QuickScan voor het Evalueren van Publieke Investeringen in Breedbandnetwerken (Literatuurstudie)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "QuickScan voor het Evalueren van Publieke Investeringen in Breedbandnetwerken (Literatuurstudie)"

Transcriptie

1 QuickScan voor het Evalueren van Publieke Investeringen in Breedbandnetwerken (Literatuurstudie) Dr. MSc. B. M. Sadowski, Technische Innovatiewetenschappen, Technische Universiteit Eindhoven Ir. U. Kirchholtes, Omgevingseconomie, Witteveen + Bos

2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Achtergrond... 4 De policy context Breedband infrastructuur en ICT: De theoretische en empirische context Het theoretisch raamwerk: Breedband als General Purpose Technologies (GPT s) Het classificeren van sociale baten van breedband infrastructuur Conceptuele Benadering Samenvatting Inclusieve, slimme en duurzame groei in Noord-Brabant De Europese en nationale context: Breedbandinfrastructuur Problemen met inclusieve groei in Noord-Brabant Smarte groei in Noord-Brabant op basis van ICT applicaties Duurzame groei in Noord-Brabant op basis van ICT applicaties Quick scan op prioriteitsgebieden: internationale ervaringen Literatuur over digitale klooft Breedband en Telecommuting Breedband in de Gezondheidszorg Digitalisering van de Brabantse Economie: Eerste benadering voor een raamwerk Digitalisering en economische transities in verschillende sectoren Eerste opzet raamwerk MKBA en DPSIR Problemen met beschikbaarheid van databronnen Hoe nu verder Aanscherpen van de indicatoren Prioritering van projecten Meten van breedbandprojecten Onderzoek op project niveau Appendix 1: Nul-meeting Heeze-Leende Referenties Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

3 Tabellen en Figuren Tabel 1: Regionale socio-economische indicatoren Noord-Brabant Tabel 2: Doestellingen Digitale Agenda van Provincie Noord-Brabant Tabel 3: Breedbandinfrastructuur en ICT applicaties per sector Tabel 4: Plattelandsontwikkeling: DPSIR raamwerk met drivers, pressures, state, impact (baat) en response Tabel 5: Breedbandmaatregelen: MKBA raamwerk met maatregelen, effecten en baten (B = becijferbaar, O = onbekend) Tabel 6: Verwachte baten van breedbandinfrastructuur en ICT op verschillende gebieden. 31 Tabel 7: Checklist voor breedbandprojecten Tabel 8: Achtergrondinformatie over de respondenten Tabel 9: Toegevoegde waarde cooperatieve model HSLnet Tabel 10: Verwachtingen van respondenten m.b.t. HSLnet Figuur 1: Directe private en sociale effecten van Breedbandinfrastructuur... 8 Figuur 2: Het MKBA raamwerk toegepast op breedband en ICT applicaties... 9 Figuur 3: DPSIR raamwerk met toepassingen op breedband met ICT applicaties Appendix 1: Breedbandinfrastructuur en economische groei: empirisch aangetoonde relaties Appendix 2: Breedbandinfrastructuur en telecommuting: empirisch aangetoonde relaties.. 34 Appendix 3: Breedbandinfrastructuur en gezondheidszorg: empirisch aangetoonde relaties Appendix 4: Nul-meeting Heeze-Leende Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

4 1 Achtergrond De policy context De provincie Noord Brabant is in Nederland bekend als een van de meest innovatieve regio s van het land. De regio heeft en sterke economische basis en wordt ook gezien als een attractieve woonlocatie. Over de afgelopen jaren hebben zich een aantal problemen op economisch en maatschappelijk gebied in Noord Brabant ontwikkelt. Nieuwe informatie- en communicatietechnologieën (ICT) kunnen een bijdrage leveren aan het oplossen van socio-economische problemen in de regio. Er zijn een aantal van voorbeelden van ICT op dit gebied: Telecommuting op basis van videoconferencing kan positieve effecten hebben op filebestrijding. Smart sensors in de agrifood sector kunnen efficiëntere arbeidsvormen stimuleren (bijv. met als gevolg een vermindering van het gebruik bestrijdingsmiddelen). Tele-diagnosis applicaties kunnen gebruikt worden om de zelfredzaamheid van inwoners op het platteland te faciliteren d.w.z. mensen kunnen langer thuis blijven wonen. Nieuwe e-business applicaties bijv. customer relationship management (CRM) systemen kunnen voor bedrijven in de vrijetijdssector nieuwe kansen bieden om nieuwe klanten te werven en de contacten met bestaande klanten beter te onderhouden. Nieuwe e-learning applicaties kunnen gebruikt worden om opleidingen op het platteland te volgen. Belangrijk is hier om te weten in hoeverre deze nieuwe ICT applicaties ook een meetbare bijdrage aan de doelstellingen van de provincie kunnen leveren. Met het breedbandfonds heeft de provincie Noord-Brabant 50 miljoen over de periode beschikbaar gesteld om de basis voor nieuwe ontwikkelingen op breedbandgebied te bevorderen (Provincie Noord-Brabant, 2013). Belangrijke onderzoeksvragen in deze context zijn de volgende: In hoeverre kunnen nieuwe ICT applicaties en diensten zich op basis van een nieuwe breedbandinfrastructuur ontwikkelen?; In hoeverre kunnen deze ICT diensten en applicaties ook een bijdrage leveren aan de ambitieuze doelstellingen van de provincie Noord Brabant op economisch en maatschappelijk gebied (Digitale Agenda voor Noord Brabant)? Sinds 2000 heeft de provincie Noord Brabant ervaringen opgebouwd op het gebied van breedbandinfrastructuur en -dienstenontwikkeling in Nederland. Deze ervaringen zijn belangrijk geweest voor het bedrijfsleven om nieuwe techno-economische ontwikkelingen op breedbandgebied uit te proberen, voor lokale gemeenschappen om de baten van deze ontwikkelingen te benutten en voor lokale overheden om met nieuwe publieke-private samenwerkingsvormen te experimenteren (Sadowski, Nucciarelli, & de Rooij, 2009). 4 Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

