Ontlening. I. Etymologie. 1. Bekijk dit fimpje: Man over woord: Van waar komt het woord stakker?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontlening. I. Etymologie. 1. Bekijk dit fimpje: Man over woord: http://youtu.be/9fdrumlkpnq. Van waar komt het woord stakker?"

Transcriptie

1 I. Etymologie Ontlening 1. Bekijk dit fimpje: Man over woord: Van waar komt het woord stakker? Van waar komt het woord piekeren? Van waar komt het woord gazet? Wat is etymologie precies? 2. Lees de volgende tekst: Waar komt het woord hersenen eigenlijk vandaan? Binnen de etymologie is er discussie over de oorsprong van het woord hersenen, maar de geschiedenis van het woord in de afgelopen duizend jaar is vrij goed gedocumenteerd. In het middelnederlands, dat rond de dertiende eeuw werd gesproken, worden bijvoorbeeld de woorden hirse (1280) en hersene (1240) al teruggevonden [1]. Deze woorden zijn sterk verwant aan de middelduitse harne en hirni, oud-engelse hernes en oud-noors hjarasi. Al deze talen zijn beïnvloed door het proto-germaans dat werd gesproken rond het begin van de jaartelling. 1

2 Dat het woord zich over al deze talen heeft verspreid in een redelijk gelijke vorm, suggereert zelfs nog een oudere oorsprong. Inderdaad lijken er in de Europese moedertaal, het proto-indo-europees ook al woorden te zijn geweest voor de hersenen. Als we vierduizend jaar terug zouden gaan in de tijd is het goed mogelijk dat een woord lijkend op krehsn tegen komen. Hier zijn geen geschreven bewijzen meer van, maar dit soort woorden kunnen gereconstrueerd worden op basis van afgeleide woorden in klassieke talen zoals kárã (hoofd) in het oudgrieks en śíras (hoofd) in het klassieke sanskriet. Het is interessant dat het woord hersenen of hersens tegenwoordig alleen in meervoudsvorm voorkomt in het Nederlands. Je zou zeggen dat hersen de enkelvoudsvorm is, maar ook dit is een meervoud van de proto- Germaanse vorm [1]. Beide woorden werden zelfs een tijd lang naast elkaar gebruikt, maar uiteindelijk werd hersenen de standaard. Het modern Duitse das gehirn heeft overigens wel een meervoudsvorm (die gehirne). Het woord hersenen heeft dus een interessante geschiedenis en kan (met een beetje giswerk) helemaal herleid worden tot het Proto-Indo-Europees. Het is overigens nog niet helemaal duidelijk wanneer het besef is ontstaan in de geschiedenis dat het brein een bijzonder orgaan is. Hoewel er in het Klassieke Egypte operaties uitgevoerd werden op de hersenen om hoofdpijn te 'verlichten' [2] is het niet duidelijk of er rond deze tijd al verschil werd gemaakt tussen het brein en de schedel. Veel van de antieke woorden voor hersenen kunnen namelijk ook hoofd of kop betekenen. Wat is Indo-Europees? Wat is Proto-Indo-Europees? Van welke betekenis is het woord hoofd afgeleid? 3. Opdracht thuis: De etymologiebank: Zoek de oorsprong op van vijf woorden uit je dagelijkse taalgebruik. 2

3 II. Historische ontlening 1. Waarom ontlenen wij woorden? We kiezen voor woorden uit andere talen vanuit de volgende overwegingen: a) Woorden die verwijzen naar een zaak of begrip waarvoor in de eigen taal nog geen woord bestaat of die moeilijk te vertalen zijn. Voorbeeld: ombudsman, leasen, thriller b) Woorden die een nuance kunnen uitdrukken die de eigen taal mist: Voorbeeld: single klinkt zelfbewuster dan vrijgezel. Voorbeeld: souffleren is binnen een toneelcontext het beste woord, in klas noemen we dit voorzeggen. d) Het ontleende woord is korter en dus krachtiger: Voorbeeld: tutoyeren i.p.v. met jij aanspreken Voorbeeld: lobbyen i.p.v. druk uitoefenen op de politieke besluitvorming. e) Het ontleende woord is een eufemisme. Dit maakt het makkelijker om zich van een taboe-onderwerp te distantiëren. Voorbeeld: transpireren i.p.v. zweten Voorbeeld: urineren i.p.v. pissen Voorbeeld: tuberculose i.p.v. tering f) Algemeen aanvaarde synoniemen of woorden met extra zeggingskracht: Voorbeeld: bestseller (= succesboek) Voorbeeld: filosofie (= wijsbegeerte) 2. Hoe komen we tot ontlening? Wat is onze ontleningsgeschiedenis? Ontlening komt tot stand door contacten tussen volkeren: Vb. koffie uit het Turks, heimwee uit het Zwitsers Duits a) Doorheen de geschiedenis ontleenden wij veel aan het Grieks en het Latijn: oudheid leenwoorden fundament (fundamentum), tafel (tabula), kaas, kool, wijn, bier (biber) middeleeuwen Leenwoorden en leenvertalingen wetenschap religie leenvertalingen school, professor, geometrie (Lat.) schema, atoom (Gr.) confessie, evangelie duizendpoot, zeehond, driehoek, naschrift, hoofdstad, voorwerp 3

4 renaissance tot heden leenwoorden, leenvertalingen en voor-en achtervoegsels, afkortingen boekdrukkunst stedelijke administratie geneeskunde voor-en achtervoegsels vandaag nieuwe betekenis aan klassieke woorden, nieuwe afleidingen, samenstellingen nieuwe betekenis nieuwe afleiding nieuwe samenstelling blanco, pagina, ibidem articuleren, obligaat, verbatim, ergo angina, snijtanden, eierstok contra-, ultra-, circa, versus aquarium senator, medicus, aluminium interbellum 3. Oefeningen: Ontlening uit het Latijn en het Grieks a) Kies het goede Nederlandse synoniem voor het vreemde woord dat hier in een korte zin wordt gebruikt: 1. Er zit een lacune in de wet. a straf b fout c oplossing d leemte 2. Haar opmerking ontlokte een grote hilariteit. a. spanning b vrolijkheid c tegenwerking d warboel 3. Het is en blijft een lumineus idee! a onzalig b schitterend c overvloedig d walgelijk 4. Het is de traditie dat de nestor een openingswoord spreekt. a. jongste b kloosteroverste c oudste d hoogbejaarde 5. Bij de opleiding van piloten wordt veel gebruik gemaakt van een vluchtsimulator. a schema b nabootser c instructeur d nooduitgang b) In de rechterkolom staan goede Nederlandse woorden voor de vreemde woorden in de linkerkolom, maar ze staan niet in de juiste volgorde. 1. complex 2. verbaliseren 3. apostrof 4. limiteren 5. frequent 6. compact 7. abrupt 8. divers 9. intact 10. conform verscheiden bondig bekeuren ingewikkeld plots weglatingsteken gaaf beperken overeenkomstig met vaak 4

