Monitor Administratieve Lasten Bedrijven: Doelstelling Paars 1 getoetst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Monitor Administratieve Lasten Bedrijven: 1993-1998 Doelstelling Paars 1 getoetst"

Transcriptie

1 Monitor Administratieve Lasten Bedrijven: Doelstelling Paars 1 getoetst J.J. Boog mevr. dr. B.I. van der Burg mevr. S.H. van Croonenburg drs. A.F.M. Nijsen G. Regter mevr. drs. M.J.F. Tom Zoetermeer, juni 1999

2 ISBN: Prijs: ƒ 50,- Bestelnummer: A9901 EIM is een onderzoeksbureau met 170 professionals. EIM verschaft beleidsgerichte en praktijkgerichte informatie van sociaal-economische aard voor en over alle sectoren van het bedrijfsleven en voor beleidsinstanties. EIM is gevestigd in Zoetermeer. Behalve op Nederland richt EIM zich ook op de Europese economie en op andere continenten. Voor meer informatie over EIM en wat EIM voor u kan betekenen, kunt u contact met ons opnemen. Adres: Italiëlaan 33 Postadres: Postbus AA Zoetermeer telefoon: telefax: Website: De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldiging en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van EIM. EIM aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with EIM. Quoting of numbers and/or texts as an explanation or support in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of EIM. EIM does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

3 Inhoud Samenvatting en evaluatie Inleiding Aanleiding Doelstelling Probleemstelling Opbouw van het rapport Methodiek van MISTRAL Inleiding Werkwijze Werkwijze bij het bepalen van de omvang van administratieve lasten Werkwijze bij het bepalen van de ontwikkeling van administratieve lasten De omvang en samenstelling van administratieve lasten in Inleiding De omvang van administratieve lasten in Inleiding Totale omvang administratieve lasten De samenstelling van de administratieve lasten in Inleiding Administratieve lasten naar wetgevingsdomeinen Administratieve lasten naar grootteklasse werknemers Administratieve lasten naar sectoren Administratieve lasten en het nut voor de eigen bedrijfsvoering De ontwikkeling van administratieve lasten in de periode Inleiding Welke acties heeft Paars 1 in gang gezet? Wetgevingsdomeinen in MISTRAL Inleiding Totaal MISTRAL-wetgevingsdomeinen Ontwikkeling administratieve lasten MISTRAL uitoefenen onderneming Ontwikkeling administratieve lasten MISTRAL werknemers in dienst Wetgevingsdomeinen buiten MISTRAL Inleiding Ontwikkeling administratieve lasten buiten MISTRAL uitoefenen onderneming Ontwikkeling administratieve lasten buiten MISTRAL werknemers in dienst Totaaloverzicht wetgevingsdomeinen

4 Inhoud Inleiding Totaal wetgevingsdomeinen Ontwikkeling administratieve lasten uitoefenen onderneming Ontwikkeling administratieve lasten werknemers in dienst Bijlagen I Overzicht wetswijzigingen II Werkgelegenheidseffecten van een verlaging van de administratieve lasten

5 Monitor Administratieve Lasten Bedrijven: Samenvatting en evaluatie Aanleiding van het onderzoek De kosten die het bedrijfsleven moet maken om aan administratieve of procedurele verplichtingen te voldoen worden administratieve lasten genoemd. Het gaat daarbij om wettelijk verplichte informatie die het bedrijfsleven levert aan overheden en uitvoeringsinstanties. Het streven naar vermindering van administratieve lasten is op dit moment één van de belangrijke politieke onderwerpen. Zo heeft de staatssecretaris van Economische Zaken aangegeven dat de doelstelling om, in de kabinetsperiode , de administratieve lasten voor het bedrijfsleven met 10% te verminderen, is gehaald 1. De staatssecretaris af daarbij tegelijkertijd aan dat een verdere vermindering nodig is. Ook de Kamer wil een verdere vermindering. Er is een motie aangenomen om te streven naar een reductie met 25% 2. De staatssecretaris heeft overigens aangegeven dat de nagestreefde reductie met 25% al inclusief de eerder beoogde 10% is 3. Door EIM is op verschillende wetgevingsdomeinen onderzoek gedaan naar de hoogte van administratieve lasten. Informatie over administratieve lasten veroudert snel in een tijd waar marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit centraal staan. Daarom is het noodzakelijk de relevante ontwikkelingen gestructureerd en actueel te volgen. Via een systeem van monitoring wil EIM, met ingang van 1999, elk jaar berichten over de ontwikkeling van de administratieve lasten. Het voorliggende rapport is het eerste van deze serie. Deze eerste rapportage bestrijkt de periode Probleemstelling De probleemstelling van het onderzoek is tweeledig: Welke zijn het niveau en de samenstelling van de administratieve lasten voor het bedrijfsleven in 1993? Welke zijn de ontwikkeling van de totale administratieve lasten en de samenstellende delen voor het bedrijfsleven in de periode ? 1 Verlichting administratieve verplichtingen bedrijfsleven, Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 13, april Motie van Remkes c.s., Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 17, november Verlichting administratieve verplichtingen bedrijfsleven, Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 14, augustus

