Een onderzoek naar de invloed van de besturingsvorm van een MFA op het exploitatieresultaat

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een onderzoek naar de invloed van de besturingsvorm van een MFA op het exploitatieresultaat"

Transcriptie

1 Een onderzoek naar de invloed van de besturingsvorm van een MFA op het exploitatieresultaat Masterclass Bedrijfskundig Management Module Business Project Docent: Sieuwke de Vries Studenten: Ans Keij, Paul de Raad, Henk Smeulders en Tanja Vos April 2011

2 Inhoud Voorwoord 3 Samenvatting 4 1 Inleiding Inleiding 1.2 Aanleiding 1.3 Korte inleiding over de organisatie 1.4 Projectkader 1.5 Probleem-, vraag-, en doelstelling 2 Het onderzoekskader Onderzoeksmodel 2.2 Onderzoeksmethodiek 2.3 Beperkingen van het onderzoek 3 Literatuurverkenning Maatschappelijke meerwaarde 3.2 Beheer 3.3 Exploitatie 3.4 Inhoudelijke samenwerking 3.5 Internationale vergelijking 4 Resultaten interviews Interviews experts 4.2 Interviews participanten 5 Conclusies en aanbevelingen Conclusies en aanbevelingen 5.2 Inhoudelijke samenwerking en beheer Blz. 6 Bronvermelding Bronvermelding en literatuurlijst 7 Bijlagen 25 Pagina 2

3 Voorwoord Dit onderzoek is verricht in het kader van het business project in Masterclass Bedrijfskundig Management van de opleiding MBA Executive Management aan Avans+. In Nederland verrijzen de multifunctionele accommodaties (MFA) als paddenstoelen uit de grond. Veelal worden deze accommodaties gezien als een goed middel om de samenwerking tussen organisaties uit onderwijs, welzijn, kinderopvang en zorg te versterken. Hoewel er veel aandacht en begeleiding is bij het ontwikkelen van deze MFA is er minder aandacht en begeleiding voor de instandhouding. Pas na de start blijken de exploitatiekosten hoger te zijn dan in het standalone gebouw. Dit vormde de aanleiding om onderzoek te verrichten naar de relatie tussen de besturing van een MFA en de exploitatie hiervan. Wat ons opviel was de ongelofelijke hoeveelheid rapporten over MFA s. Echter geen van de rapporten gaf heldere informatie over de relatie tussen de besturing van een MFA en de exploitatie. Toch hopen wij met dit rapport handvatten aan te reiken, die kunnen bijdragen aan de succesvoorwaarden van de MFA s in Tilburg. We willen de volgende personen bedanken voor hun medewerking: de sponsoren Tom Daelman van de Gemeente Tilburg en Wil Broos van Tangent en de begeleidster van de opleiding: Sieuwke de Vries. Daarnaast willen we de geïnterviewden, de leden van de projectgroepen en alle anderen die medewerking hebben verleend aan dit onderzoek danken voor tijd en hulpvaardigheid. We wensen u veel plezier met het lezen van de resultaten van ons onderzoek. Ans Keij Paul de Raad Henk Smeulders Tanja Vos Tilburg, April 2011 Pagina 3

4 Samenvatting Aanleiding en relevantie Na het realiseren van een multifunctionele accommodatie (MFA), wordt er onvoldoende prioriteit gegeven aan de besturing van een MFA, dit kan een negatief effect hebben op de (inhoudelijke) samenwerking en daarmee op de exploitatie van een MFA. Doelstelling en onderzoekvragen De doelstelling van dit onderzoek is het doen van aanbevelingen aan het bestuur van de Brede School Tilburg en de afdeling onderwijs en jeugd van de Gemeente Tilburg voor een duurzame en een optimale exploitatie van de MFA s door een beoordeling te maken van de effectiviteit van de besturing van de MFA s Zuiderkwartier en de Symfonie en deze te vergelijken met de succesfactoren uit de literatuur en een MFA met een sluitende exploitatie. De vragen die centraal staan zijn: Wat is de omvang van de exploitatie? Op welke wijze kan de mate van de inhoudelijke samenwerking een positieve invloed hebben op de exploitatie? Aan welke voorwaarden moet de besturing van een MFA minimaal voldoen om een positieve invloed te hebben op de exploitatie van een MFA? Aanpak Om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden hebben we deskresearch gedaan en zijn er interviews afgenomen met samenwerkende organisaties van twee MFA s in Tilburg en landelijke adviseurs op het gebied van procesbegeleiding van een MFA. Er is geen onderzoek verricht naar een MFA met een sluitende exploitatie, omdat de landelijke adviseurs aangaven dat deze MFA s er niet zijn, tenzij de gemeente de exploitatie sluitend maakt. Eindconclusies en aanbevelingen besturing MFA Op basis van de literatuurstudie en de resultaten van de interviews kunnen we concluderen dat de besturing van een MFA overeenkomt met de besturing van een netwerkorganisatie. Om een netwerkorganisatie succesvol te laten zijn, vormt de samenwerking in de MFA s de basis van dit succes niet alleen qua inhoudelijke diensten, maar ook qua beheer en een optimale exploitatie. Uit de literatuur blijkt dat een samenwerking gebaseerd op gelijkwaardigheid het meest effectief is om het netwerkbelang (is MFA-belang) te dienen. Belangrijk voor een goede samenwerking zowel voor beheer als inhoudelijk is het creëren van een juiste cultuur, structuur, integratie en eenduidige doelstellingen en de realisatie hiervan. Dit is een veranderingsproces dat tijd nodig heeft. Belangrijk is dat er een erkende neutrale spelleider is, die samen met de partners de randvoorwaarden en de spelregels bepaalt en zorgt dat er volgens de spelregels wordt gespeeld. In de onderzochte MFA s is deze eenduidige doelstelling vormgegeven in een gezamenlijke missie en visie en een neutrale spelleider niet of beperkt aanwezig. Pagina 4

5 Eindconclusies en aanbevelingen exploitatie MFA Ten aanzien van de exploitatie kunnen we concluderen dat de exploitatiekosten in een MFA hoger zijn dan in een stand-alone gebouw. Een belangrijke oorzaak is dat de organisaties meer m 2 bruto vloeroppervlak hebben dan in de oude situatie (stand-alone). In de onderzochte MFA s geldt dit in ieder geval voor de Twern en de scholen. Uit de interviews bleek dat er weinig inzicht is in de kosten van een MFA of de daarbij behorende kengetallen bij het merendeel van de participanten. Om het inzicht hierin te vergroten zijn op basis van een model van Deloitte en de bekostiging programma van eisen van het primair onderwijs (OC&W) kengetallen weergegeven die de partners in een MFA inzicht geven in de omvang van de verschillende exploitatiekosten. Door de kosten transparant te maken en te bespreken in het gebruikersoverleg kunnen de partners de kosten beheersbaar maken. Quick-wins hierbij zijn de beperking van de energiekosten (15%-20%). Daarnaast kan er onderzocht worden of er gezamenlijk ingekocht kan worden op het gebied van schoonmaak, verzekeringen etc. door de stedelijke organisaties Kinderstad, de Twern, onderwijs en de gemeente. Indien de partners van de MFA s eenduidig communiceren welke diensten zij aanbieden aan de bewoners in hun wijk, kunnen zij het kloppend hart in de wijk worden. Door actief naar nieuwe huurders te zoeken die passen in de gezamenlijke doelstelling, zijn er mogelijkheden om de bezettingsgraad te verhogen. Door het verhuur- en prijsbeleid te verruimen ontstaan er mogelijkheden om uit de profit sector nieuwe huurders aan te trekken. Een goed voorbeeld hiervan is de Machinist in Delfshaven in Rotterdam. 1 Inleiding Pagina 5

