Informatieboek over hartfalen in het algemeen en over de hartfalenpolikliniek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Informatieboek over hartfalen in het algemeen en over de hartfalenpolikliniek"

Transcriptie

1 Hartfalen Informatieboek over hartfalen in het algemeen en over de hartfalenpolikliniek Inleiding Hoofdstuk 1. Het hart Hoofdstuk 2. Informatie over hartfalen 2.1. Wat is hartfalen 2.2. De oorzaken van hartfalen 2.3. De symptomen van hartfalen 2.4. De behandeling van hartfalen 2.5. Cardiologische onderzoeken Hoofdstuk 3. Geneesmiddelen 3.1. Ace-remmers 3.2. Diuretica (plastabletten) 3.3. Bètablokkers 3.4. Ivabradine (Procoralan) 3.5. Digoxine (Lanoxin ) 3.6. Nitraten 3.7. Anti-aritmica 3.8. Calcium-antagonisten 3.9. Bloedverdunners Pijnstillende geneesmiddelen Cholesterol verlagers Tips voor het gebruik van geneesmiddelen Hoofdstuk 4. Leefregels 4.1. Voeding 4.2. Vocht 4.3. Wegen 4.4. Dagelijkse activiteiten Hoofdstuk 5. De hartfalenpolikliniek 5.1. Onze werkwijze 5.2. Wat kunt u van de hartfalenverpleegkundige verwachten 5.3. De openingstijden 5.4. Onze telefoonnummers en adressen Havenziekenhuis en Instituut voor Tropische Ziekten B.V. is een dochteronderneming van

2 Hoofdstuk 6. Aanvullende informatie en praktische lijsten 6.1. Geneesmiddelenlijst 6.2. Weeglijst 6.3. Dagboekje 6.4. Informatie Telefoonnummer Hartfalenpolikliniek: van 37 - Inleiding

3 Inleiding U bent door de cardioloog verwezen naar de hartfalenpolikliniek. Hartfalen is een complex ziektebeeld met veel geneesmiddelen en leefregels. De informatie in dit boekje is ook bedoeld voor uw familieleden. In hoofdstuk 1 geven we uitleg over de werking van het gezonde hart. In hoofdstuk 2 beschrijven we wat hartfalen is, welke klachten u kunt hebben, wat de oorzaken van hartfalen zijn en hoe die behandeld kunnen worden. In hoofdstuk 3 staan de geneesmiddelen beschreven die voorgeschreven worden bij patiënten met hartfalen. Met aandacht voor de werking, de verschillende soorten geneesmiddelen en de bijwerkingen. Ook geven we tips om het gebruik van geneesmiddelen makkelijker te maken. In hoofdstuk 4 staan de leefregels voor patiënten met hartfalen. Er wordt uitgebreid aandacht geschonken aan de natrium(zout)beperking, de vochtbeperking en het dagelijks wegen. In hoofdstuk 5 leggen we uit hoe de hartfalenverpleegkundigen en de hartfalenpolikliniek werken. Op die manier wordt het voor u en uw familie duidelijk wat u kunt verwachten. Het laatste hoofdstuk bevat een aantal praktische bijlagen: een medicijnlijst, een weeglijst en een dagboekje. Tevens staan er een aantal links (voor op het internet) en instanties genoemd waar u extra informatie kunt vinden over hartfalen van 37 - Inleiding

4 Hoofdstuk 1. Het hart Het hart is een holle spier die het bloed door het lichaam pompt. Het bestaat uit een rechter en linker helft, die allebei uit een boezem (atrium) en kamer (ventrikel) bestaan. Het bloed komt eerst in de boezems en wordt doorgepompt naar de kamers. De rechter kamer perst het bloed naar de longen om zuurstof op te nemen, dit noemen we de kleine bloedsomloop. De linker kamer pompt het zuurstofrijke bloed naar de rest van het lichaam, dus naar het hoofd, de buik en de benen, om deze van zuurstof te voorzien. Dit noemen we de grote bloedsomloop. Figuur 1.1. De grote en kleine bloedsomloop RB = rechter boezem, RK = rechter kamer LB = linker boezem, LK= linker kamer Lichtgrijs = zuurstofarm bloed Donkergrijs = zuurstofrijk bloed Het samentrekken van de boezems en de kamers wordt gestart door elektrische stroompjes. Deze stroompjes worden opgewekt door een groepje cellen boven in de rechter boezem (de sinusknoop) die functioneren als een gangmaker. De elektrische activiteit verspreidt zich snel door beide boezems en veroorzaakt samentrekking van de boezems. Hierdoor wordt het bloed doorgepompt naar de kamers. De elektrische stroom activeert vervolgens de kamers om samen te trekken en het bloed door te pompen. In rust slaat het hart tussen 60 en 80 keer per minuut. Bij inspanning en afhankelijk van de leeftijd kan dit oplopen tot 220 slagen per minuut. Tijdens de slaap kan de hartslag dalen tot 30 á 40 keer per minuut, omdat uw lichaam in rust minder zuurstof nodig heeft dan bij inspanning. Bij gebruik van bepaalde geneesmiddelen (bèta blokkers) is een trage hartslag normaal van 37 - Hoofdstuk 1