5 c) Zou je nu zelf deze woorden kunnen vertalen of omschrijven? cum laude verbatim. misantroop. virulent. hallucinant puissant.. convergeren futiel.. dixit 4. Oefeningen: Ontleningen uit andere talen dan Latijn en Grieks Kun je achterhalen waar de volgende woorden thuishoren? Engels Frans Duits Spaans Italiaans Andere alarm arresteren belevenis beroemd boot budget cannelloni cash eenzaam embargo fresco gitaar grens indruk instrument invloed kleinzoon koala mail mammoet meubel prestige replica research rumba sauna ski snob sofa spies toilet tomaat tunnel 5

6 III. Ontlening vandaag 1. Soorten ontlening Het Nederlands kan op vier verschillende manieren aan een andere taal ontlenen: vreemde woorden: zijn nog niet vernederlandst: een mountainbike bastaardwoorden: zijn gedeeltelijk vernederlandst: een prostituee (zonder <é>) geïntegreerde leenwoorden: worden niet meer als vreemde woorden aangevoeld: een muur komt van murus (Latijn) 2. Modewoorden Geef aan in welke categorie deze woorden thuishoren. Ken je van allemaal de betekenis? Geef aan van welke niet en zoek op! 1. Politiek 2. Media 3. Sport 4. Jongerentaal 5. Mode 6. Sociale media & internet 7. Algemene omgangstaal 8. Maatschappij & economie absoluut! boho chique catchy crowdsurfen early bird fashionista flashmob killer heels mix and match moves maken nice! penalty preppy shinen skills hebben wannabe like a boss bag some birds bashing carpoolen celebrity chillen corner dumpingprijzen flex goodybag hashtag kiss & ride match outsourcen phablet sharen übercool vet barfen chino coveren dimmen dug out eyecatcher flat tax foregrounden it-girl liken liken sabbatical shopaholic swag top trustkapitaal twerken 6

7 3. Verengelsing a) Oefening: Wat is het gebruikelijke Engelse woord voor deze omschrijvingen? appetizer zero-tolerance boardingpass shareholder knowhow customized allrounder duty-free merchandisen area touroperator art director drop-out voucher editen salesmanager rookie asap preview understatement goldrush anchorman fundraising headhunten ghostwriter braindrain cold turkey narrowminded search-engine kingsize adverising agency consultancy incrowd scouten retail leasen aquaplaning native speaker accountant lay-outen melting pot red tape abstract spin-off oneliner blueprint trainee in de pipeline customer service lobbyen recital multinational poll bypass off the record human resource tycoon audit purchase manager kick-off manager claimen ratrace niche trial and error outcast peptalk 1. De gangbare term voor moedertaalspreker: degene die een taal als kind via een natuurlijk taalverwervingsproces heeft geleerd. 2. Artistiek leider verantwoordelijk voor de artistieke visie van een bedrijf in de creatieve industrie, grafisch vormgever.. 3. Een schrijver die schrijft onder andermans naam, op diens verzoek. De publicatie verschijnt als ware het van de opdrachtgever. 4. Vertrouwelijk, buiten verslaggeving.. 5. Stagiair, iemand in opleiding. 6. Reclamebureau.. 7. Het huren of verhuren van bepaalde productiemiddelen (auto s, vliegtuigen, machines) 8. Talentzoeken. 9. Zo snel mogelijk (as soon as possible). 10. Presentator in een televisiejournaal of een ander actualiteitenprogramma Een kernachtige, meestal geestige uitspraak die niet langer is dan één zin.. 7

8 12. Bureaucratie, ambenarij, rompslomp. 13. Iemand die beroepsmatig zorgt voor het inrichten, leiden, nazien en controleren van boekhoudingen en administraties van instellingen en bedrijven, en daar toe ook bevoegd is 14. Het wegtrekken van de intellectuele bovenlaag uit arme landen naar rijkere, westerse landen 15. Belastingvrij 16. Een verkorte, zakelijke, zo objectief mogelijke weergave van de inhoud van een publicatie, uittreksel, samenvatting, excerpt 17. Werving van fondsen om een project te financieren; fondsenwerving. 18. Klein hapje of drankje om de eetlust op te wekken, klein hapje bij het aperitief 19. Het systematische, strategische en georganiseerde streven om één of meer actoren van (politieke) besluitvorming te beïnvloeden. 20. Iemand die alles kan op een bepaald gebied, duizendpoot 21. Het commercieel exploiteren van de populariteit van een merk of van bekende personen, zoals filmsterren, entertainers en sporthelden, evenals van figuren uit films, stripverhalen en televisieprogramma`s 22. Het van overheidswege strikt doen naleven van de wettelijke voorschriften, waarbij geen enkele overtreding wordt getolereerd, nultolerantie. 23. Districtsverkoopleider, regionaal verkoopleider, verantwoordelijk voor de verkoop binnen een bepaalde regio 24. Persoon die zich aan alle normale maatschappelijke verantwoordelijkheden onttrekt en geen contact met medemensen meer wenst, een mislukkeling, een eenzaat. 25. Klantendienst Het verzamelen, samenstellen en ordenen van materiaal dat is bedoeld voor publicatie of presentatie, vooral geschreven materiaal, film of tape Bekrompen, kleingeestig 28. Blauwdruk, ontwerp, plan 29. Voorbereid worden en waarschijnlijk binnenkort gebeuren, eraan zitten te komen Het glijden van een voertuig of vliegtuig op een nat wegdek en het verliezen van de controle over dat voertuig of vliegtuig, doordat er zich een waterlaagje gevormd heeft tussen de banden en het wegdek Sociale competitie, carrièrewedloop. 32. Een uitvoering van een muziekprogramma bestaande uit solostukken, over het algemeen door één solist Advies geven, diensverlening in de vorm van advies Dit begrip wordt gebruikt om het midden- en kleinbedrijf aan te duiden (detailhandel 8