6 1.1 Aanleiding van het onderzoek MFA s worden veelvuldig ontwikkeld en fysiek gerealiseerd zowel in bestaande gebouwen als nieuwbouw. We gaan van een stand-alone gebouw, naar een multifunctioneel gebouw, waarbij er voor alle partijen nieuwe vraagstukken ontstaan. In dit onderzoek komt vooral het vraagstuk exploitatie in relatie tot beheer en de inhoudelijke samenwerking aan bod. Beheer en exploitatie vergen een andere aanpak in de MFA s, dan in stand-alone gebouwen. 1.2 Korte inleiding over de netwerkorganisatie In de gemeente Tilburg is in 1998 de eerste brede school gestart. Elk initiatief voor de start van een brede school door onderwijs, welzijn of kinderopvang in een achterstandwijk werd door de gemeente gefaciliteerd met financiële middelen voor de netwerkorganisatie van de brede school. Op deze wijze zijn er in Tilburg 10 brede scholen ontstaan. In 2006 is op verzoek van de gemeente Tilburg aan de partners in het onderwijs, zorg, welzijn en kinderopvang gevraagd een advies uit te brengen voor de vormgeving en structurering van de, met als uitgangspunt meer centrale aansturing. Dit heeft er toe geleid dat met ingang van 1 januari 2008 een stedelijke stichting is ontstaan: de. Partners uit onderwijs (T-Primair), welzijn (de Twern), kinderopvang (Kinderstad) en zorg (Thebe) vormen gezamenlijk het bestuur van de BST. 1.3 Missie De levert een bijdrage aan het optimaliseren van de randvoorwaarden waarbinnen kinderen hun sociaal-emotionele, motorische, culturele en cognitieve vaardigheden kunnen ontwikkelen en ontplooien. De brede school is een samenwerkingsverband in de wijk, dat verbindingen legt tussen de drie leefwerelden waarbinnen kinderen opgroeien en zich ontwikkelen: thuis, school en de vrije tijd. Het biedt kinderen en hun ouders een programma in de directe leef- en schoolomgeving voor ontwikkelingsstimulering, opvoedingsondersteuning en maatschappelijke participatie. Randvoorwaarden voor succes van de brede school zijn de inzet en de mate van samenwerking tussen de partners in de wijk. 1.4 Multifunctionele accommodatie (MFA) In 2002 heeft de gemeente Tilburg het Integraal Huisvestingsplan (IHP) vastgesteld. Uitgangspunt van het IHP is de integratie van diverse functies in één gebouw: diverse instellingen / gebruikers vinden een plek in het gebouw, zoals, onderwijs, peuterspeelzaal, kinderdagopvang, buitenschoolse opvang, jeugdhulpverlening, maatschappelijke dienstverlening, wijkwerk, sociaal culturele instellingen en sportverenigingen. Binnen de werkgebieden van de brede scholen zijn recentelijk 4 MFA s opgeleverd en zal in het voorjaar 2011 de oplevering van de vijfde MFA plaatsvinden. De coördinatoren van de brede scholen hebben in 2009 in opdracht van de gemeente Tilburg het inhoudelijke samenwerkingsproces met de partners van de MFA s gefaciliteerd en gecoördineerd. 1.5 Projectkader De brede scholen c.q. MFA s zijn allen gelokaliseerd in wijken met bewoners met een lage SES-factor (sociaaleconomische status). In de praktijk blijkt dat de exploitatie van de MFA s vaak problemen oplevert door hogere beheer- en exploitatiekosten ten opzichte van de oude situatie Tijdens de Pagina 6

7 ontwikkelfase van de MFA s zijn de kosten van beheer en exploitatie niet of nauwelijks doorberekend. Nadat het centrum operationeel is, blijken deze kosten hoger van verwacht. Ook voor de Tilburgse MFA s is de verwachting dat de exploitatie een probleem gaat worden, zeker nu een aantal organisaties de komende jaren met bezuinigingen geconfronteerd worden. Als het beheer niet goed is geregeld zal dit van invloed zijn op de inhoudelijke samenwerking en de exploitatie. Andersom als de inhoudelijke samenwerking goed is, zullen de gebruikers ook makkelijker afspraken kunnen maken over het beheer, dat weer invloed heeft op het exploitatieresultaat. In dit onderzoek zal daarom gekeken worden wat de effecten van de aansturing van een MFA uitgesplitst in beheer en inhoudelijke samenwerking kunnen zijn op het exploitatieresultaat Probleemstelling Welke voorwaarden moeten aanwezig zijn inzake de aansturing van een MFA om een stabiele en sluitende exploitatie van de MFA s te realiseren, waarbij inzichtelijk wordt gemaakt wat de exploitatiekosten zijn in de MFA t.o.v. de oude situatie en rekening wordt gehouden met de bezuinigingen Doelstelling Het doel van het onderzoek is het doen van aanbevelingen aan het bestuur van de Brede School Tilburg en de afdeling onderwijs en jeugd van de Gemeente Tilburg voor een duurzame en sluitende exploitatie van de MFA s door een beoordeling te maken van de effectiviteit van de besturing (bestaande uit beheer en inhoudelijke samenwerking) van de Zuiderkwartier en de Symfonie door deze te vergelijken met de succesfactoren uit de literatuur en één MFA met een sluitende exploitatie. Pagina 7

8 Vraagstelling Er zijn 3 onderzoeksvragen gedefinieerd met een aantal deelvragen. De onderzoeksvragen zijn als volgt: 1. Wat is de omvang van de exploitatie? a. Wat is hoogte van de exploitatie per hoofdgebruiker (Kinderopvang, welzijn, onderwijs) in de nieuwe (MFA) en in de oude situatie (stand-alone)? b. In welke mate is deze omvang problematisch voor de partners in de MFA in relatie tot de meerwaarde van een MFA? c. Welke mogelijkheden zien de partners om de exploitatie positief te beïnvloeden? 2. Op welke wijze kan de mate van inhoudelijke samenwerking een positieve invloed hebben op de exploitatie van de MFA? a. Op welke wijze is de inhoudelijke samenwerking tussen de partners geregeld? b. Wie is verantwoordelijk voor de regie op de inhoudelijke samenwerking? c. Op welke wijze vindt inhoudelijke samenwerking plaats? d. Op welke wijze is de inhoudelijke samenwerking georganiseerd? e. Op welke wijze is er samenwerking met beheer f. Op welke wijze kan de inhoudelijke samenwerking worden verbeterd? 3. Aan welke voorwaarden moet het beheer van een MFA minimaal voldoen om een positieve invloed te hebben op de exploitatie van een MFA? a. Op welke wijze is het strategisch, tactisch en operationeel beheer geregeld? b. Wie heeft de regie op beheer? c. Wie heeft de regie op verhuur- en prijsbeleid? d. Op welke wijze is er samenwerking met inhoud? e. Op welke wijze kan de beheer worden verbeterd? Pagina 8

9 2 Onderzoekskader 2.1 Onderzoeksopzet Een bestudering van literatuur over de relatie besturing (beheer en inhoudelijke samenwerking) en exploitatie van een MFA, waaronder de overwegingen vanuit de overheid en gebruikers inzake de meerwaarde van een MFA door interviews met betrokkenen, experts en bestudering van beleidsnotities. Hierbij is geïnventariseerd wat de omvang is van de exploitatie in de twee MFA s en de eventuele gevolgen van de bezuinigingen bij de overheid en de betrokken organisaties op de exploitatie van de MFA s afgezet tegen de toegevoegde waarde van een MFA ten opzichte van een stand-alone gebouw voor de gebruikers. Deze resultaten worden vergeleken met 1 MFA met een sluitende exploitatie. Op basis van deze resultaten zullen er aanbevelingen worden gedaan aan het bestuur van de en de afdeling onderwijs en jeugd van de Gemeente Tilburg met betrekking tot het gewenste besturingsmodel van de MFA s en de exploitatie (zie voor het onderzoekmodel bijlage 1) Onderzoeksmethodiek Er zijn twee methoden gebruikt voor het verkrijgen van data. Dit zijn literatuuronderzoek en interviews. Daarnaast is er een workshop georganiseerd onder leiding van Laagland advies voor vertegenwoordigers van Kinderstad, Tangent, gemeenten Tilburg en Oisterwijk, de Twern, Brede School Tilburg en Atrivé (zie bijlage 2) Beperkingen van het onderzoek In dit onderzoek is onderzocht wat de effecten van de aansturing van een MFA uitgesplitst in beheer en inhoudelijke samenwerking kunnen zijn op het exploitatieresultaat. Een beperking is dat onze onderzoeksobjecten (MFA s) nog niet zo lang operationeel zijn. MFA Zuiderkwartier is operationeel vanaf oktober 2009 en MFA de Symfonie is operationeel vanaf augustus Om deze reden was niet alle data inzake exploitatiekosten beschikbaar. De landelijke adviseurs gaven aan dat er geen vergelijkbare MFA s in het land zijn, die zonder overheidssteun kostendekkend geëxploiteerd kunnen worden. Om deze reden hebben we niet meer gezocht naar een vergelijkbare MFA, die zonder overheidssteun geëxploiteerd wordt. Pagina 9