5 Hoofdstuk 2. Informatie over hartfalen 2.1 Wat is hartfalen? Hartfalen is een combinatie van blijvende verschijnselen door een verminderde pompfunctie van het hart. Als de linkerkamer van uw hart niet goed pompt dan raken de bloedvaten van uw longen overvol. Daardoor ontstaat stuwing en lekt er water uit de kleine bloedvaten in de longen en er ontstaat vocht in de longen. De ophoping van vocht in de longen zorgt ervoor dat u kortademig wordt en een kriebelhoest krijgt. Indien de rechterkamer van uw hart niet goed pompt treedt er vochtophoping op in de buik, de benen en voeten. Het tekortschieten van de pompfunctie van beide hartkamers komt vaak voor. Een ander gevolg van een verminderde pompwerking is dat het lichaam te weinig zuurstofrijk bloed krijgt. Hierdoor bent u sneller moe en kortademig. Uw spieren hebben namelijk zuurstof nodig om hun werk goed te kunnen doen. 2.2 De oorzaken van hartfalen Er zijn veel verschillende oorzaken van hartfalen. De belangrijkste oorzaken zijn: Eén of meerdere hartinfarcten Bij een hartinfarct raakt een deel van de hartspier onherstelbaar beschadigd. Niet iedere hartinfarct geeft dezelfde schade. De schade die het hart oploopt is afhankelijk van de plaats van het infarct en de grootte van het infarct. Dus niet bij iedere patiënt die een hartinfarct heeft gehad ontstaat meteen hartfalen, vaak wel op de lange termijn van 37 - Hoofdstuk 2

6 Hoge bloeddruk Bij hoge bloeddruk pompt het hart langdurig tegen een hoge weerstand het bloed in de vaten. Hierdoor wordt de hartspier eerst dikker (hypertrofisch)en vervolgens steeds stijver. Door de stijfheid gaat er steeds meer kracht van het hart verloren. Niet goed functionerende hartkleppen Als de kleppen in het hart vernauwd zijn of niet goed sluiten moet het hart erg hard werken om voldoende bloed door te pompen. Hierdoor kan de hartspier overbelast raken en kan hartfalen ontstaan. Ritmestoornissen Wanneer het hart te langzaam of juist te snel klopt kan hartfalen ontstaan. Bij een voortdurend traag ritme, ook bij inspanning, pompt het hart te weinig bloed door, maar ook bij langerbestaande snelle hartritmes zoals boezemfibrilleren (snelle en onregelmatig hartslag) schiet de pompfunctie te kort. Ziekte van de hartspier (cardiomyopathie) Hierbij hebben hartspiercellen een abnormale bouw en functie. Soms is hierbij ook het hartritme verstoord waardoor het hartritme onregelmatig is. Bij cardiomyopathie kan de wand van het hart te slap, te dik of juist te stijf zijn. In alle gevallen pompt het hart minder goed. Niet alle patiënten met cardiomyopathie krijgen hartfalen. Vormen van cardiomyopathie: - Gedilateerde cardiomyopathie : Het hart is dan te wijd (uitgelubberd) - Hypertrofische cardiomyopathie : De hartspier is verdikt - Restrictieve cardiomyopathie : De hartspier is te stijf/stug Congenitale (aangeboren) hartafwijkingen Sommige aangeboren hartafwijkingen kunnen op latere leeftijd de oorzaak zijn van hartfalen. Er is dan bijvoorbeeld sprake van een abnormaal aangelegde hartklep, een afwijkende aanleg van de kamer of van de aansluitingen van de bloedvaten aan de kamer of een gaatje in het tussenschot van het hart, dus tussen de rechter en de linker boezem of kamer van 37 - Hoofdstuk 2