5 Op basis van gegevens van het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS) was de breedbandpenetratie in de provincie Noord Brabant in procent (Statistics Netherlands (CBS), 2013). Het landelijke gemiddelde ligt - op basis van berekeningen van CBS 1 - bij 84 procent. Volgens Stratix is de provincie Noord- Brabant een van de koplopers in het land met een glasvezelpenetratie per huishoudens van tussen 20 tot 30 procent vlak achter de provincies Overijssel, Flevoland en Utrecht (Stratix, 2013). Sinds 2011 is het aantal van glasvezelaansluitingen in de regio verder gegroeid dankzij nieuwe regionale initiatieven in Boekel, Heeze-Leende, Helmond en Tilburg. De buitengebieden in Noord Brabant hebben de bijzondere aandacht van provincie Noord Brabant. Hier gaat het om boerderijen, bedrijven en huishoudens buiten dorpskernen, bedrijven op bedrijventerreinen in wit gebied en geïsoleerd witte percelen. Op dit moment is het onderzoek over het gebruik van nieuwe diensten op gebied van breedband technologieën beperkt en gefocusseerd op het gebruik van triple-play diensten (TV, internet en telefonie). De analyse van het gebruik van nieuwe ICT diensten en applicaties op gebieden zoals mobiliteit, gezondheidszorg of agrofood en hun effecten is nog beperkt. In de literatuur verwachtingen en hypothesen maar het empirisch aangetoonde bewijs is er vak (nog) niet aanwezig. De provincie Noord - Brabant is een voorloper op het gebied van besluitvorming over een digitale agenda in Nederland. Een eerste belangrijke stap was het Brabant Manifest Breedband dat de provincie was aangeboden in 2011, waarin enkele regionale stakeholders beleidsmakers hebben geroepen om een sturende, coördinerende en faciliterende rol in de provincie te spelen ter bevordering van de uitrol van supersnel breedband (Breedband Manifest Brabant, 2011). In de periode 2012/2013, heeft de provincie een aantal besluiten genomen om de ontwikkeling van een modern breedbandnetwerk te bevorderen met als doel om een aantal van sociaal - economische doelstellingen in de regio te bereiken. Op 21 juni 2013, heeft de provincie Noord Brabant een besluit genomen om financiering voor breedbandprojecten te genereren met het doel om het opstarten van deze projecten te vergemakkelijken. De financiering was vastgesteld op 50 miljoen over de periode (Provincie Noord-Brabant, 2013). De gebieden waar voordelen van breedband worden verwacht zijn nader gespecificeerd in een aantal van provinciale documenten in de volgende sectoren 2 : Mobiliteit (Provincie Noord-Brabant & SRE, 2012), Zorgeconomie (Provincie Noord-Brabant, 2012b), Vrijetijdseconomie (Provincie Noord-Brabant, 2012a), Agro - food sector (Provinicie Noord-Brabant, 2011), en Plattelandseconomie (Buys, Visschers, Ertsen, Alders, & Stad, 2012) Bedrijventerreinen (Provincie Noord Brabant, 2013a, 2013b). 1 CBS hanteert voor de definitie van breedband de norm van de Europese Commissie van 1,44 Kbit/s.. 2 Communicatie met Provincie Noord Brabant 9 September Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

6 Deze sectoren worden beschouwd als essentieel voor de provinciale economie omdat zij worden geconfronteerd met uitdagingen, zoals vergrijzing in de gezondheidssector, de groei van de recreatieve sector, de grenzen aan de uitgebreide productie in de agro-food sector, de krimpende beroepsbevolking in de plattelandseconomie en minder investering van de overheid om het gebied van mobiliteit. Voor bedrijventerreinen is de verbetering van kwaliteit van het aanbod van werklocaties en het vestigingsklimaat belangrijk. De verwachting is dat deze sectoren verder de economische groei in de provincie Noord - Brabant moeten aanwakkeren. In de Digitale Agenda voor Brabant wordt verwacht dat nieuwe breedbandapplicaties en -diensten belangrijk zijn om problemen in de verschillende sectoren op te lossen en dat de breedbandinfrastructuur een impuls aan de lokale economie kan leveren (Provincie Noord-Brabant/ Dialogic, 2012). Belangrijke vragen voor dit onderzoek zijn de volgende: 1. Wat voor een theoretisch raamwerk kan worden gebruikt om de digitalisering van regio s en provincies te analyseren? (zie hoofdstuk 2) 2. In hoeverre zijn economische ontwikkelingen en breedbandinfrastructuur met elkaar verbonden? (zie hoofdstuk 3) 3. Wat zijn de empirisch-aangetoonde effecten van breedband op verschillende sectoren? (zie hoofdstuk 4) 4. Wat zijn belangrijke conclusies van dit onderzoek voor de digitaliseringsagenda? (zie hoofdstuk 5) 2 Breedband infrastructuur en ICT: De theoretische en empirische context 2.1 Het theoretisch raamwerk: Breedband als General Purpose Technologies (GPT s) Een belangrijk uitgangspunt voor het onderzoek over de socio-economische effecten van breedband is in de wetenschappelijke literatuur Bresnahan and Trajtenberg s concept van General Purpose Technologies (GPTs) (Bresnahan & Trajtenberg, 1995; Jovanovic & Rousseau, 2005; OECD, 2008). De auteurs beweren dat er een klein aantal van technologieën fundamentele veranderingen in de economie bewerkstellingen zoals elektriciteit en de dynamo, de interne verbrandingsmotor, stoommachines en spoorwegen. Informatie- en communicatietechnologieën (ICT) op basis van breedband worden ook beschouwd als GPT s (Krafft, 2010; OECD, 2008). De potentiaal van deze technologieën is dat zijn niet alleen effecten veroorzaken in de sectoren waar zij worden geproduceerd ( GPT producing sectors ), maar ook in sectoren waar ICT wordt gebruikt ( Application sectors ) (OECD, 2008) 6 Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

7 Belangrijke karakteristieken van breedband als GPTs zijn: 1) Pervasiveness : GPTs hebben effecten in de meeste sectoren van de economie; 2) Improvement : er zijn verbeteringen zichtbaar van GPTs over een tijdsperiode, dat betekend dat de kosten van het gebruik omlaag gaan; en 3) Innovation spawning de GPT moet het makkelijker maken om nieuwe producten en processen in andere sectoren te ontwikkelen. (Bresnahan & Trajtenberg, 1995) QuickScan 2014 Dat betekend ook dat in ICT producerende sectoren effecten van ICT technologieën eerder te verwachten zijn in vergelijking met sectoren waar ICT gebruikt worden. In de ontwikkeling over een bepaalde tijdsperiode, gaan GPTs door verschillende fasen van efficiëntie, applicaties en diffusie. Zij creëren spillovers voor de hele economie, die niet alleen in de productie van de GPT optreden, maar ook tot fundamentele veranderingen in het productieproces van gebruikers van nieuwe technologieën leiden, en een aanspoor zijn voor verdere uitvindingen en innovaties in andere sectoren (Bresnahan & Trajtenberg, 1995). Met breedband als benodigde infrastructuur en enabler voor ICT wordt dus verwacht dat zij een eindeloze variëteit aan toepassingen ondersteunen. Maar de effecten in andere sectoren worden verwacht met vertraging ( delay hypothesis ) en op basis van leereffecten, i.e. tijd om Link tussen breedband en ICT in verschillende applicatie sectoren: 1) Delay hypothesis : Applicaties later dan breedband infrastructuur; 2) Learning hypothesis : Tijd nodig om technologieën te gebruiken. (David, 1990) nieuwe technologieën in te zetten en te gebruiken ( learning hypotheses ) (David, 1990). Volgens Bresnahan en Trajtenberg (1995) is de functie van beleidsmakers om a) de verschillende (GPT produceerde en de GPT gebruikende) partijen bij elkaar te brengen en b) de vraag op de GPT gebruikende sector te stimuleren. Het resultaat van deze beleidsmaatregelen is dat de complementariteit gewaarborgd wordt tussen technologische ontwikkelingen in verschillende industrieën (breedbandinfrastructuur en ontwikkelingen op ICT gebied) en dat verder een voorspelbare afzetmarkt wordt gecreëerd voor het gebruiken van ICT. Beleidsconsequenties: 1) Stimuleren van samenwerking tussen marktpartijen die breedband infrastructuur aanbieden en marktpartijen die ICT applicaties ontwikkelen; 2) Creëren van afzetmarkt voor marktpartijen die ICT toepassingen ontwikkelen en gebruiken. 2.2 Het classificeren van sociale baten van breedband infrastructuur 7 Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