10 3 Literatuurverkenning 3.1 Maatschappelijke meerwaarde De gemeente Tilburg 1 heeft om efficiency redenen en ter vergroting van de sociale cohesie op wijkniveau de ontwikkeling van MFA s op zich genomen. Zij zien een rol voor de MFA s als ontmoetingsplaats op wijkniveau met een nadrukkelijke plaats bij het maatschappelijk functioneren, multifunctioneel gebruik door voorzieningen die in een directe relatie tot elkaar staan. Zij heeft haar rol in de ontwikkeling van MFA s als volgt gedefinieerd: de gemeente de regie voert bij het proces van totstandkoming van inhoudelijke samenwerkende partijen in een MFA. De gemeente zal de kaders vastleggen en samenwerking stimuleren, waarna de partners zelf de organisatie van deze samenwerking moeten invullen. Deze partijen zullen via een raamovereenkomst aan moeten tonen op welke wijze te gaan samenwerken, waarna de gemeente dit kan faciliteren inclusief huisvesting Over het resultaat van maatschappelijk rendement is nog weinig bekend. Het ontbreekt nog aan een eenduidige beoordelingsmethodiek. Doelstellingen en verantwoordelijkheden met betrekking tot de maatschappelijke meerwaarde zijn vaak niet goed vooraf vastgelegd. Het MFA lab heeft een een audit ontwikkeld 2 die inzicht geeft in wat een MFA heeft toegevoegd aan de leefbaarheid in de wijk in vergelijking met andere spelers die ook hebben geïnvesteerd in de wijk. Deze audit wordt momenteel als pilot getoetst in Nijmegen en Enschede. Daarnaast is er door Berenschot, stichting Atlas en Oberon 3 een model ontwikkeld om een maatschappelijke kosten en batenanalyse (MKBA)-model) uit te voeren. Deze analyse leert dat investeringen in de brede school over het algemeen maatschappelijk rendabel zijn. Het Zijlstra Center van de Vrije Universiteit 4 werkt middels voorhoedescholen aan een onderzoek om aantoonbaar te maken hoe maatschappelijk ondernemerschap maatschappelijke meerwaarde oplevert en hoe wenselijk de combinatie is tussen maatschappelijk relevant onderwijs en taakoverstijgende samenwerking. Tussentijdse conclusie: Relatie tussen beheer, exploitatie en inhoudelijke ambities draagt bij aan het realiseren van de inhoudelijke ambities. Samenwerken levert maatschappelijke meerwaarde op. Het is van belang om reële en toetsbare doelen te formuleren. Er is op dit moment geen zicht op de al dan niet gerealiseerde meerwaarde op wijkniveau Beheer 1 Ambitie en Beleid Onderwijshuisvesting gemeente Tilburg (2002) 2 Uitgangspunten en opzet MFA Audit (MFA Lab) 3 Maatschappelijke kosten-batenanalyse Brede School (onderzoek in opdracht ministerie van OCW door Berenschot, stichting Atlas voor gemeenten, Oberon) 4 Afwachten of ondernemen (Kim van Eijck, Het Zijlstra Center, Vrije Universiteit) Pagina 10

11 Uit het businessplan Brede Scholen in een MFA 5 blijkt dat partijen die binnen een MFA een nieuwe huisvesting betrekken het gezamenlijke beheer als kritieke succesfactor bestempelen. Het beheer van gebouwen kent 3 beheersaspecten: 1.Huisvesting: Staat voor het gebouw met de gebouwgebonden installaties en het groot onderhoud van het gebouw en terrein + belastingen, heffingen en verzekeringen. 2.Diensten: Hieronder vallen voorzieningen die verbonden zijn met het gebruik van de huisvesting, zoals klein onderhoud, ruimtebeheer, schoonmaak, afval, postverzorging, catering, bewaking, telefonie, energie&water, interne diensten en risicobeheer. 3.Middelen: Deze worden gevormd door de voorzieningen die nodig zijn voor directe uitvoering werkzaamheden in de organisatie zoals inventaris, bekabeling, kantoorartikelen en ICT. van de Belangrijk voor goed beheer is o.a. hoe de eigendomsverhouding is bepaald. Een eigendomsverhouding legt de relatie vast tussen partijen binnen een MFA en vormt een belangrijk onderdeel van een definitief beheerplan. Multifunctionele accommodaties zijn gevestigd in kostbare gebouwen. Om dit goed te beheren is het belangrijk de vraag te stellen op welke manier de beschikbare ruimten binnen een MFA optimaal benut (bezettingsgraad) worden en welke afspraken over het beheer worden gemaakt. De MFA's in ons onderzoek hebben allebei een uitgebreid beheerplan opgesteld. Wat nog ontbreekt is de concrete vertaalslag om dit plan gezamenlijk inhoud te gaan geven. Tussentijdse conclusies: Het blijkt noodzakelijk om in een vroegtijdig stadium beheer en exploitatie te integreren. Bevorderen van (inhoudelijke) samenwerking binnen een MFA voor beheer Exploitatie 5 Businessplan Deloitte voor Brede Scholen in MFA (2003) Pagina 11

12 In diverse onderzoeken 6 worden aanbevelingen gedaan ten aanzien van de procesmatige kant van het ontwikkelen van multifunctionele accommodaties. Uit de eerdergenoemde onderzoeken blijkt dat vooral in de eerste jaren het niet eenvoudig is de exploitatiekosten van MFA's juist in te schatten en dekkend te krijgen. De omvang en aard van beheer en exploitatie wordt vaak onderschat; bovendien wordt veelal gedacht vanuit eigen financiële motieven (eigen belang) waardoor de kans bestaat dat het stuk loopt en dat er wrijving ontstaat tussen betrokken partijen. Uit het onderzoeksrapport van Nicole Huisman 7 kan het deelnemende partijen helpen om een instrument (exploitatiemodel) aan te bieden dat de kosten van beheer en exploitatie van een MFA inzichtelijk te maken. Onderstaand een exploitatiemodel vanuit het businessplan van Deloitte met bedragen uit Dit model kan deelnemende partijen helpen om op basis van bruto vloeroppervlak per m 2 de servicelasten in beeld te brengen en deze te vergelijken met de werkelijke kosten in een MFA en een stand- alone accommodatie in de oude situatie. Figuur 1. Overzicht exploitatiekosten 2010 op basis van bekostiging Primair Onderwijs TERREINONDERHOUD PER M 2 BVO 0,50 GEBOUWONDERHOUD PER M 2 BVO 15,00 SCHOONMAAKKOSTEN PER M 2 BVO 18,00 KOSTEN VOOR ENERGIE- EN WATERVERBRUIK PER M 2 BVO 15,00* PUBLIEKE HEFFINGEN PER M 2 BVO 1,22 VERZEKERINGEN PER M 2 BVO 0,30 OZB GEBRUIKERSDEEL PER M 2 BVO 3,50 BEHEERORGANISATIE (BEHEERDER) PER M 2 BVO 1,00 ALARMINSTALLATIE PER M 2 BVO 0,30 *prijs is met 50% verhoogd, zie hoofdstuk 5.1 In het businessplan van Deloitte wordt o.a. het advies gegeven om geldstromen binnen een MFA transparant te maken onder de deelnemende partijen. De praktijk leert dat gemeenten vaak verborgen subsidies verstrekken aan huurders en gebruikers. Dit wordt doorgaans gekenmerkt als het "rondpompen van de houten euro's". Als deze geldstromen in beeld zijn, zijn ook de kosten beter beheersbaar. 3.4 Bezuinigingen 6 Businessplan Deloitte voor Brede Scholen in MFA (2003) 7 Beheer en exploitatie van MFA s, Nicole Huisman (2009) Pagina 12

13 De gebruikers geven in de interviews aan dat zij verwachten dat de aangekondigde bezuinigingen van de gemeente Tilburg een negatieve effect zullen hebben voor de begroting van elke deelnemende partner 8 : De gemeente Tilburg wil 24,5 miljoen bezuinigen op onderstaande relevante domeinen: *Arbeidsmarktbeleid: 12,4 miljoen *Integratie: 3,7 miljoen *Onderwijs en jeugd: 2,2 miljoen *Zorg en Welzijn: 5,1 miljoen *Armoedebeleid: 1,1 miljoen Tussentijdse conclusies: Aan de hand van exploitatiemodel (zie bijlage 3 en 4) bepalen welke kosten acceptabel zijn. Transparantie in presenteren van complete kostencijfers richting gebruikers MFA. Quick win: gezamenlijk afspraken maken over energie en water. Gevolgen bezuinigingen gemeente Tilburg doorberekenen in exploitatie en bespreekbaar maken met deelnemende partijen binnen MFA. 3.5 Inhoudelijke samenwerking in een netwerkorganisatie 8 Tilburg bezuinigt Thema Sociale stijging Pagina 13