9 en dienstverlening). 35. Goudkoorts, goudzoekerskoorts 36. De versmelting van bevolkingsgroepen met verschillende culturen Peiling, enquête Instapkaart. 39. Een kleine gespecialiseerde markt voor een bepaalde groep producten of services. 40. Omleiding rond een vernauwing in een ader door een gezond stukje ader of slagader aan weerskanten van de vernauwing aan te sluiten, overbrugging Opmaken, vormgeven Het werven en selecteren van nieuwe werknemers 43. Bedrijf met vestigingen in meerdere landen. 44. Aanspraak maken op; vorderen, (op)eisen of beweren, pretenderen, stellen Extra groot/lang, super In een keer stoppen met het gebruik van het middel waar de patiënt aan verslaafd is. Ook worden er geen middelen gebruikt die ontwenningsverschijnselen kunnen remmen. 47. Uitgestotene, verschoppeling, buitenstaander 48. Het tonen van een gedeelte van een film, een programma of een game voordat die klaar is, zodat je een indruk kunt krijgen Aangepast 50. Proefondervindelijk ontdekken, door te proberen (en soms te falen) tot een oplossing komen. 51. (bedrijfs-, veiligheids-, enz.)doorlichting, inspectie, controle. 52. Aandeelhouder 53. Inkoopchef, hoofd inkoop. 54. De deskundigheid, kennis van zaken Een ticket of kaart die als vervanging voor geld kan dienen of kan dienen als tegoed bij toekomstige uitgaven, reserveringsbewijs, tegoedbon Groep ingewijden, groep mensen die van alles goed op de hoogte is Een nieuwe entiteit die ontstaat uit een andere (grote) entiteit, bijproduct, neveneffect.? Zoekmachine, zoekprogramma 59. Uitspraak waarmee je iets opzettelijk zwakker uitdrukt dan het in werkelijkheid is. 60. Reisorganisator. 9

10 61. Rijk persoon die een groot deel van een bepaalde bedrijfstak in handen heeft, magnaat, gigant 62. Personeelschef, directeur personeelzaken. 63. Eerstejaars, nieuweling 64. Begin, de start Bemoedigende speech, opbeurend praatje 4. Zijn leenwoorden een vorm van taalverloedering of taalverrijking? Een enquête uit Taalschrift leverde dit resulaat op maar wat vind jij? Som minstens twee redenen voor en twee redenen tegen ontlening op: Pro ontlening Contra ontlening 5. Welke Nederlandse woorden komen het meest voor in andere talen? Dit is de top tien (met tussen haakjes het aantal ontlenende talen): baas (57) gas, kraan (49) pomp (48) pen, bak(je) (47) pot(je) (46) pak (45) sloep (44) boek, loterij (43) blok (42) glas (41) Geloof het of niet, maar het Nederlands heeft bijna woorden uitgeleend aan 138 andere talen in de wereld. Welke woorden dat zijn? In het allereerste uitleenwoordenboek ter wereld somt auteur en deskundige Nicoline van der Sijs ze allemaal op. Ze geeft uitleg over hun bestemming en verklaart hoe ze hun weg naar die andere talen gevonden hebben. 6. Teveel Engelse woorden? Is dit erover of niet? We gaan funshoppen met de kids in de summersale!" "Ik kon die screensaver niet downloaden van je homepage, omdat mijn browser crashte." "De human resource manager moet weer een headhunter inhuren omdat de sales manager geswitcht is naar research & development. 10

11 7. Ontleende uitdrukkingen Oefening: Oefening: Zet de gepaste reactie bij deze situaties: Mer-à-boire Connecting the dots Aha-erlebnis Nomen est omen! Chateau Migraine! Murphy s Law Fail! Mazzltov! Look what the cat dragged in Quod erat demonstrandum 11

12 8. Wat zouden deze ontleende uitdrukkingen kunnen betekenen? überhaupht echec Truth is in the eye of the beholder panta rei Out of the bue Avant la lettre in spe nota bene savoir vivre conditio sine qua non Proost! copy cat un fait accompli sowieso terra incognita Einzelgänger un idiot savant mordicus Point taken! impromptu Nachleben The end justifies the means amuse-gueule Inscha allah Coûte que coûte Cherchez la femme No pun intended Rien ne va plus betekenis taal 12

13 sangfroid Hic et nunc Comme il faut Ipso facto Heads up Wanderlust So far so good Mutatis mutandis À l improviste A hot potato The proof of the pudding is in the tasting crime passionel hoe dan ook een aperitiefhapje een brandend actueel onderwerp een nawerking/ nabloei in elk geval koelbloedig een imitator ontdekkingszin een passionele moord verbeten noodzakelijkerwijs alles vergaat met de nodige aanpassingen (toepasbaar) kost wat kost een noodzakelijke voorwaarde let wel! zonder grap een eenzaat/ zonderling voordat iets bekend werd een mislukking/ een falen hier en nu waarschuwing vooraf er is een vrouw in het spel onbekend terrein onverwachts het bewijs is het resultaat het doel heiligt de middelen uit het niets omgangsvormen/ manieren/ etiquette Gezondheid! onvoorbereid/ spontaan in wording het is nu te laat zoals het hoort een geleerde dwaas als God het wil alles goed tot dusver een voldongen feit je hebt gelijk het is maar hoe je het bekijkt 9. Andere talen ontlenen ook uit het Nederlands. Welke woorden herken je in de volgende leenwoorden: Blomkal (Noors) Komsari (Sranan Tongo) matroos (Russisch) Werewolf (Engels) Tarappe (Singalees) Kèrekôppu (Singalees) Anker (Russisch) Brandy (Amerikaans) Easel (Engels) Kerki (Sranan Tongo) Bezi (Papiamentu) Ber (Papiamentu) Sukiri (Singalees) Apartheid (Engels) Buck (Amerikaans) Bewarskol (Papiamentu) Kowsu (Sranan Tongo) 13

14 IV. Purismen 1. Is onze taal zuiver? Hoe zuiver kan een taal zijn? Zijn purismen taalverrijking of taalverloedering? 2. Onderscheid in de volgende woordenreeks de oorspronkelijke woorden en hun gezuiverde versies? Wat is beter? Wat is juist? trambestuurder alleenverkoop uitstalraam dirigent monopolie etalage heen-en-terug doelwachter honorarium geldbeugel immigrant ereloon living conducteur orkestleider keeper portemonnee inwijkeling retour huiskamer 3. Wat zijn de correcte woorden voor deze vernederlandsingen? watergladheid regenscherm stortbad weekeinde duimspijker voetpad nagerecht 3. Verbeter deze algemeen Vlaamse uitdrukkingen: afkuisen beenhouwer een alcoholieker het gras afrijden een ajuin gelijk wie goesting werkzaam zijn te zich situeren een teleferiek nonkel foefelen frigo marcelleke mutualiteit noemen je ontslag geven lopend water op punt zetten verdiep 14