6 Samenvatting en evaluatie Resultaten MISTRAL 1 bevat data voor zeven wetgevingsdomeinen: Vennootschapsbelasting, Dividendbelasting, Inkomstenbelasting, Omzetbelasting, Jaarrekening, Loonheffing en Werknemersverzekeringen. Deze domeinen dekken 50% (8,2 miljard gulden in 1998 voor de in MISTRAL opgenomen domeinen) van de relevante wetgeving. Voor de MISTRAL-domeinen is de ontwikkeling van de administratieve lasten voor de periode in kaart gebracht en uitgedrukt in de administratieve lasten index (ALADIN). De ontwikkelingen voor de overige domeinen de belangrijkste zijn Ziekteverzuim, Arbeidsomstandigheden en Milieu zijn door EIM zo goed mogelijk geschat 2. tabel 1 niveau en mutatie structurele administratieve lasten bedrijven; domeinen mutatie in miljarden in miljarden in in miljarden guldens guldens procenten guldens Met beleid 12,91 16,516, ,63,64 Zonder beleid 12,91 17, ,57 Verschil met en zonder beleid - 5,35* - 00,939 Doelstelling Paars 1-10,0-1,75 * 5,3% van 17,48 miljard gulden. Bron: EIM. In 1993 bedroegen de totale structurele administratieve lasten 12,9 miljard gulden (2,2% van het BNP) ofwel gulden gemiddeld per onderneming. 3 De structurele administratieve lasten (jaarlijks terugkerend) voor het bedrijfsleven bedragen in 1998 circa 16,55 miljard gulden (zie tabel 1). Dat is 2,2% van het BNP. Sedert 1993 zijn deze lasten met 28% gestegen (+3,64 miljard gulden), voornamelijk als gevolg van het 1 Zie hoofdstuk 2 voor een beschrijving van MISTRAL. 2 Zie paragraaf voor een beschrijving van het schattingsproces voor niet-mistral gebieden. 3 Eerdere ramingen van EIM voor 1993 gaven 13,1 miljard gulden aan. Voor het verkrijgen van een betrouwbare startwaarde voor de indexering was herberekening met MISTRAL nodig. Deze herberekening resulteerde in 12,9 miljard gulden voor Het verschil met de eerdere raming is niet relevant, zeker niet voor de ontwikkeling. 6

7 Samenvatting en evaluatie fors toegenomen aantal bedrijven, de gegroeide werkgelegenheid en de gestegen lonen. Zonder beleid zou de stijging zelfs 35% hebben bedragen. Paars 1 heeft de administratieve lasten derhalve verminderd met 0,93 miljard (-5,3% van 17,48 miljard gulden). De doelstelling van 10% vermindering van administratieve lasten is echter niet gehaald. Daarvoor was een vermindering met 1,75 miljard gulden (10% van 17,48 miljard) nodig geweest. De daling van de administratieve lasten met 930 miljoen gulden leidt in de periode naar verwachting tot een geringe daling van de werkgelegenheid met 0,1% (in 2000 gaan arbeidsplaatsen verloren en in 2008 loopt dat af naar een verlies van arbeidsplaatsen). Met name in de zakelijke dienstverlening is sprake van een verlies aan arbeidsplaatsen (- 0,4%) als gevolg van het minder uitbesteden van administratieve werkzaamheden. Tegenover de licht dalende werkgelegenheid staat een lichte groei van de export en de brutoproductie (beide + 0,1%). De groei van de export is het gevolg van efficiencywinst (dezelfde productie met minder mensen) welke leidt tot een lichte daling van de prijzen. Dit versterkt de concurrentiepositie van de bedrijven, waardoor export en productie stijgen. MISTRAL-domeinen De grootste vermindering van administratieve lasten als gevolg van beleid is gerealiseerd binnen de MISTRAL-domeinen in het algemeen (-7%) en voor het terrein werknemers in dienst nemen in het bijzonder (-14,3%). Met name de Commissie Van Lunteren heeft substantiële reducties gerealiseerd. Binnen de MISTRAL-domeinen is door beleidsinspanning een totale lastenvermindering van 0,61 miljard gulden gerealiseerd (-7%). Het vervallen van de verplichting om kolom 18 van de loonstaat (onbelaste kostenvergoedingen en verstrekkingen) in te vullen, is goed voor 0,42 miljard gulden aan lastenverlichting. Het gaat hier om een verplichting van zowel het Ministerie van Financiën (Loonheffing) als het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Werknemersverzekeringen). De Commissie Van Lunteren heeft dit initiatief genomen. Een andere belangrijke oorzaak van de lastenvermindering (-0,14 miljard gulden) betreft de verhoging van de criteriagrenzen bij de Wet op de Jaarrekening (verplichting van het Ministerie van Justitie), waardoor veel bedrijven een minder zware informatieverplichting (verschuiving van de grote verplichting naar de middelgrote en kleine verplichting) hebben gekregen. 7

8 Samenvatting en evaluatie Niet-MISTRAL-domeinen Buiten de MISTRAL-domeinen zijn de administratieve lasten als gevolg van beleidsinspanningen gedaald met 3,7% (0,32 miljard gulden in prijzen 1998). Een grotere reductie als gevolg van beleid is gerealiseerd binnen het domein het voeren van een onderneming, te weten -6,7% ofwel 0,41 miljard gulden jaarlijks. VROM heeft een lastenvermindering bewerkstelligd van 0,1 miljard als gevolg van de wijziging van het inrichtingen- en vergunningenbeleid binnen de Milieuwetgeving. Een andere belangrijke daling van de administratieve lasten is het gevolg van verkorting van de bewaarplicht van 10 naar 7 jaar. Het gaat hier om het bewaren van documenten rekeningen en dergelijke voor controledoeleinden. Dit levert 0,14 miljard aan lastenvermindering op. Het gaat om een initiatief van de Ministeries van Financiën en Justitie. Andere belangrijke reducties van de administratieve lasten betreffende het voeren van een onderneming zijn: minder vergunningen en diplomakosten in het kader van de wijziging van de Vestigingswet (-0,1 miljard), initiatief van EZ; verlichting enquêtedruk (-81 miljoen); een initiatief van het CBS. Door invoering van regels door het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij omtrent het bijhouden van een administratie en verstrekking van gegevens in het kader van het Mineralen Aangiftesysteem (MINAS) zijn de administratieve lasten toegenomen (minimaal 0,1 miljard gulden). Binnen het domein in dienst hebben van werknemers is sprake van een stijging van de administratieve lasten als gevolg van beleid, en wel met +3,7% (0,09 miljard gulden). De belangrijkste oorzaken liggen op het beleidsveld Ziekteverzuim/arbo (toename minimaal 0,2 miljard gulden). In 1994 zijn op dit terrein vier nieuwe verplichtingen ingevoerd, te weten de risico-inventarisatie en evaluatie, de verzuimregistratie, het inschakelen van een Arbodienst en het opstellen van reïntegratieplannen. Het gaat hier in alle gevallen om wetgeving van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Vervanging van de Wet Bevordering Evenredige Arbeidsdeelname Allochtonen (WBEAA) door de Wet Stimulering Arbeidsdeelname Minderheden (Wet Samen) waardoor werkgevers jaarlijks nog maar één schriftelijk stuk behoeven aan te leveren, reduceert de administratieve lasten met 0,1 miljard gulden. Dit is een initiatief van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. 8