7 2.3 De symptomen van hartfalen De symptomen zijn: - Door vochtophoping in de longen ontstaan kortademigheid en kriebelhoest. Ook platliggen gaat moeilijker, u merkt dat u meerdere kussens nodig heeft om op te slapen of dat u uw hoofdsteun wat hoger zet. - Vochtophoping in de buik geeft een vol gevoel, uw kleren gaan strakker zitten, met name om de middel. Ook zal uw eetlust verminderen. - Vochtophoping in benen en voeten, u ziet en voelt opgezette voeten. - U wordt sneller moe en kortademig. - U moet s nachts vaker uit bed om te plassen. - U wordt benauwd bij voorover buigen of bukken. - U wordt zwaarder ondanks verminderde eetlust. - U slaapt onrustig of u heeft last van slapeloosheid. Dit wordt ook veroorzaakt door de kortademigheid en door het vaker plassen s nachts. - Verstopping van de ontlasting. - Koude handen en voeten (door de slechte bloedcirculatie). 2.4 De behandeling van hartfalen Hartfalen is een ziektebeeld dat helaas niet genezen kan worden. Een aantal oorzaken van hartfalen kan behandeld worden waardoor de pompfunctie verbetert. De schade die al is toegebracht blijft (vaak) bestaan maar omdat de oorzaak is opgeheven wordt verdere verslechtering voorkomen. Operatie Indien hartfalen is ontstaan door niet goed functionerende hartkleppen dan bestaat de mogelijkheid dit met een operatie te repareren of te vervangen door de hartchirurg.. Niet iedere hartfalenpatiënt met klepproblemen kan geopereerd worden. Een patiënt moet in een goede conditie zijn om een operatie lichamelijk en geestelijk aan te kunnen. Dotterprocedure (PCI) Indien het hartfalen veroorzaakt wordt door zuurstof tekort van de hartspier kan een dotterprocedure het zuurstof tekort (deels) opheffen. Het zuurstof tekort ontstaat door een verstopping in een of meerdere bloedvaten (kransslagaders) die de hartspier voorzien van zuurstof en voeding. Een dotterprocedure kan op zeer korte termijn nodig zijn. Wanneer een - 7 van 37 - Hoofdstuk 2

8 patiënt een acuut hartinfarct heeft, wordt meteen gedotterd om de schade zoveel mogelijk te beperken. Ook later is een dotterprocedure mogelijk om de doorbloeding van de kransslagaders te verbeteren. Harttransplantatie Bij mensen met heel ernstig hartfalen is soms een nieuw hart nodig. Een harttransplantatie is een heel zware, grote operatie met veel voor- en nabehandeling. Voor de meeste hartfalenpatiënten is harttransplantatie geen optie. Ook al ervaart u het zelf niet zo, maar bent u in de meeste gevallen te goed om getransplanteerd te worden. Ook is er een groot tekort aan nieuwe harten omdat zeer weinig mensen donor willen zijn. Opheffen ritmestoornissen Hartritmestoornissen kunnen op diverse manieren behandeld worden met geneesmiddelen of door elektro cardioversie. Dit garandeert niet dat het ritme goed blijft. Een andere optie is een ablatie. Hierbij wordt het gebied in het hart waar de ritmestoornis ontstaat weggebrand of weggevroren. Dit is bij bepaalde ritmestoornissen mogelijk en redelijk succesvol. Voor sommige stoornissen is een behandeling met een pacemaker of ICD (inwendige defibrillator) mogelijk. De pacemaker wordt gebruikt om een te traag ritme te behandelen of om de samentrekking van de rechter en de linkerhartkamer beter op elkaar af te stellen.. De ICD wordt gebruikt om trage ritmes en snelle ritmes te behandelen. De ICD is vergelijkbaar met een pacemaker maar heeft een extra functie. Dit betekent dat de ICD een shock in het hart kan geven op het moment dat een levensbedreigende ritmestoornis ontstaat. Zowel de pacemaker als de ICD kunnen met één, twee of drie draden in of op het hart geplaatst worden. Dit is afhankelijk van de kwaliteit van uw hart en uw klachten. De cardioloog maakt de keuze voor de soort pacemaker die het best bij uw situatie past. 2.5 Cardiologische onderzoeken Hieronder worden de meest voorkomende cardiologische onderzoeken beschreven. Deze onderzoeken geven inzicht in de functie van uw hart. ECG (elektrocardiogram) De hartactiviteit wordt opgewekt door elektrische prikkels. Het ECG registreert de elektrische activiteit van uw hart. Dit levert informatie op over de snelheid van de hartslag, ritmestoornissen, de mogelijkheid van hartspierziekten en de aanwezigheid van plaatselijk zuurstofgebrek in de - 8 van 37 - Hoofdstuk 2

