatie

Handleiding bij het gebruik van ComptAdmin

Handleiding bij het gebruik van ComptAdmin Handleiding bij het gebruik van ComptAdmin Een programma voor het bijhouden van de comptabiliteit van de gemeente Herziene uitgave JW-CA 1.1 (26-10-2013) Inhoud: Inleiding... 3 Beginnen... 4 Menu... 5

Nadere informatie

Samenvoegen met Word en Excel 2010

Samenvoegen met Word en Excel 2010 Samenvoegen met Word en Excel 2010 Inhoudsopgave Samenvoegen Word-Excel / Mailingen... 2 Tip Samenvoegvelden automatisch markeren... 4 Tip Installeer PDF-creator... 7 Tip Sla het Word-document en Excel-document

Nadere informatie

Excel Controller. Jaarrekening

Excel Controller. Jaarrekening Handleiding in Excel Auteur(s) G. Buurmans Date of creation 13-04-2011 F. van Eedenstraat 2 I. www.excelcontroller.nl KVK Rotterdam 24.31.44.22 T. 087 8758788 3351 SM Papendrecht E. info@excelcontroller.nl

Nadere informatie

Excel Controller. Jaarrekening

Excel Controller. Jaarrekening Handleiding in Excel Auteur(s) G. Buurmans Date of creation 13-04-2011 F. van Eedenstraat 2 I. www.excelcontroller.nl KVK Rotterdam 24.31.44.22 T. 087 8758788 3351 SM Papendrecht E. info@excelcontroller.nl

Nadere informatie

Tool Calculeren voor Bouwkosten.nl en BeheerEnOnderhoudkosten.nl Handleiding

Tool Calculeren voor Bouwkosten.nl en BeheerEnOnderhoudkosten.nl Handleiding voor Bouwkosten.nl en BeheerEnOnderhoudkosten.nl V2011.03.1 Tool Calculeren Voor Bouwkosten.nl en BeheerEnOnderhoudkosten.nl Een uitgave van Sdu Uitgevers bv Uitgever Adres Abonnement Klantenservice Algemene

Nadere informatie

Basisvaardigheden Microsoft Excel

Basisvaardigheden Microsoft Excel Basisvaardigheden Microsoft Excel Met behulp van deze handleiding kun je de basisvaardigheden leren die nodig zijn om meetresultaten van een practicum te verwerken. Je kunt dan het verband tussen twee

Nadere informatie

Hoofdstuk 21: Gegevens samenvatten

Hoofdstuk 21: Gegevens samenvatten Hoofdstuk 21: Gegevens samenvatten 21.0 Inleiding In Excel kunnen grote (en zelfs ook niet zo grote) tabellen met getallen en tekst er nogal intimiderend uitzien. Echter, Excel komt helemaal tot haar recht

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1. beginnen met excel

HOOFDSTUK 1. beginnen met excel HOOFDSTUK 1 beginnen met excel Inleiding Voor het betere rekenwerk in de bedrijfseconomie worden spreadsheets (rekenbladen) gebruikt. In dit hoofdstuk leer je omgaan met algemene basisbewerkingen in Excel:

Nadere informatie

stappenplannen Meerjarenbegroting

stappenplannen Meerjarenbegroting stappenplannen Meerjarenbegroting g e b r u i k e r s nov. 2014 Beste gebruiker, In dit document vindt u enkele handige stappenplannen voor de opmaak van de meerjarenbegroting. 1. Rapportering klaarzetten

Nadere informatie

BANK VAN DE NEDERLANDSE ANTILLEN (Centrale Bank)

BANK VAN DE NEDERLANDSE ANTILLEN (Centrale Bank) BANK VAN DE NEDERLANDSE ANTILLEN (Centrale Bank) Voorschriften Publicatie van de Effectieve Rentevoet juli 2004 NEDERLANDSE ANTILLEN Voorschriften Publicatie van de Effectieve Rentevoet 1. Aard en wettelijke