9 Samenvatting en evaluatie Evaluatie beleid tot nu toe Het beleid om administratieve lasten terug te dringen wordt gekenmerkt door veel maatregelen (69 veranderingen in de rapportageverplichtingen van bedrijven middels informatieoverdracht via berichten aan de overheid). Slechts een beperkt aantal maatregelen heeft een substantieel verlagend effect. Er is kennelijk gekozen voor het verwijderen van kiezelstenen, terwijl de rotsblokken onaangeroerd blijven. Ook komt het nog te vaak voor dat het aantal berichten toeneemt (in 40% van de gevallen) of dat het bericht complexer wordt (4%). Naar verhouding hebben veel wijzigingen betrekking op het verminderen van het aantal berichten (vooral via het verkleinen van het aantal rapportageplichtige bedrijven). De inhoud van de berichten (verschillende definities, te veel veranderingen) en zeker de administratieve infrastructuur (dubbele gegevensuitvraag) hebben minder aandacht gekregen. En daar valt nu juist een grote besparing te halen. Kortom, het huidige beleid opereert te veel binnen de bestaande structuren. De huidige besparingen zouden bij dit beleid wel eens het maximaal haalbare kunnen zijn. Continuering van de kaasschaaf -aanpak roept twijfels op over de volgende slag in de strijd tegen de Heerendiensten die met nog eens 20% omlaag moeten in de periode Dat is een geweldige opgave, die een meer fundamentele aanpak vergt. 1 15% volgens Regeringsverklaring 1998 van 25 augustus 1998 en nog eens 5% vanwege het achterblijven bij de doelstelling van Paars 1. 9

10

11 Monitor Administratieve Lasten Bedrijven: Inleiding 1.1 Aanleiding De kosten die het bedrijfsleven moet maken om aan administratieve of procedurele verplichtingen te voldoen worden administratieve lasten genoemd. Het gaat daarbij om wettelijk verplichte informatie die het bedrijfsleven levert aan overheden en uitvoeringsinstanties. Het streven naar vermindering van administratieve lasten is op dit moment één van de belangrijke politieke onderwerpen. Zo heeft de staatssecretaris van Economische Zaken aangegeven dat de doelstelling om, in de kabinetsperiode , de administratieve lasten voor het bedrijfsleven met 10% te verminderen, is gehaald 1. De staatssecretaris gaf daarbij tegelijkertijd aan dat een verdere vermindering nodig is. Ook de Kamer wil een verdere vermindering. Er is een motie aangenomen om te streven naar een reductie met 25% 2. De staatssecretaris heeft overigens aangegeven dat de beoogde reductie met 25% inclusief de eerder beoogde 10% is 3. Is de doelstelling van 10% administratieve lastenverlichting in de kabinetsperiode daadwerkelijk bereikt? De staatssecretaris van Economische Zaken, ten tijde van Paars 1, heeft gesteld dat de doelstelling van het eerste Paarse kabinet is gehaald. Een fijnmazige cijfermatige onderbouwing van deze constatering is daarbij niet gegeven. EIM laat in dit rapport zien dat deze doelstelling cijfermatig kan worden getoetst. Door EIM is op verschillende wetgevingsdomeinen onderzoek gedaan naar de hoogte van administratieve lasten. Informatie over administratieve lasten veroudert snel in een tijd waar marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit centraal staan. Daarom is het noodzakelijk de relevante ontwikkelingen gestructureerd en actueel te volgen. Via een systeem van monitoring wil EIM, met ingang van 1999, elk jaar berichten over de ontwikkeling van de administratieve lasten. Het voorliggende rapport is het eerste van deze serie. Deze eerste rapportage bestrijkt de periode Verlichting administratieve verplichtingen bedrijfsleven, Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 13, april Motie van Remkes c.s., Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 17, november Verlichting administratieve verplichtingen bedrijfsleven, Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 14, augustus

12 Inleiding Niet alleen ondernemers hebben te maken met administratieve lasten. Ook burgers en de overheid hebben daarmee te maken. Bij de overheid of de uitvoerende instanties is niet zozeer sprake van administratieve lasten, maar van beheers- of uitvoeringskosten. In dit rapport gaat het om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven. 1.2 Doelstelling EIM heeft de afgelopen jaren tientallen onderzoeken naar de hoogte van administratieve lasten gedaan op uiteenlopende terreinen. Bij deze onderzoeken is gebruikgemaakt van MISTRAL, MeetInSTRument Administratieve Lasten. De gegevens van die onderzoeken zijn systematisch vastgelegd en opgenomen in een database. Door deze gestandaardiseerde aanpak van het onderzoek naar administratieve lasten is een overzichtelijk, systematisch, betrouwbaar en actueel model annex database ontwikkeld. Dit maakt het mogelijk om: 1. het overzicht te behouden over de wetgevingsdomeinen binnen MISTRAL; 2. wijzigingen binnen wetgevingsdomeinen te volgen; 3. gestructureerd de data te actualiseren; 4. informatie paraat te hebben, zodat snel en efficiënt eventuele beleidsvragen kunnen worden beantwoord en/of onderzoek kan worden uitgevoerd; 5. voor beleidsmakers bij overheid en bedrijfsleven regelmatig een actueel cijfer over administratieve lasten te presenteren. Om de administratieve lasten van de wetgevingsdomeinen die niet in MISTRAL zijn opgenomen in kaart te brengen heeft EIM, behalve van eigen expertise, gebruikgemaakt van de verslaglegging van het Ministerie van Economische Zaken aan de Tweede Kamer. Het gaat om de Kamernotities: Naar minder administratieve lasten (27 juni 1995), Voortgang vermindering administratieve lasten (14 juli 1997), Stand van zaken project vermindering van de administratieve lastendruk (14 april 1998) en het Verslag van algemeen overleg verlichting administratieve verplichtingen bedrijfsleven (26 augustus 1998). Om de juiste data van inwerkingtreding te vinden is gebruikgemaakt van de opmaat gegevens van SDU op Internet 1. Aan de hand van bovenstaande rapportages heeft EIM een inschatting gemaakt van de administratieve lasten voor de niet-mistral-domeinen. Dit door gebruik te maken van de MISTRAL-methode (zie paragraaf 4.4.1). 1 Het juiste Internetadres is opmaat.sdu.nl. Hier bevinden zich alle Kamerstukken, Staatsbladen enz. vanaf