9 hartspier. Het ECG apparaat meet de elektrische stroom en schrijft dit op het papier. De hele procedure duurt ongeveer 5 minuten en verloopt volkomen pijnloos. Echocardiogram Dit onderzoek maakt vorm, grootte en beweging van het hart en de hartkleppen met geluidsgolven zichtbaar. Een klein apparaatje dat deze geluidsgolven uitzendt en ontvangt, wordt tegen de borst gehouden. Door terugkaatsing (echo) ontstaat een beeld van uw hart. Aansluitend maakt de functieassistente een echo-doppler onderzoek. Echo-doppler registreert de bloeddoorstroming door de verschillende hartkleppen. Hiermee kan beoordeeld worden of de hartkleppen goed functioneren. De geluidsgolven zijn niet te horen bij een echocardiogram, maar wel tijdens de dopplermeting. U hoort op het ritme van uw hartslag het stromen van uw bloed. Het onderzoek duurt ongeveer 20 minuten. Er kan ook een echo gemaakt worden via de slokdarm. Fietsergometrie Dit onderzoek geeft gegevens over eventuele gebreken aan de kransslagaders (de zuurstof voorziening van uw hart), uw hartfrequentie, de bloeddruk bij inspanning en ritme- en/of geleidingsstoornissen. De test wordt uitgevoerd op een hometrainer. Een hartfunctieassistente begeleidt u. U begint met fietsen in de lichtste stand, de belasting neemt vervolgens iedere minuut toe. Het onderzoek duurt ongeveer 30 minuten, inclusief de voorbereiding. Wij raden u aan tijdens de test ruimvallende kleding te dragen en schoenen waarmee u kunt fietsen. Schoenen met hakken worden afgeraden. Na afloop is er mogelijkheid tot opfrissen. Het gebruik van kauwgom of snoep is ongewenst van 37 - Hoofdstuk 2

10 Hoofdstuk 3. Geneesmiddelen Geneesmiddelen kunnen effect hebben op de kwaliteit van uw leven. Het is daarom belangrijk dat u ze nauwkeurig, volgens het voorschrift van de arts, inneemt. Stop nooit geneesmiddelen zonder overleg met een arts en verander niet zelfstandig de hoeveelheid. Bij onduidelijkheden over uw geneesmiddelen kunt u contact opnemen met de hartfalenverpleegkundige. Hieronder staan de groepen geneesmiddelen beschreven die veel gebruikt worden bij hartfalen. Er staat beschreven welke geneesmiddelen tot welke groep behoren, wat de werking van het geneesmiddel is en wat de bijwerkingen kunnen zijn. De meeste geneesmiddelen hebben bijwerkingen, niet elke patiënt heeft last van de bijwerkingen. Mocht u wel last hebben van vervelende bijwerkingen, meldt u dit dan bij de hartfalenverpleegkundige. Het geneesmiddel kan misschien aangepast worden naar een andere dosering of er wordt een ander geneesmiddel voorgeschreven. 3.1 ACE-remmers ACE-remmers verwijden de bloedvaten met name in de armen, benen, vingers en tenen. Hierdoor daalt de bloeddruk en kan het hart het bloed makkelijker doorpompen. Na het starten van deze geneesmiddelen duurt het vaak een paar weken voordat u effect opmerkt. Bewezen is dat hartfalenpatiënten die ACEremmers gebruiken langer leven en zich beter voelen. In Nederland worden deze ACE-remmers het meest gebruikt: - Captopril (Capoten ); - Perindopril (Coversyl ); - Enalapril (Renitec ); - Ramipril (Tritace ); - Lisinopril (Zestril ); - Quinapril (Acupril ). Bijwerkingen kunnen zijn: - Droge kriebelhoest; - Smaakverlies of smaakverandering; - Diarree; - Hoofdpijn; - Misselijkheid van 37 - Hoofdstuk 3

