Wankele kennis Rapport over de cultuurdeelname van etnische minderheden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wankele kennis Rapport over de cultuurdeelname van etnische minderheden"

Transcriptie

1 Wankele kennis Rapport over de cultuurdeelname van etnische minderheden Opgesteld in opdracht van de Raad voor Cultuur Dr. George Muskens, Drs. Bart van Melik Met medewerking van Dr. Gerhard Mark van der Waal Linda Raymond MBA, MALD DOCA Bureaus Kerkstraat 27 Lepelstraat Februari 2003

2 INHOUDSOPGAVE 1 OPDRACHT KENNISCENTRA ALGEMENE KENNISCENTRA Boekmanstichting Steunfuncties, werkgroepen en consultants Verdere samenwerking en netwerken Netwerk CS Web-portaal Cultuurnet Web-portaal Multicultureel Plein KENNISPRODUCTIE VANUIT HET ACTIEPLAN CULTUURBEREIK Onderzoek Phenix Foundation, consultants, andere kenniscentra KENNISPRODUCTIE VANUIT DE WERKGROEP CULTUREEL ERFGOED MINDERHEDEN KENNISPRODUCTIE DOOR CULTURELE ORGANISATOREN EN ORGANISATIES Podia, festivals en musea Mundial Producties en Festival Mundial RASA El Hizjra Volksbuurtmuseum Den Haag Wereldmuseum en de Stichting Islamitische Kunst en Cultuur Theater Zuidplein Dunya Festival Tropentheater van het Koninklijk Instituut voor de Tropen Zomerfestival (Zomercarnaval) Organisatiebureaus, belangenorganisaties ATANA Stichting Loeder Events Nederlands Popinstituut NPI MiraMedia (voorheen Stichting Omroep en Allochtonen Stichting Marmoucha Stimuleringsfondsen Mondriaan Stichting VSB Fonds ONDERZOEKSBUREAUS Erasmus Centrum voor Kunst- en Cultuur Wetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam Universiteit van Tilburg, vrijetijdswetenschappen Bureau Letty Ranshuysen, Rotterdam Motivaction Centrum voor Onderzoek en Statistiek COS DOCA Bureaus Andere onderzoeksbureaus KENNIS GEGRONDE THEORIEËN LAGE CULTUURDEELNAME IN DE GESUBSIDIEERDE CIRCUITS Actieve cultuurdeelname als cultuurproducent Passieve cultuurdeelname als bezoeker Non-participatie in kunst en cultuur Bijzondere cultuurdeelname INTERESSANTSTE ALLOCHTONE DEELNEMERS Opkomend talent Good practices De allochtone voorhoede...22 I

3 4 EEN SCHAT AAN KENNIS EN IDEEËN PUBLIEKSPROJECTEN IN DE VS BELGIË, VLAANDEREN GROOT-BRITTANNIË MET HET OOG OP MEER EN MET HET OOG OP BETER VERLENGING EN UITBREIDING VAN DE HUIDIGE OPDRACHT SECUNDAIRE ANALYSES RCO PSYCHOLOGISCH CULTUURDEELNAMEONDERZOEK ONDERZOEK NAAR GOOD PRACTICES BIJ GEVESTIGDE INSTELLINGEN SPECIFIEKE GEVALSTUDIES NAAR GROTE CULTUURFESTIVALS (FESTIVAL MUNDIAL, ZOMERCARNAVAL) CROSSING BORDERS OVER DE GRENS EN TRANSNATIONALE CULTUURVERBANDEN CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN...32 BIJLAGE 1. GEVOERDE GESPREKKEN...35 BIJLAGE 2. LITERATUUR...36 II

4 1 Opdracht Het ministerie van OC&W, directie algemeen cultuurbeleid, heeft in november 2002 DOCA Bureaus opdracht gegeven om een quick scan uit te voeren naar de actieve en passieve cultuurdeelname van etnische minderheden. Het ministerie gaf met deze opdracht uitvoering aan een wens van de Raad voor de Cultuur naar een dergelijk onderzoek. De Raad had behoefte aan zo veel mogelijk empirische kennis op dat gebied. De empirische kennis moest helpen bij de opstelling van een sectorprofiel over intercultureel cultuurbeleid en deze laatste moet op zijn beurt bijdragen tot de opstelling van een conceptadvies over de Cultuurnota voor de jaren Conceptadvies en sectorprofielen stonden geagendeerd voor de maanden februari en maart Daarom was er eigenlijk te weinig tijd voor een gedegen onderzoek en hebben we voorshands moeten volstaan met een quick scan. Deze quick scan betreft de kennisinfrastructuur inzake de actieve en passieve cultuurdeelname van etnische groepen en personen in Nederland en een snelle blik op beschikbaar materiaal en rapporten. Deze aanpak kan natuurlijk geen optimaal resultaat opleveren. Daarom omvat dit rapport tevens de aanduiding van verdere onderzoeksopties die in de loop van het komende jaar kunnen leiden tot de eigenlijk gewenste empirische kennis (hoofdstuk 5 van het onderhavige rapport). Eerder had de Raad een essay besproken van Ton Guiking over culturele diversiteit (Guiking 2002). Dit essay betrof een kritische inleiding op de verschillende begrippen en posities die in het debat over etnische cultuurdeelname een rol spelen. In die zin was het essay voor de Raad een belangrijke eerste leidraad inzake intercultureel cultuurbeleid. In aanvulling erop had de Raad behoefte aan een empirische georiënteerde studie, dus een studie die kon laten zien wat de actieve en de passieve cultuurdeelname feitelijk inhouden en hoe deze verlopen en vorm krijgen. Tevens wilde de Raad weten over welke bronnen ze in dezen kunnen beschikken. Uit deze behoefte is de onderhavige opdracht voortgevloeid. Voor DOCA Bureaus hebben Dr. George Muskens en Drs. Bart van Melik de opdracht in december 2002 en januari 2003 uitgevoerd. We hebben in die tijd een beperkt aantal personen en instellingen kunnen consulteren (zie bijlage 1). We zijn hen zeer erkentelijk voor hun medewerking, veelal op zeer korte termijn. Verder hebben we ons vooral gericht op openbaar en via internet toegankelijke bronnen en kenniscentra. Het onderhavig rapport geeft een samenvatting van wat we hebben gevonden inzake kennis centra (hoofdstuk 2) en kennis (hoofdstuk 3). Datgene wat we gevonden hebben, hebben we wankele kennis genoemd. Het is dus kennis die nadere en betere fundering nodig heeft. De kennis is wankel omdat ze er wel is tot op zekere hoogte, zij het zeer onvolledig en gefragmenteerd. Het is kennis van sleutelpersonen en deskundigen omtrent velerlei specifieke onderdelen en initiatieven. Deze personen kunnen echter na verloop van tijd komen en gaan, waarna veel van hun kennis verloren blijkt te gaan. Het betreft ook kennis op het niveau van instellingen die er nog te weinig in investeren of er te weinig mee doen, bijvoorbeeld in termen van kennismanagement en systematische ontsluiting. Hiervoor zijn vele redenen aan te wijzen die overwegend verband houden met het nieuwe en onbekende van etnische cultuurdeelname in 1

5 Nederland. De beleidsverandering, die ingezet is met de beleidsnota Cultuur als confrontatie is pas vier jaar oud en bevindt zich nog in een eerste, overwegend exploratieve en experimentele beleidsfase. Als onderdeel van ons onderzoeksplan hadden wij voorgesteld om een geïnteresseerde blik over de Nederlandse grens te werpen, mede omdat de cultuurdeelname van immigranten en minderheden ook daar op problemen stuit en dus object van beleid is. De blik over de grens heeft interessante voorbeelden opgeleverd van hoe men de problemen kan aanpakken. Op ons verzoek heeft Linda Raymond MBA MALD, free-lance medewerker van DOCA Bureaus te Brussel, een super-quick scan uitgevoerd in België. Dr. Gerhard Mark van der Waal, directeur van Heritage Solutions en eveneens free-lance medewerker van DOCA Bureaus, heeft een dito super-quick scan uitgevoerd over de situatie in het Verenigd Koninkrijk. Binnen de beperkingen van de tijd waren dit de landen die de meeste en de beste informatie konden opleveren en was de super-quick scan vrijwel de enig haalbare methode. Wij zijn hen zeer erkentelijk voor hun bijdragen die meer hebben opgeleverd dan we mochten verwachten (zie hoofdstuk 4, alsmede de twee afzonderlijke bijlagen voor België, respectievelijk het Verenigd Koninkrijk). Onze voorstellen voor verder onderzoek omvatten echter ook nadere voorstellen voor internationale studies, waarbij we kunnen voortbouwen op hun voorwerk (zie hoofdstuk 5). 2

6 2 Kenniscentra 2.1 Algemene kenniscentra Boekmanstichting De Boekmanstichting (www.boekmanstichting.nl) te Amsterdam is het algemene kenniscentrum voor de sector kunst en cultuur in Nederland. De stichting is een onafhankelijk intermediair tussen belangstellenden en belanghebbenden uit het openbaar bestuur, het wetenschapsbedrijf en het culturele veld. Hierdoor is ze een uniek centrum voor beleidsadviseurs, bestuurders, politici en managers, voor onderzoekers, docenten en studenten uit diverse disciplines, en voor medewerkers van kunstinstellingen, kunstenaars en journalisten. De stichting verzamelt en verspreidt kennis en informatie over kunst en cultuur in beleid en praktijk. Ze onderhoudt hiertoe onder andere een bibliotheek en een documentatiecentrum, dat onder andere via internet gemakkelijk toegankelijk is. Naar onze ervaring gaat het om een complete of vrijwel complete collectie. De Boekmanstichting stimuleert verder onderzoek en meningsvorming over de productie, distributie en afname van kunst en over het (inter)nationale kunstbeleid. Ze organiseert daarbij het cultuurpolitieke debat tussen vertegenwoordigers van bestuur, wetenschap en praktijk. De Boekmanstichting voert zelf geen grootschalig onderzoek uit. Het onderzoek vindt plaats op universiteiten en hun instituten voor kunst- en cultuurwetenschappen, alsook op hieronder te vermelden specialistische onderzoeksbureaus. Ook gespecialiseerde kenniscentra voor bijvoorbeeld de cultuurdeelname van etnische groepen zijn niet in de Boekmanstichting geïncorporeerd. Hierom spitst het belang van de Boekmanstichting voor deze cultuurdeelname zich toe op de bibliothecaire en documentaire functies. Dit komt onder meer tot uiting in de uitgave van de Boekmancahiers. Door middel van dit tijdschrift geeft de Boekmanstichting meestal in themavorm een overzicht van de laatste ontwikkelingen, visies en evaluaties binnen de wereld van kunst en cultuur. Boekmancahier 53 (september 2002) staat geheel in het teken van de actieve en passieve cultuurdeelname van etnische minderheden, met aandacht voor belangwekkende visies en belangrijke ontwikkelingen (zie 3.1) Steunfuncties, werkgroepen en consultants Bart van Rosmalen van het Walter Maas Huis is een van de door velen erkende consultants voor instellingen en instanties die zich bezighouden met culturele diversiteit in de praktijk. Ook Neil van der Linden, Han Bakker, mevrouw F. van Diepen-Oost of ook andere oud-gedeputeerden en oud-wethouders komen in de documentatie naar voren als geïnteresseerde en enthousiasmerende consultants, gespreksleiders, etc. Neil van der Linden is verbonden aan Paradiso en oud medewerker van de Raad. Hij heeft verschillende projecten georganiseerd op het terrein van Arabische muziek. Han Bakker was verantwoordelijk voor het rapport aan de Raad Neder-Turken, kunst en cultuur (Bakker 2002). Momenteel visiteert hij als voorzitter van de visitatiecommissie voor de lokale en provinciale actieplannen cultuurbereik verschillende steden en provincies. Mevrouw F. van 3