Nadere informatie

Hypotheekrecht en - vormen

Hypotheekrecht en - vormen Hypotheekrecht en - vormen Wat is een hypotheek? Een hypotheek is in theorie een zekerheidsrecht. Wanneer u een hypotheek afsluit, geeft u het recht van hypotheek aan de geldverstrekker. Dit recht van

Nadere informatie

2.4.4 LibreOffice Werkblad Mac

2.4.4 LibreOffice Werkblad Mac 2.4.4 LibreOffice Werkblad Mac Deze cursus bestaat uit 4 delen. 1. Werkblad gebruiken voor berekeningen 2. Werkblad gebruiken voor het maken van lijsten 3. Werkblad gebruiken voor een (eenvoudige) boekhouding

Nadere informatie

Voorbeeld gebaseerd op een goede adviespraktijk m.b.t. bruto/netto berekening: man, 44 jaar en vrouw, 40 jaar Verstrekte hypotheek in 2006 195.

Voorbeeld gebaseerd op een goede adviespraktijk m.b.t. bruto/netto berekening: man, 44 jaar en vrouw, 40 jaar Verstrekte hypotheek in 2006 195. Casussen fiscaliteit In dit document biedt de AFM u als financiële dienstverleners enkele uitgewerkte praktijkvoorbeelden aan die de AFM heeft aangetroffen bij haar onderzoek. Er zijn voorbeelden die in

Nadere informatie

Handleiding Analysemodule Ruiter 3 Express

Handleiding Analysemodule Ruiter 3 Express Handleiding Analysemodule Ruiter 3 Express Welkom! Met de analysemodule Ruiter 3 Express maakt u snel gedegen analyses van beleggingspolissen. Die zijn de basis zijn voor uw advies aan uw klanten waarmee

Nadere informatie

P2 Exponentiële groei

P2 Exponentiële groei P2 Exponentiële groei Opgave 1 a. Zet in Excel in A1: Aantal jaar en in B1: Spaarbedrag. b. Zet in A2-A11 de getallen 1 t/m 10. Handig doen. Zie hulp bij Excel blad 6. c. Zorg met een formule dat er in

Nadere informatie

Verschillenanalyse stap 3 t/m 5 en rw correctie

Verschillenanalyse stap 3 t/m 5 en rw correctie Verschillenanalyse stap 3 t/m 5 en rw correctie Inleiding/algemeen. U heeft een verslagstaat in Excel met uitkomsten en een workspace van ons ontvangen met daarin een aantal varianten van de stappen 1

Nadere informatie

Gebruikers Handleiding

Gebruikers Handleiding Gebruikers Handleiding (Uitwisseling NGF) Versie 2.14 Pagina 2 van 14 Versie 2.14 Inhoudsopgave Rapportage naar de NGF...5 Controlelijst leden naar NGF... 5 Uitwisseling ledengegevens NGF... 6 Waarom krijgt

Nadere informatie

Spreadsheets (Excel 2003)

Spreadsheets (Excel 2003) Spreadsheets (Excel 2003) 14 Toevoegen paragraaf 14.5 14.5 Subtotalen, draaitabellen en ALS In deze paragraaf bespreken we een aantal aanvullende functies in Excel. We beginnen met de subtotalen. Een subtotaal

Nadere informatie

Basisvaardigheden Microsoft Excel

Basisvaardigheden Microsoft Excel Basisvaardigheden Microsoft Excel Met behulp van deze handleiding kun je de basisvaardigheden leren die nodig zijn om meetresultaten van een practicum te verwerken. Je kunt dan het verband tussen twee

Nadere informatie

HP Prime: Spreadsheet App

HP Prime: Spreadsheet App HP Prime Graphing Calculator HP Prime: Spreadsheet App Meer over de HP Prime te weten komen: http://www.hp-prime.nl De Spreadsheet-App op de HP Prime Misschien heb je al eens gewerkt met een spreadsheet,

Nadere informatie

Handleiding registratiesysteem Kleuterplein. versie 1.0

Handleiding registratiesysteem Kleuterplein. versie 1.0 Handleiding registratiesysteem Kleuterplein versie 1.0 september 2012 1 Inhoudhoudsopgave 1. Het belang van registreren Pagina 3 2. Systeeminstellingen Pagina 4 3. De leerdoelenregistratie Pagina 5 4.

