Ontlening. I. Etymologie. 1. Bekijk dit fimpje: Man over woord: Van waar komt het woord stakker?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontlening. I. Etymologie. 1. Bekijk dit fimpje: Man over woord: http://youtu.be/9fdrumlkpnq. Van waar komt het woord stakker?"

Transcriptie

1 I. Etymologie Ontlening 1. Bekijk dit fimpje: Man over woord: Van waar komt het woord stakker? Van waar komt het woord piekeren? Van waar komt het woord gazet? Wat is etymologie precies? 2. Lees de volgende tekst: Waar komt het woord hersenen eigenlijk vandaan? Binnen de etymologie is er discussie over de oorsprong van het woord hersenen, maar de geschiedenis van het woord in de afgelopen duizend jaar is vrij goed gedocumenteerd. In het middelnederlands, dat rond de dertiende eeuw werd gesproken, worden bijvoorbeeld de woorden hirse (1280) en hersene (1240) al teruggevonden [1]. Deze woorden zijn sterk verwant aan de middelduitse harne en hirni, oud-engelse hernes en oud-noors hjarasi. Al deze talen zijn beïnvloed door het proto-germaans dat werd gesproken rond het begin van de jaartelling. 1

2 Dat het woord zich over al deze talen heeft verspreid in een redelijk gelijke vorm, suggereert zelfs nog een oudere oorsprong. Inderdaad lijken er in de Europese moedertaal, het proto-indo-europees ook al woorden te zijn geweest voor de hersenen. Als we vierduizend jaar terug zouden gaan in de tijd is het goed mogelijk dat een woord lijkend op krehsn tegen komen. Hier zijn geen geschreven bewijzen meer van, maar dit soort woorden kunnen gereconstrueerd worden op basis van afgeleide woorden in klassieke talen zoals kárã (hoofd) in het oudgrieks en śíras (hoofd) in het klassieke sanskriet. Het is interessant dat het woord hersenen of hersens tegenwoordig alleen in meervoudsvorm voorkomt in het Nederlands. Je zou zeggen dat hersen de enkelvoudsvorm is, maar ook dit is een meervoud van de proto- Germaanse vorm [1]. Beide woorden werden zelfs een tijd lang naast elkaar gebruikt, maar uiteindelijk werd hersenen de standaard. Het modern Duitse das gehirn heeft overigens wel een meervoudsvorm (die gehirne). Het woord hersenen heeft dus een interessante geschiedenis en kan (met een beetje giswerk) helemaal herleid worden tot het Proto-Indo-Europees. Het is overigens nog niet helemaal duidelijk wanneer het besef is ontstaan in de geschiedenis dat het brein een bijzonder orgaan is. Hoewel er in het Klassieke Egypte operaties uitgevoerd werden op de hersenen om hoofdpijn te 'verlichten' [2] is het niet duidelijk of er rond deze tijd al verschil werd gemaakt tussen het brein en de schedel. Veel van de antieke woorden voor hersenen kunnen namelijk ook hoofd of kop betekenen. Wat is Indo-Europees? Wat is Proto-Indo-Europees? Van welke betekenis is het woord hoofd afgeleid? 3. Opdracht thuis: De etymologiebank: Zoek de oorsprong op van vijf woorden uit je dagelijkse taalgebruik. 2

3 II. Historische ontlening 1. Waarom ontlenen wij woorden? We kiezen voor woorden uit andere talen vanuit de volgende overwegingen: a) Woorden die verwijzen naar een zaak of begrip waarvoor in de eigen taal nog geen woord bestaat of die moeilijk te vertalen zijn. Voorbeeld: ombudsman, leasen, thriller b) Woorden die een nuance kunnen uitdrukken die de eigen taal mist: Voorbeeld: single klinkt zelfbewuster dan vrijgezel. Voorbeeld: souffleren is binnen een toneelcontext het beste woord, in klas noemen we dit voorzeggen. d) Het ontleende woord is korter en dus krachtiger: Voorbeeld: tutoyeren i.p.v. met jij aanspreken Voorbeeld: lobbyen i.p.v. druk uitoefenen op de politieke besluitvorming. e) Het ontleende woord is een eufemisme. Dit maakt het makkelijker om zich van een taboe-onderwerp te distantiëren. Voorbeeld: transpireren i.p.v. zweten Voorbeeld: urineren i.p.v. pissen Voorbeeld: tuberculose i.p.v. tering f) Algemeen aanvaarde synoniemen of woorden met extra zeggingskracht: Voorbeeld: bestseller (= succesboek) Voorbeeld: filosofie (= wijsbegeerte) 2. Hoe komen we tot ontlening? Wat is onze ontleningsgeschiedenis? Ontlening komt tot stand door contacten tussen volkeren: Vb. koffie uit het Turks, heimwee uit het Zwitsers Duits a) Doorheen de geschiedenis ontleenden wij veel aan het Grieks en het Latijn: oudheid leenwoorden fundament (fundamentum), tafel (tabula), kaas, kool, wijn, bier (biber) middeleeuwen Leenwoorden en leenvertalingen wetenschap religie leenvertalingen school, professor, geometrie (Lat.) schema, atoom (Gr.) confessie, evangelie duizendpoot, zeehond, driehoek, naschrift, hoofdstad, voorwerp 3

4 renaissance tot heden leenwoorden, leenvertalingen en voor-en achtervoegsels, afkortingen boekdrukkunst stedelijke administratie geneeskunde voor-en achtervoegsels vandaag nieuwe betekenis aan klassieke woorden, nieuwe afleidingen, samenstellingen nieuwe betekenis nieuwe afleiding nieuwe samenstelling blanco, pagina, ibidem articuleren, obligaat, verbatim, ergo angina, snijtanden, eierstok contra-, ultra-, circa, versus aquarium senator, medicus, aluminium interbellum 3. Oefeningen: Ontlening uit het Latijn en het Grieks a) Kies het goede Nederlandse synoniem voor het vreemde woord dat hier in een korte zin wordt gebruikt: 1. Er zit een lacune in de wet. a straf b fout c oplossing d leemte 2. Haar opmerking ontlokte een grote hilariteit. a. spanning b vrolijkheid c tegenwerking d warboel 3. Het is en blijft een lumineus idee! a onzalig b schitterend c overvloedig d walgelijk 4. Het is de traditie dat de nestor een openingswoord spreekt. a. jongste b kloosteroverste c oudste d hoogbejaarde 5. Bij de opleiding van piloten wordt veel gebruik gemaakt van een vluchtsimulator. a schema b nabootser c instructeur d nooduitgang b) In de rechterkolom staan goede Nederlandse woorden voor de vreemde woorden in de linkerkolom, maar ze staan niet in de juiste volgorde. 1. complex 2. verbaliseren 3. apostrof 4. limiteren 5. frequent 6. compact 7. abrupt 8. divers 9. intact 10. conform verscheiden bondig bekeuren ingewikkeld plots weglatingsteken gaaf beperken overeenkomstig met vaak 4