7 Diepen-Oost, oud-gedeputeerde cultuur van de provincie Noord-Holland, is vooral deskundig in zaken betreffende de toegankelijkheid van archieven. Leden van de werkgroepen voor het cultureel erfgoed van minderheden functioneren eveneens als consultant voor culturele instellingen. De traditionele tweede- en derdelijns steunfuncties van het minderhedenbeleid (Forum Palet Osmose etc.) konden en kunnen vanuit hun kennis over, en ervaring met, minderheden ondersteuning geven aan landelijke en plaatselijke initiatieven toen daaraan meer en meer behoefte bleek te bestaan. In Eindhoven had de gemeente reeds ten tijde van de pilots voor het actieplan de Noord- Brabantse steunfunctie-instelling Palet gevraagd de haalbaarheid van een plaatselijk kenniscentrum culturele diversiteit te onderzoeken. Dit heeft geleid tot een positief advies (Muskens en Van der Louw 2001). De implementatie kan binnenkort na een desbetreffende besluit van de gemeenteraad van start gaan Verdere samenwerking en netwerken Netwerk CS Het Netwerk CS (www.netwerkcs.nl) is een landelijke netwerkorganisatie met als doel het informeren en professionaliseren van culturele organisaties en belanghebbenden met betrekking tot diversiteit. Netwerk CS richt zich daarbij op het vergroten van de culturele diversiteit op de gebieden personeel, programma en publiek onder meer door het aanbieden van een virtueel platform voor discussies en essays. Een belangrijk medium voor Netwerk CS en zijn beschikbare documentatie en uittreksels vormt internet, waarbij zeer hedendaagse eisen aan de gebruikers worden gesteld met het oog op flashy applications en toegangscodes Web-portaal Cultuurnet Cultuurnet (www.cultuurnet.nl) is de digitale wegwijzer voor Kunst, Cultuur, Geschiedenis en Wetenschap. Via een groot aanbod aan links richt het zich op de beherende instellingen zoals musea, bibliotheken en archieven, stichtingen, leveranciers, restauratoren en conservatoren, handelaren, verzamelaars en particulieren. Op de site van Cultuurnet kunnen tegen betaling reclame uitingen geplaatst worden Web-portaal Multicultureel Plein Het Multicultureel Plein (www.multicultureelplein.nl)wijst op internet de weg in de multiculturele samenleving. Men vindt er een who's who van de belangrijkste organisaties en instellingen, van media, werving en selectieburo's, ondernemingen en multiculturele podia, gelinkt in rubrieken naar thema. Het Multicultureel Plein is in 1997 opgericht door Stoa (Stichting Omroep en Allochtonen, nu Mira Media) en De Digitale Stad. De belangrijkste reden om dit plein op te zetten was om te voorkomen dat de multiculturele samenleving op internet, gelijk in veel andere media, onzichtbaar en gefragmenteerd blijft of eenzijdig belicht wordt. 4

8 2.2 Kennisproductie vanuit het actieplan cultuurbereik Onderzoek Voor de cultuurplanperiode hebben het Rijk en de lagere overheden speciale middelen gereserveerd voor de verbreding van de cultuurdeelname van etnische minderheden en andere groepen, zoals jeugdigen. Uit deze middelen financieren ze het actieplan cultuurbereik. In de direct eraan voorafgaande periode heeft het Rijk in zeven gemeenten pilots voor het actieplan laten uitvoeren. Mede vanwege het experimentele karakter van de pilots en het gehele actieplan hebben de verschillende partners in het actieplan ervoor gezorgd dat er systematische kennis over het verloop, de succesfactoren en de resultaten van de concrete pilots en lokale projecten verzameld wordt en beschikbaar komt. De verzameling, de verwerking en de rapportage van de informatie hebben de partners opgedragen aan gespecialiseerde onderzoeksbureaus. Dergelijke onderzoeken zijn reeds uitgevoerd door: 1. DOCA Bureaus inventarisatie van de pilots (Muskens 2000), 2. Bureau Driessen inventarisatie pilots (Bureau Driessen 2000), 3. Erasmuscentrum voor Kunst en Cultuurwetenschappen opzet van onderzoek naar het actieplan, met name van gevalstudies in gemeenten en provincies (IJdens & Hitters 2001), 4. Centrum voor Onderzoek en Statistiek van de gemeente Rotterdam Richtlijn Cultuurparticipatie Onderzoek RCO, zijnde een instrument voor de meting van plaatselijke cultuurdeelname van (onder andere) etnische groepen (Rijpma & Roques 2001), alsmede de eerste rapportage van de gemeente Rotterdam (Rijpma & De Vries 2002). De kwantitatieve gemeentelijke RCO-gegevens zullen vanaf medio 2003 op een speciale web-site van Motivaction (www.motivaction.nl) geplaatst worden, waardoor intergemeentelijke en interprovinciale vergelijkingen kunnen worden gemaakt. 5. Bureau Art heeft inventarisaties gemaakt van de provinciale en de gemeentelijke plannen (Van der Zant 2002). Er is tevens voorzien in een visitatieschema voor het maken van een tussenbalans in Hiertoe is het volgende bepaald: 'Ten behoeve van deze tussenbalans wordt in de eerste helft van 2003 een vorm van visitatie toegepast waarbij onder meer wordt beoordeeld in hoeverre de culturele kwaliteit van de activiteiten is gerealiseerd. Zo kunnen knelpunten worden gesignaleerd, maar ook goede voorbeelden. Zo'n visitatie kan uitgevoerd worden door een ad hoc commissie, bijvoorbeeld bestaande uit een extern voorzitter, een deelnemer van de Raad voor Cultuur, aangevuld met andere inhoudelijke deskundigen en personen die hun achtergrond hebben in het lokaal en provinciaal bestuur. De Raad voor Cultuur zal om advies worden gevraagd mede op basis van de visitatierapporten (Tussenbalans Visitatiecommissie Actieplan Cultuurbereik 2002). De visitaties waren gepland voor de tweede helft van Ze zullen uitmonden in onafhankelijke beoordelingen van de kwaliteit en de voortgang van de projecten. Bij overleg in de ambtelijke Regiegroep Actieplan Cultuurbereik is vervolgens naar voren gekomen dat de tussenbalans en de daarbij behorende visitatie een rol zouden kunnen c.q. moeten spelen bij de politiek-bestuurlijke prioriteiten voor de komende Cultuurnota

9 De gemakkelijkste toegang tot rapporten als de bovenstaande wordt geboden door de web-site van het actieplan cultuurbereik Daarnaast vindt men ze ook via de bibliotheek van Boekmanstichting. Verdieping van de inzichten en verheldering van de concepten, verbanden en succesfactoren wordt nagestreefd via werkconferenties van betrokkenen en deskundigen. De verslagen komen eveneens op de web-site van het actieplan cultuurbereik, zoals die over zichtbaar maken van cultureel vermogen (Breda 28 november 2002) of versterking van de programmering (Zaanstad 4 april 2002) Phenix Foundation, consultants, andere kenniscentra Consultants, onderzoeksbureaus en de andere kenniscentra die we hierboven hebben genoemd kunnen eveneens een belangrijke rol spelen als vraagbaken en kenniscentra voor het actieplan cultuurbereik. In het bijzonder geldt dit voor de Phenix Foundation (www.phenix.nl), die speciaal is opgericht ter ondersteuning van lokale initiatiefnemers en kunstenaars van allochtone afkomst. Phenix ondersteunt en begeleidt kunstenaars bij het maken van plannen en het opstellen van subsidieaanvragen. Phenix is geen subsidieloket. Voor financiering zijn allochtone kunstenaars aangewezen op de bestaande overheids- en particuliere fondsen. Wel probeert Phenix invloed uit te oefenen op deze fondsen, zodat ook zij zich meer zullen richten op kunstenaars met een dubbele culturele achtergrond. Phenix richt zich op het hele spectrum van beeldende kunst, podiumkunsten, literatuur, muziek, film, design, mode en nieuwe media. 2.3 Kennisproductie vanuit de werkgroep cultureel erfgoed minderheden Het ministerie van OC&W heeft in 2001 een werkgroep cultureel erfgoed van minderheden ingesteld. Deze werkgroep heeft in de persoon van René Kistemaker de beschikking over een professionele secretaris, die is ondergebracht bij de Nederlandse Museum Vereniging. De werkgroep vormt een parapluie voor drie specifieke werkgroepen voor de drie belangrijkste deelterreinen van het cultureel erfgoed van minderheden in Nederland. Dit zijn de deelterreinen migratiegeschiedenis, slavernijverleden en islamitisch erfgoed in Nederland. De werkgroep(en) zijn te zien als denk-tanks op hun gebieden. In de werkgroep(en) is een vermeldenswaardige hoeveelheid kennis bijeen gebracht over de culturele interesses en belangen van de betreffende groepen en over het cultureel erfgoed van minderheden, onder andere in termen van collecties, vindbaarheid, toegankelijkheid, presentatie, etc. Eerste ideeën voor de beleidsvorming sloten aan op ervaringen opgedaan met instellingen die een mengvorm zijn van erfgoedinstelling en kenniscentrum. Een dergelijke instelling was het Moluks Museum, dat zowel een verzameling is van belangrijke Moluks-Nederlandse artefacten als een centrum voor educatie en onderzoek. De landelijke organisaties van Turken, Marokkanen en Tunesiërs, Surinamers, Caraïbische Nederlanders en Zuid-Europeanen hebben in 1997 uitdrukkelijk gepleit voor de oprichting van dergelijke centra. Dit pleidooi is mede aanleiding geweest voor onderzoek naar de vindbaarheid van materieel en immaterieel etnisch erfgoed, alsmede naar de haalbaarheid van verschillende institutionele vormen die het gevonden erfgoed toegankelijk zouden kunnen maken (Muskens & Maas 1999). In het verlengde van het onderzoek 6