8 De OESO heeft in 2009 voor het eerst geprobeerd om de socialen baten (of spillovers) van breedbandnetwerken in andere sectoren in de economie te classificeren. Het rapport karakteriseert eerst de directe effecten, die voor private marktpartijen (bijv. telecom operators) belangrijk zijn. Hier gaat het om de potentiële opbrengsten van een private investering. Private marktpartijen zullen een investering alleen dan doen wanneer de marktwaarde van de investering hoger is in vergelijking met de kosten. Verder concludeert de OESO dat voor de calculatie van de effecten van breedbandinfrastructuur het niet voldoende is om alleen naar de potentiele private opbrengsten te kijken maar dat ook de sociale baten moeten worden meegenomen in de analyse. Sociale baten zijn het resultaat van meer high-speed Internet connectiviteit (als enabler voor nieuwe ICT applicaties) en het daadwerkelijke gebruik van deze applicaties in de verschillende sectoren (Adoptie en Gebruik van ICT applicaties) (zie Figuur 1) (OECD, 2009). Adoptie en Gebruik van ICT applicaties Breedband als Enabler van ICT applicaties Directe effecten op GPT producerende partijen Figuur 1: Directe private en sociale effecten van Breedbandinfrastructuur Om sociale effecten van breedbandinfrastructuur op het gebied van enablers van ICT en adoptie en gebruik van ICT beter te analyseren heeft Heather Hudson vier determinanten introduceert die voor de analyse belangrijk zijn: Efficiency zoals tijdbesparingen op gebied van mobiliteit; Effectiveness zoals verbeteringen in het aanbieden van nieuwe diensten op het gebied van gezondheidszorg en scholing; Equity gerelateerd aan het reduceren van barreren tussen landelijke en stedelijke gebieden op basis van meer informatievoorzieningen, entertainment en scholing; en Reach betere bereikbaarheid van landelijke gebieden (Hudson, 2006). 8 Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

9 2.3 Conceptuele Benadering Wij baseren de Quickscan op het systematiseren van determinanten en relaties tussen determinanten in een aantal van applicatie sectoren. Voor het systematiseren gebruiken wij het DPSIR raamwerk wat het mogelijk maakt om in een tweede stap een MKBA analyse te gebruiken om noodzakelijke afwegingen tussen alternatieven te maken. Het MKBA raamwerk is gebruikt om afwegingen te maken over bepaalde beslissingen (Eijgenraam, Koopmans, Tang, & Verster, 2000). In het MKBA raamwerk wordt onderscheid gemaakt tussen vier typen indicatoren. In Figuur 2 zijn deze indicatoren toegepast op breedband technologie in combinatie met e-services. In de Figuur 2 is tevens aangegeven bij welke indicatoren de effectiviteit en efficiency toets zit. 4. Drivers (trends) Ontwikkeling glasvezelnetwerk technologie, bevolkingssamenstelling en omvang, sectoren 1. Maatregel aanleg glasvezel & leveren e-services: e-health, e-work 2. Effect zelfredzaamheid, flexibiliteit, bereikbaarheid effectiviteit kosten aanleg, onderhoud 3. Impact Baten gezondheid, productiviteit, reistijdwinst efficiency Figuur 2: Het MKBA raamwerk toegepast op breedband en ICT applicaties Toelichting op de indicatoren uit het MKBA raamwerk Maatregelen zijn acties van de maatschappij, zoals het aanleggen van glasvezel en ICT applicaties en -diensten. Effecten zijn de toestandsveranderingen van het fysieke of sociale systeem door de maatregelen, zoals de zelfredzaamheid. Impacten zijn de kosten voor de maatschappij om de maatregel uit te voeren, zoals de aanlegkosten en de baten voor de maatschappij door de toestandsverbetering door de maatregel, zoals gezondheidsbaten door meer zelfredzaamheid. Het saldo van kosten en baten geeft de welvaartsverandering weer. Een positieve welvaartsverandering betekent dat het project duurzaam is. De kosten en baten worden bepaald op basis van het verschil tussen een projectalternatief en een referentiealternatief. Zowel bij het referentie- en het projectalternatief wordt rekening gehouden met trends. Dit raamwerk is bedoeld om de actuele situatie te meten, bijvoorbeeld door de zelfredzaamheid te meten en om lang vooraf te voorspellen of een actuele situatie zal ontstaan, door bijvoorbeeld de bevolkingsdaling te meten. Er zijn dus lange en korte termijn indicatoren nodig (Ramírez, 2007). Doordat de relaties tussen de indicatoren aangegeven staan wordt ook voorkomen dat bijvoorbeeld hetzelfde dubbel gemeten wordt, zoals de toename van de bereikbaarheid en de reistijdwinst door meer bereikbaarheid. 9 Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

10 Om de bedreigingen op economisch gebied te analyseren hebben wij een DPSIR raamwerk gebruikt. In vergelijking met een traditionele SWOT analyse, wordt bij een DPSIR analyse een onderscheid gemaakt tussen vijf typen indicatoren. In Figuur 3 zijn deze indicatoren toegepast op breedband in combinatie met ICT applicaties. Figuur 3: DPSIR raamwerk met toepassingen op breedband met ICT applicaties Response Driver bevolkingsdaling Pressure wegtrekken bevolking Glasvezel / e-services: - aansluitingen - toegankelijkheid markt State zelfredzaamheid, bereikbaarheid Kost : aanlegkost plankost Impact Baat : gezondheid, reistijdwinst Toelichting op de indicatoren uit het DPSIR raamwerk Drivers zijn de maatschappelijke, technologische en milieu trends, zoals een negatieve bevolkingsgroei in een gebied en voorspellen lang van te voren of een bepaalde pressure zal optreden. Pressures zijn de ingrepen op het fysieke of sociale systeem die op dat moment aan de gang zijn, zoals het wegtrekken van de bevolking en het verdwijnen van voorzieningen (transport, gezondheid) uit een regio. De State is de toestandverandering van het fysieke en sociale systeem ten gevolge van de pressures, zoals de bereikbaarheid en zelfredzaamheid. Impacten zijn de maatschappelijke gevolgen van de toestandsverandering, zoals reistijdwinst en gezondheid. Responses zijn de reacties van de maatschappij op de impacten. De maatschappij kan reageren richting de drivers (actief immigratiebeleid), pressures (overdrachtbelasting verhogen) en de state (aanleggen van e-services, vergunningen verlenen). Omdat indicatoren over drivers en responses vroegtijdig aangeven of beleidsdoelen gehaald worden, staan deze indicatoren ook wel bekend als early warning indicatoren. Op basis van een maatschappelijke kosten-baten raamwerk en het DPSIR raamwerk onderscheiden we vijf typen indicatoren: 1. Maatregelen (responses): zoals aantal gerealiseerde aansluitingen, E-health gerelateerde diensten in ziekenhuizen, etc; 2. Effecten (state verandering): zoals meer bereikbaarheid en zelfredzaamheid; 3. Impacten (kosten en baten): zoals reistijdwinst door meer bereikbaarheid, gezondheid door meer zelfredzaamheid; 4. Drivers (trends): zoals bevolkingsgroei; 5. Pressures: zoals leegloop van regio s. Dit indicatorenraamwerk is generiek toepasbaar voor alle geografische gebieden, stad, dorpscentra en buitengebied. In dit project richten we ons in de eerste plaats op het buitengebied. 10 Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