5 c) Zou je nu zelf deze woorden kunnen vertalen of omschrijven? cum laude verbatim. misantroop. virulent. hallucinant puissant.. convergeren futiel.. dixit 4. Oefeningen: Ontleningen uit andere talen dan Latijn en Grieks Kun je achterhalen waar de volgende woorden thuishoren? Engels Frans Duits Spaans Italiaans Andere alarm arresteren belevenis beroemd boot budget cannelloni cash eenzaam embargo fresco gitaar grens indruk instrument invloed kleinzoon koala mail mammoet meubel prestige replica research rumba sauna ski snob sofa spies toilet tomaat tunnel 5

6 III. Ontlening vandaag 1. Soorten ontlening Het Nederlands kan op vier verschillende manieren aan een andere taal ontlenen: vreemde woorden: zijn nog niet vernederlandst: een mountainbike bastaardwoorden: zijn gedeeltelijk vernederlandst: een prostituee (zonder <é>) geïntegreerde leenwoorden: worden niet meer als vreemde woorden aangevoeld: een muur komt van murus (Latijn) 2. Modewoorden Geef aan in welke categorie deze woorden thuishoren. Ken je van allemaal de betekenis? Geef aan van welke niet en zoek op! 1. Politiek 2. Media 3. Sport 4. Jongerentaal 5. Mode 6. Sociale media & internet 7. Algemene omgangstaal 8. Maatschappij & economie absoluut! boho chique catchy crowdsurfen early bird fashionista flashmob killer heels mix and match moves maken nice! penalty preppy shinen skills hebben wannabe like a boss bag some birds bashing carpoolen celebrity chillen corner dumpingprijzen flex goodybag hashtag kiss & ride match outsourcen phablet sharen übercool vet barfen chino coveren dimmen dug out eyecatcher flat tax foregrounden it-girl liken liken sabbatical shopaholic swag top trustkapitaal twerken 6

7 3. Verengelsing a) Oefening: Wat is het gebruikelijke Engelse woord voor deze omschrijvingen? appetizer zero-tolerance boardingpass shareholder knowhow customized allrounder duty-free merchandisen area touroperator art director drop-out voucher editen salesmanager rookie asap preview understatement goldrush anchorman fundraising headhunten ghostwriter braindrain cold turkey narrowminded search-engine kingsize adverising agency consultancy incrowd scouten retail leasen aquaplaning native speaker accountant lay-outen melting pot red tape abstract spin-off oneliner blueprint trainee in de pipeline customer service lobbyen recital multinational poll bypass off the record human resource tycoon audit purchase manager kick-off manager claimen ratrace niche trial and error outcast peptalk 1. De gangbare term voor moedertaalspreker: degene die een taal als kind via een natuurlijk taalverwervingsproces heeft geleerd. 2. Artistiek leider verantwoordelijk voor de artistieke visie van een bedrijf in de creatieve industrie, grafisch vormgever.. 3. Een schrijver die schrijft onder andermans naam, op diens verzoek. De publicatie verschijnt als ware het van de opdrachtgever. 4. Vertrouwelijk, buiten verslaggeving.. 5. Stagiair, iemand in opleiding. 6. Reclamebureau.. 7. Het huren of verhuren van bepaalde productiemiddelen (auto s, vliegtuigen, machines) 8. Talentzoeken. 9. Zo snel mogelijk (as soon as possible). 10. Presentator in een televisiejournaal of een ander actualiteitenprogramma Een kernachtige, meestal geestige uitspraak die niet langer is dan één zin.. 7

8 12. Bureaucratie, ambenarij, rompslomp. 13. Iemand die beroepsmatig zorgt voor het inrichten, leiden, nazien en controleren van boekhoudingen en administraties van instellingen en bedrijven, en daar toe ook bevoegd is 14. Het wegtrekken van de intellectuele bovenlaag uit arme landen naar rijkere, westerse landen 15. Belastingvrij 16. Een verkorte, zakelijke, zo objectief mogelijke weergave van de inhoud van een publicatie, uittreksel, samenvatting, excerpt 17. Werving van fondsen om een project te financieren; fondsenwerving. 18. Klein hapje of drankje om de eetlust op te wekken, klein hapje bij het aperitief 19. Het systematische, strategische en georganiseerde streven om één of meer actoren van (politieke) besluitvorming te beïnvloeden. 20. Iemand die alles kan op een bepaald gebied, duizendpoot 21. Het commercieel exploiteren van de populariteit van een merk of van bekende personen, zoals filmsterren, entertainers en sporthelden, evenals van figuren uit films, stripverhalen en televisieprogramma`s 22. Het van overheidswege strikt doen naleven van de wettelijke voorschriften, waarbij geen enkele overtreding wordt getolereerd, nultolerantie. 23. Districtsverkoopleider, regionaal verkoopleider, verantwoordelijk voor de verkoop binnen een bepaalde regio 24. Persoon die zich aan alle normale maatschappelijke verantwoordelijkheden onttrekt en geen contact met medemensen meer wenst, een mislukkeling, een eenzaat. 25. Klantendienst Het verzamelen, samenstellen en ordenen van materiaal dat is bedoeld voor publicatie of presentatie, vooral geschreven materiaal, film of tape Bekrompen, kleingeestig 28. Blauwdruk, ontwerp, plan 29. Voorbereid worden en waarschijnlijk binnenkort gebeuren, eraan zitten te komen Het glijden van een voertuig of vliegtuig op een nat wegdek en het verliezen van de controle over dat voertuig of vliegtuig, doordat er zich een waterlaagje gevormd heeft tussen de banden en het wegdek Sociale competitie, carrièrewedloop. 32. Een uitvoering van een muziekprogramma bestaande uit solostukken, over het algemeen door één solist Advies geven, diensverlening in de vorm van advies Dit begrip wordt gebruikt om het midden- en kleinbedrijf aan te duiden (detailhandel 8