13 Inleiding 1.3 Probleemstelling De probleemstelling van het onderzoek is tweeledig: Welke zijn het niveau en de samenstelling van de administratieve lasten voor het bedrijfsleven in 1993? Welke zijn de ontwikkeling van de totale administratieve lasten en van de samenstellende delen voor het bedrijfsleven in de periode ? 1.4 Opbouw van het rapport Na deze inleiding wordt in hoofdstuk 2 ingegaan op de methode die is gehanteerd voor het volgen van de ontwikkelingen. Daarna komen in hoofdstuk 3 de omvang en samenstelling van de administratieve lasten in het jaar 1993 aan de orde. In hoofdstuk 4 komt de ontwikkeling van de administratieve lasten in de periode aan bod. 13

14

15 Monitor Administratieve Lasten Bedrijven: Methodiek van MISTRAL 2.1 Inleiding EIM heeft brede ervaring opgedaan met onderzoeken naar administratieve lasten. Deze onderzoeken zijn van elementaire waarde geweest bij de ontwikkeling van het model, waarmee de administratieve lasten kunnen worden gemeten. Vanuit deze expertise is, in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken, het MeetInSTRument Administratieve Lasten (MISTRAL) ontwikkeld. MISTRAL is via een aantal fasen ontwikkeld. In fase 1 is een methodiek ontwikkeld om administratieve lasten te schatten. Tevens heeft een eerste toetsing van de praktische bruikbaarheid van het model op het terrein van de loonheffing en werknemersverzekeringen plaatsgevonden. In fase 2 zijn de behoeften in het beleidsveld gepeild ten aanzien van MISTRAL in het algemeen en het Classificatiesysteem Administratieve Handelingen (CASH) 1 in het bijzonder. Meetmethoden zijn geïnventariseerd en uitgetest. In fase 3 is MISTRAL verder uitgebreid en ingevuld. Het bericht vormt het basisconcept in MISTRAL. In termen van MISTRAL is een bericht een min of meer unieke combinatie van administratieve handelingen. Binnen MISTRAL worden de administratieve lasten van het bedrijfsleven gedefinieerd als de kosten ven het berichtenverkeer. In formule: kosten berichtenverkeer = aantal berichten x kosten per bericht kosten per bericht = aantal handelingen x kosten per handeling kosten per handeling = tijd x tarief Uiteindelijk is MISTRAL ontwikkeld en toegepast op een aantal nietfiscale wetsdomeinen. Bijvoorbeeld op de wetgevingsdomeinen van de Werknemersverzekeringen en de Jaarrekening. Daarnaast is MISTRAL toegepast om beheers- c.q. uitvoeringskosten bij uitvoeringsinstanties te meten. Met het model kunnen eenvoudig diverse uitvoeringsvarianten van bepaalde wetgeving in kaart gebracht worden en bezien worden op hun kosten. Ook kan op deze wijze bepaald worden welke variant best practice is (meest efficiënte, doelmatige variant) en welke variant de actual practice (gemiddelde variant) is. 1 In CASH zijn alle voorkomende administratieve handelingen geordend. Per handeling is een standaardtijd bepaald. Dit om te kunnen abstraheren van het unieke op elk wetgevingsterrein. 15

16 Methodiek van MISTRAL Het equivalent op fiscaal gebied is het Standaardkostenmodel Fiscale Administratieve Verplichtingen, dat EIM in opdracht van het Ministerie van Financiën heeft ontwikkeld 1. Met dit model zijn de administratieve lasten gemeten van de wetgevingsdomeinen Omzetbelasting, Inkomstenbelasting, Vennootschapsbelasting, Dividendbelasting, Loonbelasting/Premies Volksverzekeringen (Loonheffing) en het fiscale deel van de Jaarrekening. Voor deze wetgevingsdomeinen zijn vrijwel alle administratieve verplichtingen, berichten en handelingen in kaart gebracht. In het rapport wordt voor het gemak voor zowel het fiscale als het niet-fiscale model de term MISTRAL gebruikt. 2.2 Werkwijze In de eerste plaats wordt de werkwijze toegelicht die is gehanteerd bij het vaststellen van de omvang van de administratieve lasten. In de tweede plaats wordt de werkwijze uiteengezet die is gevolgd voor de bepaling van de ontwikkeling van de administratieve lasten Werkwijze bij het bepalen van de omvang van administratieve lasten Een meting van de administratieve lasten via MISTRAL vindt plaats volgens de zogenoemde bottom-up-methode. Er wordt dan gemeten op het niveau van werkprocessen (berichten of handelingen). Tegenover de bottom-up-methode staat de topdown-methode. Bij de topdown-methode worden de administratieve lasten gemeten op een hoog aggregatieniveau. De bottom-up-methode is het meest zuiver. Een voorbeeld kan dit verduidelijken. Stel: men wil graag weten wat de omvang is van de jaarlijks terugkerende (structurele) administratieve lasten voor het bedrijfsleven voor de Loonheffing. Dan kan de vraag in het veldonderzoek op twee uiteenlopende manieren worden voorgelegd: a. via bottom-up-methode: wij hebben voor u de 100 regelingen binnen de Loonheffing in kaart gebracht. Per regeling zijn we nagegaan welke administratieve handelingen voorkomen. Wilt u bij elke regeling per handeling aangeven: hoe vaak, in welke tijd en tegen welk tarief ze worden uitgevoerd? Indien uitbesteed, wat zijn daarvan de kosten? b. via topdown-methode: wat zijn voor uw onderneming de administratieve lasten op het wetgevingsterrein van de Loonheffing? 1 Voor een toelichting op dit model wordt verwezen naar Standaardkostenmodel Fiscale Administratieve Verplichtingen: modules Loonheffing en Omzetbelasting, EIM,