11 Deze bijwerkingen verdwijnen meestal als uw lichaam gewend raakt aan het geneesmiddel. 3.2 Diuretica (plastabletten) Diuretica zorgen voor extra vochtafvoer via de nieren. Door het verlies van extra vocht wordt het bloedvatensysteem minder gevuld en wordt het hart ontlast omdat het niet zoveel bloed hoeft rond te pompen. Hierdoor wordt vochtophoping in de enkels, benen, buik en longen verminderd of voorkómen. Er zijn verschillende soorten plasmiddelen: de zwakwerkende, de sterkwerkende en kaliumsparende plasmiddelen. De meest gebruikte diuretica zijn: Sterkwerkend: - Furosemide (Lasix of Lasiletten ); - Bumetanide (Burinex ). Zwakwerkend: - Hydrochloorthiazide; - Chloortalidon (Hygroton ). Kaliumsparend: - Triamtereen (Dytac ); - Spironolacton (Aldactone ). Bijwerkingen kunnen zijn: - Duizeligheid; - Verminderde eetlust; - Maagpijn; - Diarree; - Spierkrampen; - Nierfunctiestoornissen van 37 - Hoofdstuk 3

12 3.3 Bètablokkers Bètablokkers zorgen dat de stresshormonen waaronder adrenaline geblokkeerd worden. Hierdoor verlaagt de hartfrequentie waardoor de vraag van de hartspier om zuurstof als brandstof vermindert. Ook verbetert de doorstroming van de kransslagaderen. Recente onderzoeken hebben aangetoond dat bètablokkers een gunstige invloed hebben op patiënten met hartfalen, wat betreft overleving en kwaliteit van leven. Soorten bètablokkers: - Metoprolol (Selokeen ); - Bisoprolol (Emcor ); - Carvedilol (Eucardic ); - Sotalol (Sotacor ). Bijwerkingen kunnen zijn: - Duizeligheid ten gevolge van lage bloeddruk; - Langzamere polsslag; - Koude handen en voeten; - Slaperigheid; - Onrustige slaap; - Vermoeidheid; - Minder zin in seks; - Impotentie; - Vermoeidheid. 3.4 Ivabradine (Procoralan) Ivabradine verlaagt de hartfrequentie door remming van de spontane activiteit van de sinusknoop (de gangmaker van het hart). Bijwerkingen kunnen zijn: - Waarnemen van lichtverschijnselen bij plotselinge veranderingen in lichtintensiteit (in het begin van de behandeling); - Lage hartfrequentie; - Hoofdpijn; - Duizeligheid; - Wazig zien van 37 - Hoofdstuk 3

13 3.5 Digoxine (Lanoxin ) Digoxine versterkt de pompfunctie van het hart. Het vergroot de kracht waarmee het hart zich samentrekt en verlaagt het hartritme bij patiënten met een te snel en onregelmatig ritme. Het gevolg daarvan is dat het hart rustiger en krachtiger gaat werken. Digoxine wordt veel voorgeschreven bij boezemfibrilleren en boezemfladderen, met name om te voorkomen dat de hartslag te snel wordt. Bijwerkingen kunnen zijn: - Misselijkheid; - Verlies van eetlust; - Braken; - Diarree; - Wazig zien; - Gekleurde ringen zien rond voorwerpen; - Verwardheid; - Hartkloppingen. Mocht u last krijgen van deze bijwerkingen wilt u dan contact op nemen met de hartfalenverpleegkundige. 3.6 Nitraten Nitraten verslappen de spieren rondom de bloedvaten, waardoor de bloedvaten zich verwijden en meer bloed doorlaten. Hierdoor daalt de druk in de bloedvaten. Nitraten worden vooral gebruikt om de zuurstoftoevoer naar de hartspier te vergroten. Dit ontlast het hart en vermindert de druk op de borst. Soorten nitraten: - Nitroglycerine spray; - Isosorbide-mononitraat (Isosorbidemononitraat Mono-cedocard, Promocard ); - Nitroglycerinepleister (Deponit T, Minitran, Nitro-Dur, Transiderm- Nitro, Trinipatch ); - Isosorbidedinitraat (Cedocard, Isodril, Isosorbidedinitraat); - Nicorandil (Ikorel ) van 37 - Hoofdstuk 3