9 en dienstverlening). 35. Goudkoorts, goudzoekerskoorts 36. De versmelting van bevolkingsgroepen met verschillende culturen Peiling, enquête Instapkaart. 39. Een kleine gespecialiseerde markt voor een bepaalde groep producten of services. 40. Omleiding rond een vernauwing in een ader door een gezond stukje ader of slagader aan weerskanten van de vernauwing aan te sluiten, overbrugging Opmaken, vormgeven Het werven en selecteren van nieuwe werknemers 43. Bedrijf met vestigingen in meerdere landen. 44. Aanspraak maken op; vorderen, (op)eisen of beweren, pretenderen, stellen Extra groot/lang, super In een keer stoppen met het gebruik van het middel waar de patiënt aan verslaafd is. Ook worden er geen middelen gebruikt die ontwenningsverschijnselen kunnen remmen. 47. Uitgestotene, verschoppeling, buitenstaander 48. Het tonen van een gedeelte van een film, een programma of een game voordat die klaar is, zodat je een indruk kunt krijgen Aangepast 50. Proefondervindelijk ontdekken, door te proberen (en soms te falen) tot een oplossing komen. 51. (bedrijfs-, veiligheids-, enz.)doorlichting, inspectie, controle. 52. Aandeelhouder 53. Inkoopchef, hoofd inkoop. 54. De deskundigheid, kennis van zaken Een ticket of kaart die als vervanging voor geld kan dienen of kan dienen als tegoed bij toekomstige uitgaven, reserveringsbewijs, tegoedbon Groep ingewijden, groep mensen die van alles goed op de hoogte is Een nieuwe entiteit die ontstaat uit een andere (grote) entiteit, bijproduct, neveneffect.? Zoekmachine, zoekprogramma 59. Uitspraak waarmee je iets opzettelijk zwakker uitdrukt dan het in werkelijkheid is. 60. Reisorganisator. 9

10 61. Rijk persoon die een groot deel van een bepaalde bedrijfstak in handen heeft, magnaat, gigant 62. Personeelschef, directeur personeelzaken. 63. Eerstejaars, nieuweling 64. Begin, de start Bemoedigende speech, opbeurend praatje 4. Zijn leenwoorden een vorm van taalverloedering of taalverrijking? Een enquête uit Taalschrift leverde dit resulaat op maar wat vind jij? Som minstens twee redenen voor en twee redenen tegen ontlening op: Pro ontlening Contra ontlening 5. Welke Nederlandse woorden komen het meest voor in andere talen? Dit is de top tien (met tussen haakjes het aantal ontlenende talen): baas (57) gas, kraan (49) pomp (48) pen, bak(je) (47) pot(je) (46) pak (45) sloep (44) boek, loterij (43) blok (42) glas (41) Geloof het of niet, maar het Nederlands heeft bijna woorden uitgeleend aan 138 andere talen in de wereld. Welke woorden dat zijn? In het allereerste uitleenwoordenboek ter wereld somt auteur en deskundige Nicoline van der Sijs ze allemaal op. Ze geeft uitleg over hun bestemming en verklaart hoe ze hun weg naar die andere talen gevonden hebben. 6. Teveel Engelse woorden? Is dit erover of niet? We gaan funshoppen met de kids in de summersale!" "Ik kon die screensaver niet downloaden van je homepage, omdat mijn browser crashte." "De human resource manager moet weer een headhunter inhuren omdat de sales manager geswitcht is naar research & development. 10

11 7. Ontleende uitdrukkingen Oefening: Oefening: Zet de gepaste reactie bij deze situaties: Mer-à-boire Connecting the dots Aha-erlebnis Nomen est omen! Chateau Migraine! Murphy s Law Fail! Mazzltov! Look what the cat dragged in Quod erat demonstrandum 11

12 8. Wat zouden deze ontleende uitdrukkingen kunnen betekenen? überhaupht echec Truth is in the eye of the beholder panta rei Out of the bue Avant la lettre in spe nota bene savoir vivre conditio sine qua non Proost! copy cat un fait accompli sowieso terra incognita Einzelgänger un idiot savant mordicus Point taken! impromptu Nachleben The end justifies the means amuse-gueule Inscha allah Coûte que coûte Cherchez la femme No pun intended Rien ne va plus betekenis taal 12

13 sangfroid Hic et nunc Comme il faut Ipso facto Heads up Wanderlust So far so good Mutatis mutandis À l improviste A hot potato The proof of the pudding is in the tasting crime passionel hoe dan ook een aperitiefhapje een brandend actueel onderwerp een nawerking/ nabloei in elk geval koelbloedig een imitator ontdekkingszin een passionele moord verbeten noodzakelijkerwijs alles vergaat met de nodige aanpassingen (toepasbaar) kost wat kost een noodzakelijke voorwaarde let wel! zonder grap een eenzaat/ zonderling voordat iets bekend werd een mislukking/ een falen hier en nu waarschuwing vooraf er is een vrouw in het spel onbekend terrein onverwachts het bewijs is het resultaat het doel heiligt de middelen uit het niets omgangsvormen/ manieren/ etiquette Gezondheid! onvoorbereid/ spontaan in wording het is nu te laat zoals het hoort een geleerde dwaas als God het wil alles goed tot dusver een voldongen feit je hebt gelijk het is maar hoe je het bekijkt 9. Andere talen ontlenen ook uit het Nederlands. Welke woorden herken je in de volgende leenwoorden: Blomkal (Noors) Komsari (Sranan Tongo) matroos (Russisch) Werewolf (Engels) Tarappe (Singalees) Kèrekôppu (Singalees) Anker (Russisch) Brandy (Amerikaans) Easel (Engels) Kerki (Sranan Tongo) Bezi (Papiamentu) Ber (Papiamentu) Sukiri (Singalees) Apartheid (Engels) Buck (Amerikaans) Bewarskol (Papiamentu) Kowsu (Sranan Tongo) 13

14 IV. Purismen 1. Is onze taal zuiver? Hoe zuiver kan een taal zijn? Zijn purismen taalverrijking of taalverloedering? 2. Onderscheid in de volgende woordenreeks de oorspronkelijke woorden en hun gezuiverde versies? Wat is beter? Wat is juist? trambestuurder alleenverkoop uitstalraam dirigent monopolie etalage heen-en-terug doelwachter honorarium geldbeugel immigrant ereloon living conducteur orkestleider keeper portemonnee inwijkeling retour huiskamer 3. Wat zijn de correcte woorden voor deze vernederlandsingen? watergladheid regenscherm stortbad weekeinde duimspijker voetpad nagerecht 3. Verbeter deze algemeen Vlaamse uitdrukkingen: afkuisen beenhouwer een alcoholieker het gras afrijden een ajuin gelijk wie goesting werkzaam zijn te zich situeren een teleferiek nonkel foefelen frigo marcelleke mutualiteit noemen je ontslag geven lopend water op punt zetten verdiep 14