10 is de subsidieregeling Interculturele Projecten (als opvolger van Interculturele Museum Projecten) ontworpen waarbij de Mondriaan Stichting (www.mondriaanfoundation.nl) de subsidies aan projecten toekent en waarover de web-site van de Nederlandse Museum Vereniging (www.museumvereniging.nl) voorlichting geeft. Tevens zijn een drietal werkgroepen in het leven geroepen, die (gezamenlijke) initiatieven ondersteunen en nader onderzoek hebben laten doen naar vindbaar erfgoed van minderheden in hun sectoren, zijnde slavernijverleden, migratiegeschiedenis en islam in Nederland. Deze onderzoeken zijn recentelijk gepubliceerd (Bijnaar, Smeulders, Heilbron & Van Stipriaan 2002; Bouhkim 2002; Mousavi 2002; Canatan 2002A; Canatan 2002B; Bier 2002). De voorzitter van de overkoepelende werkgroep, René Kistemaker, heeft een geïntegreerde samenvatting op basis van deze rapporten geschreven (Kistemaker 2003). Derapporten en de samenvatting zullen op werkconferenties met en door betrokkenen worden besproken. Bij de discussie speelt de mogelijkheid van digitaal zoeken belangrijke rol. Een kennisgenerende functie heeft in dit verband DIVA (www.divakoepel.nl). DIVA heeft in 2001 en 2002 werkconferenties gehouden over cultureel erfgoed, archieven en minderheden. De verslagen en bijdragen van deze conferenties heeft DIVA vervolgens breed verspreid via zijn web-site. Ook andere instellingen willen de kennisfunctie van bepaalde werkgroepen dragen. We denken daarbij aan Imagine I&C voor beeldmateriaal in Amsterdam (www.imagineic.nl), het Wereldmuseum in Rotterdam voor islamitisch erfgoed in Nederland (www.wereldmuseum.rotterdam.nl) en het op te richten centrum inzake het slavernijverleden. 2.4 Kennisproductie door culturele organisatoren en organisaties Velerlei culturele organisatoren en organisaties geven aan hun eigen programmering een multicultureel karakter en bevorderen zo, direct of indirect, de cultuurdeelname van etnische minderheden. Hun web-sites en overige documentatie levert een schat aan kennis op binnen dit gebied. Echter, het gaat hier om nogal gefragmenteerde informatie van alle organisatoren en organisaties afzonderlijk. Vele zijn echter ook te vinden via links en portalen die in de eerste paragraaf zijn genoemd. Zonder te pretenderen volledig te zijn, willen wij een aantal referenties naar de betreffende organisatoren en organisaties geven Podia, festivals en musea Mundial Producties en Festival Mundial Mundial Productions (www.festivalmundial.nl) is een organisatie die organiseert, programmeert, coördineert en adviseert. Een kleurrijke club die uitblinkt in originaliteit en pluriformiteit en zich laat kenmerken door een duidelijke filosofie. Wederzijds respect en de combinatie van cultuur en ontwikkeling zijn daarin speerpunten. Bovendien wil Mundial Productions het draagvlak voor internationale samenwerking, de zorg voor het milieu en het respect voor de mensenrechten bevorderen. Festival Mundial (www.festivalmundial.nl ), dat een onderdeel is van Mundial Producties is een groot openlucht muziek-, informatie- en cultuurevenement. Mundial Productions 7

11 organiseert dit twee weken durende festijn jaarlijks in Tilburg. Het hoogtepunt van Festival Mundial is het Slotweekend. Het Tilburgse Leijpark staat dan bol van de muziekvoorstellingen, exotische eettentjes, mondiale informatie, dans- en theatervoorstellingen en kleurrijke wereldmarkten. Ruim zeventig bands uit alle windstreken laten van zich horen middels allerhande muziekstromingen; van Braziliaanse percussie tot Portugese fado en van opzwepende hip hop beats tot ruige rock. Dit grootse festijn trekt ieder jaar meer dan bezoekers. Festival Mundial is niet alleen een muziekpodium, Festival Mundial is ook platform voor ontwikkelingssamenwerking. Meer dan 100 organisaties op het gebied van duurzame ontwikkeling, milieu en mensenrechten tonen hun gezicht op dit culturele festijn RASA RASA (www.rasa.nl) is een wereldculturencentrum in Utrecht, dat kunst en cultuur uit alle werelddelen presenteert. Er vinden per seizoen ruim honderd concerten, theater- en dansvoorstellingen, literaire evenementen, lezingen en festivals plaats. Tevens is er een maandelijks wisselende expositie en zijn er regelmatig cursussen en workshops te volgen El Hizjra El Hizjra (www.elhizjra.nl) is een instituut dat zich sterk maakt voor Arabische en vooral Marokkaanse schrijvers door o.a. het organiseren van de El Hizjra literatuurprijs Volksbuurtmuseum Den Haag Het Volksbuurtmuseum (wordt maar nog geen bereikbare site) neemt een vooraanstaande plaats in het Haagse culturele leven. Het positioneert zich uitdrukkelijk als een culturele baanbreker, die de culturele rijkdom van onze samenleving zichtbaar wil maken. Het wil tevens de wegbereider zijn in de uitwisseling tussen de kunst en cultuur van gevestigden en nieuwkomers in de overtuiging dat dit, naast vernieuwing van de Nederlandse cultuur, een bijdrage levert aan sociale cohesie en tolerantie. De grondslag van deze missie ligt in de buurt van het Volksbuurtmuseum, zijnde de Haagse Schilderswijk met zijn continue geschiedenis van binnen- en buitenlandse migratie. Het is een wijk waarin het aantal verschillende culturele groepen het totale ledental van de Verenigde Naties nadert. Het Volksbuurtmuseum staat een integrale aanpak voor. Het integreert en combineert daarom de museale functie met podiumkunsten en podiumproducties. De ambities moeten echter in belangrijke mate worden gerealiseerd via incidentele projecten waarvoor per project de financiering verworven wordt. Vandaar dat uitermate actief werd en wordt ingespeeld op de mogelijkheden die er zijn: incidentele gemeentelijke subsidies, incidentele rijkssubsidies zoals die van de pilot-projecten Actieplan Cultuurbereik, het Fonds voor de Podiumkunsten en het Fonds voor de Amateurkunst, of particuliere fondsen zoals het VSB-fonds voor Den Haag en omgeving, het Haagse Van Bylandtfonds, en andere, naast de inkomsten uit bijvoorbeeld kaartverkoop. 8

12 Wereldmuseum en de Stichting Islamitische Kunst en Cultuur De Stichting Islamitische Kunst en Cultuur stelt zich ten doel islamitische kunst te verzamelen om daarmee collecties en tentoonstellingen in Nederland en daarbuiten te versterken. De stichting bevordert de culturele uitwisseling tussen Nederland en de islamitische wereld. Hiertoe realiseert en stimuleert zij in binnen- en buitenland interculturele projecten, zoals tentoonstellingen, cursussen en evenementen. De Stichting Islamitische Kunst en Cultuur werkt nauw samen met het Wereldmuseum Rotterdam (www.wereldmuseum.rotterdam.nl) Theater Zuidplein Theater Zuidplein (www.theaterzuidplein.nl) programmeert jaarlijks in twee zalen ruim 300 voorstellingen op het gebied van toneel, muziek, cabaret, dans en evenementen voor circa bezoekers. Het theater heeft de specifieke taak de bevolkingssamenstelling van Rotterdam te weerspiegelen in haar programmering. De organisatie telt ongeveer 35 vaste medewerkers en wordt gesubsidieerd door de gemeente Rotterdam en het Ministerie van OC&W. Hoewel er op de site van Theater Zuidplein geen expliciete melding wordt gedaan van het aandeel nieuwe Nederlanders als consument of producent bij de voorstellingen, wordt er wel aandacht besteed aan de programmering van multiculturele voorstellingen en festivals. Recent voorbeeld was het Köpru Turkije Festival dat van 1 t/m 28 februari 2003 plaatsvond in Rotterdam, Utrecht en Den Haag. In dit festival sloegen Turkse theatermakers een brug (köprü) tussen hun eigen cultuur en de westerse cultuur. De nadruk lag op theater, muziek, dans, stand-up comedy en literatuur. Dit festival was de eerste uiting van een meerjarige samenwerking tussen Theater Zuidplein in Rotterdam, de Stadsschouwburg Utrecht en het Volksbuurtmuseum in Den Haag Dunya Festival Stichting Dunya (www.dunya.nl) organiseert activiteiten gericht op allochtone kunstenaars en op een multicultureel publiek. Het inmiddels bijna 25 jaar oude Western Union Dunya Festival is de bekendste activiteit. Het is het grootste (bijna bezoekers in 2002) en oudste wereldculturenfestival van Nederland en het publiek is uit alle bevolkingsgroepen van vooral de Rijnmond afkomstig. Naast dit buitenfestival organiseert de Stichting Dunya in samenwerking met het Wereldmuseum het binnenfestival Windows to the World. Bezoekers wordt een multidisciplinair totaalprogramma aangeboden, waarin cultuurhistorische dwarsverbanden worden gelegd tussen heden en verleden. De Dunya Letteren Activiteiten, georganiseerd i.s.m. Stichting Schrijven, richten zich op dichters uit verschillende culturen woonachtig in Nederland. Met de Letteren Activiteiten streeft Stichting Dunya ernaar een goed beeld te geven van het potentieel aan (beginnende) dichters uit verschillende culturen die actief zijn in Nederland en hoe de kwaliteit van hun werk is. Hiernaast worden auteurs uitgedaagd tot een verdere ontwikkeling van hun schrijverschap en een bredere kennismaking met het Nederlandse literaire landschap, om daarin een eigen weg te kunnen vinden, onder andere via voordrachtsessies in een literair café. 9