14 Bijwerkingen kunnen zijn: - Hoofdpijn; - Duizeligheid (zelden); - Blozen (zelden); - Rusteloosheid (zelden); - Misselijkheid (zelden). Deze bijwerkingen verdwijnen meestal wanneer uw lichaam na enkele dagen gewend is aan het geneesmiddel. Het helpt de eerste 5 dagen, bij het gebruik van Isosorbide-mononitraat en Nitroglycerinepleister, viermaal daags paracetamol 500 mg te gebruiken, daarna is de hoofdpijn vrijwel altijd verdwenen. 3.7 Anti-aritmica Anti-aritmica zijn geneesmiddelen die invloed hebben op de regulatie van hartritme. Hieronder staat een aantal anti-aritmica beschreven. Amiodarone (Cordarone ) Amiodarone vertraagt de prikkelgeleiding en vermindert de prikkelbaarheid van de hartspier. Hierdoor vertraagt de hartslag en kan de hartslag weer regelmatig worden. Het wordt gegeven bij ritmestoornissen van de boezem en/of de kamer. Bijwerkingen (tijdelijk of verdwijnend na het stoppen van Amiodarone) kunnen zijn: - Verstopping van de darm/moeilijke stoelgang; - Hoofdpijn; - Verminderde eetlust; - Overgevoeligheid voor zonlicht; - Blauwgrijze verkleuring van het gezicht; - Schildklierproblemen; - Oogproblemen (hoornvlies) van 37 - Hoofdstuk 3

15 Disopyramide (Ritmoforine ) Ritmoforine vertraagt de prikkelgeleiding en vermindert de prikkelbaarheid van het hart. Hierdoor vertraagt de hartslag en kan de hartslag weer regelmatig worden. Bijwerkingen kunnen zijn: - Droge mond; - Snelle gewichtstoename; - Wazig zien; - Verstopping van de darm/moeilijke stoelgang. Fenytoïne (Diphantoïne ) Fenytoïne regelt en verlaagt de hartslag. Bijwerkingen kunnen zijn: - Verstopping van de darm/moeilijke stoelgang; - Slaperigheid; - Sterke haargroei op lichaam en gezicht; - Opgezette klieren in oksels of nek. Flecaïnide (Tambocor ) Flecaïnide vertraagt de prikkelgeleiding en vermindert de prikkelbaarheid van hart. Hierdoor vertraagt de hartslag en kan de hartslag weer regelmatig worden. Wordt vooral gegeven bij snelle samentrekking van de kamers of van de boezems. Het wordt ook toegepast om hartritmestoornissen te voorkomen. Bijwerkingen kunnen zijn: - Wazig zien; - Het zien van puntjes; - Duizeligheid; - Metaalachtige smaak in de mond van 37 - Hoofdstuk 3

16 Kinidine (Kinidine ) Kinidine vermindert de prikkelbaarheid van het hart en vertraagt de geleiding. Bijwerkingen kunnen zijn: - Bittere smaak; - Diarree; - Huiduitslag met jeuk; - Verminderde eetlust; - Misselijkheid; - Maagpijn. 3.8 Calciumantagonisten Calcium speelt een rol bij de samentrekking van spiercellen in de bloedvaten. Calciumantagonisten remmen de werking van Calcium en zorgen ervoor dat Calcium moeilijk de spiercellen kan binnen komen. Calciumantagonisten vertragen het hartritme.. Andere Calciumantagonisten verwijden ook de bloedvaten zodat de bloeddruk lager wordt. Calciumantagonisten zijn o.a. : - Amlodipine (Norvasc ); - Diltiazem (Tildiem, Tiadil ); - Nifedipine (Adalat oros ); - Verapamil (Isoptin, Tarka ); - Barnidipine (Cyress ). Bijwerkingen kunnen zijn: - Obstipatie/verstopping van de ontlasting(in het begin van de behandeling); - Diarree; - Duizeligheid; - Blozen of opvliegers; - Hoofdpijn; - Misselijkheid; - Vermoeidheid van 37 - Hoofdstuk 3