15 V. Barbarismen 1. Opfrissing Een leenwoord is een woord ontleend aan een andere taal. Het woord heeft zich volledig aan het Nederlands aangepast en is nog nauwelijks herkenbaar als vreemd. woensdag (Wodans dag), toren (turum), cello Een vreemd woord is een woord overgenomen uit een andere taal dat zich wat betreft uitspraak en spelling niet heeft aangepast aan het Nederlands. timbre, genre, paella, fitness, meeting Een barbarisme is een woord dat, of een zinswending of conventie overgenomen uit een vreemde taal, dat zich gedeeltelijk heeft aangepast aan het Nederlands, bijvoorbeeld wat betreft spelling of uitspraak. Match, en, computer, baby, journaal, thriller 2. Foute ontleningen: Gallicisme/ Anglicisme/ Germanisme/ een anglicisme : verkeerd overgenomen uit het Engels: Ik ga ervoor! =.... iets uitsorteren = een dialectisme: verkeerd overgenomen uit het dialect: Kuisvrouw =. Patat =.. Moest ik dat doen, ik zou = een gallicisme: verkeerd overgenomen uit het Frans: Dat kost duur.=.... Recupereren = Penaliseren =.. een germanisme: verkeerd overgenomen uit het Duits autobaan =..... eerstens =... 15

16 3. Waar staan de gallcismen in de volgende zinnen? Wat zou wel een juiste Nederlandse omschrijving zijn? a) Weet je wat hij mij vroeg? Of zeventien een paar of een onpaar getal is!... b) We moesten altijd voor onze bank blijven staan, tot de meester zei: Zet u neer..... c) Hij zocht in alle straten van de stad, maar de man in kwestie was verdwenen.... d) Ze doet de was naar de droogkuis, hoewel ze weet hoe duur dat kost.... e) Honderd euro is geen klein bier voor een vereniging zonder winstgevend doel Oefening: Vertalen. Gebruik niet onnodig leenwoorden waar er goede Nederlandse woorden bestaan: coach inloggen printen goal chillen keyboard dayplanner 5. Oefening 2: Wat zijn de juiste termen voor deze ontleningen in ons dialect? velo chicong seule sjakosj embriage chappe nondedju talon 16

17 17

18 18

19 19

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

1 WOORDSOORTEN 3 2 ZINSDELEN 8

1 WOORDSOORTEN 3 2 ZINSDELEN 8 Deel 1 Grammatica 1 1 WOORDSOORTEN 3 1.1 Tot welke woordsoort behoren de onderstreepte woorden in de volgende zinnen? 3 1.2 Multiple choice. Benoem de onderstreepte woorden 4 1.3 Benoem de onderstreepte

Nadere informatie

Wegwijzer: Een breed publiek aanspreken

Wegwijzer: Een breed publiek aanspreken Wegwijzer: Een breed publiek aanspreken In de meeste gevallen heb je een specifieke doelgroep voor ogen en stem je je taalgebruik op die doelgroep af. Maar soms wil je het brede publiek aanspreken. In

Nadere informatie

Brave new jobs: Engelse beroepsaanduidingen in het Nederlands. Sue Muhr-Walker TiNT-dag, 25 oktober 2013

Brave new jobs: Engelse beroepsaanduidingen in het Nederlands. Sue Muhr-Walker TiNT-dag, 25 oktober 2013 Brave new jobs: Engelse beroepsaanduidingen in het Nederlands Sue Muhr-Walker TiNT-dag, 25 oktober 2013 Geschiedenis Aantal anglicismen & leenwoorden gestaag gegroeid in 20e eeuw spectaculair gestegen

Nadere informatie

We moeten vreemde woorden uit het Nederlands te weren

We moeten vreemde woorden uit het Nederlands te weren We moeten vreemde woorden uit het Nederlands te weren Deze meningsuiting is een beetje moeilijk te behandelen. Volgens mij het gebruik van het woord "weren" sterk is. WV Maar volgens de auteur van dit

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

Het Nederlands in de Wetenschap. Jeroen van Gent. Belgisch Instituut voor Ruimte Aeronomie

Het Nederlands in de Wetenschap. Jeroen van Gent. Belgisch Instituut voor Ruimte Aeronomie Het Nederlands in de Wetenschap Jeroen van Gent Belgisch Instituut voor Ruimte Aeronomie Sinds ik nieuwe cross-secties gebruik, is mijn retrieval sterk verbeterd. Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie

Nadere informatie

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Ebola Afgelopen maand was er een grote geldinzamelingsactie voor de bestrijding van ebola. Het woord ebola komt oorspronkelijk

Nadere informatie

Invloed van de moedertaal bij het leren van het Nederlands

Invloed van de moedertaal bij het leren van het Nederlands 1 Invloed van de moedertaal bij het leren van het Nederlands In het kader van 400 vragen aan de RUG Door Saskia Visser, Wetenschapswinkel Taal, Cultuur en Communicatie Vragensteller: Henk van Ooij 2 De

Nadere informatie

Login eduroam. r0xxxxxx@student.kuleuven.be. (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord)

Login eduroam. r0xxxxxx@student.kuleuven.be. (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord) Login eduroam r0xxxxxx@student.kuleuven.be (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord) Onthaal 2015-2016 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt

Nadere informatie

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt Katrien Philippen Tim Juwet Gemotiveerde keuze Doel van de sessie Motivatie is je brandstof om

Nadere informatie

INSTITUUT ANNEESSENS- FUNCK. Kantoortechnieken. Groot Eiland 39 Brussel, Brussels- Hoofdstedelijk Gewest 100

INSTITUUT ANNEESSENS- FUNCK. Kantoortechnieken. Groot Eiland 39 Brussel, Brussels- Hoofdstedelijk Gewest 100 INSTITUUT ANNEESSENS- FUNCK Kantoortechnieken Groot Eiland 39 Brussel, Brussels- Hoofdstedelijk Gewest 100 E- mail: goeminnemathieu@gmail.com Website: 7KG.weebly.com Leerstof Examen Kantoortechnieken Kennen

Nadere informatie

Profielkeuze-test (PKT)

Profielkeuze-test (PKT) Profielkeuze-test (PKT) Anoniem 2014 TalentFocus Inleiding Het kiezen van een profiel is voor veel leerlingen lastig. Want als je nog niet precies weet wat je later wilt studeren is het moeilijk om op

Nadere informatie

Les 1 Woorden op reis. Een presentatie door een cursist

Les 1 Woorden op reis. Een presentatie door een cursist Les 1 Woorden op reis. Een presentatie door een cursist gatentekst versie 1 Goedemorgen, bij deze eerste presentatie van de Nederlands voor gevorderden. Ik ken jullie nog niet zo goed, we komen verschillende

Nadere informatie

A1 A2 B1 B2 C1. betrekking op concrete betrekking op abstracte, complexe, onbekende vertrouwde

A1 A2 B1 B2 C1. betrekking op concrete betrekking op abstracte, complexe, onbekende vertrouwde Luisteren - kwalitatieve niveaucriteria en zinsbouw tempo en articulatie Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben o.a. betrekking op zeer betrekking op betrekking op betrekking

Nadere informatie

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus Les 5 God: Zoon Doelstelling: de catechisant kan in 1 minuut aan een ander uitleggen wie Jezus voor hem/haar is, weet welke afwijkende meningen er in de loop der tijd geweest is m.b.t. de Here Jezus en

Nadere informatie

leerjaar VI Programma van Toetsing en Afsluiting leerjaar 6 cursus 2013-2014 Gymnasium Camphusianum Gorinchem (cohort 2011-2014)

leerjaar VI Programma van Toetsing en Afsluiting leerjaar 6 cursus 2013-2014 Gymnasium Camphusianum Gorinchem (cohort 2011-2014) VI (cohort 2011-2014) Programma van Toetsing en Afsluiting 6 cursus 2013-2014 Gymnasium Camphusianum Gorinchem Vak: Latijn Leer: 6 Examen: 2014 DT01 Tekstrepetitie over ca. twee vijfde deel van het CE-pensum

Nadere informatie

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie).