13 Het Dunya Wereldprogramma werd drie jaar geleden opgericht in opdracht van de deelgemeente Delfshaven en wil een podium zijn waarop podiumkunsten uit zoveel mogelijke van de in Nederland aanwezige culturen kunnen bloeien. Het hele jaar door vinden er maandelijks 6 tot 8 programma's plaats: concerten, toneel, literaire avonden, maar ook activiteiten voor kinderen. Veel programma's komen tot stand in samenwerking met culturele organisaties van allochtonen Tropentheater van het Koninklijk Instituut voor de Tropen KIT Tropentheater (www.kit.nl/tropentheater) is in ruim 25 jaar tijd uitgegroeid tot een toonaangevend internationaal podium voor de presentatie van niet-westerse podiumkunsten. Door middel van inspirerende concerten, dans- en theatervoorstellingen, debatten, lezingen en films informeert KIT Tropentheater het Nederlandse publiek over niet-westerse culturen en hun achtergronden. Bij het programmeren en produceren van de voorstellingen wordt veelal samengewerkt met niet-westerse theatermakers, culturele instellingen in binnen- en buitenland en migrantenorganisaties. Jaarlijks presenteert KIT Tropentheater zo'n 180 producties Zomerfestival (Zomercarnaval) Het Zomercarnaval in Rotterdam (www.zomercarnaval.nl) is een giga-spectakel waaraan in mensen deelnamen. Het grootste deel van de wagens en performers is zwart (Caraïbische Nederlanders). De feestelijke deelname is, vergeleken met de doorsnee cultuurdeelname, zeer multi-etnisch. De site is gericht op interactieve promotie van deelname aan het carnaval en andere daarmee verband houdende activiteiten en warming up parties. Site-deelnemers zijn jong en van alle nieuwkomersgroepen in Rotterdam Organisatiebureaus, belangenorganisaties ATANA ATANA (www.atana.nl) is een scoutingorganisatie voor vrijwilligers uit etnische minderheden binnen de sector cultuur. De stichting is gericht op bestuurlijke vernieuwing van culturele instellingen. De zoektocht van ATANA gaat vooral uit naar potentiële bestuurders die goed thuis zijn in de huidige multiculturele Nederlandse samenleving. Aan de toelating tot het trainingprogramma gaat een intensieve en persoonlijke selectie vooraf. Het trainingsprogramma omvat onder andere een collegecyclus Feiten en Achtergronden in samenwerking met de HKU, casusseminars onder leiding van ervaren bestuurders en directeuren uit de cultuursector, een individueel programma van werkbezoeken aan de Tweede Kamer, Raad voor Cultuur, OCen W en relevante culturele instellingen, en deelname aan het (besloten) virtuele parlement op de eigen website. ATANA fungeert ook als een matchmaker tussen potentiële bestuurders en instellingen door Nederlandse culturele instellingen actief te benaderen. Hier is een belangrijke rol weggelegd voor de Verkenners. Zij zijn goed thuis in het culturele bestuurslandschap van hun sector en kennen de kwaliteiten van de deelnemers aan het ATANA programma. 10

14 De deelnemers aan het ATANA- programma vormen een actief en levend bestuurdersplatform. Deelnemers, verkenners, bestuursleden en tal van geïnteresseerden uit de cultuursector ontmoeten elkaar maandelijks op de Amsterdamse kunstenaarssociëteit Arti et Amicitiae Stichting Loeder Events Loeder Events (www.loederevents.nl) blijkt een graag geziene gast wanneer het gaat om culturele diversiteit. Op eigen initiatief of op verzoek van anderen ontwikkelt en realiseert Loeder Events steeds nieuwe activiteiten. Met cultuureducatie, evenementen en onderzoeksopdrachten timmert Loeder Events aan de weg om subculturen voor het voetlicht te brengen, artiesten te ondersteunen en organisatoren en overheden van advies te voorzien. Ook voor het bedrijfsleven biedt Loeder Events een interessant pakket aan diensten Nederlands Popinstituut NPI Diverse ontwikkelingen in de popwereld zullen ingrijpende gevolgen hebben voor de live popmuziek in Nederland. Het Nederlands Pop Instituut NPI (www.popinistituut.nl) zal hierop in moeten spelen. Het gaat onder andere om de volgende punten: 1. Poppodia moeten steeds meer concurreren met andere uitgaansmogelijkheden. De eisen die de consument stelt aan de voorzieningen worden steeds hoger. 2. Er is een structurele verschuiving te zien richting multidisciplinaire producties, waarin popmuziek deel uit maakt van een groter geheel. 3. In andere landen is de markt voor live popmuziek aanzienlijk gegroeid waardoor internationale acts minder vanzelfsprekend de keuze maken ook in Nederland op te treden. 4. Het belang van festivals en kleine poppodia (muziekcafés, jongerensociëteiten) als kweekbak van nieuw Nederlands talent is toegenomen. 5. De demografische samenstelling van Nederland verandert, met een steeds groter wordende groep jongeren van allochtone afkomst. Het NPI zal daarom, naast een bijstelling van de huidige Podiumplan-regeling, sterker dan ooit ijveren voor een aanzienlijke budgetverhoging die vooral bedoeld is voor een uitbreiding naar de onderkant : de kleine podia en lokale initiatieven in het land. Dit is het circuit waar nieuw talent de kans krijgt zich te ontwikkelen en waar - vaak onzichtbaar voor de buitenwereld - de zgn. nieuwe doelgroepen al volop worden bediend. Tenslotte zal, mede ingegeven door bovengenoemde ontwikkelingen, een consultancy-structuur worden opgezet om naast financiële, ook expertise gerichte ondersteuning te kunnen bieden. Met het Unsigned-project zoekt het NPI actief naar jong talent dat middels een professioneel verzorgde en gepromote verzamel-cd aan het publiek wordt gepresenteerd. Bij dit project is er veel aandacht voor allochtone muziek (o.a. rap, R&B, reggae, kaseko en raï) MiraMedia (voorheen Stichting Omroep en Allochtonen Mira Media (www.miramedia.nl), opgericht in 1986, is een projectorganisatie met landelijke en Europese activiteiten. Mira Media streeft naar gelijkwaardige deelname van al- 11

15 lochtonen in de audiovisuele media op alle functieniveaus en zet zich in voor een kleurrijke programmering. Een programmering die zich enerzijds uit in een multicultureel aanbod voor een breed, autochtoon én allochtoon publiek, anderzijds een doelgroepprogrammering voor specifieke allochtone groepen Stichting Marmoucha Marmoucha (www.marmoucha.nl) organiseert sinds 1998 samen met de Stichting Paradiso (www.paradiso.nl) het Marmoucha Festival. Het festival heeft als doel: meer Marokkaanse muziek op de Nederlandse podia. Het festival vindt ongeveer 8 keer per jaar plaats in Paradiso met bekende Marokkaanse en Algerijnse artiesten. Sinds 1999 organiseert Marmoucha ook de Club Marmoucha Danceparties De festivals en dance-events vinden ook op andere podia plaats zoals het Patronaat in Haarlem, de Melkweg in Amsterdam en de Vloer in Utrecht. Vanaf 2002 krijgt Marmoucha financiële ondersteuning van Stichting Doen en VSB Fonds. Hiermee worden de activiteiten uitgebreid van Marmoucha naar meer ondersteuning voor muziekgroepen en DJ s in Nederland op het gebied van Noord-Afrikaanse muziek. Dit wordt gedaan door educatie (workshops en masterclasses), bandcoaching, management en boekingen. Daarnaast staat Marmoucha festivalorganisatoren, programmeurs van poppodia en theaters, programmamakers van radio en televisie en filmmakers bij in de programmering van Noord-Afrikaanse muziek, van klassiek tot modern Stimuleringsfondsen Alle fondsen van de overheid alsook alle particuliere cultuurfondsen staan open voor cultuurdeelname van etnische minderheden en projecten of initiatieven die dit beogen te realiseren. De meeste fondsen rekenen dit tot hun normale taakstelling en geven er in hun (elektronische) voorlichting geen bijzondere aandacht aan. Ze verwijzen niet naar speciale deelprogramma s. Enkele fondsen hebben wel een speciaal programma waaraan bijvoorbeeld op hun web-sites aandacht wordt besteed. Dit geldt onder andere voor de Mondriaan Stichting die rijksmiddelen voor museale projecten toewijst en het particuliere VSB-fonds. Wij geven hier een korte verwijzing naar hun speciale programma s op het gebied van minderheden en cultuur Mondriaan Stichting Met ingang van de nieuwe cultuurperiode 2001 tot 2004 is het werkveld van de Interculturele Museum Projecten IMP verbreed tot de gehele erfgoedsector. Niet alleen musea, maar ook archieven, monumenten en archeologische instellingen gaan 'interculturaliseren'. Zodoende werd IMP omgedoopt tot IP: Interculturele Projecten. Deze verbreding betekent voor IP een intensieve samenwerking met de Vereniging Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) en de vier erfgoedkoepels. Deze erfgoedkoepels zijn de Nederlandse Museumvereniging (NMV), de Vereniging voor de Documentaire Informatievoorziening en het Archiefwezen (DIVA), de Stichting Nationaal Contact Monumenten (NCM) en de Stichting voor de Nederlandse Archeologie (SNA). 12

16 Subsidies worden toegekend via de Mondriaan Stichting (www.mondriaanfoundation.nl). Voorlichting geschiedt vooral via de Nederlandse Museum Vereniging (www.musemvereniging.nl) en de werkgroepen cultureel erfgoed van minderheden (zie boven) VSB Fonds Begin 1998 heeft het VSB Fonds (www.vsbfonds.nl) moeten constateren dat het weinig donatieaanvragen ontving van nieuwe Nederlanders. Besloten werd om hierin verandering aan te brengen, te beginnen met het aandachtsgebied kunst en cultuur. In maart 1998 werd de Werkgroep (Amateur)kunstbeoefening door allochtone Nederlanders opgericht. In september 1998 bracht deze werkgroep een beleidsadvies uit, getiteld "Alle bladeren kleuren het water". Dit beleidsadvies leidde in februari 1999 tot de start van het project Culturele Diversiteit in de Kunsten. Het project is sindsdien een langlopende en voortdurende prioriteit geweest van het VSB Fonds. 2.5 Onderzoeksbureaus Ook bepaalde onderzoeksbureaus, universitaire instituten en hun publicaties vervullen een onmiskenbare kennisfuncties inzake de cultuurdeelname van etnische minderheden. In de publicaties verhelderen ze, soms met meer en soms met minder overtuigende argumenten, de begrippen en verbanden, terwijl ze tevens het empirisch materiaal opleveren waarop een studie als deze is gebaseerd. Ook wat de onderzoeksbureaus betreft gaat het om veelal gefragmenteerde kennis, mede omdat ieder bureau een eigen set onderzoeken en onderzoeksopdrachten heeft uitgevoerd of een eigen richting of paradigma vertegenwoordigt. Opdrachten als de onderhavige geven wel de mogelijkheid om een (tijdelijke) overzichtspositie te verwerven. Zonder volledigheid te kunnen pretenderen willen wij hier kort verwijzen naar een aantal onderzoeksbureaus en hun inbreng inzake de cultuurdeelname van etnische minderheden Erasmus Centrum voor Kunst- en Cultuur Wetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam Het ECKCW (www.fhk.eur.nl/onderzoek/instituten/institututen.html) is één van de onderzoeksinstituten van de Faculteit der Historische en Kunstwetenschappen. Onder de vlag van het ECKCW doen medewerkers van de onderzoeksgroep Kunst- en Cultuurwetenschappen onderzoek in opdracht van ministeries en andere publieke en private opdrachtgevers. Het bureau heeft een plan ontwikkeld voor onderzoek naar het actieplan cultuurbereik. Dit onderzoek dient inzicht te verschaffen in de uitvoering en effectiviteit van het Actieplan Cultuurbereik op landelijk en op gemeentelijk en provinciaal niveau. Het onderzoek dient mede in samenhang met de visitatie die in 2003 plaatsvindt bij te dragen tot een realistische beoordeling van de uitvoering en effecten van het Actieplan Cultuurbereik. Het onderzoek kan tevens een indirecte bijdrage leveren aan de ontwikkeling van het Actieplan Cultuurbereik door tussentijdse rapportages en de bespreking daarvan in diverse verbanden (Brochure landelijk onderzoek 2001; IJdens & Hitters 2001) 13