17 3.9 Bloedverdunners Bloedverdunners zijn onder te verdelen in bloedverdunners die effect hebben op de stollingsfactoren of op de bloedplaatjes in het bloed. Remmers van stollingsfactoren Deze medicijnen onderdrukken de diverse stollingsmechanismen in het bloed zodat minder gemakkelijk bloedpropjes ontstaan. Ze worden voorgeschreven na een hartinfarct, bij bepaalde vormen van angina pectoris en bij boezemfibrilleren. Voor deze medicijnen moet er regelmatig bloed geprikt worden door de trombosedienst of door de patient zelf,om de ontstolling veilig te regelen. Aan de hand van de bloeduitslagen (INR) wordt telkens de hoeveelheid van de geneesmiddelen bepaald. Remmers van stollingsfactoren: - Acenocoumarol (Sintrom ); - Fenprocoumon (Marcoumar ). Bijwerkingen kunnen zijn: - Blauwe plekken; - Ongewone bloedingen; - Bloed bij ontlasting of urine; - Teerachtige ontlasting. De werking van remmers van stollingsfactoren kan worden versterkt door alcohol en door een aantal geneesmiddelen. Plaatjesremmers Dit zijn geneesmiddelen die ervoor zorgen dat de bloedplaatjes (die verantwoordelijk zijn voor het klonteren van het bloed) minder goed werken. Doordat de bloedplaatjes zich niet meer goed aan de wand van de bloedvaten kunnen hechten treedt minder snel ongewenste stolling met vernauwing van bloedvaten op. Plaatjesremmers worden voorgeschreven na een hartinfarct, om de kans op een tweede hartinfarct te verkleinen en bij bepaalde vormen van angina pectoris. Namen van plaatjesremmers: - Acetylsalicylzuur (Cardio, Aspirine Protect, Aspro, Chefarine ); - Carbasalaatcalcium (Ascal, Ascal Cardio, Carbasalaatcalcium); - Clopidogrel (Plavix, Iscover); - Dipyridamol (Persantin ) van 37 - Hoofdstuk 3

18 Bijwerkingen kunnen zijn: - Buikpijn; - Maagpijn; - Brandend maagzuur; - Misselijkheid; - Huiduitslag. Trombineremmers Deze geneesmiddelen zorgen dat de vorming van Trombine geremd wordt. Deze geneesmiddelen zijn sinds kort in de handel. Het voordeel ten opzichte van remmers van stollingsfactoren is dat er geen controle nodig is bij de trombosedienst. Het nadeel van dit geneesmiddel is dat u het twee maal daags moet innemen en dat het werking moeilijk te stoppen is. Voor het verkrijgen van deze geneesmiddelen is nog een aparte artsenverklaring noodzakelijk. Namen van Trombineremmers: - Dabigatran (Pradaxa); - Rivaroxaban (Xarelto); - Apixaban (Eliquis). Bijwerkingen kunnen zijn: - Blauwe plekken; - Ongewone bloedingen; - Bloed bij ontlasting of urine; - Teerachtige ontlasting Pijnstillende geneesmiddelen Niet alle pijnstillende geneesmiddelen mogen gebruikt worden door hartfalenpatiënten. NSAID S zijn ontstekingsremmende en pijnstillende geneesmiddelen die bij gebruik hartfalen verergeren. Door de NSAID S word een bepaald hormoon verlaagd in zijn werking en de productie van het hormoon wordt geremd. Hierdoor gaat het lichaam vocht vasthouden. Dit is zeer ongewenst bij hartfalen. Ook wordt de werking van bloeddrukverlagende middelen verminderd. Hieronder volgt een lijst met NSAID S (dus geneesmiddelen die u NIET mag gebruiken) en geneesmiddelen die u als vervanging kan gebruiken van 37 - Hoofdstuk 3