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie). 8. Afasie [1/] 1 Afasie De term afasie wordt gebruikt om problemen met taal te beschrijven die het gevolg zijn van een hersenbeschadiging. Meestal is de oorzaak van afasie een beroerte. Het woord afasie

Nadere informatie

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst!

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Hondsrug Het Gymnasium Hondsrug is een afdeling van het Hondsrug College. Het is onderdeel van het vwo,

Nadere informatie

Leerstoelenplan faculteit der Geesteswetenschappen

Leerstoelenplan faculteit der Geesteswetenschappen Leerstoelenplan faculteit der Geesteswetenschappen 1. Leiden Institute for Area Studies School of Middle Eastern Studies Hebreeuwse Taal- en Letterkunde Aramese taal en letterkunde T alen en geschiedenis

Nadere informatie

Formeel Denken. Herfst 2004

Formeel Denken. Herfst 2004 Formeel Denken Herman Geuvers Deels gebaseerd op het herfst 2002 dictaat van Henk Barendregt en Bas Spitters, met dank aan het Discrete Wiskunde dictaat van Wim Gielen Herfst 2004 Contents 1 Propositielogica

Nadere informatie

Soorten bronnen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62210

Soorten bronnen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62210 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62210 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Spotlight: Joris van Leeuwen

Spotlight: Joris van Leeuwen Om bekende en onbekende schrijvers van Nederlandse bodem die in de genre spanning / fantasy druk bezig zijn en een aantal boeken hebben gepubliceerd, toch wat meer bekendheid te geven, heb ik besloten

Nadere informatie

Latijn: iets voor jou?

Latijn: iets voor jou? : n j i t a L r o o v s iet jou? De Romeinen en wij Waar komen onze letters vandaan? Hoe komen we aan de namen van de maanden? De antwoorden op vele van deze vragen vind je vaak in het verleden bij de

Nadere informatie

JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Verwarrende werkwoorden Schrijfster Joke van Leeuwen heeft met haar boek Feest van het begin de AKO Literatuurprijs gewonnen.

Nadere informatie

Regionaal Integratiecentrum Foyer, Brussel. Opleiding Leeftijd Werkvorm Duur Materiaal Ontwikkelingsdoelen. Ik voel me zo

Regionaal Integratiecentrum Foyer, Brussel. Opleiding Leeftijd Werkvorm Duur Materiaal Ontwikkelingsdoelen. Ik voel me zo Opleiding Leeftijd Werkvorm Duur Materiaal Ontwikkelingsdoelen Alle opleidingen (les ASV) 12-18 Klasgesprek Individueel werk Duowerk Groepswerk Spel 110 Computer Internet 36 afdekschijfjes Sociaal-emotionele

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

Mens- en wereldbeeld - HV 12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61301

Mens- en wereldbeeld - HV 12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61301 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61301 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling Lesbrief Over dertien hectare dertien hectare organiseert elke twee jaar een tentoonstelling in Heeswijk-Dinther. De eerste was in 2003. De tentoonstelling van de kunstwerken was altijd buiten op een grasveld

Nadere informatie

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Jantje Steenhuis, voorzitter BRAIN (Branchevereniging Archiefinstellingen Nederland) en directeur Gemeentearchief Rotterdam Die plaat voor

Nadere informatie

Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk

Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk Aan het werk! Als je straks klaar bent met school ga je waarschijnlijk werken. Misschien wil je wel automonteur of metaalbewerker

Nadere informatie

Taal & Spelling niveau 3

Taal & Spelling niveau 3 Taal & Spelling niveau 3 INHOUDSOPGAVE WORKSHOP TAAL & SPELLING III III105 III120 III122 III124 III125 III126 III127 III128 WERKWOORDEN III STIJLFIGUREN BEELDSPRAAK BARBARISMEN ZINSTIJL 1: ZINNEN DIE NIET

Nadere informatie

Latijn in de 21ste eeuw

Latijn in de 21ste eeuw Latijn in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn? Als leerling in het laatste jaar van de lagere school sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het middelbaar onderwijs?

Nadere informatie

Dat wist ik niet! 50 interessante weetjes over onze Nederlandse taal! www.me%enta.com

Dat wist ik niet! 50 interessante weetjes over onze Nederlandse taal! www.me%enta.com 50 interessante weetjes over onze Nederlandse taal! Plezier met het Nederlands Ik ben een taalfanaat. Ik hou van taal, zeker van het Nederlands. En dan gaat het om meer dan spelling en grammatica. Want

Nadere informatie

Wetenschap voor Patiënten College 21: ME/cvs en het hart

Wetenschap voor Patiënten College 21: ME/cvs en het hart Wetenschap voor Patiënten College 21: ME/cvs en het hart Alle teksten in het kader van het project Wetenschap voor Patiënten mogen worden verspreid, doch alleen onder de uitdrukkelijke bronvermelding:

Nadere informatie

Instructie. Werkstuk. Bovenbouw 10 e Montessori de Meidoorn Schooljaar 2013-2014

Instructie. Werkstuk. Bovenbouw 10 e Montessori de Meidoorn Schooljaar 2013-2014 Instructie Werkstuk Bovenbouw 10 e Montessori de Meidoorn Schooljaar 2013-2014 Instructie werkstuk Vanaf schooljaar 2013-14 is de invulling van het werkstuk en je spreekbeurt veranderd. Iedereen maakt

Nadere informatie

Inhoud. Blok I Toen. Blok III Straks. Blok II Nu

Inhoud. Blok I Toen. Blok III Straks. Blok II Nu Inhoud Blok I Toen 1 Op weg naar 8 2 Een nieuwe tijd 17 3 Goed nieuws 23 4 Jezus kijkt anders 31 5 Jezus dient 39 6 Jezus geeft onverdiende liefde 44 Blok III Straks 15 Zuchten 100 16 Een blik in de hemel