17 2.5.2 Universiteit van Tilburg, vrijetijdswetenschappen Prof. Hans Mommaas, hoogleraar vrijetijdswetenschappen (www.uvt.nl) heeft op verschillende momenten belangrijke partijen die betrokken zijn bij het actieplan cultuurbereik geadviseerd over begrippen, verbanden en methodologie. Hij heeft onder andere de Commissie Intercultureel Cultuurbeleid van de Raad geadviseerd. Bij hem bereidt Sandra Trienekens een proefschrift voor over cultuurbeleid en minderheden in het Verenigd Koninkrijk (Birmingham) en Nederland (Rotterdam) Bureau Letty Ranshuysen, Rotterdam Onderzoeksbureau Letty Ranshuysen (www.lettyranshuysen.nl) is ruim 10 jaar actief binnen de cultuursector en richt zich op: 1. onderzoek onder publiek èn potentieel publiek voor kunst en cultuur, 2. evaluatie van marketingbeleid van cultuurinstellingen, 3. prétesten van tentoonstellings- en publiciteitsmiddelen, 4. evaluatie van cultuureducatieprojecten, 5. evaluatie van cultuurbeleid van overheden en semi-overheidsinstellingen, 6. advisering op het gebied van onderzoek, cultuurmarketing en cultuureducatie. Van het begin af aan heeft daarbij de problematiek van de deelname vanuit etnische minderheden een belangrijk accent gekregen Motivaction Motivaction (www.motivaction.nl) gaat de web-site beheren waarop de gemeentelijke metingen inzake de cultuurdeelname van etnische minderheden geplaatst gaan worden vanaf het voorjaar Tevens heeft het bureau panels van allochtonen in opbouw. De panels lenen zich voor psychologisch georiënteerd onderzoek naar hun culturele voorkeuren en deelname Centrum voor Onderzoek en Statistiek COS COS (www.cos.nl) heeft, op basis van eerdere ervaringen met het Aanvullend Voorzieningen Onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau, een instrument ontwikkeld waarmee per gemeente betrouwbare gegevens verzameld kunnen worden over de cultuurdeelname van etnische en andere groepen. Dit instrument heeft als naam Richtlijn Cultuur Onderzoek RCO. Het is in Rotterdam toegepast en gerapporteerd (zie hoofdstuk 3), en het is in uitvoering in een aantal andere gemeenten. De resultaten worden vanaf voorjaar 2003 door Motivaction op een web-site beschikbaar gemaakt (zie boven) DOCA Bureaus DOCA Bureaus (www.docabureaus.nl) is een kleine onafhankelijke onderzoekseenheid. Mede vanwege een sterke internationale oriëntatie heeft DOCA in Bergen op Zoom een vestigingsplaats gevonden halverwege de Nederlandse hoofdrandstad en het Europese Brussel. Het is direct betrokken bij de kennisinfrastructuur inzake etnische cultuurdeelname in Nederland via verschillende recente onderzoeksprojecten. De onderhavige studie is er daar een van, naast een inventarisatie van de proefprojecten en proefgemeenten van 14

18 het actieplan cultuurbereik in 1999, een vooronderzoek naar cultureel erfgoed van minderheden (eveneens in 1999) en een haalbaarheidstudie betreffende een stedelijk en regionaal kenniscentrum culturele diversiteit in Eindhoven (Muskens en Van der Louw 2001). De daadwerkelijke voorbereidingen voor dit centrum zijn inmiddels in een vergevorderd stadium. De gemeente wil een dergelijk kenniscentrum op korte termijn gaan inrichten bij het Centrum voor de Kunsten in Eindhoven. De deskundigheid van DOCA Bureaus op het onderhavige terrein berust op drie pijlers, zijnde (1) internationaal sociaal-wetenschappelijk onderzoek en onderzoekscoördinatie, (2) onderzoek van cultuur, kunsten en media, en (3) onderzoek naar de sociale integratie en culturele diversiteit van verschillende maatschappelijke groepen Andere onderzoeksbureaus Elders in deze rapportage is verwezen naar rapporten van onder andere Bureau ART, Scarabes (dat voor zover wij konden nagaan niet meer bestaat), Bureau Driessen, Meijers Research, het Walter Maas Huis, het IVA (waar IJdens als co-auteur van het onderzoeksplan voor het actieplan cultuurbereik sinds 1 januari 2003 is gaan werken), Stichting Studia Interetnica, IMES, Regioplan, Research voor Beleid en wellicht nog andere. Wij zijn in het kader van de onderhavige quick scan niet toegekomen aan hun bureau scan. 15

19 3 Kennis 3.1 Gegronde theorieën In de nota s Cultuur als confrontatie en Ruim baan voor culturele diversiteit (Ministerie van OC&W 1999, 2000) staat dat er gegronde redenen zijn om de cultuurdeelname in Nederland te verbreden en dat het Rijk middelen zal inzetten om dat te bereiken. De gewenste verbreding betrof onder andere de cultuurdeelname van etnische minderheden in Nederland. In te zetten middelen waren onder andere een minimaal percentage (3%) van een toe te kennen rijkssubsidie die voor dit doel zou moeten worden gebruikt en gezamenlijke actieprogramma s met lagere overheden en erfgoedinstellingen. De actieprogramma s van de lagere overheden konden alle gebieden van gemeentelijk en provinciaal cultuurbeleid omvatten, zij het onder de voorwaarde dat actieve en/of passieve cultuurparticipatie van etnische minderheden (en andere vergeten groepen) het belangrijkste actiedoel moest zijn. Het actieprogramma voor de erfgoedinstellingen sloot aan op eerdere projecten van de Nederlandse Museum Vereniging gericht op interculturalisatie van de museumpraktijk (Van der Linden 2001), op het door de inspraakorganen van de minderheden gevoerde debat over aandacht en erkenning van het cultureel erfgoed van minderheden (LOM-organisaties 1998, Muskens en Maas 1999) en het door nabestaande van slaven in voormalig Nederlands West-Indië gewenste monument. Het middel van het minimale percentage is na beleidsdiscussies veranderd in een premie die rijksgesubsidieerde instellingen kunnen krijgen voor acties gericht op de gewenste publieksverbreding. In een notendop was dit de beleidstheorie inzake de cultuurdeelname van etnische minderheden. Actieplannen en aanwending van subsidiedelen moesten de geëigende en voldoende middelen zijn om een bredere cultuurdeelname (actief en passief) van etnische minderheden en andere vergeten groepen (met name jongeren) te bevorderen. De bevordering betrof dat gedeelte van de cultuurwereld dat in aanmerking kwam voor een landelijke overheidssubsidies. Criteria daarvoor zijn nationaal belang en uitzonderlijke kwaliteit volgens het oordeel van deskundigen. Voor 1998 zijn er slechts enkele essays of andere bijdragen uit wetenschappelijke hoek te vinden die de wenselijkheid van een nieuw cultuurbeleid beargumenteerden. Er waren niet veel gegronde, naar empirische analyses verwijzende publicaties en theorieën over de noodzaak en de wenselijkheid van een bredere cultuurdeelname in de gesubsidieerde sector. Dit debat was al in het begin van de jaren tachtig opgevlamd naar aanleiding van de SCP-publicatie over profijt van de overheid (Ruitenberg, De Kam en Pommer 1983). Het onevenredige gebruik van culturele voorzieningen werd door De Haan en Knulst op basis van het aanvullend voorzieningenonderzoek van 1998 in hun rapport het bereik van de kunsten bevestigd. Uit de gegevens blijkt tevens dat de onevenredige deelname niet samenhing met opleiding, maar ook met etniciteit. Mensen met een Turske, Marokkaanse, Surinaamse of Antilliaanse achtergrond bezochten minder culturele instellingen dan Nederlanders (De Haan en Knulst 2000). Publicaties hebben weliswaar aangetoond dat cultuursubsidies vrijwel geheel ten goede gekomen zijn aan een welvarende en hoogopgeleide bovenlaag in de samenleving en hun passieve cultuurdeelname. Ze hebben 16

20 echter niet geleid tot daadwerkelijke beleidsveranderingen. Het politieke en theoretische debat verstomde zelfs vrijwel geheel of kreeg geen vervolg, mede omdat de consequentie zou moeten zijn dat er in het geheel geen rijksmiddelen zouden mogen gaan naar de actuele kwetsbare kwaliteitskunst. In de marge waarschuwde Letty Ranshuysen voor de vergrijzing van het museale elitepubliek, wat op termijn een uitstervend publiek zou kunnen blijken te zijn (Ranshuysen 1998). Zij heeft later ook laten weten dat negatieve reacties op het bepleite nieuwe beleid voorbarig waren, omdat publieksanalyses aantoonden dat het nieuwe beleid wel nodig was (Ranshuysen 1999). In het verlengde van de beleidsnota s zijn er verschillende publicaties verschenen die een beargumenteerde bijdrage aan het beleidsdebat kunnen geven. Wij rekenen dergelijke beargumenteerde publicaties tot de kennisinfrastructuur van (in dit geval) de culturele sector. Het is veelal een belangrijke, zo niet de belangrijkste bijdrage die leden van de Academia kunnen leveren bij maatschappelijk relevante ontwikkelingen. De opbrengst is in de Nederlandse culturele sector weliswaar niet even rijk als in die van bijvoorbeeld de Europese strijd tegen sociale uitsluiting (zie Muskens en Van Melik in voorbereiding), maar wat er is, is van belang. De Boekmanstichting heeft een speciaal nummer van Boekmancahier gewijd aan herkomstlanden (Boekmancahier 53, 2002) met een verhelderende uiteenzetting van Gölpinar over etnische cultuur en culturele diversiteit (Gölpinar 2002), alsmede een artikel van Sidiqui over internationaal cultuurbeleid van onderop en in het verlengde van migratie (Siddiqui 2002). In hetzelfde Cahier geeft Baeker een verhelderende uiteenzetting van het Canadese cultuurbeleid in multi-etnisch Canada. Het beleid is erop gericht zowel etnisch-culturele diversiteit te erkennen als sociale samenhang in land, stad en wijk te bevorderen (Baeker 2002, zie ook en de subsite inzake research met tientallen titels van onderzoekspublicaties). Dit perspectief sluit nauw aan op onze indrukken vanuit het Verenigd Koninkrijk en Brussel (zie hoofdstuk 4). De Raad heeft zelf ook een rol in het theoretische debat willen spelen. Daarom heeft de Commissie Intercultureel Cultuurbeleid Tom Guiking gevraagd om een essay over dit onderwerp (Guiking 2002, zie inleiding). DIVA heeft in samenwerking met andere erfgoedinstellingen eveneens het theoretische debat gestimuleerd, alsmede bruggen gezocht tussen theorie en praktijk. Het heeft conferenties over erfgoed en minderheden georganiseerd in 2001 en 2002, waar wetenschappers en praktijkmensen met elkaar in debat zijn gegaan en conclusies hebben getrokken uit geopperde ideeën en naar voren gebrachte feiten (DIVA 2001, 2002). In alle discussies in Nederland zijn daarbij publicaties van Ria Lavrijsen een centrale rol gaan spelen (Lavrijsen 1992, 1999, 2002). Zij bespreekt in haar publicaties de veranderbaarheid van de museumpraktijk, de mechanismen die vernieuwingsprocessen in musea bevorderen of kunnen bevorderen en de competenties die met name actieve cultuurdeelnemers daarvoor nodig hebben. 17

Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen

Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen INHOUDSOPGAVE 1.0 INLEIDING... 3 2.0 UITGANGSPUNTEN ONDERZOEK EN DEFINITIE MUZIKALE EN BEELDENDE VORMING... 3 2.1 UITGANGSPUNTEN... 3 2.2 DEFINITIE

Nadere informatie

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl www.prismaproject.nl Fris je geheugen op De Strip In het voorjaar van 2002 startte in een voormalige winkelgalerij in de Vlaardingse Westwijk het kunstproject De Strip. Dit project was een initiatief van

Nadere informatie

Notitie Opzet Netwerk Slavernijverleden

Notitie Opzet Netwerk Slavernijverleden Notitie Opzet Netwerk Slavernijverleden Inleiding De gemeente Amsterdam heeft aangegeven de verworvenheden van haar inzet voor het jaar 2013, de viering van 150-jaar afschaffing van de slavernij door Nederland

Nadere informatie

Trendbreuk in rijksuitgaven

Trendbreuk in rijksuitgaven 94 Boekman 95 Sociaal-liberaal cultuurbeleid Dossier cijfers Trendbreuk in rijksuitgaven kunst en cultuur Bastiaan Vinkenburg Dit artikel gaat over geld dat het rijk besteedt aan kunst en cultuur. Is dat

Nadere informatie

Digitale cultuur als continuüm

Digitale cultuur als continuüm Digitale cultuur als continuüm Samenvatting Activiteitenplan 2017-2020 Stichting Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) Den Haag, 31 januari 2016 1/5 1. Vooraf Deze samenvatting is gebaseerd op de subsidieaanvraag

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017 Beleidsspeerpunt Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen en wie Cultuureducatie Meer kinderen maken kennis met amateurkunst/ kunsteducatie en worden lid van een amateurkunstvereniging Verbetering

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mr. M.C. van der Laan

De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mr. M.C. van der Laan Cultuurconvenant 2005 2008 OCW, gemeente Amsterdam De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mr. M.C. van der Laan en de Wethouder voor Cultuur van de gemeente Amsterdam, drs. J.H. Belliot

Nadere informatie

De Aankomst: Molukkers naar Nederland

De Aankomst: Molukkers naar Nederland www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 De Aankomst: Molukkers naar Nederland Op 19 maart 2004 werd de website De Aankomst: Molukkers naar Nederland gelanceerd. Dit was een gezamenlijk product van het

Nadere informatie

raad voor cultuur datum: 6 november 2006 uw brief van: 28 juli 2006 ons kenmerk: let-2006.03150/2 onderwerp: Cultuurnota-advies El Hizjra 2007-2008

raad voor cultuur datum: 6 november 2006 uw brief van: 28 juli 2006 ons kenmerk: let-2006.03150/2 onderwerp: Cultuurnota-advies El Hizjra 2007-2008 R.J. Schimrnelpennincklaan 3 postbus 61243 2506 AE Den Haag telefoon +31(0)70 310 66 86 fax +31(0)70 36147 27 e-mail cultuur@cultuur.nl www.cultuur.nl De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Mevrouw

Nadere informatie

Evaluatie Kunst- en Cultuurbeleid 2009-2012 Thema s Kunst- en Cultuurbeleid 2013-2016

Evaluatie Kunst- en Cultuurbeleid 2009-2012 Thema s Kunst- en Cultuurbeleid 2013-2016 Evaluatie Kunst- en Cultuurbeleid 2009-2012 Thema s Kunst- en Cultuurbeleid 2013-2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding...3 Evaluatie Kunst- en cultuurbeleid 2009-2012...3 Cultuureducatie... 3

Nadere informatie

ECSD/U201402324 Lbr. 14/092

ECSD/U201402324 Lbr. 14/092 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft leren over cultureel ondernemen uw kenmerk ons kenmerk ECSD/U201402324 Lbr. 14/092 bijlage(n) 2 (separaat

Nadere informatie

Beleidsplan 2013-2017

Beleidsplan 2013-2017 Voorwoord Deventer is trots op de veelkleurige, multiculturele samenstelling van haar inwoners. Al eeuwen lang onderhoudt Deventer, als Hanzestad contacten met vele landen en culturen over heel de wereld.

Nadere informatie

Subsidieregeling professionalisering Drentse musea 2006-2008

Subsidieregeling professionalisering Drentse musea 2006-2008 Subsidieregeling professionalisering Drentse musea 2006-2008 (geconsolideerde versie, geldend vanaf 19-7-2006 tot 1-1-2009) Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie provincie Drenthe Officiële naam

Nadere informatie

Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening

Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening (ook als ontmoetingsplek) in de binnenstad. Cultuurparticipatie Kernfuncties leren, lezen en informeren bieden voor burgers mogelijkheden

Nadere informatie

OCW provincie Utrecht, provincie Flevoland, gemeente Utrecht, gemeente Almere, gemeente Amersfoort

OCW provincie Utrecht, provincie Flevoland, gemeente Utrecht, gemeente Almere, gemeente Amersfoort Cultuurconvenant 2009 2012 OCW provincie Utrecht, provincie Flevoland, gemeente Utrecht, gemeente Almere, gemeente Amersfoort De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, handelend als bestuurorgaan,

Nadere informatie

SEZ/U200600082 Lbr. 06/09

SEZ/U200600082 Lbr. 06/09 Brief aan de leden T.a.v. het college informatiecentrum tel. (070) 373 8022 onderwerp handreiking en typetest popbeleid Samenvatting uw kenmerk ons kenmerk SEZ/U200600082 Lbr. 06/09 bijlage(n) 4 datum

Nadere informatie

STICHTING DE LICHTING MUZIEK THEATER

STICHTING DE LICHTING MUZIEK THEATER STICHTING DE LICHTING MUZIEK THEATER DANS BELEIDSPLAN 2014-2017 Inleiding Stichting de Lichting is opgericht in 1986 en heeft als algemene doelstelling het stimuleren van podiumkunsten, en het verrichten

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen EGH/ZHL november 2013 Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich

Nadere informatie

2. Werkzaamheden...5 2.1 Organisatieontwikkeling...5 2.2 Voorlichting en fondsenwerving...7 2.3 Activiteiten...8

2. Werkzaamheden...5 2.1 Organisatieontwikkeling...5 2.2 Voorlichting en fondsenwerving...7 2.3 Activiteiten...8 JAARVERSLAG 2005 Inhoudsopgave 1. Bestuursverslag...3 1.1 Algemeen...3 1.2 Doelstelling...3 1.3 Bestuur...4 1.4 Comité van aanbeveling...4 1.5 Banden met Tastite...4 1.6 CBF-keurmerk...4 2. Werkzaamheden...5

Nadere informatie

Aan de leden van Provinciale Staten

Aan de leden van Provinciale Staten Aan de leden van Provinciale Staten Datum : 1 juni 2007 Briefnummer : 2007-13.141a/22/A.20, CW Zaaknummer : 577/14030 Behandeld door : van Dijk, Mw. N.M. Telefoonnummer : (050) 316 4217 Antwoord op : Bijlage

Nadere informatie

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews PLATO - Centre for Research and Development in Education and Lifelong Learning Leiden University Content Vraagstellingen voor case studies m.b.t.

Nadere informatie

Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie Het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD) is een kunsthistorisch kenniscentrum dat de collectie archief-, documentatie- en bibliotheekmateriaal

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

Kunst & cultuur, het investeren waard? Onderzoek naar economische betekenis

Kunst & cultuur, het investeren waard? Onderzoek naar economische betekenis Kunst & cultuur, het investeren waard? Onderzoek naar economische betekenis Presentatie voor het Paradiso-debat In opdracht van Kunsten 92, ACI en Paradiso Zondag 29 augustus 2010 Bastiaan Vinkenburg 1

Nadere informatie

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP)

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Met het Budget Educatie en Participatie Projecten willen de provincie Groningen en het Rijk een aantal doelstellingen bereiken. We hanteren daarbij een

Nadere informatie

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN STICHTING OPEN 1 1. INLEIDING Voor u ligt het beleidsplan

Nadere informatie

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be Europees Instituut voor Onderzoek over de Mediterrane en Euro-Arabische Samenwerking www.medea.be V O O R S T E L L I N G Voor Europa is de samenwerking met haar naaste buren de Arabische en Mediterrane

Nadere informatie

Uitvoeringsbesluit subsidieverlening Cultuurnota 2013-2016 provincie Drenthe

Uitvoeringsbesluit subsidieverlening Cultuurnota 2013-2016 provincie Drenthe Uitvoeringsbesluit subsidieverlening Cultuurnota 2013-2016 provincie Drenthe Thema en doelen subsidieprogramma Cultuurnota 2013-2016 Oude wereld, nieuwe mindset De provincie Drenthe staat voor een herkenbare

Nadere informatie

nummer 6 van 2010 Vaststelling gewijzigde Beleidsregel subsidieverlening Culturele en Museale Agenda 2009-2012

nummer 6 van 2010 Vaststelling gewijzigde Beleidsregel subsidieverlening Culturele en Museale Agenda 2009-2012 nummer 6 van 2010 Vaststelling gewijzigde Beleidsregel subsidieverlening Culturele en Museale Agenda 2009-2012 Besluit van gedeputeerde staten van Drenthe van 2 februari 2010, kenmerk 2.1/2010001668, afdeling

Nadere informatie

Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010

Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010 Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Activiteiten... 4 Publiciteit... 5 Externe Contacten... 5 Interne Organisatie... 5 Conclusies en aanbevelingen... 6 Stichting SQPN - Jaarverslag

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

Wat vinden wij er van? Wat verwacht(t)en wij?