14 De samenwerking tussen verschillende organisaties wordt veelal vormgegeven via netwerkorganisaties. Van Aaken 9, onderscheidt drie soorten netwerkorganisaties: knikkerzak, netwerk en monoliet. Knikkerzak Netwerkorganisatie Monolith. organisatie autonomie Naar cohesie Van De Caluwe 10 beschrijft deze verschillende types als volgt: De monolithische organisatie: de organisatie waar sprake is van eenheid van eigendom, sturing en identiteit. Het netwerk karakter van deze organisatie is minimaal. Een organisatienetwerk: de organisaties werken als partners nauw samen op diverse vlakken. Voorwaarde is een grote overlap in de missies van de partijen. De samenwerking wordt bewust ontworpen, geformaliseerd en is niet tijdelijk. Een knikkerzak: dit zijn losse organisaties die bij elkaar verkopen of inkopen Waarom kiezen organisaties voor samenwerking? Dumay 11, beschrijft in zijn artikel Succesvol opzetten van een netwerkorganisatie dat netwerkorganisaties een sleutel zijn om vaste concurrentiestellingen te doorbreken en gehoor te geven aan de roep van de markt om klantgedefinieerde producten of diensten te leveren. Pieterjan van Delden geeft in Sterke Netwerken 12 aan dat de samenhang in het publieke domein noodzakelijk is vanwege de problemen waar burgers mee te maken kunnen hebben. Deze grijpen vaak op elkaar in, dus ook de organisaties in het publieke domein (onderwijs, zorg, politie, woningcorporaties, welzijn, kinderopvang, overheid) raken hierdoor met elkaar vervlochten Verschillende vormen van samenwerking 9 Van Aken (1997/1998) 10 L. de Caluwé / Hans Vermaak, Leren veranderen 11 A. Dumay, Over opzetten van een netwerkorganisatie, TNO 12 Pieter jan van Delden, Sterke Netwerken Pagina 14

15 Het belangrijkste succes van netwerkorganisaties is het hebben van een gemeenschappelijk doel en vertrouwen in elkaar (Dumay). De relationele aspecten in het netwerk vormen hiervoor een belangrijk onderdeel. Samenwerkingsrelaties bewegen zich in de range van een ongelijk speelveld (macht en afhankelijkheid) tot een gelijkwaardige verhouding in het realiseren van een gezamenlijke dienst of product. De Kirkman Company 13 heeft de verschillende vormen van samenwerking als volgt weergegeven: Figuur 2. Vier typische vormen van samenwerking (Kirkman Company) Type A - controleren, kenmerkt zich door het inkopen van producten of diensten. Samenwerking bestaat b.v. uit preferred suppliersrelaties, traditionele uitbestedingsrelaties en franchising. Type B - coördineren: gecontroleerd vernieuwen van producten en diensten voor een gedefinieerd vraagstuk. De relatie is niet gelijkwaardig: een partij is dominant. Type C - coöpereren: partners zoeken elkaar op om de lasten te minimaliseren, risico s te tackelen en de stabiliteit en productiviteit te vergroten. Zij zijn gelijkwaardig aan elkaar. Type D - co- creëren: meest vernieuwende vorm van samenwerken, waarin partijen vertrouwen in elkaars competenties hebben en op zoek gaan naar nieuwe toegevoegde waarde. Hoewel bovenstaand model ontwikkeld is voor de profitsector is het ook te gebruiken voor de non-profit en zo ook voor de partners in een MFA. Tussentijdse conclusies 13 De Kirkman Company, de samenwerkingsverbeteraar Pagina 15

16 Indien de partners van de MFA de onderlinge relaties gebruiken om het netwerkbelang (=MFA-belang) te dienen, dan dienen zij te kiezen voor een gelijkwaardige samenwerking gebaseerd op wederzijdse afhankelijkheid (type D of C). Indien de partners van de MFA de relaties gebruiken om het eigen (organisatie) belang te dienen, dan kiezen zij voor een samenwerking die gebaseerd is op macht en afhankelijkheid. 3.6 Internationale vergelijking Er is onderzoek gedaan naar een internationale component. Een één op één vergelijkbare situatie tussen een buitenlandse MFA en een Nederlands MFA is niet gevonden. Er is in België in Koekelange een MFA gevonden, bestaande uit verschillende voorzieningen onder één dak waarbij geen exploitatie inzicht kon worden verkregen. In Zweden hebben we onderzoek gedaan via Serv Vinder 14. De Zweden zetten het schoolsysteem centraal waarin zij alle kosten in kaart brengen vanaf de pre-school tot aan adult education. Alle kosten die hieraan gerelateerd zijn worden bij elkaar geplaatst. Hierbij kun je de denken aan taxivervoer, lunches, na schoolse opvang, maar ook studie boeken, salaris van onderwijzers, huur kosten van gebouwen 15. De gemeente is verantwoordelijk voor de totale financiering exclusief de kosten die ouders of burgers zelf moeten betalen voor afgenomen diensten. Kortom in Zweden is sprake van één financieringssysteem. De conclusie is dat er geen vergelijk en referentie kan worden gemaakt tussen een Nederlandse MFA met zijn specifieke eigenschappen en een buitenlands MFA, omdat die er niet zijn. 14 Serv Vinder is bekend om zijn internationale kennis over de kinderopvang 15 Costs Nationale Level, Of.ficial statistics on preschool activities, school age children and adult education (2009) Pagina 16

17 4 Resultaten interviews 4.1 Interviews met landelijke adviseurs MFA De belangrijkste tussentijdse conclusies, gebaseerd op de resultaten van de interviews met de landelijke adviseurs (zie bijlage 5 en 6), die veel ervaring hebben in de procesbegeleiding van MFA s zijn puntsgewijs weergegeven. Exploitatie Beheer Gezamenlijke inkoopafspraken zijn kostenverlagend. Probleem is vaak dat de stedelijke koepelorganisaties van de organisaties in een MFA ook al centrale inkoopcontracten hebben afgesloten. Bezettingsgraad van te verhuren ruimtes verhogen. Voorwaarden voor een sluitende exploitatie zijn: een realistisch budget, maatschappelijk ondernemerschap en verzakelijking. Samenwerking Goed beheer begint bij de wil van onderaf. Vaak is de komst van een MFA door de politiek geïndiceerd. Zorg voor een goed activiteitenprogramma, afgestemd op de klanten. Hiervoor is inzicht in behoeften en wensen van de bewoners in de buurt noodzakelijk. Zelfbeheer door bewoners kan de exploitatiekosten drukken en de verbinding met de wijk vergroten. Samenwerking in een MFA is meer van bovenaf (door de politiek) geïndiceerd. Er is geen eenduidig aanspreekpunt bij de gemeenten, omdat meerdere afdelingen van een gemeente betrokken zijn bij de ontwikkeling en in stand houding van een MFA. Gezamenlijke MFA-doelen en individuele organisatiedoelen dienen helder te zijn. Hiervoor is een gezamenlijke missie en visie voorwaarde. Er is chemie en vertrouwen tussen de betrokken organisaties in de MFA nodig. Maatschappelijke meerwaarde MFA s zullen moeten gaan bewijzen dat ze een meerwaarde hebben en dat het verantwoord is om hiervoor budget vrij te maken. 4.2 Interviews participanten Pagina 17

18 Voor dit onderzoek zijn participanten van MFA Symfonie en Zuiderkwartier geïnterviewd (zie bijlage 5 en 6). Waar een substantieel verschil was tussen MFA Zuiderkwartier en de Symfonie is dat weergegeven. De kerngegevens van de twee MFA s vindt u in bijlage 7. Exploitatie Participanten zijn niet goed op de hoogte van de eigendomsverhoudingen en het huurbeleid. Voor het merendeel van de partners zijn de exploitatiekosten gestegen ten opzichte van de situatie voor deelname aan de MFA of wordt verwacht dat de exploitatiekosten zullen stijgen. Volgens enkelen zijn er onverwacht hogere kosten omdat er sprake is van meer m² in de MFA dan in het stand-alone gebouw. Hetzelfde aanbod van meerdere organisaties in één MFA betekent ook (indirecte) concurrentie. Commercieel mogen exploiteren van ruimte heeft een positief effect op de exploitatie. Optimaliseren van gezamenlijk gebruik van faciliteiten en besparen op energie lijken reële mogelijkheden om de exploitatie positief te beïnvloeden. Beheer Serviceniveau van beheer optimaliseren, gastheerschap professionaliseren en diensten goed regelen. Beide MFA s beschikken over concrete beheerplannen. Afspraken over beheer vinden plaats in een gezamenlijk gebruikersoverleg dat tweewekelijks plaatsvindt. Pagina 18