Nadere informatie

Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters

Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters Anna en Alex zijn klasgenoten en heel goede vrienden. Ze komen altijd in de meest angstaanjagende situaties terecht en samen hebben ze al heel wat spannende

Nadere informatie

Leesdossier moderne vreemde talen (Engels / Duits) bovenbouw

Leesdossier moderne vreemde talen (Engels / Duits) bovenbouw Leesdossier moderne vreemde talen (Engels / Duits) bovenbouw VMO Klas 3 Klas 4 2 boeken 1 boek Klas 3 Klas 4 1 boek 1 boek en 1 artikel WT MOET JE DOEN? Engels: Duits: Kies op school een boek uit dat bij

Nadere informatie

BLOK 2: les 1 en 2. groep 4) en leren de woorden correct te schrijven (cat. 14) REGEL: 14: Lange klanken aan het eind van een klankgroep:

BLOK 2: les 1 en 2. groep 4) en leren de woorden correct te schrijven (cat. 14) REGEL: 14: Lange klanken aan het eind van een klankgroep: BLOK 1: les 1 en 2 Het voorvoegsel be-, ge-, ver-, me-, te- in een woord hetkennen en het woord correct teschrijven (cat. 11c) 11c: Wooden met een stomme e vooraan: In woorden die beginnen met be-, ge-,

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase

Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase Cursus Hoofdstuk havo 4/5 vwo 4 vwo 5/6 1 Leesvaardigheid 2 Schrijfvaardigheid 1 Inleiding leesvaardigheid 1 Leesstrategieën 2 Schrijfdoelen 3 Tekstsoorten 4 Tekst en publiek

Nadere informatie

Studieaanbod Schooljaar 2015-2016

Studieaanbod Schooljaar 2015-2016 Studieaanbod Schooljaar 2015-2016 SINT-LODEWIJKSCOLLEGE Beste leerling Met deze brochure in de hand kun je zien welke studierichtingen in het Sint- Lodewijkscollege aangeboden worden. Het is een waaier

Nadere informatie

Thema 10. We ruilen van plek

Thema 10. We ruilen van plek Thema 10 We ruilen van plek Les 10.1 1. zakenreis 2. industrieën 3. raketten 4. percentage 5. demonstratie Les 1 gouden, ziekenhuis In het ankerverhaal staat dat de moeder van Gaby Pak kersen geeft in

Nadere informatie

CLIL Toolkit voor het basisonderwijs

CLIL Toolkit voor het basisonderwijs CLIL Toolkit voor het basisonderwijs Auteurs: Alessandra Corda, Eke Krijnen, Wibo van der Es Redactie: Jan Willem Chevalking, Tine Stegenga 2012 Expertisecentrum mvt, Leiden Een digitale versie van deze

Nadere informatie

Media & Privacy Lessenserie Gotcha!

Media & Privacy Lessenserie Gotcha! Media & Privacy Lessenserie Gotcha! Docentenhandleiding doelgroep duur 2 vmbo, 1 havo, 1 vwo 5-6 klokuren Inleiding In een klap beroemd: dat wensen veel jongeren! Of het nu komt door geweldige prestaties

Nadere informatie

Corporatiebijeenkomst WSW. Bunnik, 24 juni 2015

Corporatiebijeenkomst WSW. Bunnik, 24 juni 2015 Corporatiebijeenkomst WSW Bunnik, 24 juni 2015 Wat voorafging WSW vroeg eind 2013 corporaties een volmacht te verstrekken tot vestiging van hypotheek op het bezit als onderdeel van het nieuwe risicomanagement

Nadere informatie

dtl nobel Sjoerd H. de Roos / Andrea Fuchs en Fred Smeijers

dtl nobel Sjoerd H. de Roos / Andrea Fuchs en Fred Smeijers dtl nobel Sjoerd H. de Roos / Andrea Fuchs en Fred Smeijers Alhoewel het gebruik van schreefloze lettertypen door velen als kenmerkend voor moderne vormgeving wordt beschouwd, werden in de klassieke oudheid

Nadere informatie

Duitse taal schrijfvaardigheid

Duitse taal schrijfvaardigheid Staatsexamen HAVO 2013 Duitse taal schrijfvaardigheid Tijdvak 1 Dinsdag 14 mei 09.00 11.00 uur College-examen schriftelijk Opgavenboekje HF-1004-s-13-1-o 1 Havo Duitse taal Schrijfvaardigheid 2013 Bijgaande

Nadere informatie

D.O.E.N. Oefening. 1. De eerste stap is een doel stellen.

D.O.E.N. Oefening. 1. De eerste stap is een doel stellen. D.O.E.N. Oefening D.O.E.N. is de afkorting voor Doelen Opstellen en Effectief bereiken via je Netwerk. Met deze oefening ga je het fundament leggen van je LinkedIn strategieën. Ze vraagt maar 10 minuten

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau B, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Zeven Organisatie Advies B.V. Handout. www.7advies.nl

Zeven Organisatie Advies B.V. Handout. www.7advies.nl Zeven Organisatie Advies B.V. Handout 01 Toegevoegde waarde Wat kom ik brengen Het weer op gang brengen van vastgelopen projecten. Mijn toegevoegde waarde ligt in het weer op gang brengen van vastgelopen

Nadere informatie

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar Docentenhandleiding I. DOELSTELLINGEN de belangstelling voor Europa en de Europese Unie bevorderen bij kinderen in de leeftijdsgroep

Nadere informatie

JAARGANG 8 / NUMMER 5 JANUARI 2014. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 8 / NUMMER 5 JANUARI 2014. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 8 / NUMMER 5 JANUARI 2014 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Regent Begin december werd koningin Máxima benoemd tot regent. Zij zal waarnemend staatshoofd zijn als de koning overlijdt voordat

Nadere informatie

De stap naar het secundair onderwijs komt dichtbij. In de lagere school ben je bij de oudsten, je weet hoe alles daar draait. Volgend schooljaar ben

De stap naar het secundair onderwijs komt dichtbij. In de lagere school ben je bij de oudsten, je weet hoe alles daar draait. Volgend schooljaar ben De stap naar het secundair onderwijs komt dichtbij. In de lagere school ben je bij de oudsten, je weet hoe alles daar draait. Volgend schooljaar ben je weer de jongste. Je moet alles nog ontdekken. Dat

Nadere informatie

Maandbrief groep 5/6, september 2014

Maandbrief groep 5/6, september 2014 Maandbrief groep 5/6, september 2014 Aan de ouders/verzorgers van de kinderen van groep 5/6 Welkom in het nieuwe schooljaar Na 6 weken zomervakantie weer starten op school. En wat voor school! Een gloednieuw