Nadere informatie

Ondernemen vanuit uw eigen woning

Ondernemen vanuit uw eigen woning Ondernemen vanuit uw eigen woning Het ondernemen vanuit het eigen huis, het "thuiswerken", wordt steeds populairder. De kosten van het ondernemen vanuit uw eigen huis zijn in principe niet aftrekbaar.

Nadere informatie

Excel 2010, H1 HOOFDSTUK 1

Excel 2010, H1 HOOFDSTUK 1 HOOFDSTUK 1 Excel opstarten en afsluiten EXCEL kan worden opgestart via. Als EXCEL al vaker is gestart kun je direct op Microsoft Office EXCEL 2010 klikken. Typ anders in het zoekvak de eerste letters

Nadere informatie

voor werkgevers Handleiding Benefits-Plaza

voor werkgevers Handleiding Benefits-Plaza Handleiding Benefits-Plaza voor werkgevers 1. Indienstmelding 2. Uitdienstmelding 3. Wijziging bestaande werknemer 4. Documenten toevoegen 5. Verzenden wijzingen 6. Samenstellen overzichten 7. Historie

Nadere informatie

SNELLE INVOER MET EXCEL

SNELLE INVOER MET EXCEL SNELLE INVOER MET EXCEL Naam Nr Klas Datum Het is de bedoeling dat je de gegevens van een tabel op efficiënte wijze invoert, dat betekent: correct en snel! Microsoft Excel biedt verscheidene mogelijkheden

Nadere informatie

Nieuw in het roosterpakket, versie september 2013. Inhoudsopgave

Nieuw in het roosterpakket, versie september 2013. Inhoudsopgave Nieuw in het roosterpakket, versie september 2013 Deze handleiding beschrijft de wijzigingen van najaar 2012 (diverse handige kopieerfuncties en semiautomatisch vullen van de OTT-Excel-vakantiekaart) en

Nadere informatie

ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT

ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT ZEEËN VAN KANSEN FINANCIEEL MANAGEMENT (Innovatieve) projecten Financiële haalbaarheid Welke kennis is essentieel Bedrijfsplan Investeringsselectie Inkoopmarkt Bedrijf Verkoopmarkt Productiemiddelen Gelduitgaven

Nadere informatie

Ruimtelijk financiële tool. Toelichting opbouw

Ruimtelijk financiële tool. Toelichting opbouw Ruimtelijk financiële tool Toelichting opbouw Overzicht presentatie I. Aanleiding II. Algemene info bij tool III. Toelichting bij gebruik tool I. Aanleiding I. Aanleiding Inrichtingsplannen met lagere

Nadere informatie

8. Adresetiketten maken

8. Adresetiketten maken 8. Adresetiketten maken In deze module leert u: - Hoe u een adressenbestand kunt maken; - Hoe u een adressenbestand kunt koppelen aan Writer; - Hoe u adresetiketten van dat adressenbestand kunt maken;

Nadere informatie

Taal actief 3 taal groep 4-8

Taal actief 3 taal groep 4-8 Taal actief 3 taal groep 4-8 Met het digitaal registratiesysteem taal van Taal actief 3 kunt u de methodegebonden toetsgegevens van de kinderen vastleggen. Vervolgens kunt u in één oogopslag zien wie welke

Nadere informatie

Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel

Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel 26.0 Inleiding In dit hoofdstuk leer je een aantal technieken die je kunnen helpen bij het voorbereiden van bedrijfsmodellen in Excel (zie hoofdstuk 25 voor wat bedoeld