15 V. Barbarismen 1. Opfrissing Een leenwoord is een woord ontleend aan een andere taal. Het woord heeft zich volledig aan het Nederlands aangepast en is nog nauwelijks herkenbaar als vreemd. woensdag (Wodans dag), toren (turum), cello Een vreemd woord is een woord overgenomen uit een andere taal dat zich wat betreft uitspraak en spelling niet heeft aangepast aan het Nederlands. timbre, genre, paella, fitness, meeting Een barbarisme is een woord dat, of een zinswending of conventie overgenomen uit een vreemde taal, dat zich gedeeltelijk heeft aangepast aan het Nederlands, bijvoorbeeld wat betreft spelling of uitspraak. Match, en, computer, baby, journaal, thriller 2. Foute ontleningen: Gallicisme/ Anglicisme/ Germanisme/ een anglicisme : verkeerd overgenomen uit het Engels: Ik ga ervoor! =.... iets uitsorteren = een dialectisme: verkeerd overgenomen uit het dialect: Kuisvrouw =. Patat =.. Moest ik dat doen, ik zou = een gallicisme: verkeerd overgenomen uit het Frans: Dat kost duur.=.... Recupereren = Penaliseren =.. een germanisme: verkeerd overgenomen uit het Duits autobaan =..... eerstens =... 15

16 3. Waar staan de gallcismen in de volgende zinnen? Wat zou wel een juiste Nederlandse omschrijving zijn? a) Weet je wat hij mij vroeg? Of zeventien een paar of een onpaar getal is!... b) We moesten altijd voor onze bank blijven staan, tot de meester zei: Zet u neer..... c) Hij zocht in alle straten van de stad, maar de man in kwestie was verdwenen.... d) Ze doet de was naar de droogkuis, hoewel ze weet hoe duur dat kost.... e) Honderd euro is geen klein bier voor een vereniging zonder winstgevend doel Oefening: Vertalen. Gebruik niet onnodig leenwoorden waar er goede Nederlandse woorden bestaan: coach inloggen printen goal chillen keyboard dayplanner 5. Oefening 2: Wat zijn de juiste termen voor deze ontleningen in ons dialect? velo chicong seule sjakosj embriage chappe nondedju talon 16

17 17

18 18

19 19

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

1 WOORDSOORTEN 3 2 ZINSDELEN 8

1 WOORDSOORTEN 3 2 ZINSDELEN 8 Deel 1 Grammatica 1 1 WOORDSOORTEN 3 1.1 Tot welke woordsoort behoren de onderstreepte woorden in de volgende zinnen? 3 1.2 Multiple choice. Benoem de onderstreepte woorden 4 1.3 Benoem de onderstreepte

Nadere informatie

Wegwijzer: Een breed publiek aanspreken

Wegwijzer: Een breed publiek aanspreken Wegwijzer: Een breed publiek aanspreken In de meeste gevallen heb je een specifieke doelgroep voor ogen en stem je je taalgebruik op die doelgroep af. Maar soms wil je het brede publiek aanspreken. In

Nadere informatie

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 9 / NUMMER 4 DECEMBER 2014 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Ebola Afgelopen maand was er een grote geldinzamelingsactie voor de bestrijding van ebola. Het woord ebola komt oorspronkelijk

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

INSTITUUT ANNEESSENS- FUNCK. Kantoortechnieken. Groot Eiland 39 Brussel, Brussels- Hoofdstedelijk Gewest 100

INSTITUUT ANNEESSENS- FUNCK. Kantoortechnieken. Groot Eiland 39 Brussel, Brussels- Hoofdstedelijk Gewest 100 INSTITUUT ANNEESSENS- FUNCK Kantoortechnieken Groot Eiland 39 Brussel, Brussels- Hoofdstedelijk Gewest 100 E- mail: goeminnemathieu@gmail.com Website: 7KG.weebly.com Leerstof Examen Kantoortechnieken Kennen

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau B, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Jantje Steenhuis, voorzitter BRAIN (Branchevereniging Archiefinstellingen Nederland) en directeur Gemeentearchief Rotterdam Die plaat voor

Nadere informatie

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie).

8. Afasie [1/2] Bedenk tenminste drie verschillende problemen die je met taal zou kunnen hebben (drie soorten afasie). 8. Afasie [1/] 1 Afasie De term afasie wordt gebruikt om problemen met taal te beschrijven die het gevolg zijn van een hersenbeschadiging. Meestal is de oorzaak van afasie een beroerte. Het woord afasie

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure Klassieke Talen (2de en 3de graad ASO) Leerlingprofiel Je leest graag, je wil je taalvaardigheid versterken, en je hebt interesse in cultuur en maatschappij? Een

Nadere informatie

Latijn: iets voor jou?

Latijn: iets voor jou? : n j i t a L r o o v s iet jou? De Romeinen en wij Waar komen onze letters vandaan? Hoe komen we aan de namen van de maanden? De antwoorden op vele van deze vragen vind je vaak in het verleden bij de

Nadere informatie

We moeten vreemde woorden uit het Nederlands te weren

We moeten vreemde woorden uit het Nederlands te weren We moeten vreemde woorden uit het Nederlands te weren Deze meningsuiting is een beetje moeilijk te behandelen. Volgens mij het gebruik van het woord "weren" sterk is. WV Maar volgens de auteur van dit

Nadere informatie

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven:

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven: Pagina B 1 Samenvatting inleidende les ethiek 8/02/06 ETHIEK. Filosofie is denken, hard nadenken over vanalles en nog wat, en hoort eigenlijk bij ethiek. Ethiek zelf kan me ook een beetje vergelijken met

Nadere informatie

12peciale voorlichtingns-eum,

12peciale voorlichtingns-eum, GYM M U I NAS EN L A T OR O V TE RUIM DOND ERDA G ARI JANU 12peciale voorlichtingns-eum, S e r het ath e v o d n avo ium en gymnas erclass de mast T! GYMNASIUM IETS VOOR JOU? Houd je van puzzelen? Lees

Nadere informatie

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt Katrien Philippen Tim Juwet Gemotiveerde keuze Doel van de sessie Motivatie is je brandstof om

Nadere informatie

JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Verwarrende werkwoorden Schrijfster Joke van Leeuwen heeft met haar boek Feest van het begin de AKO Literatuurprijs gewonnen.