Nadere informatie

Romeinen. Romeinen. Germanen

Romeinen. Romeinen. Germanen Romeinen Romeinen Grieken en Romeinen lijken op elkaar qua levensstijl. Het Romeinse rijk is ontstaan in Rome (753 v. Chr.). De Romeinen kwamen 50 v. Chr. naar Nederland. De Romeinen hebben het Latijns

Nadere informatie

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van:

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: LEREN LEREN LEREN een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: 1. DICTEE 2. TAFELS 3. VRAGEN EN OPDRACHTEN 4. STUKKEN TEKST (bijv. hoofdstuk

Nadere informatie

Actielessen. Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek Wat leert u in deze les? Hoe je kunt leren in de bibliotheek en op het internet Grammatica: voltooide tijd Veel succes! Deze les is

Nadere informatie

Stappenplan voor het toevoegen van een Smartengeld-uitspraak

Stappenplan voor het toevoegen van een Smartengeld-uitspraak Stappenplan voor het toevoegen van een Smartengeld-uitspraak Inloggen en account. De gebruikersnaam is je emailadres, het wachtwoord hebben we je toegestuurd. Onder het kopje account kun je je persoonsgegevens

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

a. De hoogte van een toren bepalen met behulp van een stok

a. De hoogte van een toren bepalen met behulp van een stok Gelijkvormigheid in de 17 de - en 18 de -eeuwse landmeetkunde Heb jij enig idee hoe hoog dat gebouw of die boom is die je uit het raam van je klaslokaal ziet? Misschien kun je de hoogte goed schatten,

Nadere informatie

Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids?

Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids? Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids? WERKBOEK WIKIKIDS Welkom bij het werkboek van WikiKids. In dit werkboek staan opdrachten waarmee je stap voor stap leert werken met WikiKids. Er staan 15 opdrachten

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN 2014-2015

A. LEER EN TOETSPLAN 2014-2015 Vak: Leerjaar: 1 Onderwerp: fictie (creatief lezen) Kerndoel(en): (nr)-2, 3, 4, 5, 7, 10. 1-smaakontwikkeling bevorderen 2-soorten verhalen onderscheiden 3-beoordelingswoorden 4-begrippen: spanning en

Nadere informatie

HP Prime: Meetkunde App

HP Prime: Meetkunde App HP Prime Graphing Calculator HP Prime: Meetkunde App Meer over de HP Prime te weten komen: http://www.hp-prime.nl De Meetkunde-App op de HP Prime Meetkunde is een van de oudste wetenschappen op aarde,

Nadere informatie

Wie is er nou blind? Het evangelie naar Johannes 9:1-41 22-9-2015

Wie is er nou blind? Het evangelie naar Johannes 9:1-41 22-9-2015 Wie is er nou blind? Het evangelie naar Johannes 9:1-41 1 Inleiding (1) Schrijver: Johannes, discipel en apostel (noemt zichzelf: de discipel van wie Jezus hield) Doel (Joh 20:31): dat je gelooft dat Jezus

Nadere informatie

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)!

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)! 18 responses View all Publish analytics 18 responses ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 9 ouders) Summary View all responses Publish analytics In welke mate ziet u uw zoon of dochter de ipad thuis

Nadere informatie

En nu jij! : leer de argumenten zelf

En nu jij! : leer de argumenten zelf En nu jij! : leer de argumenten zelf [لونلدية - dutch [nederlands - revisie: Yassien Abo Abdillah bron: www.svalfurqan.nl 2014-1435 ب«الا ن أنت علم احلجج بنفسك الل اهلونلدية «مراجعة: ياس أبو عبد االله

Nadere informatie

ik ga voor de School voor Economie en Ondernemen Academie voor Economie en Ondernemen

ik ga voor de School voor Economie en Ondernemen Academie voor Economie en Ondernemen ga jn mi n ka l wi t wa t wa en zi et g at we we La n ge ei ga voor de School voor Economie en Ondernemen Academie voor Economie en Ondernemen Een secretaresse voert natuurlijk heel ander werk uit dan

Nadere informatie

VRAGENLIJST. Als u op verder klikt verlaat u deze vragenlijst.

VRAGENLIJST. Als u op verder klikt verlaat u deze vragenlijst. VRAGENLIJST 1. Alvast hartelijk bedankt voor uw medewerking!! Allereerst een vraag om te bepalen of het onderzoek voor u relevant is. Welke van de onderstaande mogelijkheden is het meest op u van toepassing?

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het Werkbladen Uitdaging! Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het één ten koste van het ander? Waar word jij gelukkig van? De uitdaging van deze tool is dat je je eigen antwoorden bepaalt. We raden

Nadere informatie

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven:

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven: Pagina B 1 Samenvatting inleidende les ethiek 8/02/06 ETHIEK. Filosofie is denken, hard nadenken over vanalles en nog wat, en hoort eigenlijk bij ethiek. Ethiek zelf kan me ook een beetje vergelijken met

Nadere informatie

GEBRUIKERS HANDLEIDING QT 6100 BACK TO BASICS HORECA

GEBRUIKERS HANDLEIDING QT 6100 BACK TO BASICS HORECA GEBRUIKERS HANDLEIDING QT 6100 BACK TO BASICS HORECA 03/12/2008 INHOUD: INLEIDING BACK TO BASIC PROGRAMMATIE 3 PROGRAMMATIE SCHERM OP QT6100 4 UITLEG VAN DE TOETSEN 5 11 PROGRAMMATIE 12 AANMAKEN VAN ARTIKELS

Nadere informatie

KAZ launch. woensdag 29 januari 2014. Aanbod in het eerste jaar: Deze tekst in MS Word formaat

KAZ launch. woensdag 29 januari 2014. Aanbod in het eerste jaar: Deze tekst in MS Word formaat Deze tekst in MS Word formaat woensdag 29 januari 2014 KAZ launch Binnenkort ziet het KAZ er helemaal anders uit. En dan hebben we het niet alleen over de gebouwen of het aanzicht van op straat. Ook de

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

De richtprijs voor een lezing is 400,- excl. reiskosten. Voor een workshop zijn de kosten afhankelijk van de invulling van de workshop.

De richtprijs voor een lezing is 400,- excl. reiskosten. Voor een workshop zijn de kosten afhankelijk van de invulling van de workshop. Lezingen Een lezing duurt 45 minuten tot een uur, gevolgd door de mogelijkheid om vragen te stellen en te discussiëren. De lezingen worden op locatie gegeven. Workshops Meer dan tijdens een lezing zijn

Nadere informatie

Vroeg vreemd (buur)taalonderwijs

Vroeg vreemd (buur)taalonderwijs Vroeg vreemd (buur)taalonderwijs in het basisonderwijs met ELENA Ellen Rusman & Stefaan Ternier Welten instituut, Open Universiteit 7 november 2014 Evoluon, Eindhoven http://www.elena learning.eu/ Programma

Nadere informatie

Een school voor iedereen

Een school voor iedereen , n Wereldschool! Een school voor iedereen Wil je de wijde wereld in? Kom dan naar het Carolus Clusius College. Daar leer je verder kijken! Je maakt kennis met andere culturen en je krijgt intensief taalonderwijs

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Participatiekunst? Markt conforme prijzen? Cultureel ondernemerschap? Amehoela!