Wat vinden wij er van? Wat verwacht(t)en wij? Wat vinden wij er van? Wat verwacht(t)en wij? Culturele paragrafen in de verkiezingsprogramma s CDA Soest Het is van belang het vrijwilligerswerk in het algemeen -en dus ook bij sportverenigingen- te stimuleren

Nadere informatie

FONDSENWERVING EN FINANCIERING

FONDSENWERVING EN FINANCIERING FONDSENWERVING EN FINANCIERING ALTIJD GELD VOOR EEN GOED IDEE! Marianne Muller, 16 september BUREAU MORE Gespecialiseerd in vinden van geld (= o.a. alle subsidie- en fondsenvraagstukken) Voor bedrijven,

Nadere informatie

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM SHZG. Wat wil de Stichting Het Zelfstandig Gymnasium?

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM SHZG. Wat wil de Stichting Het Zelfstandig Gymnasium? 1 STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM SHZG Wat wil de Stichting Het Zelfstandig Gymnasium? Wat wil de Stichting Het Zelfstandig Gymnasium? 2 De SHZG wil een stevige landelijke basis leggen onder de zelfstandige

Nadere informatie

Prestatievoorstel & verantwoording 2014 (bijlage bij subsidiebeschikking)

Prestatievoorstel & verantwoording 2014 (bijlage bij subsidiebeschikking) Prestatievoorstel & verantwoording 2014 (bijlage bij subsidiebeschikking) Prestaties : Naam organisatie : Stichting Amersfoort in C Maatschappelijk doel (betreft outcomedoelstellingen) Het bieden

Nadere informatie

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden.

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden. Limburg heeft een uniek en veelzijdig cultuuraanbod. Dit komt tot uitdrukking in een enorme verscheidenheid met talloze monumenten, cultureel erfgoed, musea, culturele organisaties, evenementen en een

Nadere informatie

FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE CENTRA FECC. Jaarverslag 2014. Stichting Fecc

FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE CENTRA FECC. Jaarverslag 2014. Stichting Fecc FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE CENTRA FECC Jaarverslag 2014 Dit verslag geeft een beknopt beeld van de activiteiten van het jaar 2014. Stichting Fecc Januari 2015 FEDERATIE VAN EDUCATIEVE EN CULTURELE

Nadere informatie

Het kan succesvol zijn

Het kan succesvol zijn Het kan succesvol zijn Inhoud 1.Historie 2.Doel van dit document 3.Analyse 4.Poppodium 5.Organisatie 6.Huisvesting 7.Bestuursvorm 8.Vrijwilligers 9.Subsidiegelden 10.Continuïteit 11.Agenda 12.Stappenplan

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 25 110 Nederlands Voorzitterschap van de Europese Unie van 1 januari tot 1 juli Nr. 7 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN

Nadere informatie

Projectplan EersteWereldoorlog.nu Samenvatting

Projectplan EersteWereldoorlog.nu Samenvatting 1 1. Inleiding In 2014 was het honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak. In 2014-2018 wordt wereldwijd stilgestaan bij de herdenking van de Eerste Wereldoorlog. Hoewel Nederland neutraal

Nadere informatie

Hoofdlijnen van de landelijke monitoring en evaluatie van de matchingsregeling

Hoofdlijnen van de landelijke monitoring en evaluatie van de matchingsregeling Matchingsregeling Cultuureducatie met kwaliteit in het primair onderwijs Hoofdlijnen van de landelijke monitoring en evaluatie van de matchingsregeling Waarom monitoren en evalueren? Het Fonds voor Cultuurparticipatie

Nadere informatie

Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Fonds voor Cultuurparticipatie. Cultuurliefhebber met brede kennis van politiek Den Haag

Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Fonds voor Cultuurparticipatie. Cultuurliefhebber met brede kennis van politiek Den Haag Profielschets Voorzitter Raad van Toezicht Fonds voor Cultuurparticipatie Cultuurliefhebber met brede kennis van politiek Den Haag 1. Algemeen Het is belangrijk dat mensen kunnen meedoen aan cultuur. Niet

Nadere informatie

Foundation for Dutch Heritage Overseas BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020. Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2. Hoofdstuk 2 Huidige situatie p.

Foundation for Dutch Heritage Overseas BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020. Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2. Hoofdstuk 2 Huidige situatie p. BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020 Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2 Hoofdstuk 2 Huidige situatie p. 2 Hoofdstuk 3 Visie en Missie p. 3 Hoofdstuk 4 Ambities p. 4 Hoofdstuk 5 Stappenplan p. 5 1 Hoofdstuk

Nadere informatie

Culture market. 29 > 30.08.2014 Nederlandse versie

Culture market. 29 > 30.08.2014 Nederlandse versie Culture market 29 > 30.08.2014 Nederlandse versie INHOUD 19.02.2014 presentatie inhoud deelneming organisatie BRUSSELS CREATIVE FORUM : een project voor Brussel presentatie CULTUREEL BORRELEN IN BRUSSEL

Nadere informatie

OCW, provincie Zuid-Holland, provincie Noord-Holland, gemeente Leiden, gemeente Haarlem

OCW, provincie Zuid-Holland, provincie Noord-Holland, gemeente Leiden, gemeente Haarlem Cultuurconvenant 2005 2008 OCW, provincie Zuid-Holland, provincie Noord-Holland, gemeente Leiden, gemeente Haarlem De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mevrouw mr. M.C. van der Laan

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 Nr. 89 BRIEF

Nadere informatie

SIDIEREGELING ORDERING BEELDENDE LIMBURG RUNS ^^^,,- ^ ill P''ov'"cie it^ Limburg

SIDIEREGELING ORDERING BEELDENDE LIMBURG RUNS ^^^,,- ^ ill P''ov'cie it^ Limburg SIDIEREGELING ORDERING BEELDENDE LIMBURG RUNS ^^^,,- ^ ill P''ov'"cie it^ Limburg Boekmanstichting - Bibliotheek Herengracht 415-1017 BP Amsterdam telefoonvvwfvs34-s3/3^y-24'^^z/5«^/

Nadere informatie

Gecoördineerde tekst:

Gecoördineerde tekst: Gecoördineerde tekst: Decreet van 27 oktober 1998 houdende de erkenning en subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur (B.S.22-12-1998) Decreet

Nadere informatie

Stichting voor toegepaste filosofie. culturele dienstverlening voor organisaties en instellingen. Beleidsplan 2013-2017. Inleiding

Stichting voor toegepaste filosofie. culturele dienstverlening voor organisaties en instellingen. Beleidsplan 2013-2017. Inleiding Stichting voor toegepaste filosofie culturele dienstverlening voor organisaties en instellingen Beleidsplan 2013-2017 Inleiding Onze ambitie richt zich niet alleen op het onderwijs, maar ook op de culturele

Nadere informatie

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Vastgesteld door het bestuur van de heemkundekring op 9 maart 2015. Wat is het Museum Zwaluws Erfgoed? Het museum Zwaluws Erfgoed is een etnografisch

Nadere informatie

Beleidsnota 2013-2016. in het KORT

Beleidsnota 2013-2016. in het KORT Beleidsnota 2013-2016 in het KORT Het Prinses Christina Concours vindt het belangrijk dat in Nederland alle kinderen en jongeren kennismaken met (klassieke) muziek. Ook wil het Prinses Christina Concours

Nadere informatie

Stichting Geschiedenis Fysiotherapie

Stichting Geschiedenis Fysiotherapie Beleidsplan Stichting Geschiedenis Fysiotherapie 2014-2019 Opgesteld door het Bestuur van de SGF. Geaccordeerd per:2 juni 2014 Beleidsdocument 2014-2019 Stichting Geschiedenis Fysiotherapie Page 1 Inleiding

Nadere informatie

De slag om de vrije tijd

De slag om de vrije tijd De slag om de vrije tijd cultuurparticipatie en andere vormen van vrijetijdsbesteding Henk Vinken en Teunis IJdens Sinds 2007 daalt het percentage van de Nederlandse bevolking dat in de vrije tijd actief

Nadere informatie

Thema maatschappelijke participatie

Thema maatschappelijke participatie Naam organisatie Jongerenvereniging KPJ Limburg 1. Activiteitnaam (en nummer) LimburgPaviljoen 2. Korte omschrijving Jongeren hebben verfrissende ideeën en weten hoe ze andere jongeren kunnen enthousiasmeren.

Nadere informatie

Regeling cultuurparticipatie provincies en gemeenten 2009-2012

Regeling cultuurparticipatie provincies en gemeenten 2009-2012 Regeling cultuurparticipatie provincies en gemeenten 2009-2012 Enquête 2011: uitkomsten Annelies van der Horst Annelies Maarschalkerweerd Regeling cultuurparticipatie provincies en gemeenten 2009-2012

Nadere informatie

Cultuurparticipatie in Dordrecht.

Cultuurparticipatie in Dordrecht. Cultuurparticipatie in Dordrecht. Bas Hoeing CMV 2 09018387 Inhoudsopgave: Aanleiding Blz. 3 Het probleem Blz. 3 De opdrachtgever Blz. 3 Vraagstelling Blz. 4 Deelvragen Blz. 4 Aanpak Blz. 4 Definities

Nadere informatie

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur VLAAMS PARLEMENT DECREET houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1

Nadere informatie

Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND. Deel II Ambities en prioriteiten. Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008

Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND. Deel II Ambities en prioriteiten. Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008 Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND Deel II Ambities en prioriteiten Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008 Juni 2003 0 In onze naam, Cultuurconvenant Zuid-Nederland (CZN), staat het woord

Nadere informatie

Onze vraag: CD&V antwoordde ons:

Onze vraag: CD&V antwoordde ons: Onze vraag: Een resultaat gebonden interculturalisering moet de regel zijn in zowel overheidsorganisaties als organisaties die subsidies krijgen. Dat betekent meetbare doelstellingen op het vlak van etnisch-culturele

Nadere informatie

Voor amateurkunstverenigingen geldt dat de aanvraag geen betrekking mag hebben op de verplichte jaarlijkse voorstelling.

Voor amateurkunstverenigingen geldt dat de aanvraag geen betrekking mag hebben op de verplichte jaarlijkse voorstelling. AANVRAAGFORMULIER INCIDENTELE SUBSIDIE AMATEUR- EN PODIUMKUNST U kunt uw aanvraag vóór 15 januari, 15 mei of 15 september indienen bij burgemeester en wethouders van Amersfoort, postbus 4000, 3800 EA Amersfoort.