Nadere informatie

WERKOMGEVING... 3 INSTELLINGEN... 3 BASISVAARDIGHEDEN... 3 INVOEREN GEGEVENS... 3 OPMAAK... 3

WERKOMGEVING... 3 INSTELLINGEN... 3 BASISVAARDIGHEDEN... 3 INVOEREN GEGEVENS... 3 OPMAAK... 3 Competentieprofiel Excel Basis De gebruiker van dit document mag: het werk kopiëren, verspreiden en doorgeven, evenals afgeleide werken maken, onder de volgende voorwaarden: Naamsvermelding. De gebruiker

Nadere informatie

Inhoud; 3 Voorwaardelijke opmaak. 4 Werkblad beveiligen en cellen blokkeren 4.1 Cellen blokkeren 4.2 Werkblad beveiligen

Inhoud; 3 Voorwaardelijke opmaak. 4 Werkblad beveiligen en cellen blokkeren 4.1 Cellen blokkeren 4.2 Werkblad beveiligen Handleiding of opdracht die veel van de mogelijkheden van Excel uitlegt en gebruikt. Het opbouwen van een werkblad in Excel, om de score van een spel darts bij te houden. Van het invoeren van gegevens

Nadere informatie

Handleiding gebruik Wecycle portaal Inzamelpunten en Sorteerpunten. Versie 1.7 maart 2015

Handleiding gebruik Wecycle portaal Inzamelpunten en Sorteerpunten. Versie 1.7 maart 2015 Handleiding gebruik Wecycle portaal Inzamelpunten en Sorteerpunten Versie 1.7 maart 2015 Inhoudsopgave 1 INLOGGEN 1 1.1 WACHTWOORD ONTHOUDEN 1 1.2 INTERNET BROWSER 2 1.3 TAAL 2 1.4 WACHTWOORD VERGETEN?

Nadere informatie

Office LibreOffice Werkblad gebruiken

Office LibreOffice Werkblad gebruiken office_lo_werkblad_gebruiken/05-03-15/pag 1/6 Office LibreOffice Werkblad gebruiken Deze les bestaat uit 4 delen. 1. Werkblad gebruiken voor berekeningen 2. Werkblad gebruiken voor het maken van lijsten

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Green Leaf Excel (2007) Tool Versie 1.2 (21 december 2010)

Gebruikershandleiding Green Leaf Excel (2007) Tool Versie 1.2 (21 december 2010) Gebruikershandleiding Green Leaf Excel (2007) Tool Versie 1.2 (21 december 2010) Inhoudsopgave 1 HANDLEIDING EXCEL TOOL... 3 2 TOEGEVOEGDE MENU OPTIES... 4 2.1 KEUZEOPTIE NIEUW... 6 2.2 HET INLEZEN VAN

Nadere informatie

DOOR OP DE KNOP KIES VERBLIJF TE KLIKKEN, KUNT U NAAR DE PLANNER VAN HET VERBLIJF/PRODUCT GAAN. U ZIET DAN ONDERSTAAND MENU.

DOOR OP DE KNOP KIES VERBLIJF TE KLIKKEN, KUNT U NAAR DE PLANNER VAN HET VERBLIJF/PRODUCT GAAN. U ZIET DAN ONDERSTAAND MENU. HANDLEIDING RESERVEREN & FACTUREREN GRAFISCHE WEERGAVE RESERVERINGEN 5 PRODUCTEN/VERBLIJVEN MET ELK 30 PLAATSEN 100 TARIEVEN GEWOON IN EXCEL ELK JAAR WEER GEBRUIKEN HOOFDMENU INDIEN HET BESTAND GEOPEND

Nadere informatie

Hoofdstuk 20: Wiskundige functies

Hoofdstuk 20: Wiskundige functies Hoofdstuk 20: Wiskundige functies 20.0 Introductie Er is een uitgebreid aanbod aan wiskundige functies in Excel, variërend van het simpele + teken tot de esoterische statistiek functies voor een correlatie

Nadere informatie

Uitleg: In de bovenstaande oefening zie je in het eerste blokje een LEES en een SCHRIJF opdracht. Dit is nog lesstof uit het tweede trimester.