Nadere informatie

Het Nederlands in de Wetenschap. Jeroen van Gent. Belgisch Instituut voor Ruimte Aeronomie

Het Nederlands in de Wetenschap. Jeroen van Gent. Belgisch Instituut voor Ruimte Aeronomie Het Nederlands in de Wetenschap Jeroen van Gent Belgisch Instituut voor Ruimte Aeronomie Sinds ik nieuwe cross-secties gebruik, is mijn retrieval sterk verbeterd. Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie

Nadere informatie

2.1c. Pardon, een diner!

2.1c. Pardon, een diner! Auteur hannie janssen Laatst gewijzigd 23 March 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/74126 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Invloed van de moedertaal bij het leren van het Nederlands

Invloed van de moedertaal bij het leren van het Nederlands 1 Invloed van de moedertaal bij het leren van het Nederlands In het kader van 400 vragen aan de RUG Door Saskia Visser, Wetenschapswinkel Taal, Cultuur en Communicatie Vragensteller: Henk van Ooij 2 De

Nadere informatie

Brave new jobs: Engelse beroepsaanduidingen in het Nederlands. Sue Muhr-Walker TiNT-dag, 25 oktober 2013

Brave new jobs: Engelse beroepsaanduidingen in het Nederlands. Sue Muhr-Walker TiNT-dag, 25 oktober 2013 Brave new jobs: Engelse beroepsaanduidingen in het Nederlands Sue Muhr-Walker TiNT-dag, 25 oktober 2013 Geschiedenis Aantal anglicismen & leenwoorden gestaag gegroeid in 20e eeuw spectaculair gestegen

Nadere informatie

Aflevering 2: Solliciteren

Aflevering 2: Solliciteren Aflevering 2: Solliciteren Vragen vooraf: Heb je wel eens gewerkt in je land van herkomst? Hoe heb je die baan gevonden? Heb je wel eens in Nederland naar werk gezocht? Hoe heb je dat gedaan? Hoofditem

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

A1 A2 B1 B2 C1. betrekking op concrete betrekking op abstracte, complexe, onbekende vertrouwde

A1 A2 B1 B2 C1. betrekking op concrete betrekking op abstracte, complexe, onbekende vertrouwde Luisteren - kwalitatieve niveaucriteria en zinsbouw tempo en articulatie Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben Teksten hebben o.a. betrekking op zeer betrekking op betrekking op betrekking

Nadere informatie

Login eduroam. r0xxxxxx@student.kuleuven.be. (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord)

Login eduroam. r0xxxxxx@student.kuleuven.be. (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord) Login eduroam r0xxxxxx@student.kuleuven.be (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord) Onthaal 2015-2016 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt

Nadere informatie

Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk

Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk Aan het werk! Kijkwijzer voor het VMBO bij de tentoonstelling Mens en Werk Aan het werk! Als je straks klaar bent met school ga je waarschijnlijk werken. Misschien wil je wel automonteur of metaalbewerker

Nadere informatie

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst!

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Hondsrug Het Gymnasium Hondsrug is een afdeling van het Hondsrug College. Het is onderdeel van het vwo,

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure Klassieke Talen (2de en 3de graad ASO) Leerlingprofiel Je leest graag, je wil je taalvaardigheid versterken, en je hebt interesse in cultuur en maatschappij? Een

Nadere informatie

JAARGANG 8 / NUMMER 6 FEBRUARI Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 8 / NUMMER 6 FEBRUARI Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 8 / NUMMER 6 FEBRUARI 2014 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Tattas be like De afgelopen maand was de Facebook-pagina Tattas be like erg populair, een pagina waarop de draak wordt gestoken

Nadere informatie

Formeel Denken. Herfst 2004

Formeel Denken. Herfst 2004 Formeel Denken Herman Geuvers Deels gebaseerd op het herfst 2002 dictaat van Henk Barendregt en Bas Spitters, met dank aan het Discrete Wiskunde dictaat van Wim Gielen Herfst 2004 Contents 1 Propositielogica

Nadere informatie

Wie is er nou blind? Het evangelie naar Johannes 9:1-41 22-9-2015

Wie is er nou blind? Het evangelie naar Johannes 9:1-41 22-9-2015 Wie is er nou blind? Het evangelie naar Johannes 9:1-41 1 Inleiding (1) Schrijver: Johannes, discipel en apostel (noemt zichzelf: de discipel van wie Jezus hield) Doel (Joh 20:31): dat je gelooft dat Jezus

Nadere informatie

Spotlight: Joris van Leeuwen

Spotlight: Joris van Leeuwen Om bekende en onbekende schrijvers van Nederlandse bodem die in de genre spanning / fantasy druk bezig zijn en een aantal boeken hebben gepubliceerd, toch wat meer bekendheid te geven, heb ik besloten

Nadere informatie

Leerstoelenplan faculteit der Geesteswetenschappen

Leerstoelenplan faculteit der Geesteswetenschappen Leerstoelenplan faculteit der Geesteswetenschappen 1. Leiden Institute for Area Studies School of Middle Eastern Studies Hebreeuwse Taal- en Letterkunde Aramese taal en letterkunde T alen en geschiedenis

Nadere informatie

Eigen vaardigheid Taal

Eigen vaardigheid Taal Eigen vaardigheid Taal Door middel van het beantwoorden van de vragen in dit blok heeft u inzicht gekregen in uw kennis en vaardigheden van de grammatica en spelling van de Nederlandse taal. In het overzicht

Nadere informatie

Boekje voor: spreekbeurt, boekenkring en werkstuk

Boekje voor: spreekbeurt, boekenkring en werkstuk Boekje voor: spreekbeurt, boekenkring en werkstuk Dit boekje is van: Datum spreekbeurt Datum boekenkring Inleverdatum werkstukken (groep 6 t/m 8) Werkstuk 1: woensdag 22 november Werkstuk 2: woensdag 18

Nadere informatie

Soorten bronnen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62210

Soorten bronnen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62210 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62210 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Woordenschat - Leenwoorden h3. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Woordenschat - Leenwoorden h3. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 22 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/80811 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters

Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters Anna en Alex nemen het op tegen de valsemunters Anna en Alex zijn klasgenoten en heel goede vrienden. Ze komen altijd in de meest angstaanjagende situaties terecht en samen hebben ze al heel wat spannende

Nadere informatie

Les 1 Woorden op reis. Een presentatie door een cursist

Les 1 Woorden op reis. Een presentatie door een cursist Les 1 Woorden op reis. Een presentatie door een cursist gatentekst versie 1 Goedemorgen, bij deze eerste presentatie van de Nederlands voor gevorderden. Ik ken jullie nog niet zo goed, we komen verschillende

Nadere informatie

Taalbeschouwelijke termen bao so 2010

Taalbeschouwelijke termen bao so 2010 1 Bijlage: Vergelijking taalbeschouwelijke termen leerplannen basisonderwijs en secundair onderwijs In deze lijst vindt u in de linkerkolom een overzicht van de taalbeschouwelijke termen uit het leerplan

Nadere informatie

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus Les 5 God: Zoon Doelstelling: de catechisant kan in 1 minuut aan een ander uitleggen wie Jezus voor hem/haar is, weet welke afwijkende meningen er in de loop der tijd geweest is m.b.t. de Here Jezus en

Nadere informatie

faculteit der letteren scandinavische talen en culturen Datum 15.09.2009 1 Fascinerende fouten Muriel Norde

faculteit der letteren scandinavische talen en culturen Datum 15.09.2009 1 Fascinerende fouten Muriel Norde Datum 15.09.2009 1 Fascinerende fouten Muriel Norde Datum 15.09.2009 2 Taalverloedering Vroeger sprak vrijwel iedereen correct. Maar met het verstrijken van de tijd is het er niet beter op geworden. Datum

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

leerjaar VI Programma van Toetsing en Afsluiting leerjaar 6 cursus 2013-2014 Gymnasium Camphusianum Gorinchem (cohort 2011-2014)

leerjaar VI Programma van Toetsing en Afsluiting leerjaar 6 cursus 2013-2014 Gymnasium Camphusianum Gorinchem (cohort 2011-2014) VI (cohort 2011-2014) Programma van Toetsing en Afsluiting 6 cursus 2013-2014 Gymnasium Camphusianum Gorinchem Vak: Latijn Leer: 6 Examen: 2014 DT01 Tekstrepetitie over ca. twee vijfde deel van het CE-pensum

Nadere informatie

Het gymnasium, iets voor jou?

Het gymnasium, iets voor jou? GYMNASIUM Het gymnasium, iets voor jou? 2 Ben jij nieuwsgierig en wil je veel te weten komen? Houd je van talen en wetenschap? Vind je leren leuk en haal je hoge cijfers? Ga je ervoor als je iets wilt

Nadere informatie

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het Werkbladen Uitdaging! Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het één ten koste van het ander? Waar word jij gelukkig van? De uitdaging van deze tool is dat je je eigen antwoorden bepaalt. We raden

Nadere informatie

Help, ik moet een werkstuk maken!

Help, ik moet een werkstuk maken! Help, ik moet een werkstuk maken! Je gaat de komende tijd bezig met het maken van een werkstuk. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp?

Nadere informatie

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)!

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)! 18 responses View all Publish analytics 18 responses ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 9 ouders) Summary View all responses Publish analytics In welke mate ziet u uw zoon of dochter de ipad thuis

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool)

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Paul Knöps Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap

Nadere informatie

Profielkeuze-test (PKT)

Profielkeuze-test (PKT) Profielkeuze-test (PKT) Anoniem 2014 TalentFocus Inleiding Het kiezen van een profiel is voor veel leerlingen lastig. Want als je nog niet precies weet wat je later wilt studeren is het moeilijk om op

Nadere informatie

Inhoud. Blok I Op zoek. Blok III Jouw leven. Blok II Geloven in de kerk

Inhoud. Blok I Op zoek. Blok III Jouw leven. Blok II Geloven in de kerk Inhoud Blok I Op zoek 1 Bestaat God? 8 2 Geloven in 14 3 Geloven in Allah 21 4 Twijfelen 29 5 Geloven is zo gek nog niet 36 6 Samen aan de slag 42 Blok II Geloven in de kerk 7 Hoort de kerk erbij? 46 8

Nadere informatie

Thema 10. We ruilen van plek

Thema 10. We ruilen van plek Thema 10 We ruilen van plek Les 10.1 1. zakenreis 2. industrieën 3. raketten 4. percentage 5. demonstratie Les 1 gouden, ziekenhuis In het ankerverhaal staat dat de moeder van Gaby Pak kersen geeft in

Nadere informatie

CLIL Toolkit voor het basisonderwijs

CLIL Toolkit voor het basisonderwijs CLIL Toolkit voor het basisonderwijs Auteurs: Alessandra Corda, Eke Krijnen, Wibo van der Es Redactie: Jan Willem Chevalking, Tine Stegenga 2012 Expertisecentrum mvt, Leiden Een digitale versie van deze

Nadere informatie

Lesbrief: Backoffice Thema: Hoe kom ik daar?

Lesbrief: Backoffice Thema: Hoe kom ik daar? Lesbrief: Backoffice Thema: Hoe kom ik daar? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Zou het profiel Economie & Ondernemen bij jou passen? Een onderdeel van dit

Nadere informatie

Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids?

Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids? Werkschrift : Hoe werk ik op WikiKids? WERKBOEK WIKIKIDS Welkom bij het werkboek van WikiKids. In dit werkboek staan opdrachten waarmee je stap voor stap leert werken met WikiKids. Er staan 15 opdrachten

Nadere informatie

Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase

Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase Inhoudsoverzicht NN5 Tweede Fase Cursus Hoofdstuk havo 4/5 vwo 4 vwo 5/6 1 Leesvaardigheid 2 Schrijfvaardigheid 1 Inleiding leesvaardigheid 1 Leesstrategieën 2 Schrijfdoelen 3 Tekstsoorten 4 Tekst en publiek

Nadere informatie

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design

Auteur: Mirjam Wind, docent en coördinator NT2, Educatie Video s: Gabe Dijkstra en Rick Biemolt, studenten Alfa-college, MultiMedia en Design Woord voor Woord is een programma mondelinge vaardigheden NT2 voor analfabete beginners. Het omvat 12 lessen. De ontwikkeling van het programma en de daarbij behorende video s is mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling Lesbrief Over dertien hectare dertien hectare organiseert elke twee jaar een tentoonstelling in Heeswijk-Dinther. De eerste was in 2003. De tentoonstelling van de kunstwerken was altijd buiten op een grasveld

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Gevarieerde Spelling is een programma voor het leren van de belangrijkste spellingregels van het Nederlands.