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich daar voor inzetten:

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek cultuurparticipatie 2010

Samenvatting onderzoek cultuurparticipatie 2010 Samenvatting onderzoek cultuurparticipatie 2010 Belangrijkste uitkomsten van het onderzoek 2010 Deelname aan culturele activiteiten in shertogenbosch licht toegenomen Het opleidingsniveau is het meest

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2014. Onderzoekscentrum toegewijd aan rentevrije & duurzame financiële diensten

JAARVERSLAG 2014. Onderzoekscentrum toegewijd aan rentevrije & duurzame financiële diensten JAARVERSLAG 2014 Onderzoekscentrum toegewijd aan rentevrije & duurzame financiële diensten Vooraf Voor u ligt het jaarverslag van de Stichting Onderzoekscentrum Rentevrije Financiële Dienstverlening (ORFD).

Nadere informatie

Jaarverslag z25 2010. Inhoudsopgave

Jaarverslag z25 2010. Inhoudsopgave Inhoudsopgave Voorwoord... 2 Activiteiten... 3 Publiciteit... 4 SETUP:... 4 CBKU Openingsexpositie Doors of Dissociation... 4 Digital Marbles... 4 The Respons(e)ible Project... 4 UNMA... 4 L â u N a y...

Nadere informatie

PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN

PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN KALENDER 23.06.14 : Deadline project 15.07.14 : Preselectie en interview met

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.minocw.nl

Nadere informatie

Private financiers voor cultuur Hoe vind en verleid je de particuliere gever?

Private financiers voor cultuur Hoe vind en verleid je de particuliere gever? Private financiers voor cultuur Hoe vind en verleid je de particuliere gever? Cultuurforum 2011, 24 november 2011 BRINGING TOGETHER THE BEST OF BOTH WORLDS 1 Leenaers Verloop Opgericht in 2001 door Marischka

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2012. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

JAARVERSLAG 2012. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 JAARVERSLAG 2012 Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 JAARVERSLAG STICHTING OPEN 2012 1 INHOUDSOPGAVE 1. VOORWOORD...

Nadere informatie

Deze samenwerkingen worden ook buiten Alkmaar aangegaan. Ons uiteindelijke doel is:

Deze samenwerkingen worden ook buiten Alkmaar aangegaan. Ons uiteindelijke doel is: +- MISSIE Wij bevorderen, verbinden en vergroten! #bevorderen Stichting SLK bevordert de cross-over tussen literatuur en beeldende kunst met de ambitie de doelgroep voor beide disciplines te vergroten.

Nadere informatie

Hoofdstuk 21. Cultuur

Hoofdstuk 21. Cultuur Hoofdstuk 21. Cultuur Samenvatting Evenals in 2003, heeft driekwart van de Leidenaren in de afgelopen 12 maanden één of meerdere culturele voorstellingen of voorzieningen bezocht. De bioscoop is veruit

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Probleemomgeving Al geruime tijd daalt het aantal leden van de Nederlandse bibliotheken.

Nadere informatie

Inkoop van buitenschoolse cultuureducatie seizoen 2015/2016 - Rondom de (brede) school - Popmuziek - Dans - Beeldende Kunst Visie, uitgangspunten en

Inkoop van buitenschoolse cultuureducatie seizoen 2015/2016 - Rondom de (brede) school - Popmuziek - Dans - Beeldende Kunst Visie, uitgangspunten en Inkoop van buitenschoolse cultuureducatie seizoen 2015/2016 - Rondom de (brede) school - Popmuziek - Dans - Beeldende Kunst Visie, uitgangspunten en voorwaarden December 2014 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Visie

Nadere informatie

Commissie Zorg, Welzijn en Cultuur

Commissie Zorg, Welzijn en Cultuur Griffie Commissie Zorg, Welzijn en Cultuur Datum commissievergadering : - DIS-stuknummer : 1473254 Behandelend ambtenaar : N.H.C.P. Jansen- Kastelijns Directie/bureau : Sociale en Culturele Ontwikkeling/

Nadere informatie

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen.

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen. KUNSTPARTICIPATIE: OVER DEZE SUBSIDIE Met de programmalijn Kunstparticipatie wil het Fonds de vernieuwing van het aanbod van kunstbeoefening in de vrije tijd realiseren. Daarnaast wil het bijdragen aan

Nadere informatie

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011 Rapport Signaal Uitgave Auteurs Informatie Onderzoek en Integrale Vraagstukken Nr X, Jaargang 2004 Oplage Redactieadres Internet / Intranet X exemplaren Gemeente Den Haag OCW-intranet/Organisatie Postbus

Nadere informatie

Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture

Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture Gedeeld Cultureel Erfgoed en de rol van DutchCulture 1. Het Gedeeld Cultureel Erfgoedbeleid Doelstellingen GCE Programma 2. De Rol van DutchCulture Programmaraad Matchingsregeling Buitenlands bezoekersprogramma

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland Brussel, april 2014 CVN heeft

Nadere informatie

Centrum Beeldende Kunst Dordrecht

Centrum Beeldende Kunst Dordrecht Centrum Beeldende Kunst Dordrecht Centrum Beeldende Kunst Dordrecht Podium hedendaagse kunst en vormgeving Kunstuitleen Servicebureau voor kunstenaars Kunst in de openbare ruimte Lezingen, debatten activiteiten

Nadere informatie

Winnaar Beste Calibris Leerbedrijf Sport 2010 Sciandri Sportmanagement Haarlem JURYRAPPORTAGE

Winnaar Beste Calibris Leerbedrijf Sport 2010 Sciandri Sportmanagement Haarlem JURYRAPPORTAGE Winnaar Beste Calibris Leerbedrijf Sport 2010 Sciandri Sportmanagement Haarlem JURYRAPPORTAGE Achtergrond Calibris kiest jaarlijks het Beste Calibris Leerbedrijf. De prijs wordt afwisselend uitgereikt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 013 Cultuurnota 1997 2000 Nr. 17 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 12 september 2006 OWB/AI-2006/12668

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 12 september 2006 OWB/AI-2006/12668 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk 12 september 2006 OWB/AI-2006/12668 Onderwerp Uitvoering motie 249, Nationaal Historisch

Nadere informatie

Stichting Kansvol Jaarverslag 2014

Stichting Kansvol Jaarverslag 2014 Stichting Kansvol Jaarverslag 2014 Inhoud 1. De organisatie p.2 Oprichting Stichting Kansvol Doelstellingen Werkwijze Opstartfase Onderweg naar 2015 2. Activiteiten p.3 Kunstproject met Toevlucht Activiteitenmiddag

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS VTO-cultuurvragen Onderstaand zijn de vraagformuleringen zoals gehanteerd in VTO2012 afgedrukt. De respondenten kregen een brief toegestuurd waarin ze uitgenodigd werden om de VTOenquête via het internet

Nadere informatie

4. Ondersteuning van het Plan van Aanpak Europese Cultuurregio Randstad.

4. Ondersteuning van het Plan van Aanpak Europese Cultuurregio Randstad. Ruimte voor kunst en cultuur in de Randstad Doel De Minister van OCW en de wethouders Kunst en Cultuur van Amsterdam/Rotterdam/Den Haag en Utrecht stellen zich ten doel de internationale betekenis en concurrentiepositie

Nadere informatie

Raad voor cultuur Raad voor cultuur Raad voor cultuur

Raad voor cultuur Raad voor cultuur Raad voor cultuur R.J.Schimmelpennincklaan 3 Postbus 61243 2506 AE Den Haag Telefoon +31(0)70 310 66 86 Fax +31(0)70 361 47 27 e-mail cultuur@cultuur.nl www.cultuur.nl De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Nadere informatie

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs Bijlage 2 Aanvraag Cultuureducatie met Kwaliteit in het Primair Onderwijs 2013 2016 Opgesteld door Cultura in samenwerking met de en besproken met Fonds Cultuurparticipatie. Lokale Situatie en context

Nadere informatie

Inhoudelijke jaarverslag 2013

Inhoudelijke jaarverslag 2013 Inhoudelijke jaarverslag 2013 NTFF Westermarkt 2H, 1016 DK Amsterdam 1016 DK Amsterdam 020-7371666 info@ntff.nl KvK: 52197123 RSIN / fiscaal nummer: 850338980 Inhoudsopgave Wat is de missie en doelstellingen

Nadere informatie

Effectmeting De transnationale stad, over Rotterdams internationaal cultuurbeleid

Effectmeting De transnationale stad, over Rotterdams internationaal cultuurbeleid Effectmeting De transnationale stad, over Rotterdams internationaal cultuurbeleid 1 Korte omschrijving van het advies De Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur adviseert de gemeente Rotterdam besef te

Nadere informatie

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2013 Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut 1 UITNODIGING Dromen worden waarheid Conferentie 2013 Donateurs bedankt voor uw giften in 2013. 2 Hubrecht Instituut

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

Resultaten van de Digitale wijkraadpleging en "Groene Tocht door Zuidwest" voorjaar 2013

Resultaten van de Digitale wijkraadpleging en Groene Tocht door Zuidwest voorjaar 2013 1 Resultaten van de Digitale wijkraadpleging en "Groene Tocht door Zuidwest" voorjaar 2013 Een nieuwe vorm van wijkraadpleging: combinatie van internet technologie, het houden van een buurtschouw en Community

Nadere informatie

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk:

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk: EUROPESE INHOUD IN WERELDWIJDE NETWERKEN COÖRDINATIEMECHANISMEN VOOR DIGITALISATIEPROGRAMMA'S DE BEGINSELEN VAN LUND: CONCLUSIES VAN DE VERGADERING VAN DESKUNDIGEN, LUND, SWEDEN, 4 APRIL 2001 Het eeurope

Nadere informatie

2016D07727 LIJST VAN VRAGEN

2016D07727 LIJST VAN VRAGEN 2016D07727 LIJST VAN VRAGEN De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een aantal vragen voorgelegd aan de Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over

Nadere informatie

Kunstenaarstoets. Achternaam. Voorletters

Kunstenaarstoets. Achternaam. Voorletters Kunstenaarstoets Waarom deze toets? U wilt de Utrechtse Cultuurlening aanvragen. Om in aanmerking te komen voor deze lening moet u beroepsmatig werken als kunstenaar. Met dit formulier kunt u uw beroepsmatigheid

Nadere informatie

Van Forum tot Universum. Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg

Van Forum tot Universum. Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg Van Forum tot Universum Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg 3 Leidschendam, de molens in Stompwijk. Even verderop tref je Museum Swaensteyn, theater Ludens, het Veur theater en een eindeloos

Nadere informatie

BIJLAGE. Bijlage nr. 1. Fiches. Titel initiatief: Caleidoscoop. Initiatiefnemer: GC De Vaartkapoen. Projectomschrijving

BIJLAGE. Bijlage nr. 1. Fiches. Titel initiatief: Caleidoscoop. Initiatiefnemer: GC De Vaartkapoen. Projectomschrijving BIJLAGE Bijlage nr. 1 Fiches Titel initiatief: Caleidoscoop Initiatiefnemer: GC De Vaartkapoen Caleidoscoop is een zelforganisatie die is ingebed in het gemeenschapscentrum. Een 8-tal vrouwelijke, allochtone

Nadere informatie