17 Methodiek van MISTRAL De bottom-up-methode is dusdanig gedetailleerd en daardoor onderbouwd, dat een optelling van de kosten per regeling een zuiver beeld geeft van de totale administratieve lasten voor de Loonheffing. Via deze methode kan ook onderscheid worden gemaakt tussen eenmalige aanpassingskosten en jaarlijks terugkerende (structurele) administratieve lasten. Ook kan het onderscheid tussen bedrijfsadministratie en wettelijke verplichtingen worden gemaakt. Een groot voordeel van de bottom-up-methode is dat beleidsvoornemens relatief eenvoudig ex ante doorgerekend kunnen worden. Onderzoek via de bottom-up-methode is, zoals gezegd, het meest zuiver. Wel is onderzoek volgens de bottom-up-methode arbeidsintensief en daarom kostbaar. Opzet, dataverzameling en uitwerking kosten veel tijd. Ook is de administratieve belasting voor respondenten initieel groter. Dat is ook de reden waarom nog niet alle wetgevingsdomeinen in MISTRAL zijn opgenomen. De topdown-methode geeft enkel een globale indicatie, waarbij een nadere onderbouwing mankeert. Vaak worden de eenmalige aanpassingskosten bij de topdown-methode vermengd met de jaarlijks terugkerende administratieve lasten. Ook de perceptie van ondernemers speelt een rol. Deze topdown-methode werkt alleen als voor het gehele bedrijfsleven in een betrekkelijk kort tijdsbestek een globale indruk van de administratieve lasten moet worden verkregen 1. Een dergelijk topdown -onderzoek heeft EIM in 1994 in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken uitgevoerd (verder het topdown-onderzoek te noemen, in de wandeling ook wel het onderzoek van de 13 miljard genoemd). Het betrof een ruw, tentatief onderzoek, uitgevoerd over vrijwel alle wetgevingsdomeinen. Dat onderzoek geeft een overzicht van de totale geschatte omvang van administratieve lasten voor het bedrijfsleven in Op verzoek van het Ministerie van Economische Zaken is dezelfde methodiek en samenstelling gehanteerd als bij een eerder onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen 3. Vandaar dat een aantal wetgevingsdomeinen ook niet was opgenomen. Met name de wetgevingsdomeinen behorend tot de departementen van Verkeer en Waterstaat (V&W) en Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) ontbreken. 1 B.I. van der Burg en A.F.M. Nijsen, How can administratieve burdens of enterprises be assessed?, Different methods: advantages and disadvantages. Ook opgenomen in rapport van het T.M.C. Asser Instituut Improving the quality of legislation in Europe, Kluwer Law International, J.J. Boog e.a. Administratieve Lasten Bedrijven 1993, mei 1994, EIM, Zoetermeer. 3 M.A. Allers, Kosten van overdrachten voor ondernemingen, Onderzoeksmemorandum nr. 389, Instituut voor Economisch Onderzoek, Rijksuniversiteit Groningen,

18 Methodiek van MISTRAL In tabel 2 is een overzicht gegeven van alle wetgevingsdomeinen zoals opgenomen in het topdown-onderzoek. Tevens is aangegeven welke wetgevingsdomeinen ook met MISTRAL zijn gemeten. tabel 2 overzicht wetgevingsdomeinen van het topdown-onderzoek 1993* gemeten niet gemeten wetgevingsdomeinen topdown-onderzoek via MISTRAL via MISTRAL In dienst hebben werknemers heffing loonbelasting en premies sociale verzekeringen x ziekteverzuim/inzet bijzondere groepen x arbeidsovereenkomsten en medezeggenschap x arbeidsomstandigheden x overheidstoezicht en -controle x loonbelasting/ x overig premies sociale verzekeringen Uitoefenen van een onderneming vennootschaps-, dividend- en x inkomstenbelasting BTW en accijnzen x BTW x accijns jaarrekeningen x milieu x gemeentelijke heffingen x PBO/KvK-verordeningen en -heffingen x informatieverstrekking CBS x import-/exportbepalingen, vervoersvergunningen x overheidstoezicht en -controle x vennootschaps-, x overig dividend- en inkomstenbelasting, BTW, jaarrekening * Administratieve Lasten Bedrijven Hét probleem dat moest worden opgelost vormde de integratie van het topdown-onderzoek over het jaar 1993 en de bottom-up toepassingen met MISTRAL uit latere jaren. Kortom, hoe is met behulp van MISTRAL een nieuwe startwaarde voor het niveau van de administratieve lasten in het jaar 1993 bepaald? Het MISTRAL-niveau van de administratieve lasten voor het jaar 1993 is opgebouwd vanuit de volgende drie uitgangspunten/categorieën: I. de wetgevingsdomeinen waarvoor EIM de administratieve lasten heeft gemeten via MISTRAL genieten de voorkeur boven (en komen in de plaats van) de uitkomsten van het topdown-onderzoek; II. de resterende wetgevingsdomeinen blijven de omvang van de administratieve lasten van het topdown-onderzoek behouden. Dit bij gebrek aan MISTRAL-gegevens. Er zijn twee uitzonderingen: 18