Uitleg: In de bovenstaande oefening zie je in het eerste blokje een LEES en een SCHRIJF opdracht. Dit is nog lesstof uit het tweede trimester. In onderstaande oefeningen zijn kleuren gebruikt. Deze dienen aleen om de structuren makkelijker terug te kunnen herkennen. Ze worden niet standaard zo gebruikt. De dunne rood/roze balken zijn ook geen

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Het Excel Dashboard* 2010

Hoofdstuk 1: Het Excel Dashboard* 2010 Hoofdstuk 1: Het Excel Dashboard* 2010 1.0 Introductie Excel helpt om data beter te begrijpen door het in cellen (die rijen en kolommen vormen) in te delen en formules te gebruiken om relevante berekeningen

Nadere informatie

Avery DesignPro 2000

Avery DesignPro 2000 Handleiding. Avery DesignPro 2000 Box: Fitness Onderdeel: Veiligheid voor alles Praktijkoefening. Versie 1.1 DesignPro 2000 Behorende bij de methode leren door doen voor technologie. Inleiding. In de module

Nadere informatie

Foto s Plaatsen op Rallykaart.nl

Foto s Plaatsen op Rallykaart.nl Foto s Plaatsen op Rallykaart.nl [Geef tekst op] 1. Inloggen Ga naar: http://www.rallykaart.nl/g2 Klik rechtsboven op Inloggen Voer de gebruikersnaam en het wachtwoord in dat u van ons hebt ontvangen en

Nadere informatie

Beste gebruiker, BELANGRIJK!

Beste gebruiker, BELANGRIJK! Beste gebruiker, Dank voor het downloaden en gebruiken van _Facturen.xls. Dit programma is mailware, wat betekent dat als je het gaat gebruiken je mij svp een mail stuurt. Op deze manier weet ik of het

Nadere informatie

Examen VWO-Compex. wiskunde A1,2

Examen VWO-Compex. wiskunde A1,2 wiskunde A1,2 Examen VWO-Compex Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 1 juni 13.30 16.30 uur 20 04 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen; het examen bestaat uit 22 vragen.

Nadere informatie

Als u pinbetalingen wilt registreren in uw boekhouding, moet u een speciale grootboekrekening en dagboek aanmaken.

Als u pinbetalingen wilt registreren in uw boekhouding, moet u een speciale grootboekrekening en dagboek aanmaken. Hoofdstuk 1 Inleiding In Intramed is het mogelijk pinbetalingen direct te registreren. Instellingen Als u pinbetalingen wilt registreren in uw boekhouding, moet u een speciale grootboekrekening en dagboek

Nadere informatie

0A631: Leren Innoveren: Economische aspecten Door Tommy van der Vorst (t.v.d.vorst.1@student.tue.nl).

0A631: Leren Innoveren: Economische aspecten Door Tommy van der Vorst (t.v.d.vorst.1@student.tue.nl). 0A631: Leren Innoveren: Economische aspecten Door Tommy van der Vorst (t.v.d.vorst.1@student.tue.nl). Kosten- Batenanalyese Een kosten- batenanalyse (cost- benefit analysis, CBA) wordt uitgevoerd door

Nadere informatie

Handleiding Roostertools

Handleiding Roostertools Handleiding Roostertools 1 Inleiding In de CAO PO- 2014 is een aantal wijzigingen geweest in de rechten van medewerkers en er zijn een aantal maatregelen genomen met de intentie om werkdruk op scholen

Nadere informatie

Avery DesignPro 2000

Avery DesignPro 2000 Handleiding. Avery DesignPro 2000 Box: Fitnesscentrum Onderdeel: Veiligheid voor alles Praktijkoefening. Versie 2.0 DesignPro 2000 Behorende bij de methode leren door doen voor technologie. Inleiding.