Gevarieerde Spelling is een programma voor het leren van de belangrijkste spellingregels van het Nederlands. Gevarieerde Spelling Gevarieerde Spelling is een programma voor het leren van de belangrijkste spellingregels van het Nederlands. Doelgroep Gevarieerde Spelling Gevarieerde Spelling is bedoeld voor leerlingen

Nadere informatie

Zeven Organisatie Advies B.V. Handout. www.7advies.nl

Zeven Organisatie Advies B.V. Handout. www.7advies.nl Zeven Organisatie Advies B.V. Handout 01 Toegevoegde waarde Wat kom ik brengen Het weer op gang brengen van vastgelopen projecten. Mijn toegevoegde waarde ligt in het weer op gang brengen van vastgelopen

Nadere informatie

Duitse taal schrijfvaardigheid

Duitse taal schrijfvaardigheid Staatsexamen HAVO 2013 Duitse taal schrijfvaardigheid Tijdvak 1 Dinsdag 14 mei 09.00 11.00 uur College-examen schriftelijk Opgavenboekje HF-1004-s-13-1-o 1 Havo Duitse taal Schrijfvaardigheid 2013 Bijgaande

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Dat wist ik niet! 50 interessante weetjes over onze Nederlandse taal! www.me%enta.com

Dat wist ik niet! 50 interessante weetjes over onze Nederlandse taal! www.me%enta.com 50 interessante weetjes over onze Nederlandse taal! Plezier met het Nederlands Ik ben een taalfanaat. Ik hou van taal, zeker van het Nederlands. En dan gaat het om meer dan spelling en grammatica. Want

Nadere informatie

De stap naar het secundair onderwijs komt dichtbij. In de lagere school ben je bij de oudsten, je weet hoe alles daar draait. Volgend schooljaar ben

De stap naar het secundair onderwijs komt dichtbij. In de lagere school ben je bij de oudsten, je weet hoe alles daar draait. Volgend schooljaar ben De stap naar het secundair onderwijs komt dichtbij. In de lagere school ben je bij de oudsten, je weet hoe alles daar draait. Volgend schooljaar ben je weer de jongste. Je moet alles nog ontdekken. Dat

Nadere informatie

Regionaal Integratiecentrum Foyer, Brussel. Opleiding Leeftijd Werkvorm Duur Materiaal Ontwikkelingsdoelen. Ik voel me zo

Regionaal Integratiecentrum Foyer, Brussel. Opleiding Leeftijd Werkvorm Duur Materiaal Ontwikkelingsdoelen. Ik voel me zo Opleiding Leeftijd Werkvorm Duur Materiaal Ontwikkelingsdoelen Alle opleidingen (les ASV) 12-18 Klasgesprek Individueel werk Duowerk Groepswerk Spel 110 Computer Internet 36 afdekschijfjes Sociaal-emotionele

Nadere informatie

5 lessen uit een businessroman over een vastgelopen ceo - MT.nl

5 lessen uit een businessroman over een vastgelopen ceo - MT.nl Website: MT.nl 5 lessen uit een businessroman over een vastgelopen ceo 13 november 2015 5 managementlessen uit een businessroman over een ogenschijnlijk succesvolle ceo die volkomen vastloopt. Het staat

Nadere informatie

Soorten bronnen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Soorten bronnen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 03 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62210 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

a. De hoogte van een toren bepalen met behulp van een stok

a. De hoogte van een toren bepalen met behulp van een stok Gelijkvormigheid in de 17 de - en 18 de -eeuwse landmeetkunde Heb jij enig idee hoe hoog dat gebouw of die boom is die je uit het raam van je klaslokaal ziet? Misschien kun je de hoogte goed schatten,

Nadere informatie

Werkstukken maken op PCBO-Het Mozaiek Groep 6

Werkstukken maken op PCBO-Het Mozaiek Groep 6 We gaan een werkstuk maken en je mag het helemaal zelf doen. Het is helemaal jouw eigen werkstuk. Maar om je even goed op weg te helpen hebben we hieronder alle stapjes even op een rij gezet. Wat moet

Nadere informatie

Actie toolbox. van idee naar actie. Auteur: Bas Bakker. Meer tools nodig? Kijk op

Actie toolbox. van idee naar actie. Auteur: Bas Bakker.  Meer tools nodig? Kijk op Actie toolbox van idee naar actie Auteur: Bas Bakker www.basblogt.com 1. Inhoudsopgave 2. Van idee naar actie... 3 3. Het idee...6 4. Drie grote stappen bepalen...8 5. Experiment: Je eerste klant... 9

Nadere informatie

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw (NT2) 1/5

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw (NT2) 1/5 1/5 Deze voorbereidende les hoort bij het programma Proef de Gouden Eeuw, speciaal ontwikkeld voor NT2 niveau A1 t/m B2. Ter voorbereiding op het museumbezoek kunt u met deze les de cursisten op een actieve

Nadere informatie

Wijs Worden. werkboek. deel 1 DAMON

Wijs Worden. werkboek. deel 1 DAMON Wijs Worden werkboek deel 1 DAMON WW wb deel 1 mei2009.indd 1 5/25/09 10:33:45 AM Hoofdstuk 1 Over wat echt belangrijk is Paragraaf 1 Inleiding Opdracht 1, p.8 Hieronder staan twaalf standpunten over wat

Nadere informatie

Monitoraat op Maat Academisch Nederlands 1

Monitoraat op Maat Academisch Nederlands 1 Monitoraat op Maat Academisch Nederlands 1 E-MAILS SCHRIJVEN 1. Algemeen De basisregel luidt: Houd het bericht kort en bondig. Wees echter ook niet té bondig: je ontvanger moet voldoende informatie hebben

Nadere informatie

Beoordelingsrichtlijnen voor moderne vreemde talen en Nederlands bij dyslexie

Beoordelingsrichtlijnen voor moderne vreemde talen en Nederlands bij dyslexie Beoordelingsrichtlijnen voor moderne vreemde talen en Nederlands bij dyslexie Afspraken binnen de MVT secties en de sectie Nederlands voor leerlingen, die in het bezit zijn van een Groene (Dyslexie) kaart

Nadere informatie

Open dag 14 maart Welkom bij: Taal- en cultuurstudies

Open dag 14 maart Welkom bij: Taal- en cultuurstudies Open dag 14 maart 2015 Welkom bij: Taal- en cultuurstudies Taal- en cultuurstudies kiezen 3/16/2015 Bachelorvoorlichting 2 Taal- en cultuurstudies kiezen en combineren Taal- en cultuurstudies wetenschap

Nadere informatie

Lesbrief 14. Naar personeelszaken.