19 Samenwerking Merendeel ervaart de huidige MFA s nu als voorzieningen onder een dak, maar alle respondenten spreken de wens uit naar een verdergaande samenwerking. Er is geen eenduidige gezamenlijke missie en visie. De partners in MFA de Symfonie hebben de visie samen wat kan en alleen wat moet geformuleerd (zie bijlage 8). Alle partners geven aan dat samenwerking een ontwikkelingsproces is. De respondenten van MFA de Symfonie beoordelen de samenwerking van matig tot goed. De respondenten van MFA Zuiderkwartier van slecht tot matig. Alle respondenten geven aan dat voor de regie op de inhoud een sterk neutraal persoon met mandaat nodig is. Alle partners geven aan dat er sprake is van een betere afstemming van diensten; dit kan nog verder worden ontwikkeld. Er is nog geen sprake van integratie van diensten. Er is geen gezamenlijk activiteitenboek van alle diensten van de MFA voor de bewoners; er wordt niet gecommuniceerd met bewoners via één gemeen- schappelijke huisstijl of website. MFA de Symfonie geeft regelmatig een nieuwsbrief uit voor de professionals in de MFA (zie bijlage 10). MFA Zuiderkwartier heeft in 2010 een gezamenlijke brochure uitgegeven waarin alle organisaties van de MFA zich voorstellen. Alle respondenten geven aan dat hun voorkeur uitgaat naar gelijkwaardig partnerschap. Afspraken over inhoudelijke samenwerking vond eerst plaats in een gezamenlijk overleg inhoud. Sinds februari 2011 is het tweewekelijks gebruikersoverleg opgedeeld in een deel beheer en een deel inhoud. De samenwerking in MFA de Symfonie lijkt verder ontwikkeld te zijn dan in het Zuiderkwartier. Met name bij het Zuiderkwartier is er veel onduidelijkheid bij de partners gezien de verschillende antwoorden van de respondenten. 5 Conclusies en aanbevelingen Pagina 19

20 In dit hoofdstuk vindt u de conclusies en aanbevelingen per deelgebied van ons onderzoek om de MFA s in Tilburg meer succesvol te laten zijn, zowel op samenwerking als beheer met als gevolg een beter exploitatieresultaat. Deze aanbevelingen zijn bedoeld voor de partners in het bestuur van de en de gemeente Tilburg. 5.1 Exploitatie Conclusies De exploitatiekosten van de MFA s zijn hoger dan in de oude situatie. Een belangrijke oorzaak hiervan is dat de m² bruto vloeroppervlak (BVO) voor de Twern en de scholen hoger is dan in de oude situatie. De scholen worden voor de exploitatie bekostigd op basis van het genormeerde m² BVO. De drie betrokken scholen hebben gezamenlijk 1178 m² meer bruto vloeroppervlak dan de norm waarop zij worden bekostigd. Daarnaast is de verhouding direct en indirect BVO in een MFA aanzienlijk hoger (1,5 MFA ten opzichte van 1,2 voor stand-alone gebouwen). De leidinggevenden van de organisaties in de MFA s hebben nog weinig inzicht in de verschillende exploitatiekosten van de MFA t.o.v. de kosten in een stand alone gebouw. Om de kosten beheersbaar te maken is het belangrijk om de geldstromen van de deelnemende partijen binnen een MFA inzichtelijk te maken. Hiervoor hebben wij op basis van een bestaand exploitatiemodel van Deloitte de kosten per m² in beeld gebracht (zie bijlage 3 en 4). Deze kosten zijn gebaseerd op het bekostigingsstelsel primair onderwijs De PO-raad 16 verwacht dat de kosten voor energie in een MFA 50% hoger zijn dan de huidige bekostiging voor energie. Belangrijkste oorzaken zijn: toename gebruik digitale schoolborden en pc s en langere openingstijden door gebruik kinderopvang. Om deze reden hebben wij de kosten voor energie met 50% verhoogd. Een ander aandachtspunt vormt het prijsbeleid van de horecagelegenheid en het verhuurbeleid binnen beide MFA's. Uit interviews met gebruikers is gebleken dat de Twern weinig speelruimte heeft om hiermee het exploitatieresultaat positief te beïnvloeden vanwege de afspraken hierover met de gemeente. Naast de Twern verhuurt ook de gemeente Tilburg (afdeling vastgoed en de afdeling Onderwijs & Jeugd) ruimtes aan organisaties. Aanbevelingen 16 In mei 2011 wordt het eindrapport van de eindevaluatie gepubliceerd. Het betreft een evaluatie over de toereikendheid van de bekostiging van het reguliere basisonderwijs. Pagina 20

MFA Lab Rekenen aan exploitatie MFA s. 28 mei 2010 Bob Vijge en Anita Keita

MFA Lab Rekenen aan exploitatie MFA s. 28 mei 2010 Bob Vijge en Anita Keita MFA Lab Rekenen aan exploitatie MFA s 28 mei 2010 Bob Vijge en Anita Keita Inhoud workshop Welke vragen hebt u? Welke ervaring hebben wij? Anita Keita: Penta Rho Bob Vijge: Wooninc. Begin bij het begin.

Nadere informatie

Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd

Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd Opdrachtgever: Hans Tanis, Wethouder Onderwijs Auteurs: Hans Erkens en Diana Vonk Datum: 9 oktober 2013 Inleiding 1.1. Aanleiding

Nadere informatie

Voorlopige uitgangspunten voor de pilots wijk- en buurthuizen en jongerencentra 30 mei 2007

Voorlopige uitgangspunten voor de pilots wijk- en buurthuizen en jongerencentra 30 mei 2007 Voorlopige uitgangspunten voor de pilots wijk- en buurthuizen en jongerencentra 30 mei 2007 Inleiding Het college wil nieuw beleid voor wijk- en buurthuizen en jongerencentra (hierna: welzijnsaccommodaties)

Nadere informatie

Wilt u continu verbeteren én besparen?

Wilt u continu verbeteren én besparen? Wilt u continu verbeteren én besparen? RORE staat voor Return on Real Estate; continu verbeteren en besparen mét uw vastgoedportefeuille. Middels de RORE-raamovereenkomst wordt afgesproken dat wij risicodragend,

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

Vastgoed & Financiering. Bouwen zonder geld, kansen voor gemeenten en schoolbesturen

Vastgoed & Financiering. Bouwen zonder geld, kansen voor gemeenten en schoolbesturen Vastgoed & Financiering Bouwen zonder geld, kansen voor gemeenten en schoolbesturen Bouwen zonder geld Veel maatschappelijke organisaties hebben te maken met verouderde huisvesting en te hoge exploitatiekosten.

Nadere informatie

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek Kinderopvang in eigen beheer Resultaten marktonderzoek Opgesteld door K. Soldaat Kenmerk Resultaten marktonderzoek Datum 26 juli 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Resultaten algemeen 4 3 Het makelaarsmodel

Nadere informatie

Bedrijfsplan Vitale Kern(en)

Bedrijfsplan Vitale Kern(en) Werkplaats Bedrijfsplan Vitale Kern(en) 12 maart 2015 ICSadviseurs Ontstaansgeschiedenis Provincie Gelderland heeft 4 partijen bij elkaar gebracht in het kenniscentrum: VKK stimuleert en helpt bij het

Nadere informatie

Van kostennaar waardesturing

Van kostennaar waardesturing Hoofdstuk Investeren in maatschappelijk vastgoed Van kostennaar waardesturing Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 7 Van kosten- naar waardesturing 9 Reacties uit het veld 21 Waardesturing in de praktijk 29 Samenwerken

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Nieuwe koers brede school

Nieuwe koers brede school bijlage bij beleidsvoorstel Brede Talentontwikkeling in de Kindcentra 28 mei 2013 Nieuwe koers brede school (november 2012) 1. Waarom een nieuwe koers? De gemeente Enschede wil investeren in de jeugd.

Nadere informatie

PLEN IN PLAN REKENEN AAN MAATSCHAPPELIJK RENDEMENT

PLEN IN PLAN REKENEN AAN MAATSCHAPPELIJK RENDEMENT PLEN IN PLAN REKENEN AAN MAATSCHAPPELIJK RENDEMENT PLEN IN PLAN - Instrument voor analyse van maatschappelijk vastgoed op strategisch en tactisch niveau - Ontstaan vanuit de praktijk - Bedoeld als applicatie

Nadere informatie

De speerpunten van de SPCO-scholen

De speerpunten van de SPCO-scholen Meerjaren Plan 2012-2015 De speerpunten van de SPCO-scholen Inleiding Strategische speerpunten Hart voor kinderen Met veel genoegen presenteren wij de samenvatting van ons strategisch meerjarenplan Hart

Nadere informatie

Profielschets. Manager Vastgoedbeheer. Woonwaard. ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard

Profielschets. Manager Vastgoedbeheer. Woonwaard. ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard Profielschets Manager Vastgoedbeheer Woonwaard ERLY the consulting company Datum: Augustus 2015 Opdrachtgever: Woonwaard Adviseur ERLY: mr. drs. Tristan Vos Telefoonnummer: 035 543 00 88 Inleiding Woonwaard

Nadere informatie

Zwembaden met meerwaarde. Synarchis adviesgroep Zwembaden met meerwaarde

Zwembaden met meerwaarde. Synarchis adviesgroep Zwembaden met meerwaarde Zwembaden met meerwaarde Inleiding Onze visie op maatschappelijk vastgoed: een integrale benadering van investeren en exploiteren Synarchis benadert maatschappelijke voorzieningen integraal als het gaat

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

Referentiemodellen Onderwijs & Kinderopvang

Referentiemodellen Onderwijs & Kinderopvang Referentiemodellen Onderwijs & Kinderopvang 20 juni 2013 Programma kennismaking rekenen aan samenwerking met Marc van Leent pauze tekenen aan samenwerking met Rob Janssen Bouwmeester Concepten Netwerk

Nadere informatie

Exploitatie en beheer door bewoners van wijkaccommodaties. Quickscan onder Nederlandse gemeenten met meer dan 70.000 inwoners april 2013

Exploitatie en beheer door bewoners van wijkaccommodaties. Quickscan onder Nederlandse gemeenten met meer dan 70.000 inwoners april 2013 Exploitatie en beheer door bewoners van wijkaccommodaties Quickscan onder Nederlandse gemeenten met meer dan 70.000 inwoners april 2013 Samenvatting van de resultaten Opdrachtgever Contactgegevens Contactpersoon

Nadere informatie

Waar komen we vandaan? tiwos. Wat hebben we nodig? Thuis in de Buurt. Waar. staan we. Waar. voor? gaan we. voor? beleidsplan 2012-2016

Waar komen we vandaan? tiwos. Wat hebben we nodig? Thuis in de Buurt. Waar. staan we. Waar. voor? gaan we. voor? beleidsplan 2012-2016 Waar komen we vandaan? tiwos Wat hebben we nodig? Waar staan we voor? Waar gaan we voor? beleidsplan 2012-2016 Extern De meest relevante omgevingsfactoren: politiek De overheid trekt zich terug, bezuinigt

Nadere informatie

Masterclasses Ondernemen met MFA s 2011-2012

Masterclasses Ondernemen met MFA s 2011-2012 Masterclasses Ondernemen met MFA s 2011-2012 DOELSTELLING De toekomst is ook niet meer wat het geweest is! Deze uitspraak van de heer Ollie B. Bommel is zonder meer van toepassing op multifunctionele accommodaties.

Nadere informatie

MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: 27 mei 2014 Opdrachtgever: Gemeente Maasdriel Auteur: Wendie Hardeman en Edwin van de Voort

MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: 27 mei 2014 Opdrachtgever: Gemeente Maasdriel Auteur: Wendie Hardeman en Edwin van de Voort MFC Heerewaarden Investering en exploitatiekosten Datum: Opdrachtgever: Auteur: 27 mei 2014 Gemeente Maasdriel Wendie Hardeman en Edwin van de Voort Inleiding In de periode februari mei 2014 is door en

Nadere informatie

Accommodatiebeleid Maatschappelijke Voorzieningen

Accommodatiebeleid Maatschappelijke Voorzieningen Maatschappelijke Voorzieningen Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Hilversum 1 Inhoudsopgave Samenvatting 3 1 Inleiding 8 2 Huisvestingsstrategie en eigendomsstrategie 10 3 Cultuur 15 4 Sociale voorzieningen

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Bijlage 3. Voorbeeld gezamenlijk communicatieplan gemeente & COA bij vestiging van een nieuw azc. 1 van 8

Bijlage 3. Voorbeeld gezamenlijk communicatieplan gemeente & COA bij vestiging van een nieuw azc. 1 van 8 Bijlage 3 Voorbeeld gezamenlijk communicatieplan gemeente & COA bij vestiging van een nieuw azc 1 van 8 Communicatieplan azc gemeente Gemeente Centraal Orgaan opvang asielzoekers Status: conceptversie

Nadere informatie

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed.

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed. Vastgoed Plan van Aanpak Plan van aanpak: Vastgoed Bestuurlijk L. van Rekom opdrachtgever L. Mourik opdrachtgever Naam projectleider L. van Hassel Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-

Nadere informatie

Zaaknummer: 2014/54782 Referentie: 2014/55085. Raadsvergadering d.d. 1 juli 2014 agendapunt 15. Aan: De Gemeenteraad. Vries, 16 juni 2014

Zaaknummer: 2014/54782 Referentie: 2014/55085. Raadsvergadering d.d. 1 juli 2014 agendapunt 15. Aan: De Gemeenteraad. Vries, 16 juni 2014 Raadsvergadering d.d. 1 juli 2014 agendapunt 15 Zaaknummer: 2014/54782 Referentie: 2014/55085 Aan: De Gemeenteraad Vries, 16 juni 2014 Portefeuillehouder: mevr. N. Hofstra Behandelend ambtenaar: mevr.

Nadere informatie

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard

Profielschets. Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard Profielschets Procesmanager Bouw & Onderhoud Woonwaard ERLY the consulting company Opdrachtgever: Woonwaard Datum: maart 2015 Inleiding Woonwaard is een klantgerichte en vernieuwende woningcorporatie,

Nadere informatie

Efficiency Monitor Onderwijsondersteunende diensten primair onderwijs De Anculus organisatiescan

Efficiency Monitor Onderwijsondersteunende diensten primair onderwijs De Anculus organisatiescan 1 Efficiency Monitor Onderwijsondersteunende diensten primair onderwijs De Anculus organisatiescan Anculus b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen

Nadere informatie

Scenario s samenwerking in de regio

Scenario s samenwerking in de regio Scenario s samenwerking in de regio Opmerkingen vooraf: * Drie varianten naast elkaar gezet; 1. Gemeente blijft zelfstandig verder gaan; 2. Samenwerking BCH met 3D brede blik (dus vizier is vanuit gehele

Nadere informatie

Meerjaren Beleidsplan Stichting WOON

Meerjaren Beleidsplan Stichting WOON Meerjaren Beleidsplan Stichting WOON definitief Inhoud Voorwoord... 2 Inleiding... 2 Visie en missie Stichting WOON... Missie... Visie... Missie Woontrainingshuis Kortgerecht... Visie Woontrainingshuis

Nadere informatie

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit.

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit. SOPOH Jaarplan 2014-2018 Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit Personeel Onderwijs Organisatie Huisvesting Pr-Marketing Financiën 1 Voorwoord Stichting Openbaar Primair

Nadere informatie

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Between-us, 2012 Voorwoord Met vijftien jaar ervaring in de corporatiebranche heeft Between-us een solide inzicht

Nadere informatie

Centrum voor Jeugd en Gezin. Bouwstenen voor de groei

Centrum voor Jeugd en Gezin. Bouwstenen voor de groei Centrum voor Jeugd en Gezin Bouwstenen voor de groei Moduleaanbod Stade Advies Centrum voor Jeugd en Gezin; Bouwstenen voor de groei Hoe organiseert u het CJG? Plan en Ontwikkelmodulen: Module Verkenning

Nadere informatie

Optimaliseer uw exploitatie. Igor Grevers Mark van Rotterdam. Introductie Hoe optimaliseert u de exploitatie van een MFA? Pauze

Optimaliseer uw exploitatie. Igor Grevers Mark van Rotterdam. Introductie Hoe optimaliseert u de exploitatie van een MFA? Pauze Optimaliseer uw exploitatie Igor Grevers Mark van Rotterdam Agenda 1 2 Introductie Hoe optimaliseert u de exploitatie van een MFA? Pauze Hoe kiest u de juiste horecaformule voor uw MFA? Afronding en borrel

Nadere informatie

Participantenovereenkomst Breede School Zuurland te Brielle

Participantenovereenkomst Breede School Zuurland te Brielle CONCEPT Participantenovereenkomst Breede School Zuurland te Brielle Partijen, het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Brielle, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door de burgemeester,

Nadere informatie

AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO)

AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) LEERLINGEN VAN GROEP 8 IN HET PO MAKEN KENNIS MET HET WERKEN IN EEN ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) ZOALS DIE

Nadere informatie

Gemeente Apeldoorn. huurbeleid voor. schoolgebouwen

Gemeente Apeldoorn. huurbeleid voor. schoolgebouwen Netwerkbijeenkomst Huurafspraken voor kinderopvang in onderwijsgebouwen datum: 26 maart 2013 1 Gemeente Apeldoorn huurbeleid voor schoolgebouwen voor gebruik van delen van schoolgebouwen voor andere doeleinden

Nadere informatie

Beste HRM Dienstverlener voor de Overheid

Beste HRM Dienstverlener voor de Overheid Sociale Zaken Creëren van Participeren Het kabinet wil de Participatiewet per 1 januari 2014 in werking laten treden. Er wordt nog gedebatteerd over onderdelen van de wet. Echter, de kern staat vast. Het

Nadere informatie

Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015. Geacht schoolbestuur,

Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015. Geacht schoolbestuur, a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze referentie 349195 Datum Betreft Bestuursakkoord PO-Raad-OCW 2012-2015 Geacht

Nadere informatie

DrieKamerModel. Johan Conijn

DrieKamerModel. Johan Conijn DrieKamerModel Johan Conijn 18 september 2012 DrieKamerModel Het DrieKamerModel is een integraal, strategisch sturingsconcept voor een corporatie. Het is een antwoord in de al langlopende discussie over

Nadere informatie

Studiedag brede schoolcoördinatoren

Studiedag brede schoolcoördinatoren Studiedag brede schoolcoördinatoren Datum: 7 oktober 2011 Thema: Goede tijden, slechte tijden: financiering van de brede school in tijden van bezuiniging. Organisatie: Spreker: Wicher Pattje en Hanny Voskuylen

Nadere informatie

Inzicht Meeting Overheid Maatschappelijk vastgoed & integraal accomodatiebeleid. November 2011, ing. Jan Veuger MRE FRICS

Inzicht Meeting Overheid Maatschappelijk vastgoed & integraal accomodatiebeleid. November 2011, ing. Jan Veuger MRE FRICS Inzicht Meeting Overheid Maatschappelijk vastgoed & integraal accomodatiebeleid November 2011, ing. Jan Veuger MRE FRICS Programma in drie delen: 1. De context en huidige ontwikkelingen 2. De inhoud en

Nadere informatie

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten Algemene doelstelling Accommodatiebeleid Maatschappelijk Vastgoed In stand houden en ontwikkelen van maatschappelijk vastgoed die de sociale infrastructuur versterkt, gekoppeld aan een optimale spreiding

Nadere informatie

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

4 Enquête personeel en directies

4 Enquête personeel en directies 4 Enquête personeel en directies Toelichting Deze vragenlijst dient ertoe om de opinies en ideeën van het personeel (leerkrachten, leidsters, welzijnswerkers, etc.. ) en de betrokken directies over de

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde

HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde HOTELS EN VASTGOEDEIGENSCHAPPEN een onderzoek naar de relatie tussen vastgoed en waarde Technische Universiteit Delft Architecture, Urbanism & Building sciences Real Estate & Housing Joris Tensen 1560387

Nadere informatie

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Kennis van de Overheid Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Zorg voor Zorgen dat! Leren gekanteld werken Het werk van de professional in de frontlinie van zorg en welzijn verandert ingrijpend. Niet

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn

Woningmarkt en corporatiesector. Johan Conijn Woningmarkt en corporatiesector Johan Conijn Ruimteconferentie PBL 21 mei 2013 Inhoud Woningmarktdebat Positie woningcorporatie Regeer- en woonakkoord DrieKamerModel 2 Woningmarkt Overmatige subsidiering

Nadere informatie

ILP 2014 Break Out Sessie

ILP 2014 Break Out Sessie ILP 2014 Break Out Sessie De do s & don ts van samen ondernemen Sjoerd Langelaar Opzet vandaag Over Sjoerd VerwachCngen en vragen Samenwerking? Valkuilen, samenwerkingsvormen en financiële modellen Tips

Nadere informatie

WNS proof samenwerken in de Geitenkamp

WNS proof samenwerken in de Geitenkamp WNS proof samenwerken in de Geitenkamp 09.00 Inloop 09.15 Start/kennismaking 09.45 Aanleiding WNS en MA 09.55 Samenwerking binnen WNS 10.05 Analyse (oefening 1) 11.00 Pauze 12.00 Diagnose (oefening 2)

Nadere informatie

Inkoop en contractmanagement

Inkoop en contractmanagement Syllabus Inkoop en contractmanagement Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer Universiteit Twente, ING, provincie

Nadere informatie

Terugkoppeling enquete typering gemeentelijke vastgoedorganisaties

Terugkoppeling enquete typering gemeentelijke vastgoedorganisaties gemeentelijke vastgoedorganisaties Chefs Vastgoed Amersfoort 8 maart 2012 Sidney Mac Gillavry Amersfoort 9 maart 2012 Sidney Mac Gillavry Typering vastgoedorganisatie in 8 vragen Doel van de enquete is

Nadere informatie

Heeft de school een maatschappelijke opdracht? Wat? Hoe? Startinformatie onderzoek Opgroeien in de grote stad (SLOA-project 2011-2012)

Heeft de school een maatschappelijke opdracht? Wat? Hoe? Startinformatie onderzoek Opgroeien in de grote stad (SLOA-project 2011-2012) Heeft de school een maatschappelijke opdracht? Wat? Hoe? Startinformatie onderzoek Opgroeien in de grote stad (SLOA-project 2011-2012) Kerntaken van het onderwijs Kwalificeren én Socialiseren om kinderen

Nadere informatie

*ZE9D3DB4DBC* Raadsvergadering d.d. 16 december 2014

*ZE9D3DB4DBC* Raadsvergadering d.d. 16 december 2014 *ZE9D3DB4DBC* Raadsvergadering d.d. 16 december 2014 Agendanr.. Aan de Raad No.ZA.14-31029/DV.14-419, afdeling Middelen en Advies, Staf. Sellingen, 11 december 2014 Onderwerp: Aanwijzen economische activiteiten

Nadere informatie

Profiel. Manager Financiën en Bedrijfsvoering. 16 juni 2016. Opdrachtgever Cosis. Voor meer informatie over de functie 088 8393253

Profiel. Manager Financiën en Bedrijfsvoering. 16 juni 2016. Opdrachtgever Cosis. Voor meer informatie over de functie 088 8393253 Profiel Manager Financiën en Bedrijfsvoering 16 juni 2016 Opdrachtgever Cosis Voor meer informatie over de functie 088 8393253 Voor sollicitatie www.cosis.nu/vacatures rvb@cosis.nu Promens Care en NOVO

Nadere informatie

SOM= Effectief en plezierig werken

SOM= Effectief en plezierig werken SOM= Effectief en plezierig werken 1 VRAGEN AAN U: Wordt in uw organisatie de werkplek effectief gebruikt? Zitten de collega s met een glimlach achter hun bureau? Vindt er bij u veel samenwerking tussen

Nadere informatie

Adviesnota aan Gemeenteraad

Adviesnota aan Gemeenteraad Onderwerp Voorziening verhuizing MOZON en huisvesting Klimboom Datum 17 mei 2016 Naam steller Ger Last Kenmerk Teammanager Ernst-Jan Meerbeek Team Maatschappelijke ontwikkeling Voorstel 1. Vaststellen

Nadere informatie

verhuur van ruimte in schoolgebouwen

verhuur van ruimte in schoolgebouwen verhuur van ruimte in schoolgebouwen 20 juni 2012 Jeroen Bos (j.bos@dordrecht.nl) Inhoud Situatie in Dordrecht Dilemma s Besluitvormingsproces Beleidsregels voor verhuur Huurprijzen Ervaringen en nieuwe

Nadere informatie

Plan Aanpak promotie en programmering Kulthus Wekerom

Plan Aanpak promotie en programmering Kulthus Wekerom Plan Aanpak promotie en programmering Kulthus Wekerom Geschreven door: Daan Boers Inleiding Om het Kulturhus Wekerom bekendheid te geven en om de mensen te informeren over de activiteiten in het Kulturhus,

Nadere informatie

Succesvol contractmanagement: start inkoop Strategische beleidsprioriteiten als basis

Succesvol contractmanagement: start inkoop Strategische beleidsprioriteiten als basis Succesvol contractmanagement: start inkoop Strategische beleidsprioriteiten als basis Prof.dr.ing. Jacques J.A.M. Reijniers MBA Congres 2012 inkoop+beleid=meerwaarde Datum: 7 juni 2012 Leadership Entrepreneurship

Nadere informatie

MFA Scan Brede Scholen

MFA Scan Brede Scholen MFA Scan Brede Scholen Ing. Loek Coerver, ir. Fred Lentz Helder en communicatief Brede Scholen en andere Multifunctionele Accommodaties worden steeds belangrijker in Nederland. De vraag ernaar is groot.

Nadere informatie

Buitenschoolse opvang

Buitenschoolse opvang Lokaal beleid Buitenschoolse opvang Basisscholen moeten met ingang van het schooljaar 2007/2008 ervoor zorgen dat tussen- en buitenschoolse opvang geregeld wordt, als daar op hun school bij ouders behoefte

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs Open & Online De (mogelijke) rollen van bibliotheken Onderwijs Enthousiasme om mee te werken aan het onderzoek De opkomst hier vandaag Vragen en nieuwsgierigheid Leidraad met vragen opgesteld Telefonische

Nadere informatie

Sturen op het gebruik van

Sturen op het gebruik van Sturen op het gebruik van maatschappelijk vastgoed Seminar Maatschappelijk Vastgoed ir. Wicher F. Schönau MMC Twynstra Gudde Krijtmolen d'admiraal, Amsterdam 24 juni 2014 Toekomst of verleden? Library

Nadere informatie

SAMENVATTING. Succes verzekerd!?