Nadere informatie

Welke hypotheek past bij mijn persoonlijke en financiële situatie?

Welke hypotheek past bij mijn persoonlijke en financiële situatie? Welke hypotheek past bij mijn persoonlijke en financiële situatie? Stappenplan Wat voor hypotheek past bij mij EEN ONDERNEMING VAN ABN AMRO BANK N.V. WELKE HYPOTHEEK PAST BIJ MIJ? Je hebt je pijlen gericht

Nadere informatie

Examen VWO-Compex. wiskunde A1

Examen VWO-Compex. wiskunde A1 wiskunde A1 Examen VWO-Compex Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 1 juni 13.30 16.30 uur 20 04 Voor dit examen zijn maximaal 87 punten te behalen; het examen bestaat uit 24 vragen.

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Gegevens koppelen

Hoofdstuk 5: Gegevens koppelen Hoofdstuk 5: Gegevens koppelen 5.0 Inleiding Spreadsheets bestaan uit miljoenen cellen. Deze cellen kunnen aan elkaar gekoppeld worden in een werkblad (bijvoorbeeld met een link), tussen verschillende

Nadere informatie

www.compuniversity.nl info@compuniversity.nl Voltastraat 11 Zevenaar 0316-744054 Pagina 0

www.compuniversity.nl info@compuniversity.nl Voltastraat 11 Zevenaar 0316-744054 Pagina 0 Inhoudsopgave Oefeningen Excel vervolg... 1 Winstmarge... 1 Eenvoudige functies... 3 AANTAL en AANTALARG... 4 AANTAL.ALS... 5 Financiële functies... 5 Contante waarde... 6 Als functie... 7 Verticaal zoeken...

Nadere informatie

De investeringsanalyse

De investeringsanalyse Het programma van vandaag: het investeringsproject de cashflow het gemiddelde rendement de terugverdientijd de netto contante waarde Adele 1 Investeringsbeslissingen Waarom investeren? We verwachten winst

Nadere informatie

Akternatieve doorrekenen. 7.2 Tabellen

Akternatieve doorrekenen. 7.2 Tabellen 7.2 Tabellen Een tabel geeft een overzicht van de uitkomsten van een berekening voor verschillende waarden van een of meerdere variabelen. Excel kent twee soorten tabellen. Een eenzijdige en een tweezijdige

Nadere informatie

Workshop Waterschappen

Workshop Waterschappen Workshop Waterschappen (individueel) 1. VOER DE WIZARD IN ALS NOG NIET IS GEDAAN Heeft u thuis nog geen account aangemaakt, begin dan met het invoeren van de wizard. U gaat naar www.werkengeld.nu. Start

Nadere informatie

Grafiek en dynamisch bereik

Grafiek en dynamisch bereik Excellerend Heemraadweg 21 2741 NC Waddinxveen 06 5115 97 46 richard@excellerend.nl BTW: NL0021459225 ABN/AMRO: NL72ABNA0536825491 KVK: 24389967 Grafiek en dynamisch bereik Iedereen die vaak met tabellen

Nadere informatie

METAMORFOZE STEEKPROEFPROTOCOL INKTVRAAT 1. INLEIDING

METAMORFOZE STEEKPROEFPROTOCOL INKTVRAAT 1. INLEIDING 1. INLEIDING Bij Metamorfoze, het Nationaal Programma voor het Behoud van het Papieren Erfgoed, kunnen projectvoorstellen ingediend worden voor subsidie ten behoeve van de conservering van archieven. Deze

Nadere informatie

v.1.48 Genkgo Handleiding Genkgo Events Professioneel evenement management in Genkgo

v.1.48 Genkgo Handleiding Genkgo Events Professioneel evenement management in Genkgo v.1.48 Genkgo Handleiding Genkgo Events Professioneel evenement management in Genkgo Inhoud Voordat u begint...3 In dit document...3 Boom...3 Instellingen...4 Tenaamstelling... 4 Adres... 4 Contactgegevens...

Nadere informatie