19 Methodiek van MISTRAL A. het wetgevingsterrein Milieu. Bij de administratieve lasten op het wetgevingsterrein Milieu wordt de voorkeur gegeven aan weergave van de uitkomsten van het onderzoek dat Moret, Ernst & Young 1 heeft verricht. De reden daarvan is dat de wijze van meting globaal de richting van de bottom-upmethode van MISTRAL benadert; B. de statistiekverplichtingen van het CBS. De tijdbesteding aan statistiekverplichtingen door ondernemers of kantoren, en de daaruit af te leiden administratieve lasten, gemeten met de CBS-Enquêtedrukmeter, genieten de voorkeur boven de cijfers van het topdown-onderzoek; III. de wetgevingsdomeinen die niet in het topdown-onderzoek waren opgenomen worden toegevoegd. Het betreft de wetgevingsdomeinen van de Ministeries van V&W en LNV voorzover daar voor het bedrijfsleven administratieve lasten uit voortvloeien 2. Het via deze werkwijze verkregen niveau van de administratieve lasten in 1993 is in hoofdstuk 3 van dit rapport gehanteerd als startwaarde voor de ontwikkelingen in de jaren daarna. Een vergelijking van de resultaten van wetgevingsdomeinen zowel gemeten via MISTRAL (categorie I) als waargenomen via het topdown-onderzoek is weergegeven in figuur 1. figuur 1 administratieve lasten MISTRAL en topdown-onderzoek, 1993 in miljarden guldens 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 Loonheffing/werknemersverzekeringen Vennootschaps-, dividenden inkomstenbelasting Wet op de Jaarrekening Bron: EIM. MISTRAL wetgevingsterreinen topdown 1 Administratieve Lastendruk Milieu, Moret, Ernst & Young, Management Consultants, Zoals weergegeven in Naar minder administratieve lasten, Ministerie van Economische Zaken, juni

20 Methodiek van MISTRAL Werkwijze bij het bepalen van de ontwikkeling van administratieve lasten De ontwikkeling van de administratieve lasten komt aan bod in hoofdstuk 4. Nauwkeurige kwantitatieve uitspraken over de ontwikkeling van de administratieve lasten in de periode kunnen alleen worden gedaan voor de in MISTRAL opgenomen wetgevingsdomeinen (categorie I). Voor de wetgevingsdomeinen die niet behoren tot MISTRAL (categorieën II en III) zijn geen gedetailleerde cijfermatige gegevens beschikbaar. EIM heeft aan de hand van de kwantitatieve beschrijvingen van de verschillende ministeries schattingen gemaakt voor de administratieve lasten van deze terreinen. Dit is gebeurd via de principes van de MISTRAL-methode. Daarbij is met name gelet op het aantal bij de maatregel betrokken bedrijven. In beginsel gaat het om een globale plausibiliteitscontrole van de door partijen (meestal het betrokken department) afgegeven schattingen. Bij het bepalen van de kwantitatieve ontwikkeling van de administratieve lasten voor de MISTRAL-domeinen in de periode is de volgende werkwijze gevolgd: 1. uitgangspunt is per wetgevingsterrein het jaar waarvoor de frequenties, tijden en tarieven via MISTRAL zijn gemeten en vastgesteld (het uitgangsjaar) 1 ; 2. voor de periode is per wetgevingsterrein in kaart gebracht welke nieuwe wet- en regelgeving is ontstaan, en welke wet- en regelgeving is gewijzigd of is komen te vervallen ten opzichte van de bij punt 1 genoemde uitgangsjaren; 3. voor nieuwe regelingen en wijziging van bestaande wetgeving is op een gedetailleerd niveau conform MISTRAL een inventarisatie gemaakt. Vervolgens zijn met behulp van CASH en veldonderzoek de verschillende parameters vastgesteld, zoals frequenties, tijden en tarieven; 4. de frequenties zijn vanuit het uitgangsjaar, afhankelijk van het type wetgevingsterrein, geëxtrapoleerd met één of meer relevante ontwikkelingscijfers. Daarbij valt te denken aan het verloop van het aantal zelfstandigen, aantal NV s/bv s, de omvang van de buitenlandse afzet, het totale aantal ondernemingen, het aantal ondernemingen met personeel, het aantal ondernemingen zonder personeel, het aantal jaarrekeningen en het aantal werknemers 2 ; 1 De gemeten parameters voor de Wet op de Jaarrekening, de Loonheffing, de Werknemersverzekeringen en de Omzetbelasting hebben betrekking op het jaar 1994 (onderzoek verricht in 1995/1996). Voor de Inkomstenbelasting, Vennootschapsbelasting en Dividendbelasting zijn ze gemeten voor het jaar 1995 (onderzoek verricht in 1997/1998). 2 Voor de Loonheffing en Omzetbelasting waren de werkelijke frequenties ook voor 1995 beschikbaar. Daarmee is gerekend. 20

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Administratieve (over)last

Administratieve (over)last M200811 Administratieve (over)last Perceptie van MKB-ondernemers over verplichte administratieve handelingen J. Snoei Zoetermeer, november 2008 Administratieve lasten Het overgrote deel van de ondernemers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Arbo Coaching B.V. Zoetermeer, maandag 20 juli 2015 In opdracht van Arbo Coaching B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Gevolgen voor de werkgeversbijdrage voor het MKB en het grootbedrijf M. Folkeringa P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, 30 december 2003 Bestelnummer: M200311