Lesbrief 14. Naar personeelszaken. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 14. Naar personeelszaken. Wat leert u in deze les? Wanneer u zeggen en wanneer jij zeggen. Je mening geven en naar een mening vragen. De voltooide tijd gebruiken.

Nadere informatie

Een school voor iedereen

Een school voor iedereen , n Wereldschool! Een school voor iedereen Wil je de wijde wereld in? Kom dan naar het Carolus Clusius College. Daar leer je verder kijken! Je maakt kennis met andere culturen en je krijgt intensief taalonderwijs

Nadere informatie

Autonoom als vak De zelf

Autonoom als vak De zelf Aangezien ik de indruk heb gekregen dat er een opkomst is van een nieuw vakgebied dat nog niet zodanig als vak bestempelt wordt, wil ik proberen dit vak te expliceren, om het vervolgens te kunnen betitelen

Nadere informatie

BLOK 2: les 1 en 2. groep 4) en leren de woorden correct te schrijven (cat. 14) REGEL: 14: Lange klanken aan het eind van een klankgroep:

BLOK 2: les 1 en 2. groep 4) en leren de woorden correct te schrijven (cat. 14) REGEL: 14: Lange klanken aan het eind van een klankgroep: BLOK 1: les 1 en 2 Het voorvoegsel be-, ge-, ver-, me-, te- in een woord hetkennen en het woord correct teschrijven (cat. 11c) 11c: Wooden met een stomme e vooraan: In woorden die beginnen met be-, ge-,

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

Volgens Henk Kuindersma (lector religieuze educatie) heeft de jongerencoach drie rollen die belangrijk zijn om dit doel te kunnen bereiken:

Volgens Henk Kuindersma (lector religieuze educatie) heeft de jongerencoach drie rollen die belangrijk zijn om dit doel te kunnen bereiken: Als je 't mij vraagt Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: club, catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Geloven en spiritualiteit Tijdsduur: 1 uur 30 min. Petje op petje af, petje op petje af

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 16. Herhaling thema.

Thema Op het werk. Lesbrief 16. Herhaling thema. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 16. Herhaling thema. Wat leert u in deze les? De woorden van les 12, 13, 14 en 15. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente Den Haag

Nadere informatie

Blok III Jezus, Gods Zoon

Blok III Jezus, Gods Zoon Inhoud Blok I De Bijbel 1 De Bijbel, waar gaat-ie over? 8 2 De Bijbelbieb 13 3 De Bijbelschrijvers 19 4 De Bijbel en ik 25 5 Samen aan de slag 30 Blok III Jezus, Gods Zoon 12 Op kraambezoek 70 13 De training

Nadere informatie

Grote Klus Thema : Cultuur

Grote Klus Thema : Cultuur Grote Klus Thema : Cultuur Bij cultuur horen : muziek drama beeldend dans erfgoed foto/film - literatuur Als je 5 opdrachten maakt en laat aftekenen, mag je meedoen met onze speciale cultuur viering. Als

Nadere informatie

Latijn in de 21ste eeuw

Latijn in de 21ste eeuw Latijn in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn? Als leerling in het laatste jaar van de lagere school sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het middelbaar onderwijs?

Nadere informatie

Praat-plaat. aad/thema/ik werkblad 1

Praat-plaat. aad/thema/ik werkblad 1 Thema Praat-plaat aad/thema/ werkblad 1 Strip aad/thema/ werkblad 2 aad/thema/ werkblad 3 a aad/thema/ werkblad 3 b Knipblad aad aad/thema/ werkblad 4 Stripverhaal hallo ben aad ben een man ben geboren

Nadere informatie

Rond de Tafel over intrinsiek leiderschap en waarom in de 9+ organisatie?

Rond de Tafel over intrinsiek leiderschap en waarom in de 9+ organisatie? Thea de Feyter Welkom Rond de Tafel over intrinsiek leiderschap en waarom in de 9+ organisatie? 1 Leiderschap.. "Iets zette mijn ziel in vuur en vlam, Een koorts of onvermoede vleugels, En ik ging mijn

Nadere informatie

KAZ launch. woensdag 29 januari 2014. Aanbod in het eerste jaar: Deze tekst in MS Word formaat

KAZ launch. woensdag 29 januari 2014. Aanbod in het eerste jaar: Deze tekst in MS Word formaat Deze tekst in MS Word formaat woensdag 29 januari 2014 KAZ launch Binnenkort ziet het KAZ er helemaal anders uit. En dan hebben we het niet alleen over de gebouwen of het aanzicht van op straat. Ook de

Nadere informatie

Acquireren. Sander Maarleveld februari Salesadvies op maat. Copyright ALECT All rights reserved.

Acquireren. Sander Maarleveld februari Salesadvies op maat. Copyright ALECT All rights reserved. Acquireren Salesadvies op maat. Sander Maarleveld februari 2013 De hierna volgende sheets zijn gebruikt bij een presentatie gegeven door Sander Maarleveld van ALECT voor het CJB Rotterdam op 13 februari

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar

Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar Het Croqqer Cookbook: krijg samen meer voor elkaar door Rob van de Star Inhoudsopgave Voorwoord...3 Hoe willen we werken?...4 De stem van onze "klant"...5 De buurt als ons anker...6 Copyright 2014, Croqqer

Nadere informatie

Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo

Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo Dé Afkickmethode Eerste druk, augustus 2012 2012 chamo C.C. Paetzhold, C.C.Mozer. Foto s en cover: Hamo isbn: 978-90-484-2558-7 nur: 751 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel

Nadere informatie

Vroeg vreemd (buur)taalonderwijs

Vroeg vreemd (buur)taalonderwijs Vroeg vreemd (buur)taalonderwijs in het basisonderwijs met ELENA Ellen Rusman & Stefaan Ternier Welten instituut, Open Universiteit 7 november 2014 Evoluon, Eindhoven http://www.elena learning.eu/ Programma

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie