18e toespraak over het Hooglied door Bernardus van Clairvaux geschreven rond het jaar 1136.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "18e toespraak over het Hooglied door Bernardus van Clairvaux geschreven rond het jaar 1136."

Transcriptie

1 Bernardus Hoogliedpreek e toespraak over het Hooglied door Bernardus van Clairvaux geschreven rond het jaar OLEUM EFFUSUM NOMEN TUUM. Quid certum demonstrat Spiritus Sanctus nobis in nobis, occasione huius capituli? Profecto, quod interim occurrit, geminae cuiusdam suae operationis experimentum: unius quidem, qua nos primo intus virtutibus solidat ad salutem, alterius vero, qua foris quoque muneribus ornat ad lucrum. Verbi gratia, fides, spes, caritas nobis propter nos dantur: absque his quippe salvi esse non possumus. Porro scientiae seu sapientiae sermo, gratia curationis, prophetia similiaque, quibus carere cum integritate etiam salutis propriae possumus, proximorum procul dubio in salutem expendenda donantur. Et has Spiritus Sancti operationes, quas vel in nobis vel in aliis experimur, ut ex re nomina accipiant, infusionem, si placet, atque effusionem nominemus. Cuinam ergo harum convenit: OLEUM EFFUSUM NOMEN TUUM? Nonne effusioni? Nam de infusione «infusum» potius quam «effusum» dixisset. Denique ob bonum odorem uberum extrinsecus perfusorum, ait sponsa: OLEUM EFFUSUM NOMEN TUUM, adscribens ipsum odorem nomini sponsi, tamquam oleo effuso super ubera. Et quicumque munere gratiae exterioris perfusum se sentit, quo et ipse aliis refundere possit, etiam huic dicere est: OLEUM EFFUSUM NOMEN TUUM. Het vers dat behandeld wordt is: "Als uitgegoten olie is uw Naam." [Hooglied 1,3] 1. Als uitgegoten olie is uw Naam. Wat geeft de Heilige Geest ons met zekerheid te verstaan in deze tekstwoorden? Bedoelt Hij ons te laten ervaren, dat zijn werking in zekere zin tweeledig is? Zo wil het mij althans voorkomen. Enerzijds maakt Hij ons eerst innerlijk sterk met deugden als grondslag voor ons heil, anderzijds rust Hij de mens ook uiterlijk met gaven toe tot voordeel van anderen. De eerste ontvangen wij voor onszelf, de tweede tot nut van onze medemensen. Geloof, hoop en liefde bijvoorbeeld worden ons gegeven voor ons eigen heil: zonder deze kunnen we niet zalig worden. Het woord der kennis daarentegen of het woord der wijsheid, de gave der genezing, de profetie en dergelijke meer, welke wij kunnen missen zonder het minste nadeel voor eigen zaligheid, worden ongetwijfeld verleend om er het heil van anderen mee te dienen. Deze twee werkingen van de Heilige Geest die wij waarnemen in onszelf of in anderen, zou ik met uw goedvinden ingieten en uitgieten willen noemen. Zo krijgen zij een naam die hun onderscheiden werkingen uitdrukt. Op welke van deze werkingen is nu van toepassing: Als uitgegoten olie is uw Naam? Natuurlijk op het uitgieten. Want was het ingieten, dan had de bruid in plaats van als uitgegoten gezegd ingegoten olie. Daar komt nog bij dat de reden waarom zij uitroept Als uitgegoten olie is uw Naam, de aangename geur is waarmee van buiten af haar boezem geheel is doortrokken, een geur die zij toeschrijft aan de naam van de Bruidegom, die over haar boezem is uitgegoten als een geurig reukwerk. Maar ook ieder die zich vervuld voelt van enige uitwendige genadegave, waarvan hij op zijn beurt kan overgieten in anderen, heeft reden om uit te roepen: Als uitgegoten olie is uw Naam!

2 Bernardus Hoogliedpreek Sed sane cavendum in his, aut dare quod nobis accepimus, aut quod erogandum accepimus retinere. Rem profecto proximi retines tibi, si, verbi causa, plenus virtutibus cum sis, forisque nihilominus donis scientiae et eloquentiae adornatus, metu forte aut segnitie, aut minus discreta humilitate, verbum bonum, quod posset prodesse multis, inutili, immo et damnabili ligas silentio, certe maledictus, quod frumenta abscondis in populis. Rursum quod tuum est spargis et perdis, si priusquam infundaris tu totus, semiplenus festines effundere, contra legem arans in primogenito bovis, et ovis primogenitum tondens. Nimirum vita atque salute, quam alteri das, te fraudas, dum sana vacuus intentione, gloriae inanis vento inflaris, aut terrenae cupiditatis veneno inficeris, et letali apostemate turgens interis. 3. Quamobrem, si sapis, concham te exhibebis, et non canalem. Hic siquidem pene simul et recipit, et refundit; illa vero donec impleatur exspectat, et sic quod superabundat sine suo damno communicat, sciens maledictum qui partem suam facit deteriorem. Et ne meum consilium contemptibile ducas, audi sapientiorem me: STULTUS, ait Salomon, PROFERT TOTUM SPIRITUM SUUM SIMUL, SAPIENS RESERVAT IN POSTERUM. Verum canales hodie in Ecclesia multos habemus, conchas vero perpaucas. Tantae caritatis sunt per quos nobis fluenta caelestia manant, ut ante effundere quam infundi velint, loqui quam audire paratiores, et 2. Hierbij dient men zich te hoeden voor een tweevoudig gevaar: dat we niet weggeven wat we ontvingen voor onszelf, en vervolgens, dat we niet voor onszelf houden wat we kregen om uit te delen. Je zou werkelijk iets wat aan je naaste toebehoort voor jezelf houden, als je bijvoorbeeld rijk bent aan deugd en tegelijk naar buiten toegerust bent met de gave van kennis en welsprekendheid, maar uit vrees misschien, uit zorgeloosheid, of uit misplaatste nederigheid, het voortreffelijke woord dat velen tot voordeel kon zijn, geboeid houdt onder een nutteloos of liever, onder een veroordelenswaardig zwijgen. Beslist vervloekt ben je dan, omdat je het koren onthoudt aan het volk (Spreuken 11,26). Omgekeerd vermors en verspil je wat jezelf nodig hebt als je, nog voordat je zelf heel en al bent volgegoten en pas half vol, je haast om al uit te gaan gieten. Zo misdoe je tegen de wet die verbiedt te ploegen met de eerstgeborene van uw rund, of de eersteling van uw schapen te scheren (Deuteronomium 15,19). Ik bedoel: het leven en heil voor de ziel dat je aan de ander wilt brengen, onttrek je dan aan jezelf. Terwijl jij, leeg van gezonde intentie, je laat opblazen door de wind van ijdele glorie of vergiftigen door het venijn van aardse begeerlijkheid, en zo door de opzetting van een dodelijk gezwel ten gronde gaat. 3. Wees dus verstandig en maak jezelf tot een waterbekken (concha), en niet tot een afwateringskanaal (canalis). Een afwateringskanaal immers loost het water bijna even gauw als zij het

3 Bernardus Hoogliedpreek 18 3 habemus, conchas vero perpaucas. Tantae caritatis sunt per quos nobis fluenta caelestia manant, ut ante effundere quam infundi velint, loqui quam audire paratiores, et prompti docere quod non didicerunt, et aliis praeesse gestientes, qui seipsos regere nesciunt. Ego nullum ad salutem pietatis gradum illi gradui anteponendum existimo, quem Sapiens posuit dicens: MISERERE ANIMAE TUAE PLACENS DEO. Quod si non habeo nisi parumper olei quo ungar, putas tibi debeo dare et remanere inanis? Servo illud mihi, et omnino nisi ad Prophetae iussionem non profero. Si institerint rogitantes aliqui ex his, qui forte existimant de me supra id quod vident in me, aut audiunt aliquid ex me, respondebitur eis: NE FORTE NON SUFFICIAT NOBIS ET VOBIS, ITE POTIUS AD VENDENTES ET EMITE VOBIS. Sed CARITAS, inquis, NON QUAERIT QUAE SUA SUNT. Et tu scis quam ob rem? Non quaerit quae sua sunt, profecto quia non desunt. Quisnam quaerat quod habet? Caritas quae sua sunt, id est propriae saluti necessaria, numquam non habet; nec modo habet, sed etiam abundat. Vult abundare sibi, ut possit et omnibus; servat sibi quantum sufficiat, ut nulli deficiat. Alioquin si plena non est, perfecta non est. 4. Ceterum tu, frater, cui firma satis propria salus nondum est, cui caritas adhuc aut nulla est, aut adeo tenera atque arundinea quatenus omni flatui cedat, omni credat spiritui, omni circumferatur doctrinae vento, immo cui tanta est caritas ut ultra mandatum quidem diligas proximum tuum plus quam teipsum, et immers loost het water bijna even gauw als zij het ontvangt; een waterbekken daarentegen wacht tot het geheel vol is, en dan eerst begint het mede te delen van datgene waarvan het overloopt, zonder vermindering van eigen volheid, als wist het dat een vervloeking hem treft die van zijn deel een slecht gebruik maakt. Opdat je deze raad van mij niet zou beschouwen als van geen gewicht, verneem nog het oordeel van iemand die wijzer is dan ik. De dwaas, zegt Salomo, stort heel zijn gemoed uit; de wijze wacht af en houdt zich in voor later [Spreuken 29,11]. Afwateringskanalen hebben we heden ten dage in de kerk in groot aantal, waterbekkens daarentegen uiterst weinig. Zo grote liefde hebben zij door wie de stromen van de hemelse leer ons toevloeien, dat zij willen gaan uitstorten nog voor het hun wordt ingestort. Ze zijn eerder geneigd om te spreken dan om te luisteren. Ze zijn er vlug mee om te onderrichten -in hetgeen zij zelf niet geleerd hebben! Ze zijn erop gebrand om anderen leiding te geven, zonder in staat te zijn zichzelf te regeren. Ik voor mij ben van mening, dat ten aanzien van iemands zaligheid die liefdegraad de voorrang heeft op alle andere, welke de Wijze aangaf met de woorden: Hou je ziel rustig, en wees welgevallig aan God (Jezus Sirach 30,23/24). Wanneer ik slechts weinig olie heb om mij te zalven, denk je dan dat ik dat weinige aan jou behoor te geven, en het zelf zonder moet doen? Nee, ik hou het voor mijzelf en geef het in geen geval af - tenzij op last van een profeet. En mochten sommigen die misschien meer van mij denken dan wat zij van mij zien of mochten horen, blijven aandringen, dan zullen zij ten antwoord krijgen: "Nee, dan is er wellicht niet genoeg voor ons en voor jullie. Ga liever naar de verkopers en koop daar voor jullie zelf." [Matteus 25,9] Maar, zul je zeggen, de liefde zoekt het hare niet [1 Korinthiërs 13,5]. Zeer zeker! Maar weet je ook waarom? Zonder twijfel zoekt zij het hare niet omdat dit haar niet ontbreekt.

4 Bernardus Hoogliedpreek 18 4 cedat, omni credat spiritui, omni circumferatur doctrinae vento, immo cui tanta est caritas ut ultra mandatum quidem diligas proximum tuum plus quam teipsum, et rursum tantilla ut contra mandatum favore liquescat, pavore deficiat, perturbetur tristitia, avaritia contrahatur, protrahatur ambitione, suspicionibus inquietetur, conviciis exagitetur, curis evisceretur, honoribus tumeat, livore tabescat: tu, inquam, ita in propriis teipsum sentiens, quanam dementia, quaeso, aliena curare aut ambis aut acquiescis? Sed enim audi quid consulat cauta vigilque caritas: NON QUOD ALIIS, inquit, REMISSIO, VOBIS AUTEM TRIBULATIO, SED EX AEQUALITATE. Noli nimium esse iustus. Sufficit ut diligas proximum tuum tamquam teipsum: hoc quippe est ex aequalitate. Dicit David: SICUT ADIPE ET PINGUEDINE REPLEATUR ANIMA MEA, ET LABIIS EXSULTATIONIS LAUDABIT 0S MEUM, infundi nimirum prius volens et sic effundere, nec solum infundi prius, sed et impleri, quatenus de plenitudine eructaret, non oscitaret de inanitate: caute quidem, ne quod aliis remissio, sibi tribulatio esset; et nihilominus caste, imitans illum, de cuius plenitudine omnes accepimus. Disce et tu nonnisi de pleno effundere, nec Deo largior esse velis. Concha imitetur fontem: non manat ille in rivum, nec in lacum extenditur, donec suis satietur aquis. Non pudeat concham non esse suo fonte profusiorem. Liefde is nooit zonder het hare, dat wil zeggen, zonder hetgeen nodig is voor eigen zaligheid. En niet alleen heeft zij dat, maar ze heeft het ook in overvloed. Zij wil overvloed hebben voor zichzelf om rijk te kunnen zijn ook voor anderen. Voor zichzelf bewaart zij zoveel als voldoende is, om voor niemand onvoldoende te hebben. Trouwens, als de liefde niet vol is, is zij ook niet volmaakt. 4. Maar jij, mijn broeder, jij wiens eigen zaligheid nog geen voldoende hechte grondslag heeft? Jij, die ofwel in het geheel nog geen liefde bezit ofwel een liefde zo zwak en broos als een riet, heen en weer bewogen door iedere luchtstroom, geloof hechtend aan iedere geest en meegaand met iedere windvlaag van lering? Of liever gezegd: jij, wiens liefde zo groot is dat je nog verder gaat dan het gebod en je naaste meer wilt beminnen dan jezelf... In werkelijkheid blijkt die liefde van jou zo uiterst klein dat zij in strijd met het gebodverwekelijkt bij vleierij, in vrees het laat afweten, bij droefheid in verwarring raakt, inkrimpt door hebzucht, voortgedreven wordt door eerzucht, gekweld door achterdocht, opgewonden bij beledigingen, verscheurd door zorgen, opgeblazen bij eerbewijzen en verteerd door nijd? Jij, zeg ik, jij die je zo vol voelt -van jezelf! wat voor een waanzin drijft je toch om je met de geestelijke verzorging van anderen te willen belasten of er ook maar in toe te stemmen? Luister dan eens wat voor raad de voorzichtige en waakzame liefde je geeft: "Je hoeft jezelf niet in verlegenheid te brengen om anderen te verlichten, maar laat het gebeuren volgens een zeker evenwicht" [2 Korinthiërs 8,13]. En: "overdrijf je gerechtigheid niet" [Prediker 7,16]. Je doet genoeg met je naaste te beminnen als jezelf, want dat is volgens evenwicht. David zegt: Als met vet en met merg worde mijn ziel verzadigd, en met jubelende lippen zal mijn mond U prijzen [Psalm 63,6]. Hij wil dus eerst van boven ingestort krijgen om dan pas uit te storten. En niet enkel verlangt hij eerst naar instorting, maar ook naar volstorting, om uit eigen volheid te kunnen opgeven en niet te moeten geeuwen van een lege maag. Dat is voorzichtig, want zo vermijdt hij dat de verlichting van anderen hemzelf in verlegenheid zou brengen. Het is tevens vroom, omdat hij het voorbeeld volgt van Hem uit wiens volheid wij allen

5 Bernardus Hoogliedpreek 18 eigen volheid te kunnen opgeven en niet te moeten geeuwen van een lege maag. Dat is voorzichtig, want zo vermijdt hij dat de verlichting van anderen hemzelf in verlegenheid zou brengen. Het is tevens vroom, omdat hij het voorbeeld volgt van Hem uit wiens volheid wij allen ontvangen. Denique ipse Fons vitae plenus in seipso et plenus seipso, nonne primum quidem ebulliens et saliens in proxima secreta caelorum, omnia implevit bonitate; et tunc demum impletis superioribus secretioribusque partibus, erupit ad terras, ac de superfluo homines et iumenta salvavit, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam? Prius interna replevit, et sic exundans in multis miserationibus suis, visitavit terram et inebriavit eam, multiplicavit locupletare eam. Ergo et tu fac similiter. Implere prius, et sic curato effundere. Benigna prudensque caritas affluere consuevit, non effluere. FILI NE PEREFFLUAS, ait Salomon; et Apostolus: PROPTEREA, inquit, DEBEMUS INTENDERE HIS QUAE DICUNTUR, NE FORTE PEREFFLUAMUS. Quid enim? Tunc Paulo sanctior, sapientior Salomone? Alioquin nec mihi sedet ditari ex te exinanito. Si enim tu tibi nequam, cui bonus eris? De cumulo, si vales, adiuva me; sin autem, parcito tibi. 5. Sed iam audite, quae et quanta saluti propriae necessaria sint, quae et quanta infundi oporteat, priusquam effundere praesumamus, quae tamen in praesenti breviter colligere potero. Hora siquidem iam multum ascendit et sermonis urget ad finem. Accedit medicus Leer ook jij hieruit om slechts uit eigen volheid mee te delen, en probeer niet vrijgeviger te zijn dan God. Het waterbekken neme een voorbeeld aan de bron. Slechts wanneer het waterbekken zich tot de rand toe heeft gevuld, vormt zij een stroompje en verbreedt zich tot een meer. Het waterbekken hoeft zich niet te schamen dat het niet kwistiger is dan de bron waaruit het haar water ontvangt. Zie naar de Bron zelf van het leven! Was ook Zij niet vol in zichzelf en vol van zichzelf, toen Zij overliep en zich uitstortte? En wel eerst over de nabijgelegen onzichtbare engelenwereld waar Zij alles verzadigde van het goede. Maar na die hogere en meer verborgen oorden geheel te hebben vervuld, is Zij ook doorgebroken naar de aarde waar Zij van haar overvloed redding bracht aan mens en dier volgens haar allesomvattende barmhartigheid. Eerst vulde Zij de binnenruimten van de hemel en vervolgens naar buiten stromend in haar milde barmhartigheden, bezocht Zij ook de aarde, drenkte haar volop en bracht haar rijke zegening. Doe jij evenzo. 5

6 Bernardus Hoogliedpreek 18 6 priusquam effundere praesumamus, quae tamen in praesenti breviter colligere potero. Hora siquidem iam multum ascendit et sermonis urget ad finem. Accedit medicus ad vulneratum, spiritus ad animam. Quam enim non reperiat gladio diaboli vulneratam, etiam post sanatum vulnus antiqui delicti medicamento baptismatis? Ergo ad illam animam quae dicit: PUTRUERUNT ET CORRUPTAE SUNT CICATRICES MEAE A FACIE INSIPIENTIAE MEAE, cum accedit spiritus, quid primo opus est? Ut tumor vel ulcus, quod forte supercrevit in vulnere, et potest impedire sanitatem, ante omnia amputetur. Abscidatur itaque ferro acutae compunctionis ulcus inveteratae consuetudinis. Sed est acerbus dolor: leniatur proinde unguento devotionis, quod non est aliud, nisi concepta de spe indulgentiae exsultatio. Hanc continendi parit facultas, et victoria de peccato. Iam gratias agit, et dicit: DIRUPISTI VINCULA MEA, TIBI SACRIFICABO HOSTIAM LAUDIS. Deinde apponitur medicamentum paenitentiae, malagma ieiuniorum, vigiliarum, orationum, et si qua sunt alia paenitentium exercitia. In labore cibandus est cibo boni operis, ne deficiat. Quod opus sit cibus, inde doceris: MEUS CIBUS EST, inquit, UT FACIAM VOLUNTATEM PATRIS MEI. Itaque comitentur paenitentiae labores pietatis opera quae confortent. MAGNAM, ait, FIDUCIAM PRAESTAT APUD ALTISSIMUM ELEEMOSYNA. Cibus sitim excitat: potandus est. Accedat cibo boni operis orationis potus, componens in stomacho conscientiae quod bene gestum est, et commendans Deo. Orando bibitur vinum laetificans cor hominis, vinum Spiritus, quod inebriat et carnalium voluptatum infundit oblivionem. Humectat interiora arentis conscientiae, escas bonorum actuum Vul eerst jezelf en laat dan het overvolle afvloeien naar anderen. Dienstbare en verstandige naastenliefde pleegt óver te stromen, niet leeg te lopen. Mijn zoon, laat je niet geheel leegvloeien, zegt Salomo [Spreuken 3,21]; en de apostel: Daarom moeten wij des te steviger vasthouden aan wat wij hebben gehoord, anders toch vloeien we leeg [Hebreeën 2,1]. Of denk je soms heiliger te zijn dan Paulus en wijzer dan Salomo? Overigens voel ik er ook niets voor rijk te worden doordat jij leegloopt. Want als jij slecht bent voor jezelf, voor wie kun je dan goed zijn? Help mij, wanneer je kunt, uit je overvloed. Heb je geen overvloed, spaar dan eerst voor jezelf. 5. Maar luister verder, wat en hoeveel er nodig is voor jouw eigen zaligheid, wat en hoeveel er ingegoten behoort te worden vooraleer wij mogen denken aan uitgieten. Voor het ogenblik kan ik het echter slechts kort samenvatten, want het is al erg laat geworden en de tijd noopt me een einde te maken aan mijn onderrichting. Zoals een geneesheer tot een gewonde komt, zo komt de Geest tot de ziel. Zou Hij wel ergens een ziel kunnen vinden die niet gewond werd door het zwaard van de duivel, ook nadat de wonde van de oude schuld door de geneeskracht van het Doopsel is geheeld? Komt nu de Geest tot een ziel die betuigt: Als gevolg van mijn verdwazing rotten en etteren mijn wonden [Psalm 38,6], wat is er dan op de eerste plaats nodig? (1) Eerst en vooral dient dan iedere uitwas of verzwering te worden weggesneden, die zich mogelijk in de wonde heeft gevormd en die de genezing kan verhinderen. Het vlijmscherpe mes van de rouwmoedigheid verwijdere het gezwel van de ingekankerde gewoonte. De pijn zal echter hevig zijn. (2) Tracht ze daarom te lenigen door de zoete balsem van de godsvrucht, welke niets anders is dan juichende blijheid ontsprongen aan de hoop op vergiffenis. Deze vreugde is een vrucht van het beheersen van de hartstochten en de zegepraal over de zonde. Dan betuigt de ziel haar dank en roept uit: Gij hebt mijn boeien verbroken, ik breng U een offer van dank [Psalm 116,16-17].

7 Bernardus Hoogliedpreek 18 7 laetificans cor hominis, vinum Spiritus, quod inebriat et carnalium voluptatum infundit oblivionem. Humectat interiora arentis conscientiae, escas bonorum actuum digerit, et deducit per quaedam animae membra, fidem roborans, spem confortans, vegetans ordinansque caritatem, et impinguans mores. 6. Sumpto cibo potuque, quid iam restat, nisi ut pauset aegrotus, et quieti contemplationis post sudores actionis incumbat? Dormiens in contemplatione somniat Deum; per speculum siquidem et in aenigmate, non autem facie ad faciem interim intuetur. Tamen sic non tam spectati quam coniectati, idque raptim et quasi sub quodam coruscamine scintillulae transeuntis, tenuiter vix attacti inardescit amore; et ait: ANIMA MEA DESIDERAVIT TE IN NOCTE, SED ET SPIRITUS MEUS IN PRAECORDIIS MEIS. Talis amor zelat; hic decet amicum sponsi, hoc necesse est ardeat fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus supra familiam suam. Hic replet, hic fervet, hic ebullit, hic iam securus effundit exundans et erumpens, et dicit: QUIS INFIRMATUR, ET EGO NON INFIRMOR? QUIS SCANDALIZATUR, ET EGO NON UROR? Praedicet, fructificet, innovet signa et immutet mirabilia: non est quo se immisceat vanitas, ubi totum occupat caritas. Siquidem plenitudo legis et cordis est caritas, si tamen plena. Denique Deus caritas est, et nihil est in rebus quod possit replere creaturam factam ad imaginem Dei, nisi caritas Deus, qui solus maior est illa. Eam nondum adeptus periculosissime promovetur, quantislibet aliis videatur pollere virtutibus. Si habuerit omnem scientiam, si dederit omnem substantiam suam pauperibus, si tradiderit corpus suum, 17]. (3) Vervolgens legge men op de wonde de pleister van de boetvaardigheid, een zalf bereid uit vasten, nachtwaken, gebeden en andere boetedoeningen van dien aard. (4) Bij haar ingespannen boete moet de ziel zich sterken door het voedsel van goede werken, wil zij niet bezwijken. Dat goede werken inderdaad zielenvoedsel zijn, wordt je te verstaan gegeven door s Heren woord: Mijn spijs is het de wil te volbrengen van Hem die Mij gezonden heeft [Johannes 4,34]. Het pijnlijke van de boetvaardigheid behoort dus vergezeld te gaan van liefdewerken die kracht geven. Zo staat er bij Tobit: De aalmoes is een waardevol onderpand bij God, de Allerhoogste [Tobit 4,12]. (5) Vaste spijs maakt echter dorstig, men zal er bij moeten drinken. Bij het voedsel van goede werken voege men de drank van het gebed, die het goede dat men doet verteerbaar maakt voor de maag van het geweten en aangenaam in de ogen van God. In het gebed drinkt men de wijn die het hart van de mens verheugt, de wijn van de Heilige Geest die de ziel dronken maakt van de hemelse liefde en haar de zinnelijke genietingen doet vergeten. De wijn besproeit het droge binnenste van het geweten, bevordert de spijsvertering van de goede werken en voert de voedende sappen, om het zo uit te drukken, naar al de ledematen van de ziel, verlevendigt het geloof, versterkt het vertrouwen, bezielt en ordent de liefde, doordringten doorvoedt heel haar doen en laten. 6. (6) Heeft zij aldus spijs en drank tot zich genomen, wat heeft de zieke dan nog te doen tenzij rust te nemen en na het inspannend werken en zweten zich naarstig te wijden aan de rust van de beschouwing? In de rust van de beschouwing droomt zij van God, dat wil zeggen, zij schouwt Hem, weliswaar nog slechts in een wazige spiegel, niet van aangezicht tot aangezicht. (7) Al is echter dat zien niet zozeer een onmiddellijk aanschouwen als wel een vaag waarnemen of aanvoelen van God, en dat nog maar enkel in het voorbijgaan en als onder het oplichten van een voorbijschietend vonkje, toch ontgloeit zij in liefde tot Hem van wie zij slechts even een glimpje mocht opvangen en roept uit: Mijn ziel hunkert naar U in de nacht, en mijn geest smacht naar U in mijn binnenste [Jesaja 26,9]. Zulk een liefde is vol ijver, zulk een liefde betaamt een vriend van de Bruidegom en dient te branden in het hart van een trouw en voorzichtig dienaar, die de Heer over zijn onderdanen heeft aangesteld. Dat is de liefde die geheel vervult, die gloeit, die overkookt, die zich thans veilig mag gaan uitstorten, naar buiten stromen, alle versperringen verbreken en uitroepen: Wie is er zwak, en ik voel mij niet zwak? Wie ondervindt ergernis, en ik gloei niet van toorn? [2 Korinthiërs 11,29]

8 Bernardus Hoogliedpreek 18 8 promovetur, quantislibet aliis videatur pollere virtutibus. Si habuerit omnem scientiam, si dederit omnem substantiam suam pauperibus, si tradiderit corpus suum, ita ut ardeat, absque caritate vacuus est. En quanta prius infundenda sunt, ut effundere audeamus, de plenitudine, non de penuria largientes: primo quidem compunctio, deinde devotio, tertio paenitentiae labor, quarto pietatis opus, quinto orationis studium, sexto contemplationis otium, septimo plenitudo dilectionis. Haec omnia operatur unus atque idem Spiritus secundum operationem, quae infusio appellatur, quatenus illa, quae effusio dicta est, pure, et ob hoc tute, iam administretur, ad laudem et gloriam Domini nostri Iesu Christi, qui cum Patre et eodem Spiritu Sancto vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen. geheel vervult, die gloeit, die overkookt, die zich thans veilig mag gaan uitstorten, naar buiten stromen, alle versperringen verbreken en uitroepen: Wie is er zwak, en ik voel mij niet zwak? Wie ondervindt ergernis, en ik gloei niet van toorn? [2 Korinthiërs 11,29] Laat zo iemand het woord Gods gaan verkondigen en het vrucht doen dragen, hij hernieuwe de tekenen en herhale de wonderen van vroegere tijden: geen gevaar dat ijdelheid daar binnensluipt waar liefde alles beheerst. De liefde immers vervult niet alleen de wet, maar vult ook het hart, tenminste wanneer zij volkomen is. Kortom, God is Liefde [1 Johannes 4,16], en niets ter wereld zal een schepsel gevormd naar Gods beeld kunnen vullen, tenzij de liefde die God is, want zij is groter dan het schepsel. Zolang iemand die liefde niet heeft verworven, is het allergevaarlijkst voor hem te worden verheven tot dit ambt, hoeveel andere deugden hem ook schijnen te sieren. Al bezit hij alle kennis, al schenkt hij aan de armen weg al wat hij bezit, al geeft hij zijn lichaam om te laten verbranden, zonder de liefde is hij leeg. Ziedaar hoeveel er eerst dient te worden ingegoten, om aan uitgieten te mogen denken, om te kunnen geven, niet van onze armoede, maar uit overvloed. Namelijk: ten eerste rouwmoedigheid, ten tweede godsvrucht, ten derde boetedoening, ten vierde werken van naastenliefde, ten vijfde ijver voor het gebed, ten zesde de rust der beschouwing, ten zevende de volheid van de liefde. Dit alles werkt een en dezelfde Geest, krachtens de werking die wij ingieten noemden. Zo doet Hij, opdat de tweede werking, die uitgieten wordt geheten, op heilige en daarom veilige wijze kan geschieden tot lof en glorie van onze Heer Jezus Christus, die met de Vader en de Heilige Geest leeft en heerst, God, door de eeuwen der eeuwen. Amen.

Thema: Waar religie en wetenschap elkaar ontmoeten, deel 2: de Bijbel als medicijn.

Thema: Waar religie en wetenschap elkaar ontmoeten, deel 2: de Bijbel als medicijn. Thema: Waar religie en wetenschap elkaar ontmoeten, deel 2: de Bijbel als medicijn. Spreuken 4:20-22 20 Mijn zoon, sla acht op mijn woorden, neig uw oor tot mijn uitspraken; 21 laat ze niet wijken uit

Nadere informatie

Bijbelteksten Feest van Genade

Bijbelteksten Feest van Genade Week 1 Zoals een hinde smacht naar stromend water, zo smacht mijn ziel naar U, o God. (Psalm 42:2) Mozes sloeg steeds buiten het kamp, op ruime afstand ervan, een tent op die hij de ontmoetingstent noemde.

Nadere informatie

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen ijn lieve engel, bewaar en help mij altijd goed. God heeft U aan mij gegeven, als een helper in dit leven. Mocht ik verkeerde wegen gaan, haal me daar dan vlug vandaan. Leid mij veilig aan Uw hand, zodat

Nadere informatie

PINKSTERNOVEEN Tussen Hemelvaart en Pinksteren Eensgezind gebed Werking van de Geest

PINKSTERNOVEEN Tussen Hemelvaart en Pinksteren Eensgezind gebed Werking van de Geest Pinksternoveen 1 PINKSTERNOVEEN De Pinksternoveen is het kerkelijk gebed om de werking van de Heilige Geest, dat wordt gebeden gedurende de negendaagse periode tussen Hemelvaart en Pinksteren. Een noveen

Nadere informatie

De strijd van een christen

De strijd van een christen opm de agone christiano vs3 8/7/06 10:29 AM Pagina 3 Aurelius Augustinus De strijd van een christen [De agone christiano] Vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Joost van Neer, Anke Tigchelaar

Nadere informatie

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

Kroontje van de H. Aartsengel Michaël

Kroontje van de H. Aartsengel Michaël Kroontje van de H. Aartsengel Michaël en begin met de eerste grote kraal (1), zeggend: Eerste Groet (1) Door de voorspraak van de H. Michaël en van het Koor der Serafijnen, Heer God, ontsteek in onze harten

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3 De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 Artikel 12 t/m 14 Werkboek 3 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 artikel 12 t/m 14 In werkboek 3 gaan we verder met het bespreken van de Dordtse Leerregels. Jullie weten waarom

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Geloof Brengt Verandering Toets 1 - antwoorden

Geloof Brengt Verandering Toets 1 - antwoorden Toets 1 - antwoorden Geloof (1-11) Lesstof: Hoofdstuk 1 1. Wat is noodzakelijk om van God te kunnen ontvangen? Geloof [1] 2. Noem vier uitingen van geloof. - Geloof voor redding [1.2] - Geloof en werken

Nadere informatie

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Stilte vooraf Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Witte donderdag. Nacht van de overlevering, met een dubbelzinnige betekenis. Het is de overlevering (de traditie) van

Nadere informatie

(Deel van) Zijn Lichaam

(Deel van) Zijn Lichaam (Deel van) Zijn Lichaam 1 December 2013 I. Wedergeboren Leven II. Levende stenen 1 Petrus 2:4-5 Voeg u bij hem, bij de levende steen die door de mensen werd afgekeurd maar door God werd uitgekozen om zijn

Nadere informatie

BIJBELSTUDIE Hoe versterk ik mijn relatie met God. Door het jongerenbestuur van de Moeder Godskerk

BIJBELSTUDIE Hoe versterk ik mijn relatie met God. Door het jongerenbestuur van de Moeder Godskerk BIJBELSTUDIE Hoe versterk ik mijn relatie met God Door het jongerenbestuur van de Moeder Godskerk 1 GEBED 2 Welkom Hoe versterk ik mijn relatie met God Methodes en technieken delen hoe dit te bereiken

Nadere informatie

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen Zondag 52 Zondag 52 gaat over de zesde bede. Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen. Lees de tekst

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

assie voor het leven Noteer voor jezelf een aantal opmerkingen en kernwoorden Lees de tekst nog eens door en bespreek met elkaar als groep

assie voor het leven Noteer voor jezelf een aantal opmerkingen en kernwoorden Lees de tekst nog eens door en bespreek met elkaar als groep Galaten 5: 13 en 14, 16 en 17, 22 tot 25 Broeders en zusters, u bent geroepen om vrij te zijn. Misbruik die vrijheid niet om uw eigen verlangens te bevredigen, maar dien elkaar in liefde, want de hele

Nadere informatie

Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal

Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal Na Lied of Klein Gloria verloopt de dienst als volgt: Apostolische geloofsbelijdenis (gezongen, of gelezen en beantwoord met een lied) Nodiging De Heer

Nadere informatie

Wesleyaanse geloofsfundamenten voor de 21 e eeuw

Wesleyaanse geloofsfundamenten voor de 21 e eeuw Wesleyaanse geloofsfundamenten voor de 21 e eeuw Art lll, Handboek, Kerk vd Nazarener: Wij geloven in de Heilige Geest, de derde Persoon van de Drieeenige Godheid; dat Hij voortdurend aanwezig is en doeltreffend

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 12 t/m 14

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 12 t/m 14 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 12 t/m 14 Werkboek 10 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 12 t/m 14 Boven artikel 12 t/m 14 schrijven we : wedergeboorte en geloof In dit werkboek gaat

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Kruisteken en begroeting (naar Carlos Desoete)

Kruisteken en begroeting (naar Carlos Desoete) Kruisteken en begroeting (naar Carlos Desoete) Aan allen van harte welkom op deze gemeenschappelijke ziekenzalving Op moeilijke momenten als deze willen wij niet alleen zijn. In deze viering willen we

Nadere informatie

Gemeenschappelijke ziekenzalving. Ik zal er zijn voor u!

Gemeenschappelijke ziekenzalving. Ik zal er zijn voor u! Gemeenschappelijke ziekenzalving Ik zal er zijn voor u! Priester: De Heer zegene en Hij behoede ons. De Heer doe Zijn aangezicht over ons lichten en zij ons genadig altijd. De Heer verheffe Zijn aangezicht

Nadere informatie

De rijkdom van het evangelie

De rijkdom van het evangelie 22 sep 07 20 okt 07 17 nov 07 15 dec 07 12 jan 08 23 feb 08 22 mrt 08 10 mei 08 De rijkdom van het evangelie De gerechtigheid van God God maakt levend Ik ervaar meer dood dan leven Gods Geest en het echte

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus AVONDMAALSVIERING KONINGSKERK 13-09 - 2009 door ds. L. Krüger Schriftlezing: Koloss. 1: 24-29 (NBV) Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels

De Dordtse Leerregels De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 2 Artikel 6 t/m 9 Werkboek 6 Dordtse Leerregels hoofdstuk 2 artikel 6 t/m 9 Boven artikel 6 t/m 9 schrijven we : ongeloof en geloof Over ongeloof en geloof is veel te leren.

Nadere informatie

De Heer is mijn herder, niets kom ik tekort. (Psalm 23) GEBEDSWAKE PRIESTER NOËL BONTE

De Heer is mijn herder, niets kom ik tekort. (Psalm 23) GEBEDSWAKE PRIESTER NOËL BONTE De Heer is mijn herder, niets kom ik tekort. (Psalm 23) GEBEDSWAKE PRIESTER NOËL BONTE vrijdag 22 januari 2016 God, kom mij te hulp. Heer, haast U mij te helpen. Eer aan de Vader en de Zoon en de Heilige

Nadere informatie

Jezus volgen in de hectiek van het leven

Jezus volgen in de hectiek van het leven Jezus volgen in de hectiek van het leven Bestemd om vrucht te dragen Johannes 15:5: Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken. Als iemand in mij blijft en ik in hem, zal hij veel vrucht dragen. Maar

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

Wie kwaad smeden, komen zij niet op een dwaalweg? Wie goed doen, oogsten zij geen liefde en trouw?

Wie kwaad smeden, komen zij niet op een dwaalweg? Wie goed doen, oogsten zij geen liefde en trouw? Spreuken 3,3 Mogen liefde en trouw je nooit verlaten, wind ze om je hals, schrijf ze in je hart. Spreuken 14,22 Wie kwaad smeden, komen zij niet op een dwaalweg? Wie goed doen, oogsten zij geen liefde

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

Pentekostarion. Heer ik roep... zes stichieren, elk stichier wordt herhaald - 676 - De semantron klinkt vroeger vanwege de knielgebeden.

Pentekostarion. Heer ik roep... zes stichieren, elk stichier wordt herhaald - 676 - De semantron klinkt vroeger vanwege de knielgebeden. Pentekostarion tweede Vespers De semantron klinkt vroeger vanwege de knielgebeden. Na psalm 103 de vredeslitanie door de diaken, als die er is, anders door de priester: Laat ons in vrede bidden... en de

Nadere informatie

Het gedeelte uit de profeet Jesaja dat in de kerstdienst gelezen wordt

Het gedeelte uit de profeet Jesaja dat in de kerstdienst gelezen wordt Het gedeelte uit de profeet Jesaja dat in de kerstdienst gelezen wordt Jesaja 9:1-6 Het volk dat in duisternis wandelt, ziet een groot licht, over degenen die in het duistere land wonen, schijnt het helder;

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

De rijkdom van het evangelie. Ik ervaar meer dood dan leven Gods Geest en het echte leven

De rijkdom van het evangelie. Ik ervaar meer dood dan leven Gods Geest en het echte leven 22 sep 07 20 okt 07 17 nov 07 15 dec 07 12 jan 08 23 feb 08 22 mrt 08 De rijkdom van het evangelie De gerechtigheid van God God maakt levend Ik ervaar meer dood dan leven Gods Geest en het echte leven

Nadere informatie

Vanwaar Hij komen zal. Geschreven door D. J. Steensma zaterdag, 09 april 2016 08:19

Vanwaar Hij komen zal. Geschreven door D. J. Steensma zaterdag, 09 april 2016 08:19 Velen hebben moeite met de tekenen en wonderen die in de Bijbel staan beschreven, ook met de opstanding van Christus uit de doden en met zijn hemelvaart. Maar als we daarmee moeite hebben, dan kunnen we

Nadere informatie

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn?

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn? Voor 16 jaar en ouder! Zondag 24 Zondag 24 gaat over de goede werken. Zondag 24 vraag en antwoord 62, 63 en 64. Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk

Nadere informatie

Lees : Mattheüs 25:14-30

Lees : Mattheüs 25:14-30 De gelijkenis van de talenten Lees : Mattheüs 25:14-30 Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2)

Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2) Zondag 29 Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2) Lees de tekst van Zondag 29 Vraag 78 : Wordt dan uit brood en wijn het wezenlijk lichaam en bloed van Christus? Antw : Nee; maar gelijk het water

Nadere informatie

Wijsheid van leerlingen

Wijsheid van leerlingen opm wijsheid van leerlingen vs2b 23-07-2007 15:59 Pagina 3 Aurelius Augustinus Wijsheid van leerlingen Preken over teksten uit de Handelingen van de Apostelen [Sermones de scripturis 148-150] Bezorgd,

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels

De Dordtse Leerregels De Dordtse Leerregels Hoofdstuk1 Artikel 15 t/m 18 Werkboek 4 Dordtse Leerregels hoofdstuk 1 artikel 15 t/m 18 In werkboek 4 leren we weer iets meer over de Dordtse Leerregels. In dit werkboek gaat het

Nadere informatie

2 Dit huis van hout en steen, dat lang de stormen heeft doorstaan, waar nog de wolk gebeden hangt van wie zijn voorgegaan,

2 Dit huis van hout en steen, dat lang de stormen heeft doorstaan, waar nog de wolk gebeden hangt van wie zijn voorgegaan, Oecumenische viering 10 mei 2015 Zondag Rogate Medewerkenden: Pastor Hans Schoorlemmer, verkondiging en ds. Ad van Noord, liturg Buitenkerkkoor o.l.v. Bram Gordijn André Poortman, orgel Voorbereiding Welkom

Nadere informatie

De Bijbel open 2012 37 (22-09)

De Bijbel open 2012 37 (22-09) 1 De Bijbel open 2012 37 (22-09) Onlangs kreeg ik een vraag over twee genezingen in de bijbel. De ene gaat over de verlamde man in Lukas 5 die door het dak van een huis tot Jezus wordt gebracht en door

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag

Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag Met medewerking van Deo Gratias Voorganger : ds. Jaap Jonk Orgelspel: Stefan Potman De Voorbereiding Orgelspel Woord van welkom Moment van stilte Aansteken van

Nadere informatie

Wanneer we Gods woord over heling begrijpen en er naar handelen, brengt het een manifestatie van heling voort.

Wanneer we Gods woord over heling begrijpen en er naar handelen, brengt het een manifestatie van heling voort. NAZORG Na het gebed Geef de zieke richting in wat er verwacht mag worden. De genezing kan eerder een graduele genezing zijn dan alles ineens. Dit kan dagen, weken, zelfs maanden duren. Wat ze zouden moeten

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

10 redenen voor de komst van de Heere Jezus

10 redenen voor de komst van de Heere Jezus 10 redenen voor de komst van de Heere Jezus 1. Als vervulling van Gods beloften En Ik zal vijandschap teweegbrengen tussen u en de vrouw, en tussen uw nageslacht en haar Nageslacht; Dat zal u de kop vermorzelen,

Nadere informatie

ZONDAG 17 november 2013. Wie is arm wie is rijk?

ZONDAG 17 november 2013. Wie is arm wie is rijk? ZONDAG 17 november 2013 Protestantse Gemeente Biddinghuizen Thema: Wie is arm wie is rijk? Dienst van bevestiging: mw. Aaltje Timmerman tot ouderling Eredienst. Voorganger: ds. Bram Bregman Organist: dhr.

Nadere informatie

Vandaag wil ik het met jullie hebben over de gaven van de Geest. We gaan een stukje daarover lezen.

Vandaag wil ik het met jullie hebben over de gaven van de Geest. We gaan een stukje daarover lezen. 1 Korintiërs 12:1-12, 14:1 Gaven van de Geest PP1 Zoals u hopelijk nog weet, gingen de voorbije preken die ik heb gegeven over het kennen van God. Ik ben een paar maanden geleden begonnen met te zeggen

Nadere informatie

Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel herboren zijn

Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel herboren zijn Lied 01 Titel: Vernieuw Gij mij Eerste componist: Traditional (Nederlandse) : Ad den Besten Vernieuw Gij mij, o eeuwig Licht God, laat mij voor uw aangezicht geheel van U vervuld en rein naar lijf en ziel

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Kingdom Faith Cursus KF02 ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Colin Urquhart ----------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

MESSE SOLENNELLE G.A. ROSSINI

MESSE SOLENNELLE G.A. ROSSINI MESSE SOLENNELLE G.A. ROSSINI KYRIE Kyrie eleison Christe eleison Kyrie eleison GLORIA Gloria in excelsis Deo. Et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Laudamus te. Benedicimus te. Adoramus te. Glorificamus

Nadere informatie

Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse Dienst van Schrift en Tafel

Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse Dienst van Schrift en Tafel Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse Dienst van Schrift en Tafel Zondag van de Drie-Eenheid 31 mei 2015 voorganger: ds. H.J.Elzenga ouderling: J.J. de Greef organist : L. Vilmane-Fioreze koster: M.Slomp

Nadere informatie

Eucharistie met ziekenzalving

Eucharistie met ziekenzalving Intredelied: Eucharistie met ziekenzalving Vrede voor jou, hierheen gekomen, zoekend met ons om mens te zijn. Jij maar alleen, jij met je vrienden, jij met je last, verborgen pijn: vrede, genade, God om

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 23 februari 2014, zevende zondag na Epifanie Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 10.00 uur Organist: Ton Timmerman Voorganger: ds. C.Th. Benard = = = = = =

Nadere informatie

Prof. dr. Wim van Vlastuin Hoe spiritueel was Calvijn?

Prof. dr. Wim van Vlastuin Hoe spiritueel was Calvijn? Prof. dr. Wim van Vlastuin Hoe spiritueel was Calvijn? 9 september 2015 Johannes Calvijn (1509-1564) Tekst 1 De hele hoofdinhoud van onze wijsheid, voor zover die althans als ware en deugdelijke wijsheid

Nadere informatie

We zingen: Ps. 42 : 1; Ps. 23 : 3 We lezen: Mattheus 26 : 26-30 We bespreken: zondag 28 H.C., vr. en antw. 76 en 77.

We zingen: Ps. 42 : 1; Ps. 23 : 3 We lezen: Mattheus 26 : 26-30 We bespreken: zondag 28 H.C., vr. en antw. 76 en 77. Bezinningsijeenkomst d.d. 5 maart 2015. We zingen: Ps. 42 : 1; Ps. 23 : 3 We lezen: Mattheus 26 : 26-30 We bespreken: zondag 28 H.C., vr. en antw. 76 en 77. We willen vanavond aan de hand van vraag en

Nadere informatie

Lezen : 2 Korintiërs 5 : 11-21 Tekst : 2 Korintiërs 5 : 20 en 21. Psalm 19 : 3 en 4 Gezang 118 : 1 en 3 Gezang 89 : 1 en 3 Gezang 165 Gezang 145

Lezen : 2 Korintiërs 5 : 11-21 Tekst : 2 Korintiërs 5 : 20 en 21. Psalm 19 : 3 en 4 Gezang 118 : 1 en 3 Gezang 89 : 1 en 3 Gezang 165 Gezang 145 Lezen : 2 Korintiërs 5 : 11-21 Tekst : 2 Korintiërs 5 : 20 en 21 Psalm 19 : 3 en 4 Gezang 118 : 1 en 3 Gezang 89 : 1 en 3 Gezang 165 Gezang 145 Lezen : 2 Korintiërs 5 : 11-21 Tekst : 2 Korintiërs 5 :

Nadere informatie

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 DE GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 De bovenvermelde Bijbelteksten spreken van het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is ge weest en verborgen is gebleven in God. Dit geheimenis

Nadere informatie

DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID

DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID DE HEILIGE GEEST OVERTUIGD VAN RECHTVAARDIGHEID Romeinen 8: 13 Want indien gij naar het vlees leeft, zult gij sterven; maar indien gij door de Geest de werkingen des lichaams doodt, zult gij leven. 14

Nadere informatie

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan.

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen

Nadere informatie

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Prediking Geloofsbelijdenis Onderwijzing bij het Avondmaal De apostel Paulus beschrijft hoe onze Heer Jezus Christus het heilig Avondmaal heeft ingesteld:

Nadere informatie

Inleiding over het kernwoord zonde

Inleiding over het kernwoord zonde Inleiding over het kernwoord zonde Door Eline Lezen: Mattheüs 5 : 21 t/m 48 Zingen: Psalm 6 : 1 en 4 1. Waarom moeten wij weten wat zonde is? Toen ik deze inleiding begon te maken vroeg ik me af wat ik

Nadere informatie

De gelijkenis van de onbeschaamde vriend. ( of over gebedsverhoring )

De gelijkenis van de onbeschaamde vriend. ( of over gebedsverhoring ) De gelijkenis van de onbeschaamde vriend. ( of over gebedsverhoring ) Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld

Nadere informatie

Keuzeteksten. Voor de maaltijd zie Dienstboek een proeve, deel I blz. 1136v.

Keuzeteksten. Voor de maaltijd zie Dienstboek een proeve, deel I blz. 1136v. Keuzeteksten Voor de maaltijd zie Dienstboek een proeve, deel I blz. 1136v. opening 1. Allen zien ernaar uit dat u brood geeft, op de juiste tijd. Geeft u het, dan doen zij zich te goed, opent zich uw

Nadere informatie

Welkom in de Hoeksteen. Voorganger: Broeder Riemer Alons

Welkom in de Hoeksteen. Voorganger: Broeder Riemer Alons Welkom in de Hoeksteen Voorganger: Broeder Riemer Alons Lezen : Romeinen 8: 12-30 HC Zondag 20 Psalm 84 : 1 en 3 Gezang 103 : 3, 4, 5 en 8 Gezang 174 : 1, 2 en 3 Gezang 106 : 4 Psalm 36 : 2 Welkom in de

Nadere informatie

Sexualiteit en de Bijbel

Sexualiteit en de Bijbel Sexualiteit en de Bijbel Ma#eüs 1:25 En hij had geen gemeenschap met haar, voordat zij een zoon gebaard had. En hij gaf Hem de naam Jezus. 1 KorinCërs 7:12-13 12 Maar tot de overigen zeg ik, niet de Here:

Nadere informatie

Orde van dienst. Zondag 24 april 2016, 10.00 uur. 5 e zondag van Pasen.

Orde van dienst. Zondag 24 april 2016, 10.00 uur. 5 e zondag van Pasen. Orde van dienst Voorganger: ds. Henk Jan Ketelaar Ouderling van dienst: dhr. Gerard Kruit. Organist: dhr. Jan van der Meer Zondag 24 april 2016, 10.00 uur. 5 e zondag van Pasen. - Woord van welkom en mededelingen

Nadere informatie

Jij en jouw diepste drijfveren

Jij en jouw diepste drijfveren Jij en jouw diepste drijfveren blok E - nivo 2 - avond 7 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugkoppeling en intro 19.25 Bijbelstudie 19.35 Catechismus 19.45 Bijbelstudie Matteus 22 19.55

Nadere informatie

- Gemeenschappelijke -

- Gemeenschappelijke - - Gemeenschappelijke - - Ziekenzalving - Welkom Beste mensen, wij zijn hier bij elkaar gekomen om de Ziekenzalving te ontvangen. Wij zullen nu samen bidden en daarna zal de priester U de handen opleggen

Nadere informatie

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13)

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13) (nav 1 Koningen 19: 12, 13) Na het vuur klonk het gefluister van een zachte bries. En daar klonk een stem die sprak. t is nergens om mij heen echt stil terwijl ik liever anders wil heel het leven draait

Nadere informatie

Zondag 17 november 2013

Zondag 17 november 2013 Zondag 17 november 2013 aansteken tafelkaarsen lichtlied Stilte Welkom v Onze hulp is in de naam van de Heer a DIE HEMEL EN AARDE GEMAAKT HEEFT v in de naam van de Heer die de weerstand van de nacht wil

Nadere informatie

Er zal geen verzengende hitte, geen dorst en geen honger meer zijn want Hij zal ze weiden aan water dat vloeit uit het hart der woestijn.

Er zal geen verzengende hitte, geen dorst en geen honger meer zijn want Hij zal ze weiden aan water dat vloeit uit het hart der woestijn. VESPER op woensdag maart 016 in de Dorpskerk te Bloemendaal aanvang: 19.15 uur Liturgen: Agneta Markusse en Ali Bos Pianist: Janny van der Meer Thema: 'De vreemdeling in ons midden' STILTE VOOR DE VESPER

Nadere informatie

Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard

Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard Zondag 28 september 2014 gaan we in ballingschap wel of niet aan het werk in de wijngaard De Heilige Teresia van Lisieux, wier feest gevierd wordt op 1 oktober, zei eens: "Al had ik alle mogelijke zonden

Nadere informatie

HET VOORNAAMWOORD. 1. Persoonlijk voornaamwoord. a) Het persoonlijk voornaamwoord van de 1ste en 2de persoon. 1 persoon. 2 persoon

HET VOORNAAMWOORD. 1. Persoonlijk voornaamwoord. a) Het persoonlijk voornaamwoord van de 1ste en 2de persoon. 1 persoon. 2 persoon 1. Persoonlijk voornaamwoord HET VOORNAAMWOORD a) Het persoonlijk voornaamwoord van 1ste en 2 persoon ste 1 persoon Nom. ego (ik) nos (wij) Voc. -- -- Gen. mei nostri, nostrum Dat. mihi nobis Acc. me nos

Nadere informatie

Ps.103:1,2, 17 en 18 Houten 23 november 2008

Ps.103:1,2, 17 en 18 Houten 23 november 2008 Ps.103:1,2, 17 en 18 Houten 23 november 2008 We vieren vanmorgen een prachtig feest. Kees van Leeuwen heeft belijdenis van zijn geloof afgelegd en hield samen met Mirjam hun drie kinderen ten doop. Johannes

Nadere informatie

Stilteviering zondag 6 september 2015. Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne. Gé Albers; Mc. 7, 31-37. Effeta! Ga open!

Stilteviering zondag 6 september 2015. Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne. Gé Albers; Mc. 7, 31-37. Effeta! Ga open! Stilteviering zondag 6 september 2015 Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne Gé Albers; Mc. 7, 31-37 Effeta! Ga open! Opening: Het evangelieverhaal van vandaag gaat over de genezing van een dove man met

Nadere informatie

Welkom en Afkondigingen >

Welkom en Afkondigingen > Welkom en Afkondigingen > Zingen Intochtslied: 113:1,2 > Prijs, halleluja, prijs de Heer, gij 's Heren knechten, immermeer moet 's Heren naam gezegend wezen. Van waar de zon in 't oosten straalt tot waar

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

1.De stilte zingt U toe, o Here, in uw verheven oord. Wij zullen ons naar Sion keren waar Gij ons bidden hoort. Daar zal men, Heer, tot U zich wenden,

1.De stilte zingt U toe, o Here, in uw verheven oord. Wij zullen ons naar Sion keren waar Gij ons bidden hoort. Daar zal men, Heer, tot U zich wenden, Liturgie voor de ochtenddienst van zondag 22 maart (Heilige Doop en afscheid ambtsdrager) Gezang 481: 1 en 3 1.O grote God die liefde zijt, o Vader van ons leven, vervul ons hart, dat wij altijd ons aan

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

De rijkdom van het evangelie

De rijkdom van het evangelie 22 sep 07 20 okt 07 17 nov 07 15 dec 07 12 jan 08 23 feb 08 22 mrt 08 10 mei 08 De rijkdom van het evangelie De gerechtigheid van God God maakt levend Ik ervaar meer dood dan leven Gods Geest en het echte

Nadere informatie

Leesrooster 2016 01 1 tot en met 31 januari 2016

Leesrooster 2016 01 1 tot en met 31 januari 2016 Leesrooster 2016 01 1 tot en met 31 januari 2016 Indien niet anders aangegeven komen Bijbelcitaten uit de NBG51 of uit de Concordante Vertaling. vrijdag 1 jan. Kolossenzen 3:1 zoekt wat boven is, waar

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, FORMULIER VOOR DE VIERING VAN HET HEILIG AVONDMAAL (II) Gemeente van onze Here Jezus Christus, Instelling Zelfbeproeving 1Kor. 11 : 28 Rom. 7 : 13-25 Rom. 1 : 16, 17 Rom. 12 : 1, 2 Nodiging en terugwijzing

Nadere informatie

Geworteld leven. Je weg gaan in de Geest van Jezus 14 JANUARI 2015

Geworteld leven. Je weg gaan in de Geest van Jezus 14 JANUARI 2015 Geworteld leven Je weg gaan in de Geest van Jezus 14 JANUARI 2015 Psalm 1 Gelukkig de mens Die vreugde vindt in de wet van de HEER en zich verdiept in zijn wet, dag en nacht. Hij zal zijn als een boom,

Nadere informatie

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden?

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Scholen die door Samuel zijn gesticht. Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Psalm 23:3 3 Hij verkwikt mijn ziel, Hij leidt mij in het spoor van de gerechtigheid, omwille van Zijn Naam. De Here zelf

Nadere informatie

Protestantse gemeente te Haaksbergen Buurse i.o. 5 juni 2016, 2 e na Trinitatis

Protestantse gemeente te Haaksbergen Buurse i.o. 5 juni 2016, 2 e na Trinitatis Protestantse gemeente te Haaksbergen Buurse i.o. 5 juni 2016, 2 e na Trinitatis Mozes Jezus Thema: Wijs Hem niet af! In de dienst vieren we ook het Heilig Avondmaal. Voorganger: ds. Gonda Elzenga 1 ste

Nadere informatie

Ik geloof (4) in de Heilige Geest. Preek over zondag 20 van de catechismus

Ik geloof (4) in de Heilige Geest. Preek over zondag 20 van de catechismus Ik geloof (4) in de Heilige Geest. Preek over zondag 20 van de catechismus Na wat we net gezegd en gezien hebben lijkt het antwoord van de catechismus misschien een beetje mager. Maar, zondag 20 is het

Nadere informatie

ORDE VAN DIENST (Heilig Avondmaal).

ORDE VAN DIENST (Heilig Avondmaal). ORDE VAN DIENST (Heilig Avondmaal). Voorbereiding: In de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Onze hulp is in de naam van de Heer die hemel en aarde gemaakt heeft. Heer, vergeef ons al wat

Nadere informatie

Oecumenische geloofsgemeenschap Het Brandpunt

Oecumenische geloofsgemeenschap Het Brandpunt Oecumenische geloofsgemeenschap Het Brandpunt Zondag 24 april 2016 Thema: Hoop voor de kerk in Syrië en Irak Voorganger : Marten de Vries Welkom: Wiena Bakker Vleugel: Dick van der Niet m.m.v. de cantorij

Nadere informatie

De boodschappen van het jaar 2007

De boodschappen van het jaar 2007 2 januari 2007 "Lieve kinderen, ik smeek jullie: laat in deze heilige tijd, die vervuld is van Gods genade en Gods liefde die mij naar jullie stuurt, jullie hart niet van steen zijn. Laat het vasten en

Nadere informatie

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof.

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof. NGB artikel 1: DE ENIGE GOD Wij geloven allen met het hart en belijden met de mond, dat er een Enig en eenvoudig geestelijk Wezen is, dat wij God noemen: eeuwig, ondoorgrondelijk, onzienlijk, onveranderlijk,

Nadere informatie

Het Jezusgebed. de woestijnvaders en het Jezusgebed

Het Jezusgebed. de woestijnvaders en het Jezusgebed Het Jezusgebed de woestijnvaders en het Jezusgebed deel 3... door abba Yvan De vader of de abba is een vergeestelijkt iemand die de ziel van de mens kent door zijn eigen ervaring. Hij hoeft niet noodzakelijk

Nadere informatie

Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst.

Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst. Voor 16 jaar en ouder! Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst. Zondag 19 vraag en antwoord 50, 51 en 52. Vraag 50 : Waarom wordt daarbij gezegd : Zittende ter

Nadere informatie

Wie is de Heilige Geest, deel 2. les 8B FOLLOW

Wie is de Heilige Geest, deel 2. les 8B FOLLOW Wie is de Heilige Geest, deel 2 les 8B DEEL 2B FOLLOW HET KARAKTER VAN DE HEILIGE GEEST Als we teksten gaan lezen over de Heilige Geest, dan zullen we veel over God leren. De Heilige Geest is in ons. Als

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 9 t/m 11

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 9 t/m 11 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 9 t/m 11 Werkboek 9 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 9 t/m 11 Boven artikel 9 t/m 11 schrijven we : Het is door U, door U alleen, om het eeuwig welbehagen.

Nadere informatie