11 2.4 Samenvatting Op basis van een benadering van breedbandinfrastructuur en ICT applicaties als General Purpose Technologies (GPT s) is het mogelijk belangrijke uitgangspunten voor een Quick Scan te definiëren, zoals de fundamentele rol van breedbandinfrastructuur voor sociaaleconomische veranderingen in regio s, de problemen die optreden bij het implementeren van breedbandinfrastructuur en het ontwikkelen van nieuwe ICT applicaties in verschillende sectoren en de rol van overheid om een faciliterende rol te spelen om de socialen baten van breedbandinfrastructuur te realiseren en te meten. Omdat op dit moment de meeste studies over breedbandinfrastructuur een sterke focus op de private baten voor marktpartijen hebben is het noodzakelijk om de socialen baten van breedbandinfrastructuur beter te kwantificeren. De MKBA benadering en de DPSIR approach kunnen hier worden gezien als een methodologie om de sociale baten te meten, ontwikkelingen op breedbandgebied en in de ICT applicatiesectoren te monitoren en beslissingen op breedbandgebied te onderbouwen. In het vervolg wordt op basis van een Quickscan een verkenning gemaakt over de belangrijkste indicatoren en empirisch getoetste relaties tussen deze indicatoren op breedbandgebied. 3 Inclusieve, slimme en duurzame groei in Noord-Brabant 3.1 De Europese en nationale context: Breedbandinfrastructuur In de discussie over Staatssteun bij breedbandnetwerken heeft de Europese Commissie in 2013 een nieuwe richtlijn over breedband geïntroduceerd die het mogelijk maakt om expliciet doelstellingen van de Digitale Agenda voor Europa (DAE) bij nieuwe projecten op te nemen om het publieke belang van breedbandinfrastructuur aan te tonen (paragraaf 36) (CEU, 2013). Interessant is verder dat de focus van de DAE is dat breedbandinfrastructuur een bijdrage kan leveren aan "slimme, duurzame en inclusieve groei" van regio s (paragraaf 1). Wij gebruiken de terminologie van Europese Commissie in het vervolg om aan te tonen dat: Inclusieve groei gerelateerd is aan de socio-economische doelstellingen in een regio (zie 3.2), Slimme groei aangeeft in hoeverre ICT applicaties kunnen worden gebruikt om deze socio-economische doelstellingen te realiseren (zie 3.3), en Duurzame groei 3 gerelateerd kan worden aan de bijdrage die ICT applicaties aan de socio-economische ontwikkeling kunnen leveren (zie 3.4). 3 Dit is een andere definitie van duurzaam die in de literatuur vak wordt gebruikt om bijv. aan te tonen wat de effecten van breedband technologieën op het milieu zijn of de mate waarin een business model duurzaam is. 11 Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

12 3.2 Problemen met inclusieve groei in Noord-Brabant Als een van de zuidelijke provincies is de bijdrage van de provincie Noord-Brabant aan de totale bevolking van Nederland ongeveer 15 procent. De provincie is typisch in Nederland met betrekking tot een aantal economische indicatoren zoals BBP per inwoner van de bevolking, de bijdrage van de landbouw aan het regionale BBP of een aantal sociaaleconomische indicatoren zoals de mate van sociale uitsluiting en armoede. Verder zijn er geen grote verschillen met betrekking van breedband indicatoren. De agrarische sector in Noord Brabant heeft een bijdrage van 1,5 procent aan de regionale economie. Ook met betrekking tot de digitale kloof (gemeten in risico s op armoede of sociale uitsluiting) zijn er geen grote verschillen tussen de provincie en de rest van Nederland te zien. Echter, de provincie verschilt met betrekking tot het innovatie vermogen met de hoogste business O&O-intensiteit in Nederland ( 2,39 procent ) (zie Tabel 1). Noord Brabant Nederland Procent Bevolking 2,463,686 16,730, Gebied (in km2) 5, , BBP (huidige 35,300 35,400 marktprijzen per inwoner) Internet toegang thuis Breedband toegang thuis* Groei breedband toegang ) Business O&O intensiteit Percentage van mensen met een risico op armoede of sociale uitsluiting Bijdrage van de landbouw aan de regionale BBP (in procent ) (Data: CBS, 2013) Tabel 1: Regionale socio-economische indicatoren Noord-Brabant Er is een digitale kloof tussen stad en land in de provincie Noord-Brabant op het gebied van breedbandinfrastructuur. De Europese Commissie definieert deze gebieden als "zwarte", "grijze" en "witte gebieden" (CEU, 2013). De meer urbane gebieden worden gezien als "zwarte" en "grijze" zijn in tegenstelling tot "witte gebieden" (landelijke gebieden) waar Next Generation Access (NGA) technologisch volledig ontbreken (CEU, 2013). De definitie van deze " witte NGA gebieden " in de provincie is op dit moment nog in de discussie. Eerste schattingen gaan uit van 7 procent. 12 Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

13 De prioriteit bij digitalisering voor de provincie Noord Brabant ligt op volgende gebieden 4 : Mobiliteit (Provincie Noord-Brabant & SRE, 2012), Zorgeconomie (Provincie Noord-Brabant, 2012b), Vrijetijdseconomie (Provincie Noord-Brabant, 2012a), Agro - food sector (Provinicie Noord-Brabant, 2011), Plattelandseconomie (Buys, et al., 2012), en Industrieterreinen(Provincie Noord Brabant, 2013a). Voor al deze gebieden heeft de provincie ambitieuze doelstellingen uitgewerkt (zie situatie en doelstellingen 2020). Verder heeft de provincie een aantal indicatoren ontwikkelt om de groei in deze sectoren te monitoren (zie indicatoren). De driving forces in deze sectoren (bijv. in zorgeconomie) laten zien dat het noodzakelijk is om de kosten in de gezondheidszorg te reduceren. De vrijetijdseconomie zal verder stimuleert worden in Noord Brabant zodat de bijdrage van de sector aan de regionale economie van 9 procent in 2012 tot 12 procent in 2020 kan stijgen. Voor de agrofood sector zijn er nieuwe uitdagingen omdat bedrijven hier aan de grenzen van de extensieve productie zijn gekomen. De plattelandseconomie heeft te maken met een lager aantal van werknemers en bedrijven. Hier gaat het op korte termijn daarom de attractiviteit van de plattelandseconomie te verbeteren. In de literatuur wordt dit ook gediscuteerd als verbeteringen in de rural health, i.e. het stimuleren van nieuwe mogelijkheden voor alternatieve werkgelegenheid. Op het gebied van mobiliteit zijn de doelstellingen van de provincie daarop gericht om werknemers op het platteland meer flexibiliteit in hun woon-werkverkeer te bieden, telecommuting te stimuleren en meer methoden van slimme mobiliteit te ontwikkelen en de bereikbaarheid van bedrijventerreinen te verbeteren (zie Tabel 2). 4 Communicatie met Provincie Noord Brabant 9 September Technische Universiteit Eindhoven en Witteveen+Bos