Nadere informatie

EIM / Frits Suyver en John Boog 5

EIM / Frits Suyver en John Boog 5 aan Actal datum 5 november 2007 van EIM / Frits Suyver en John Boog pagina's 5 onderwerp Antwoord op aanvullende vragen van Actal m.b.t. studie Kleine ondernemers, hoge lasten Notitie voor ACTAL EIM heeft

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 19 mei 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 Baanfit verzuim en re-integratie Zoetermeer, zaterdag 20 juli 2013 In opdracht van Baanfit verzuim en re-integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk Tevredenheidsonderzoek 2014 Oog voor werk Zoetermeer, vrijdag 30 januari 2015 In opdracht van Oog voor werk De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Werkelijk B.V. Zoetermeer, zondag 31 januari 2016 In opdracht van Werkelijk B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Loopbaankamer Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van Loopbaankamer De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Second Opinion Achter de Lange Stallen

Second Opinion Achter de Lange Stallen Second Opinion Achter de Lange Stallen Henk J. Gianotten Capelle aan den IJssel, 5 februari 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Henk Gianotten. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, 19 januari 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken Programmaonderzoek

Nadere informatie

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers VBO Woonindex Vierde kwartaal 2008 drs. J.J.J. Donkers Zoetermeer, 7 januari 2009 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M200901 Financieringsmonitor MKB Eerste resultaten, december 2008 dr. J. Meijaard drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, januari 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Onderchap,

Nadere informatie

Factsheet administratieve lasten. Onderdeel van de Evaluatie Arbowet 2007/ Beleidsdoorlichting artikel 44 SZW-begroting

Factsheet administratieve lasten. Onderdeel van de Evaluatie Arbowet 2007/ Beleidsdoorlichting artikel 44 SZW-begroting Factsheet administratieve lasten Onderdeel van de Evaluatie Arbowet 2007/ Beleidsdoorlichting artikel 44 SZW-begroting Ministerie van SZW, Den Haag, 25 mei 2011 Arjan van Sluijs Ton Staphorst Servaas Toebosch

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 1 juni 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 330 Wijziging van de Wet op de loonbelasting 1964 en van enige andere wetten (Wet aanvullend overgangsrecht fiscale behandeling pensioen) Nr.

Nadere informatie

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit Minirapportage drs. W.H.J Verhoeven dr. R.G.M. Kemp drs. H.H.M. Peeters Zoetermeer, 26 september 2002 Deze studie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 755 Wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en van de Invorderingswet 1990 in verband met de wijziging van de percentages belasting-

Nadere informatie

MKB-ondernemer geeft grenzen aan

MKB-ondernemer geeft grenzen aan M0040 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Reactie van MKB-ondernemers op wetswijzigingen in sociale zekerheid Florieke Westhof Peter Brouwer Zoetermeer, 0 april 004 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Ondernemers

Nadere informatie

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven R200912 Inzicht in bedrijven die hun eerste werknemer aantrekken Creëren van een dataset Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven Zoetermeer, juli 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB

Nadere informatie

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Meer hoger opgeleiden in het MKB Het aandeel hoger opgeleiden in het MKB is de laatste jaren gestegen. Met name in de

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in 2015

Algemeen beeld van het MKB in 2015 Algemeen beeld van het MKB in 2015 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Drs. K.L. Bangma Drs. D. Snel Zoetermeer, 9 februari 2015 De

Nadere informatie

01-07-2002 ME/MW 02022387 RL/FvK/2002/131 1. Advies departementale actieprogramma s vermindering administratieve lasten 2002

01-07-2002 ME/MW 02022387 RL/FvK/2002/131 1. Advies departementale actieprogramma s vermindering administratieve lasten 2002 Aan de Minister van Economische Zaken Mevrouw A. Jorritsma-Lebbink Postbus 20101 2500 EC Den Haag Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 01-07-2002 ME/MW 02022387 RL/FvK/2002/131 1 Onderwerp Advies departementale

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek 2010

Werkgelegenheidsonderzoek 2010 2010 pr ov i nc i e g r oni ng e n Wer kgel egenhei dsonder zoek Eenanal ysevandeont wi kkel i ngen i ndewer kgel egenhei di nde pr ovi nci egr oni ngen Werkgelegenheidsonderzoek 2010 Werkgelegenheidsonderzoek

Nadere informatie

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling Veldwerkverslag Vrouwen in besluitvormende posities Dataverzameling Zoetermeer, 24 juni 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Administratieve lasten, meer of minder?

Administratieve lasten, meer of minder? Administratieve lasten, meer of minder? Wat uw accountant voor u kan doen NIVRA MKB- BROCHURE Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Deze publicatie is samengesteld voor leden en derden.

Nadere informatie

WAARDERINGSKAMER RAPPORT. Betreft: Datum: 1 februari 2012. Onderzoek invloed "no-cure-no-pay-bezwaren" op uitvoering Wet WOZ

WAARDERINGSKAMER RAPPORT. Betreft: Datum: 1 februari 2012. Onderzoek invloed no-cure-no-pay-bezwaren op uitvoering Wet WOZ WAARDERINGSKAMER RAPPORT Betreft: Onderzoek invloed "no-cure-no-pay-bezwaren" op uitvoering Wet WOZ Datum: 1 februari 2012 1 1. Inleiding De Waarderingskamer heeft in opdracht van de staatssecretaris van

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT:

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Besluit van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van 6 maart 2006, Directie Arbeidsomstandigheden, nr. ARBO/A&V/2006/14012 houdende/tot

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 403 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Overige fiscale maatregelen 2013) Nr. 12 TWEEDE NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen

Nadere informatie

EIM onderdeel van Panteia

EIM onderdeel van Panteia EIM onderdeel van Panteia Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Onderzoek voor Bedrijf & Beleid Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Zoetermeer, 30 januari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Uitkomsten knelpuntenstudie

Uitkomsten knelpuntenstudie Uitkomsten knelpuntenstudie Heleen Stigter Maureen Lankhuizen Zoetermeer, september 2003 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