Participatiekunst? Markt conforme prijzen? Cultureel ondernemerschap? Amehoela! Participatiekunst? Markt conforme prijzen? Cultureel ondernemerschap? Amehoela! De eindpresentatie van het project schwarzmalen 2 is op: 14 november in VondelCS Vondelpark 3, Amsterdam vanaf 14.00 (13.30

Nadere informatie

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Wilma van der Westen Project Docenten aan zet bij taal in alle vakken Utrecht 7 november 2012 Even voorstellen: Bestuurslid Het Schoolvak Nederlands HSN

Nadere informatie

Woordentrainer Frans Cap sur le français 1 Handleiding versie 1.1

Woordentrainer Frans Cap sur le français 1 Handleiding versie 1.1 Woordentrainer Frans Cap sur le français 1 Handleiding versie 1.1 Beste gebruiker, Je staat in de startblokken om je woordenschat (ook wel vocabulaire of lexique) Frans stevig in te oefenen. Met Woordentrainer

Nadere informatie

Gemeente. Zijspoortje. De Bijbelse Encyclopedie leert ons dat het woord kerk afgeleid is van het Griekse woord [kuriakè], dat des Heren betekent.

Gemeente. Zijspoortje. De Bijbelse Encyclopedie leert ons dat het woord kerk afgeleid is van het Griekse woord [kuriakè], dat des Heren betekent. Gemeente Wanneer je aan iemand vraagt Weet jij wat een kerk is?, zal het antwoord niet zo lang op zich laten wachten. Dat is een gebouw waar gelovige mensen samenkomen! Het kan ook voorkomen, dat men aan

Nadere informatie

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld:

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld: (oud, maar hier en daar nuttig) Studielasttabellen Studielast is een nieuw begrip in de bovenbouw van havo en vwo. Het staat voor de gemiddelde tijd die de gemiddelde leerling aan schoolwerk besteedt.

Nadere informatie

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool)

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Paul Knöps Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap

Nadere informatie

9 VUISTREGELS VOOR EFFICIËNT BLOGGEN. Leer de grondbeginselen van het bloggen in 9 eenvoudige, maar essentiële stappen.

9 VUISTREGELS VOOR EFFICIËNT BLOGGEN. Leer de grondbeginselen van het bloggen in 9 eenvoudige, maar essentiële stappen. 9 VUISTREGELS VOOR EFFICIËNT BLOGGEN Hoe schrijf je een blog artikel dat gelezen en gedeeld wordt? Leer de grondbeginselen van het bloggen in 9 eenvoudige, maar essentiële stappen. Hoe schrijf je een blog

Nadere informatie

Praktische Opdracht (p.o.) brugklassen 2015-16. De Romeinen! NAAM: KLAS: ONDERWERP: 01-02-2016 p.o. inleveren!

Praktische Opdracht (p.o.) brugklassen 2015-16. De Romeinen! NAAM: KLAS: ONDERWERP: 01-02-2016 p.o. inleveren! Praktische Opdracht (p.o.) brugklassen 2015-16 NAAM: KLAS: ONDERWERP: 01-02-2016 p.o. inleveren! De Romeinen! Inhoudsopgave Hoe gaan jullie te werk? Blz. 2 Hoofd- en deelvragen bedenken Blz. 3 Inleiding

Nadere informatie

In hoeverre is jouw bedrijf zo ingericht dat mensen thuis aan de keukentafel een verhaal vertellen over jouw bedrijf?

In hoeverre is jouw bedrijf zo ingericht dat mensen thuis aan de keukentafel een verhaal vertellen over jouw bedrijf? Hoe word je als makelaar herinnerd? Hoe val je de dag van vandaag op? Hoe kan je uitspringen in deze schreeuwende multimedia maatschappij? Hoe zorg je ervoor dat je vertrouwen opbouwt en een goede indruk

Nadere informatie

Handel en Commercie 2016/2017

Handel en Commercie 2016/2017 novacollege.nl/handelcommercie Detailhandel Groothandel Interieuradvies Internationale handel Mode handel Handel en Commercie 2016/2017 Alle programma s zijn bekend aan het begin van het schooljaar, die

Nadere informatie

Grote Klus Thema : Cultuur

Grote Klus Thema : Cultuur Grote Klus Thema : Cultuur Bij cultuur horen : muziek drama beeldend dans erfgoed foto/film - literatuur Als je 5 opdrachten maakt en laat aftekenen, mag je meedoen met onze speciale cultuur viering. Als

Nadere informatie

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw (NT2) 1/5

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw (NT2) 1/5 1/5 Deze voorbereidende les hoort bij het programma Proef de Gouden Eeuw, speciaal ontwikkeld voor NT2 niveau A1 t/m B2. Ter voorbereiding op het museumbezoek kunt u met deze les de cursisten op een actieve

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Rond de Tafel over intrinsiek leiderschap en waarom in de 9+ organisatie?

Rond de Tafel over intrinsiek leiderschap en waarom in de 9+ organisatie? Thea de Feyter Welkom Rond de Tafel over intrinsiek leiderschap en waarom in de 9+ organisatie? 1 Leiderschap.. "Iets zette mijn ziel in vuur en vlam, Een koorts of onvermoede vleugels, En ik ging mijn

Nadere informatie

Eisen en lay-out van het PWS

Eisen en lay-out van het PWS Eisen en lay-out van het PWS INHOUD EN OPZET VAN HET PROFIELWERKSTUK In het navolgende komen achtereenvolgens aan bod: de titelpagina, de inhoudsopgave, de inleiding, de hoofdtekst, de samenvatting, de

Nadere informatie

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Vakdocumenten Frans (2004) Visie en accenten leerplan Frans BaO 1 De eerste stappen zetten - Basiswoordenschat

Nadere informatie

faculteit der letteren scandinavische talen en culturen Datum 15.09.2009 1 Fascinerende fouten Muriel Norde

faculteit der letteren scandinavische talen en culturen Datum 15.09.2009 1 Fascinerende fouten Muriel Norde Datum 15.09.2009 1 Fascinerende fouten Muriel Norde Datum 15.09.2009 2 Taalverloedering Vroeger sprak vrijwel iedereen correct. Maar met het verstrijken van de tijd is het er niet beter op geworden. Datum

Nadere informatie