14 Area Driving Forces Indicators Situatie / Doelstellingen 2020 Source Gezondheidszorg Grote sector Stijgende kosten gezondheidszorg Aging Bijdrage aan BBP Kosten per patient Leefttijdsdistributie active Labor Force Vrijetijdseconomie Groei van de sector Werkgelegenheid Agro-food Grenzen van extensive agro-food productie Gezondheidsproblemen Groei in aantal dieren Intensive landbouw Plattelandseconomie Rurale Economie Minder Werkgelegenheid Mobiliteit Flexibiliteit van transport Minder investeringen openbaar vervoer Slimme mobiliteit Bedrijventerreinen Verbetering van kwaliteit van het aanbod van werklocaties en het vestigingsklimaat Private uitgaven BBP? Veestapel Landbouw productie Werkloosheid Actieve participatie in arbeidsproces Gebruik van openbaar vervoer Tabel 2: Doestellingen Digitale Agenda van Provincie Noord-Brabant Contributie 8.5% aan regionale BBP Relatie populatie leeftijd tussen en 65: 4:1 (van 2:1 in 2020) Bijdrage van 9% aan regionale werkgelegenheid ( werknemers) tot 12% in 2020 ( werknemers) 5.3 mio uitgaven (2012) tot 6 mio in 2020 Provincie Noord-Brabant. (2012). Uitvoeringsstrategie Zorgeconomie: Brabant, region of smart health Den Bosch: Provincie Noord-Brabant. Provinicie Noord-Brabant. (2011). De Transitie van het Brabantse Stadteland. Den Bosch: Provincie Noord- Brabant. Provincie Noord-Brabant. (2012). Beleidskader & Uitvoeringsagenda Vrijetijdseconomie Den Bosch: Provincie Noord-Brabant. 11% contributie tot regionale BBP Provinicie Noord-Brabant. (2011). De Transitie van het Brabantse Stadteland. Den Bosch: Provincie Noord- Brabant. 2% minder werkloosheid in vergelijking met stedelijke gebieden mensen gebruiken per dag het openbaar vervoer (2011) Provinicie Noord-Brabant. (2011). De Transitie van het Brabantse Stadteland. Den Bosch: Provincie Noord- Brabant. Provincie Noord-Brabant, & SRE. (2012). OV-Visie Brabant: Vraaggericht, Verbindend, Verantwoord. Den Bosch: Provincie Noord-Brabant Bereikbaarheid Provincie Noord Brabant. (2013a). Strategie Bedrijventerreinen en andere werklocaties. Den Bosch: Provincie Noord Brabant. Provincie Noord Brabant. (2013b). Uitvoeringsprogramma. Strategie Bedrijventerreinen en Andere Werklocaties Den Bosch: Provincie Noord Brabant.

15 3.3 Smarte groei in Noord-Brabant op basis van ICT applicaties Snelle technologische ontwikkelingen en innovaties in de ICT sector hebben in de afgelopen jaren tot nieuwe ICT applicaties geleid, die oplossingen voor problemen in de verschillende sectoren kunnen bieden (zie Figuur 2). Op het gebied van mobiliteit, zijn er ICT-toepassingen beschikbaar die telewerken mogelijk maken. Voor sommige telewerkers, kunnen langzame internet snelheden voldoende zijn wanneer zij gewoon webpagina s moeten lezen of slechts verzenden en ontvangen (zonder grote toegevoegde bestanden). Voor consumenten die heel vaak ICT gebruiken en vaker grote bestanden down- of uploaden, of die in nauw contact met hun directe werkomgeving (bijvoorbeeld collega's, klanten ) via het internet moeten werken, zijn hogere breedbandsnelheden wel belangrijk (Bauer, Gai, Muth, & Wildman, 2002). Verwachte voordelen van telewerken zijn voor zowel werkgevers als werknemers bijvoorbeeld verbeterde productiviteit, kostenbesparingen en tevredenheid en loyaliteit van de werknemers (Bauer, et al., 2002). Maar er zijn ook andere sociale en duurzame voordelen verbonden aan telewerken, zoals verbetering van het milieu (Fuhr & Pociask, 2011). Op het gebied van ICT applicaties in de gezondheidszorg, zijn er sinds een paar jaren een groot aantal nieuwe toepassingen op de markt, variërend van asynchrone tot synchrone transfer modes. Op basis van synchrone toepassingen kan onderzoek van patiëntgegevens of overleg met patiënten in real time plaatsvinden, terwijl asynchrone diensten het mogelijk maken om meer flexibel tijd van verschillende deelnemers te gebruiken (Bauer, et al., 2002). De ICT toepassingen in de gezondheidszorg gebruiken niet alleen verschillende snelheden maar ook aanvullende apparatuur zoals in de telemedicine waar het noodzakelijk is om video display units, video conferentiesystemen, computer -ondersteunde teleconferentiesystemen, store- and forward systemen voor medische data en telemonitoringsystemen te gebruiken om patiënten vanaf een afstand te controleren (Bauer, et al., 2002). Telemedicine toepassingen betreffen telediagnosis, teledermatologie, teleultrasound, telemonitoring, teleconsultatie en teleradiologie (Bauer, et al., 2002). Bovendien vereisen deze diensten dat er ziekenhuizen of zorginstellingen zijn die gezondheidszorg aan patiënten kunnen bieden. Meestal wordt dit op een manier georganiseerd dat er een hub is met een ziekenhuis in het centrum en diverse satelliet ziekenhuizen in de periferie. Uit de literatuur blijkt dat er een aantal voordelen kunnen ontstaan bij medische instellingen, als gevolg van telemedicine toepassingen, zoals een betere kwaliteit van de dienstverlening, kostenreductie, publieke informatie over volksgezondheid, en minder verblijf in het ziekenhuis als gevolg van thuiszorg (Bauer, et al., 2002). Met betrekking tot de vrijetijdseconomie, zijn er een aantal e-businesstoepassingen, die vergelijkbaar zijn met toepassingen in andere diensten sectoren. Deze toepassingen zijn gericht op het bevorderen van het internet en andere gerelateerde activiteiten gericht op het automatiseren, stroomlijnen en integreren van bedrijfsprocessen, organisaties, value chain activiteiten en het ontwikkelen van nieuwe markten. Deze activiteiten zijn niet beperkt tot e-marketing en e-sales (Bauer, et al., 2002), maar gericht op de digitalisering van hele bedrijfsprocessen en waardeketen in het toerisme, in de horeca en catering industrie. Deze nieuwe ICT

Breedband in Overijssel

Breedband in Overijssel Breedband in Overijssel Aanleiding project (I) Breedband van strategisch belang voor provincie Vraag naar bandbreedte neemt exponentieel toe (30-40% / jaar). Randvoorwaarde voor aantrekkelijk vestigingsklimaat

Nadere informatie

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven:

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven: Uitgangssituatie In dit hoofdstuk bespreken we de huidige breedbandsituatie in de provincie Overijssel. Het vorige hoofdstuk heeft laten zien wat het potentieel van breedband is, in dit hoofdstuk komt

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

Is er een markt voor nieuwe op glasvezel gebaseerde diensten voor thuisgebruikers? Marcel de Pender

Is er een markt voor nieuwe op glasvezel gebaseerde diensten voor thuisgebruikers? Marcel de Pender Is er een markt voor nieuwe op glasvezel gebaseerde diensten voor thuisgebruikers? Bert Sadowski Marcel de Pender Introductie Eindhoven Industrial Engineering & Innovation Sciences 10-2-2010 PAGE 1 Doel

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties De afgelopen decennia zijn er veel nieuwe technologische producten en diensten geïntroduceerd op de

Nadere informatie

Projectgroep Gemeentesupport

Projectgroep Gemeentesupport Projectgroep Gemeentesupport Samenwerking tussen Stedenlink en het esociety Platform Nederland Dick van Schooneveld, voorzitter Slimme Steden, verhalen uit de praktijk Amsterdam, 6 februari 2013 Waar loopt

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

ALLIANDER. Neemt de wind in de zeilen en transformeert het inkoopproces

ALLIANDER. Neemt de wind in de zeilen en transformeert het inkoopproces ALLIANDER Neemt de wind in de zeilen en transformeert het inkoopproces Alliander NV beheert energie netwerken die gas en elektriciteit distribueren naar grote delen van Nederland voor huizen, transport,

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Economische scenario s West-Friesland

Economische scenario s West-Friesland Economische scenario s West-Friesland 24 april 2014 Opzet presentatie 1. Economische ontwikkeling West-Friesland 2. SWOT economie 3. Trends en ontwikkelingen 4. Prognose economische ontwikkeling 5. Scenario

Nadere informatie

Breedbandloket. www. Breedbandfryslan.frl

Breedbandloket. www. Breedbandfryslan.frl Informatie 2015: snel breedband internet Voortgang snel internet breedband Breedbandloket www. Breedbandfryslan.frl Coöperatieve Vereniging U.A. Fryslân Ring Opgericht in 2006 met steun van de provincie

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Internet of Everything (IoE) Top 10 inzichten uit de Value at Stake-analyse (Analyse potentiële waarde) van IoE voor de publieke sector door Cisco

Internet of Everything (IoE) Top 10 inzichten uit de Value at Stake-analyse (Analyse potentiële waarde) van IoE voor de publieke sector door Cisco Internet of Everything (IoE) Top 10 inzichten uit de Value at Stake-analyse (Analyse potentiële waarde) van IoE voor de publieke sector door Cisco Joseph Bradley Christopher Reberger Amitabh Dixit Vishal

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt 2 inleiding De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is onder invloed van de schuldencrisis in een nieuwe recessie beland; de economische

Nadere informatie

Nederlandstalige samenvatting (summary in Dutch language)

Nederlandstalige samenvatting (summary in Dutch language) Nederlandstaligesamenvatting 145 Nederlandstaligesamenvatting (summaryindutchlanguage) Reizen is in de afgelopen eeuwen sneller, veiliger, comfortabeler, betrouwbaarder, efficiënter in het gebruik van

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link)

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link) CONCENTRATIE VAN MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN IN GEMEENTELIJK VASTGOED NAAR AANLEIDING VAN DEMOGRAFISCHE TRANSITIE Een casestudie in landelijke gemeenten in Noord-Brabant, Nederland Afstudeeronderzoek van

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Aanleiding Agenda van Brabant Topregio kennis en innovatie Leef- en vestigingsklimaat

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Digitale Agenda van Brabant 2013-2020. Heel Brabant digitaal verbonden

Digitale Agenda van Brabant 2013-2020. Heel Brabant digitaal verbonden Digitale Agenda van Brabant 2013-2020 Heel Brabant digitaal verbonden Inhoud Alle burgers én bedrijven op de digitale snelweg > Hoofdrol voor ICT > Interview gedeputeerde Bert Pauli > VIER HOOFDDOELEN

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) De economie van India is snel gegroeid sinds aan het begin van de jaren 90 verregaande hervormingen werden doorgevoerd in o.a. het handels- en industriebeleid. Groei van

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Sneak preview Masterclass Smart Mobility

Sneak preview Masterclass Smart Mobility Sneak preview Masterclass Smart Mobility Frans Jan Douglas en Thijs Muizelaar Programma Masterclass Smart Mobility door Connecting Mobility en Beter Benutten: Waarom een masterclass Smart Mobility? Doel

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

Breedband in de Zorg

Breedband in de Zorg Vierkante Tafel discussie 16 januari 2003 / De Burcht Amsterdam Breedband in de Zorg (doen we het al.) Henk Schenk / Cor de Jong / Jeroen Beumer / Gerjon Kunst www.sharedvalues.nl m.m.v. Frank Halsema,

Nadere informatie

rj) provinsje fryslân provincie fryslân b Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Leeuwarden, 26 februari 2013 Verzonden, 27

rj) provinsje fryslân provincie fryslân b Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Leeuwarden, 26 februari 2013 Verzonden, 27 Provinciale Staten van Fryslân Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden provinsje fryslân provincie fryslân b postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

INLEIDING. Deelrapport Samenwerken voor Innovatie Innovatiemonitor Noord-Nederland Pagina 2 van 10

INLEIDING. Deelrapport Samenwerken voor Innovatie Innovatiemonitor Noord-Nederland Pagina 2 van 10 1 INLEIDING SAMENWERKINGSPROJECT NOORD-NEDERLANDSE INNOVATIEMONITOR Dit rapport is opgesteld in het kader van de Noord-Nederlandse Innovatiemonitor. De monitor is het resultaat van een strategische samenwerking

Nadere informatie

Opinievergaring jongeren Innovatie & Commercialisering

Opinievergaring jongeren Innovatie & Commercialisering Opinievergaring jongeren Innovatie & Commercialisering THEMABIJEENKOMST I & C 22 maart 2013 SER DIALOOGSESSIE 27 februari 2013 30 Young Professionals 50 Young Professionals ONDERWERPEN TER DISCUSSIE: 1.

Nadere informatie

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 EUROPESE COMMISSIE Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 Algemene informatie De partnerschapsovereenkomst (PO) van Nederland is het overkoepelende strategische document

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

"! " # $ % & ' ( ) % * ' ( $ +, -! *

!  # $ % & ' ( ) % * ' ( $ +, -! * ! "!"#$ %&' () %*' ($ +,-!* Maatschappelijke kosten baten analyses Jeroen Frissen Maatschappelijk rendement in het nieuws De maatschappelijke nutsfunctie van schiphol als mainport van Nederland wordt de

Nadere informatie

Opmerkingen op Goed op Weg met Breedband. Een Handreiking voor Provincies en Gemeentes 1

Opmerkingen op Goed op Weg met Breedband. Een Handreiking voor Provincies en Gemeentes 1 Dr. MSc Bert M. Sadowski School of Innovation Sciences Technische Universiteit Eindhoven 5612 AZ Eindhoven The Netherlands Tel.: 0031-(0)402475510 Fax: 0031-(0)402444602 Web: http://sadowski.nl 28 October

Nadere informatie

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014!

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014! EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht Monique Roso, 12 maart 2014! Inhoud presentatie 1. economische trends en ontwikkelingen!! 2. economische monitor provincie Utrecht! - economische

Nadere informatie

Breedband buitengebied Veere. ir. ing. Reg Brennenreadts MBA ir. Menno Driesse 26 september 2015

Breedband buitengebied Veere. ir. ing. Reg Brennenreadts MBA ir. Menno Driesse 26 september 2015 Breedband buitengebied Veere ir. ing. Reg Brennenreadts MBA ir. Menno Driesse 26 september 2015 1 I. Achtergrond 2 Achtergrond Probleem: Niet overal in Veere is snel internet. Vraag: Hoe kunnen we dit

Nadere informatie

Ontwikkeling netwerken: waar gaan we naartoe?

Ontwikkeling netwerken: waar gaan we naartoe? Ontwikkeling netwerken: waar gaan we naartoe? Arjen van Dalsum Key Business Partner Manager arjen.vandalsum@kpn.com 06-53161614 Leusden, 3 november 2011 Agenda Introductie Visie strategie KPN Ontwikkelingen

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Tytsjerksteradiel 21 april 2015

Informatiebijeenkomst Tytsjerksteradiel 21 april 2015 Informatiebijeenkomst Tytsjerksteradiel 21 april 2015 Informatiebijeenkomst Tytsjerksteradiel 21 april 2015 Agenda 1. Opening en introductie 2. Waar gaat het om? Snel internet is er toch voor iedereen?

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Stand van zaken in Nederland

Stand van zaken in Nederland 32637 Bedrijfslevenbeleid 24095 Frequentiebeleid Nr. 97 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 16 december 2013 Naar aanleiding

Nadere informatie

Voorbeeld adviesrapport MedValue

Voorbeeld adviesrapport MedValue Voorbeeld adviesrapport MedValue (de werkelijke naam van de innovatie en het ziektebeeld zijn verwijderd omdat anders bedrijfsgevoelige informatie van de klant openbaar wordt) Dit onafhankelijke advies

Nadere informatie

Technologieontwikkeling in de wegenbouw

Technologieontwikkeling in de wegenbouw Technologieontwikkeling in de wegenbouw - Hoe de rollen van de overheid het projectresultaat beïnvloeden - NL- Samenvatting van promotieonderzoek dr.ir JC Caerteling Deze dissertatie levert een bijdrage

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Gemeente Westerveld 16 april 2014. Evert Blansjaar. Kwartiermaker provincie Drenthe

Gemeente Westerveld 16 april 2014. Evert Blansjaar. Kwartiermaker provincie Drenthe Gemeente Westerveld 16 april 2014 Evert Blansjaar Kwartiermaker provincie Drenthe Achtergrond Onze samenleving wordt steeds afhankelijker van hoogwaardige en toekomstvaste breedbandinfrastructuren. Geen

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Personeelsvoorziening van de toekomst

Personeelsvoorziening van de toekomst Personeelsvoorziening van de toekomst een transitienetwerk voor Noordoost-Brabant Food & Feed Noordoost-Brabant Wie doet over tien jaar het werk? Waar staat uw bedrijf over tien jaar? De crisis voorbij,

Nadere informatie

De consument kiest zelf, grip op eigen energiedata!

De consument kiest zelf, grip op eigen energiedata! De consument kiest zelf, grip op eigen energiedata! HelloData een service van MPARE MPARE faciliteert standaardisatie van energiedata. Maatschappelijk doel: versnellen energietransitie. HelloData: maatschappelijke

Nadere informatie

Introductie netwerk en analytisch kader groene groei Prof. dr. Marjan Hofkes en Prof. dr. Harmen Verbruggen

Introductie netwerk en analytisch kader groene groei Prof. dr. Marjan Hofkes en Prof. dr. Harmen Verbruggen Introductie netwerk en analytisch kader groene groei Prof. dr. Marjan Hofkes en Prof. dr. Harmen Verbruggen Vrije Universiteit Seminar Netwerk Groene Groei 8 september 2015, Den Haag Netwerk Groene Groei

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

ICT-ontwikkelingen. Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city

ICT-ontwikkelingen. Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city ICT-ontwikkelingen Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city Wouter van de Kasteele, Hoofd van de sector I&B en Johannes van Veen, Strategisch adviseur, CIO office, sector Strategie

Nadere informatie

Regionale economische prognoses 2016

Regionale economische prognoses 2016 Regionale economische prognoses 2016 Themabericht Rogier Aalders De breed gedragen economische groei in 2016 leidt tot productiegroei in alle sectoren en in alle regio s De Randstad, en daarbinnen vooral

Nadere informatie

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017 DE INDUSTRIE: Drie acties voor een nieuw Kabinet MOTOR VAN Manifest 2017 VERNIEUWING Nederlandse industriële bedrijven behoren tot de top van de wereld. We zijn wereldmarktleider in chipmachines en medische

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010 Nieuwe verbindingen Inspiratie voor innovatie Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie Peter Koudstaal 3 juni 2010 2 Inhoud 1. Hoe behoeften leiden tot nieuwe verbindingen 2. Aan de slag met nieuwe verbindingen

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Introductie 2. ICT in de zorg: kenmerken huidige

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken Expertmeeting HDR-De Bijenkorf

Het Nieuwe Werken Expertmeeting HDR-De Bijenkorf Het Nieuwe Werken Expertmeeting HDR-De Bijenkorf Performa-beurs 13-10-2010 Thijs Edelkoort en Maaike Korenstra Het Nieuwe Werken Definitie volgens AT Osborne: Door maatschappelijke ontwikkelingen en de

Nadere informatie

Antwoordmodel. Case: Almijnaankopen.nl bouwt mega e-commerce distributiecentrum

Antwoordmodel. Case: Almijnaankopen.nl bouwt mega e-commerce distributiecentrum Antwoordmodel Aan dit antwoordmodel kunnen geen rechten worden ontleend. Het antwoordmodel dient als indicatie voor de corrector. Studiemateriaal Chaffey, D. (2011). E-business en e-commerce. Amsterdam:

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

zomer 2012 Het relatiemagazine van het Centraal Bureau voor de Statistiek Interview met wetenschapsechtpaar Karel Davids en Marjolein 't Hart

zomer 2012 Het relatiemagazine van het Centraal Bureau voor de Statistiek Interview met wetenschapsechtpaar Karel Davids en Marjolein 't Hart zomer 2012 02 12 Het relatiemagazine van het Centraal Bureau voor de Statistiek Interview met wetenschapsechtpaar Karel Davids en Marjolein 't Hart In gesprek met Jeanine Hennis-Plasschaert CBS op de innovatieve

Nadere informatie

CRM. in Nederland. a teasing summary. CRM in Nederland. augustus 2009. Augustus 2009 pagina 0

CRM. in Nederland. a teasing summary. CRM in Nederland. augustus 2009. Augustus 2009 pagina 0 Augustus 2009 pagina 0 CRM in Nederland augustus 2009 a teasing summary Augustus 2009 pagina 1 Introductie Onlangs hebben ruim 1.000 managers meegewerkt aan een grootschalig onderzoek uitgevoerd door MarketCap

Nadere informatie

Innovatie in Eersel. Eersel onderweg naar Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016

Innovatie in Eersel. Eersel onderweg naar Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016 Innovatie in Eersel Eersel onderweg naar 2030 Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016 Programma Het begrip Innovatie Eerselse innovatiestrategie Strategie in

Nadere informatie

Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik

Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Supersnel glasvezelnetwerk voor Aalburg binnen handbereik Glasvezel: voor hele gemeenschap, ook in buitengebieden en bedrijventerreinen Open structuur:

Nadere informatie

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Whitepaper Integratie Videoconferentie Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Talk & Vision 2015 Inhoudsopgave 1. Introductie 3 2. Skype for Business/Lync 4 Hoe doen we dat? 4 3. Gebruiksvriendelijke

Nadere informatie

KIM. Slimme acties ondernemen

KIM. Slimme acties ondernemen KIM Slimme acties ondernemen CONTROLE KWIJT? Herkent u dit soort ervaringen ook? Uw organisatie heeft allerlei systemen in huis, maar Niemand weet echt meer hoe het systeem exact werkt Voor kleine wijzigingen

Nadere informatie

De alles-in-1 Zorgapp

De alles-in-1 Zorgapp De alles-in-1 Zorgapp Tevreden cliënten en medewerkers Impact van zorgapps op de zorgverlening Meerwaarde van zorgapps in het zorgproces De rol van de zorgverlener verandert in rap tempo door nieuwe technologie

Nadere informatie

WELKOM! WORKSHOP OHNW2016 Investeren in de werkomgeving, wat levert dat nu écht op? Inleiding door: Wim Pullen

WELKOM! WORKSHOP OHNW2016 Investeren in de werkomgeving, wat levert dat nu écht op? Inleiding door: Wim Pullen WELKOM! WORKSHOP OHNW2016 Investeren in de werkomgeving, wat levert dat nu écht op? Inleiding door: Wim Pullen ,want de eigenaar beslist Het moet lonen om te investeren Waarvoor, voor wie moet het lonen?

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Scenariostudies Lange termijn vraagstukken Grote

Nadere informatie

Macro-economie van offshore wind-energie

Macro-economie van offshore wind-energie Macro-economie van offshore wind-energie Windkracht14 World Trade Center, Rotterdam 22/01/2014 David de Jager Stelling > De (potentiële) economische waarde van de Nederlandse toeleverende economische sectoren

Nadere informatie

Subsidies in de regio

Subsidies in de regio Subsidies in de regio Noord Nederland Subsidies in de regio -- Noord-Nederland Om bepaalde regio s binnen Nederland direct of indirect te versterken zijn er verschillende regionale, nationale en Europese

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Bereikbaarheid, MKBA en bekostiging

Bereikbaarheid, MKBA en bekostiging Bereikbaarheid, MKBA en bekostiging De MKBA is meer dan alleen maar een instrument om subsidie op te halen Dag van de lightrail, 28 Januari 2015 Barry Ubbels www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

Datum: 31 augustus 2011

Datum: 31 augustus 2011 ICT assessment Methodiek: ITEM-C ICT assessment Ontwikkeld door: ITEM-C advies en interim management Auteur: H.W. Gooskens Datum: 31 augustus 2011 Copyright: ITEM-C advies en interim management Niets uit

Nadere informatie

Profiteer van veranderende technologieën

Profiteer van veranderende technologieën Profiteer van veranderende technologieën Lees hoe Managed Services Providers u kunnen helpen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen Uitdagingen en kansen in veranderende technologieën Ontwikkelingen

Nadere informatie

De Innovator. Trendanalyse. De Trendanalyse in een notendop. de Innovator opent de ogen voor nieuwe kansen

De Innovator. Trendanalyse. De Trendanalyse in een notendop. de Innovator opent de ogen voor nieuwe kansen De Innovator Trendanalyse De Trendanalyse in een notendop de Innovator opent de ogen voor nieuwe kansen Trendanalyse DE INNOVATOR Het gedrag van klanten wordt steeds grilliger en door trends bepaald; Daarom

Nadere informatie

Transitie circulaire economie en stad in een ruimtelijke/stedenbouwkundige context

Transitie circulaire economie en stad in een ruimtelijke/stedenbouwkundige context Transitie circulaire economie en stad in een ruimtelijke/stedenbouwkundige context Een materialenbeleid als onderdeel van een beleid CE of beleid CE tout court moet ook een ruimtelijk beleid zijn (net

Nadere informatie

Ready Business. Vodafone Power to you

Ready Business. Vodafone Power to you Ready Business Vodafone Power to you 1 Klaar voor verandering De wereld verandert in een steeds hoger tempo. Dat biedt kansen, maar ook uitdagingen. Alle bedrijven - groot en klein - moeten hierop voorbereid

Nadere informatie

Onbekommerd wonen in Breda

Onbekommerd wonen in Breda Onbekommerd wonen in Breda Verslag van de aanpak GWI 1998-2015 Geschikt Wonen voor Iedereen 2 Aanleiding In Nederland is sprake van een dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt flink toe en ze worden

Nadere informatie

wat betekent dit voor de mobiele professional?

wat betekent dit voor de mobiele professional? hoofdartikel Breedband-WWAN Breedband-WWAN: wat betekent dit voor de mobiele professional? Ultrasnelle verbindingen zonder onderbrekingen zijn steeds belangrijker voor het succes van ondernemingen en voor

Nadere informatie

Businesscase. Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine.

Businesscase. Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine. Businesscase Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine. Colofon Datum 14 oktober 2010 Referentie Auteur BusinessCase

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis INHOUD 1. Inleiding 2. Pilot laadinfrastructuur Brabant 3. Overwegingen 4. Doelstellingen 5. Gefaseerde

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Even voorstellen: M&I/Partners 2. ICT in de zorg:

Nadere informatie

TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement,

TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement, TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement, landbouw, gezondheidszorg, mobiliteit, veiligheid en bouw.

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal

Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Berg en Dal Buck Consultants International Nijmegen, 25 maart 2016 1 Economisch DNA

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een bedrijf dat bereid is om te investeren in innovatie, zal er in de regel ook zeker van willen zijn dat het profiteert van deze innovatie zonder dat een concurrent de

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... In rapporten en beleidsnotities wordt veelvuldig genoemd dat de aanwezigheid van een grote luchthaven én een grote zeehaven in één land of regio, voor de economie een bijzondere meerwaarde

Nadere informatie

Opleidingen voor P&O-ers in de zorg: Serious Game Training duurzame inzetbaarheid Leergang duurzame inzetbaarheid

Opleidingen voor P&O-ers in de zorg: Serious Game Training duurzame inzetbaarheid Leergang duurzame inzetbaarheid Opleidingen voor P&O-ers in de zorg: Serious Game Training duurzame inzetbaarheid Leergang duurzame inzetbaarheid 1 Adres: Welnalaan 5, 7523 NG, Enschede Telefoon: 053-4776614 Website: www.fitform.nl Opleidingsaanbod;

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur

Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur Geïntegreerde netwerken en knooppunten: veranderingen in de maatschappij Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur Project uitwerking en planvoorbereiding Advies verkenningen Onderzoek duurzame stedenbouw

Nadere informatie