MKB in regionaal perspectief 2006

MKB in regionaal perspectief 2006 MKB in regionaal perspectief 2006 Zoetermeer, juli 2006 ISBN: 90-371-0971-3 Bestelnummer: A200606 Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd

Nadere informatie

Algemene Rekenkamer..,

Algemene Rekenkamer.., Algemene Rekenkamer, BEZORGEN Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 E w voorlichting@rekenkamernl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

GJ/C10748/2014/0147. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Sociaal Fonds Taxi. Zoetermeer, november 2014

GJ/C10748/2014/0147. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Sociaal Fonds Taxi. Zoetermeer, november 2014 Overzicht kostenontwikkelingen taxi vervoer 2015 GJ//2014/0147 Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Sociaal Fonds Taxi Zoetermeer, november 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Analyse voor: Ministerie van Economische Zaken 24 augustus 2015 Dun & Bradstreet Inhoud Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen

Nadere informatie

Centraal Kantoor Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie LEGIONELLA. dr. P. J. M. Martens

Centraal Kantoor Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie LEGIONELLA. dr. P. J. M. Martens Arbeidsinspectie Centraal Kantoor Afdeling Monitoring en Beleidsinformatie LEGIONELLA Februari 2001 drs. Ö. Erdem dr. P. J. M. Martens INHOUDSOPGAVE BLZ. SAMENVATTING 1 INLEIDING 1 2 DOEL VAN HET ONDERZOEK

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag. Motie Schinkelshoek

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag. Motie Schinkelshoek Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Inlichtingen José Nelis T 070-426 7566 F Uw kenmerk Onderwerp Motie Schinkelshoek 1 van 8 Aantal bijlagen 0 Bezoekadres

Nadere informatie

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend 08 Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend Laurens Cazander Publicatiedatum CBS-website: 3 februari 2009 Den Haag/Heerlen, 2009 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Pin-only in de supermarkt

Pin-only in de supermarkt Pin-only in de supermarkt Onderzoek naar de kosten van betalen bij invoering van pin-only kassa's in supermarkten drs. Frans Pleijster Arjan Ruis MSc. Zoetermeer, 8 december 2011 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Advies Actal "eenduidige loonaangifte"

De Voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE. Advies Actal eenduidige loonaangifte De Voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513 AA1XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

Mesobelevingsmonitor Regeldruk

Mesobelevingsmonitor Regeldruk M2114 Mesobelevingsmonitor Regeldruk Resultaten van een pilot over drie wetgevingsdomeinen drs. P.A. van der Hauw Zoetermeer, 29 december 21 Mesobelevingsmonitor Regeldruk Samenvatting EIM heeft de Mesobelevingsmonitor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 29 544 Arbeidsmarkbeleid Nr. 339 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Update Financieringsmonitor MKB September 2009

Update Financieringsmonitor MKB September 2009 Update Financieringsmonitor MKB September Lia Smit Joris Meijaard Johan Snoei Pim van der Valk Zoetermeer, 10 september Financieringssituatie MKB blijft zorgelijk De vierde meting van de MKB-Financieringsmonitor

Nadere informatie

Monitor naleving rookvrije werkplek 2006

Monitor naleving rookvrije werkplek 2006 Monitor naleving rookvrije werkplek 2006 METINGEN 2004 EN 2006 B. Bieleman A. Kruize COLOFON St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam:

Nadere informatie

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer M200704 Markt- en klantgerichtheid in het MKB drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, februari 2007 Markt- en klantgerichtheid in het MKB In de rapportage beschrijft EIM drie indicatoren om de klant- en marktgerichtheid

Nadere informatie

Uniformering van fiscaal loon, premieloon en uitkeringsloon in relatie tot administratieve lasten

Uniformering van fiscaal loon, premieloon en uitkeringsloon in relatie tot administratieve lasten Uniformering van fiscaal loon, premieloon en uitkeringsloon in relatie tot administratieve lasten J.J. Boog drs. G.W. Brummelkamp drs. P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, juni 2003 Bestelnummer: M200301 Dit onderzoek

Nadere informatie

2010: fiscale voordelen voor de mkb er

2010: fiscale voordelen voor de mkb er 2010: fiscale voordelen voor de mkb er 2010: fiscale voordelen voor de mkb er Alle beetjes helpen. Als ondernemer weet u dit als geen ander. Zeker in het huidige economische klimaat is het belangrijk dat

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 066 Belastingdienst Nr. 28 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 5

Nadere informatie

Rapport. Datum: 31 december 2002 Rapportnummer: 2002/399

Rapport. Datum: 31 december 2002 Rapportnummer: 2002/399 Rapport Datum: 31 december 2002 Rapportnummer: 2002/399 2 Klacht Verzoekster klaagt erover dat UWV Gak, kantoor Breda, haar niet die informatie heeft verstrekt, die zij nodig acht om te kunnen berekenen

Nadere informatie

Voorstel van college danwel burgemeester aan gemeenteraad

Voorstel van college danwel burgemeester aan gemeenteraad Ons kenmerk G.15.03422 *G.15.03422* Voorstel van college danwel burgemeester aan gemeenteraad Raadsnummer: ID/232 Datum collegebehandeling: 27 oktober 2015 Steller: Ta'Sangka Portefeuillehouder: Burgemeester

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Jaarrekening Opgaven- en werkboek Jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 1 Inleiding belastingrecht Bart Kosters Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Zoetermeer, 16 januari 2015

Zoetermeer, 16 januari 2015 Arbeidsmarkt Groothandel Bloemen en Planten 2014 Zoetermeer, 16 januari 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen

Maatschappelijke uitdagingen Bijlage 4: Reactie op de motie van Het lid Van Tongeren inzake het duurzaamheidsaandeel van de innovatie-instrumenten Op 16 oktober 2014 is door Het lid Van Tongeren een motie ingediend, en na stemming

Nadere informatie