SAMENVATTING. Succes verzekerd!? SAMENVATTING Succes verzekerd!? Onderzoek naar de succes- en faalfactoren bij gemeentelijke samenwerking op gebied van lokale sociale zekerheid en de rol van de gekozen samenwerkingvorm daarin Universiteit

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 14GF00 De Zeester

Schoolondersteuningsprofiel. 14GF00 De Zeester Schoolondersteuningsprofiel 14GF00 De Zeester Inhoudsopgave Toelichting... 3 DEEL I INVENTARISATIE... 6 1 Typering van de school... 7 2 Kwaliteit basisondersteuning... 7 3 Basisondersteuning... 8 4 Deskundigheid

Nadere informatie

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Eind september ging Deloitte met CFO s uit het hoger onderwijs in gesprek over de uitdagingen om de prestatieafspraken te realiseren, ook al is

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

Een gemengd woningfonds

Een gemengd woningfonds Een gemengd woningfonds Cathelijne van den Berg 1/43 Inhoudsopgave Introductie Opzet onderzoek Literatuurstudie Onderzoeksresultaten Conclusie & aanbevelingen 2/43 Introductie Housing Woningcorporaties

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

Wie wordt de bouwheer?

Wie wordt de bouwheer? november 2013 het fundament Nieuwbouw en renovatie Wie wordt de bouwheer? 26 het fundament november 2013 Bij nieuwbouw en renovatie van schoolgebouwen is het nodig dat iemand de regie heeft. Dit zogenoemde

Nadere informatie

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016 Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020 Workshop 18 februari 2016 Programma 9.30 uur Welkom Toelichting VTV 2014 en Kamerbrief VWS landelijk gezondheidsbeleid Concept Positieve Gezondheid Wat is integraal gezondheidsbeleid?

Nadere informatie

B&W voorstel. c.vanhelvert@shertogenbosch.nl

B&W voorstel. c.vanhelvert@shertogenbosch.nl B&W voorstel Steller : van Helvert Tel. : 06 1586 2307 Portefeuille : Weyers e-mail. : c.vanhelvert@shertogenbosch.nl B&W : Agenda nr. : Reg.nr. : 3597514 Openbaar : ja Onderwerp : BewonersBedrijf Hambaken

Nadere informatie

Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid

Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid Binnen O2A5 staat een belangrijke verandering voor de deur, namelijk de invoering van zgn. onderwijsteams. Voor een succesvolle implementatie van deze organisatieverandering

Nadere informatie

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012

Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton. 22 maart 2012 Asset management Business case: Ipse de Bruggen Roeland Brouns Ipse de Bruggen Bastiaan Roon - Fakton 22 maart 2012 Inhoud Inleiding Ipse de Bruggen en Fakton De noodzaak van professioneel assetmanagement

Nadere informatie

SAMENWERKEN. Het integraal kindcentrum van papier naar praktijk. Symposium 18 april 2013 Kloosterhotel ZIN, Vught

SAMENWERKEN. Het integraal kindcentrum van papier naar praktijk. Symposium 18 april 2013 Kloosterhotel ZIN, Vught SAMENWERKEN Het integraal kindcentrum van papier naar praktijk Symposium 18 april 2013 Kloosterhotel ZIN, Vught Het integraal kindcentrum van papier naar praktijk Donderdag 18 april Hét symposium over

Nadere informatie

Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014

Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014 ALLE GEMEENTEN RESPONS I GEMEENTEN Barometer Gemeentelijk Maatschappelijk Vastgoed 2014 Gemeenten in beweging Annette Tjeerdsma en Jan Veuger 1 Dit artikel bevat de resultaten van het onderzoek Barometer

Nadere informatie

CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht.

CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht. Maastricht LAB aanvraag financiële ondersteuning experiment Door Jules & You / Veer Maastricht CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht. Het concept omvat

Nadere informatie

STICHTING KULTURHUS WARNSVELD. Begroting 2015

STICHTING KULTURHUS WARNSVELD. Begroting 2015 STICHTING KULTURHUS WARNSVELD Begroting 2015 oktober 2014 Versienummer: 2.0p - vastgesteld in de bestuursvergadering d.d. 3 november 2014 STICHTING KULTURHUS WARNSVELD TOELICHTING OP DE FINANCIËLE BEGROTING

Nadere informatie

Bijlage F Voorwaarden en tarieven gebruik van schoolgebouwen door derden

Bijlage F Voorwaarden en tarieven gebruik van schoolgebouwen door derden Bijlage F Voorwaarden en tarieven gebruik van schoolgebouwen door derden 1. Wettelijk kader In de meeste gevallen is het schoolbestuur eigenaar van het schoolgebouw en het omliggende terrein. Het schoolbestuur

Nadere informatie

De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School

De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School Brede School Te downloaden op www.vlaanderen.be/bredeschool Doel BS Brede ontwikkeling van kinderen en jongeren Doel BS Brede ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Overhead en Ontwikkelingen personele kosten Informatieavond Gemeenteraad 27 september 2011

Overhead en Ontwikkelingen personele kosten Informatieavond Gemeenteraad 27 september 2011 Overhead en Ontwikkelingen personele kosten Informatieavond Gemeenteraad 27 september 2011 Overhead Opbouw kosten van overhead Benchmark Berenschot Verdeling van overhead Hoe om te gaan met overhead uitbesteding

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Vastgesteld in de bestuursvergadering van 24 mei 2007 PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Binnen de voor de stichting geldende statuten en reglementen, is het College van Bestuur het bevoegd gezag van de stichting,

Nadere informatie

Professionele en persoonlijke groei?

Professionele en persoonlijke groei? + Professionele en persoonlijke groei? Samen naar meer resultaat, meer gemak en meer plezier! Han Oei Oei voor Groei - www.oeivoorgroei.nl info@oeivoorgroei.nl 0633794681 + Meer resultaat, meer gemak en

Nadere informatie

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen ZIO, Zorg in Ontwikkeling Versie 1 INLEIDING Het Multidisciplinair Overleg (MDO) krijgt een steeds grotere rol binnen Ketenzorg, redenen hiervoor zijn:

Nadere informatie

Culemborgs VVE beleid 2011-2014

Culemborgs VVE beleid 2011-2014 Culemborgs VVE beleid 2011-2014 Wat is VVE? VVE staat voor voor- en vroegschoolse educatie. VVE is een programmatisch aanbod dat er op gericht is om taal- en ontwikkelingsachterstanden bij kinderen te

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Kwaliteitskaart brede school & Integraal Kindcentrum. Voor onderwijs, kinderopvang en alle andere partners van brede scholen en kindcentra

Kwaliteitskaart brede school & Integraal Kindcentrum. Voor onderwijs, kinderopvang en alle andere partners van brede scholen en kindcentra Kwaliteitskaart brede school & Integraal Kindcentrum Voor onderwijs, kinderopvang en alle andere partners van brede scholen en kindcentra Voor onderwijs, kinderopvang en alle andere partners van brede

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

DORPSHUIZENRESERVE: AANVRAAG SUBSIDIE DORPSCENTRUM SPAARNDAM

DORPSHUIZENRESERVE: AANVRAAG SUBSIDIE DORPSCENTRUM SPAARNDAM BOB10/030 DORPSHUIZENRESERVE: AANVRAAG SUBSIDIE DORPSCENTRUM SPAARNDAM Aan de raad, Voorgeschiedenis / aanleiding Naar aanleiding van de vraag uit de raadscommissie van 7 september 2010 op het c-stuk Aanvraag

Nadere informatie

Sander Donkers. Profiel. Opleiding Training. Kerncompetenties. 3 december 1979, woonachtig te Rotterdam 06 28 25 10 42 s.donkers@facilityestate.

Sander Donkers. Profiel. Opleiding Training. Kerncompetenties. 3 december 1979, woonachtig te Rotterdam 06 28 25 10 42 s.donkers@facilityestate. CURRICULUM VITAE Sander Donkers 3 december 1979, woonachtig te Rotterdam 06 28 25 10 42 s.donkers@facilityestate.nl Profiel Sander Donkers is een gedreven professional die zijn ervaring heeft opgedaan

Nadere informatie

Buurthuizen en activiteiten

Buurthuizen en activiteiten Invalshoek: een wijkbudget voor activiteiten We stoppen met de financiering van (een gedeelte van) de huidige activiteiten in de wijk en stellen per wijk een budget beschikbaar voor initiatieven van inwoners

Nadere informatie

Vastgoedbedrijf Enschede

Vastgoedbedrijf Enschede Vastgoedbedrijf Enschede een praktijkcase Spreker Jan Kappers Datum 10-2-2012 Plaats Culemborg Facts & organisatie Aanleiding Werkwijze Ontwikkelingen Toekomst Enschede? > Grootste stad in provincie Overijssel

Nadere informatie

Visie onderwijs en huisvesting SPOZ. Visie op onderwijs en huisvesting

Visie onderwijs en huisvesting SPOZ. Visie op onderwijs en huisvesting Visie op onderwijs en huisvesting Stichting Primair Onderwijs Zundert November 2015 0 Visie op onderwijs en huisvesting Aanleiding: Het onderwerp onderwijshuisvesting staat al geruime tijd op de Zundertse

Nadere informatie