19 Pijnstillers die u NIET mag gebruiken (NSAID S): - Ibuprofen (Brufen, Advil ); - Diclofenac (Voltaren ); - Meloxicam; - Naproxen. Pijnstillers die u WEL mag gebruiken: - Paracetamol; - Tramal (dit is alleen op recept via uw huisarts te verkrijgen) Cholesterolverlagers Cholesterolverlagers verlagen de hoeveelheid bloedvetten (Cholesterol en triglyceriden) in het bloed. De combinatie met een vetverlagend dieet werkt nog beter dan alleen het gebruik van cholesterol verlagers. Cholesterolverlagers worden voorgeschreven bij hart- en vaatziekten, diabetes mellitus (suikerziekte) en bij een erfelijke aanleg voor een te hoog cholesterolgehalte. Namen van cholesterolverlagers zijn o.a.: - Simvastatine (Zocor ); - Atorvastatine (Lipitor ); - Fluvastatine (Canef, Lescol ); - Pravastatine (Selektine ); - Rosuvastatine (Crestor ). Bijwerkingen kunnen zijn: - Spierpijn; - Diarree; - Winderigheid; - Duizeligheid van 37 - Hoofdstuk 3

20 3.12 Tips voor het gebruik van geneesmiddelen Om het gebruik van diverse geneesmiddelen voor u iets gemakkelijker te maken hebben we een aantal tips voor u op een rijtje gezet. - Vraag uw apotheek vier maal per jaar een bijgewerkte lijst. En maak een lijst van de geneesmiddelen die u dagelijks gebruikt. U vindt een invullijst aan het eind van dit informatieboekje. - Neem de geneesmiddelen op vaste tijden in. - Gebruik een geneesmiddel-verdeeldoosje (verkrijgbaar bij de apotheek of drogist). - Neem altijd uw geneesmiddelenlijst mee als u naar een dokter of verpleegkundige gaat zodat iedere arts en verpleegkundige duidelijk zicht heeft op uw geneesmiddelengebruik. - Geneesmiddel(en) vergeten in te nemen? - Gebruikt u dit geneesmiddel 1 x per dag dan kunt u de tablet wel later innemen. - Gebruikt u het geneesmiddel 2tot 4 x per dag dan mag u het niet tegelijk met de tabletten van de volgende keer innemen. U kunt het medicijn dan beter een keer overslaan. - Vraag op tijd een herhaalrecept, zodat u nooit zonder geneesmiddelen komt te zitten. Dit kunt u aan uw huisarts vragen van 37 - Hoofdstuk 3

21 Hoofdstuk 4. Leefregels Hartfalen is een ziektebeeld dat veel leefregels nodig maakt. Als u de leefregels goed opvolgt zal de kwaliteit van uw leven verbeteren, dus u zult zich prettiger voelen. Helemaal fit zult u niet meer worden, de meeste mensen met hartfalen blijven zich moe voelen. In de volgende paragrafen zal iedere leefregel duidelijk beschreven en uitgelegd worden. 4.1 Voeding Ook uw eetpatroon moet aangepast worden. Natriumbeperking (zoutbeperking) Omdat een te veel aan vocht u in de problemen kan brengen is het van belang zout te beperken. Zout in uw eten zorgt ervoor dat u vocht vast houdt. Omdat uw hart een verminderde pompfunctie heeft, kan uw hart moeilijk extra vocht rondpompen. Daarom is het belangrijk om geen extra zout toe te voegen en levensmiddelen met veel zout te vermijden. De hoeveelheid Natrium (zout) dat u per 24 uur mag hebben is 2 à 3 gram. Het zout dat ons lichaam nodig heeft zit van nature al in ons voedsel. Het zout dat wij daaraan toevoegen is overbodig en soms zelfs schadelijk voor onze gezondheid. Zeezout, steenzout en selderiezout bevatten evenveel natrium als keukenzout. Door de fabrikanten wordt veel zout aan producten toegevoegd om de smaak te verbeteren en de houdbaarheid te verhogen. Veel zout zit bijvoorbeeld in brood, kaas, vleeswaren, kant en klaar producten/maaltijden (b.v. sauzen, soepen, bouillon, salades, rookworst, hamburgers etc). U hoeft geen zoutloos brood te gebruiken want het lichaam heeft ook wat zout nodig maar probeer zoutarme kaas en vleeswaren met weinig zout te gebruiken. Producten die van zichzelf al veel zout bevatten worden afgeraden, zoals sambal, ketjap, maggi, kant en klaar snacks (bitterballen, kroketten, pizza etc.) van 37 - Hoofdstuk 4

22 Veel kruiden mogen wel gebruikt worden. Op veel producten staan de ingrediënten vermeld. Wij raden u aan goed op de verpakkingen te kijken. Drop wordt afgeraden omdat het naast zout glycyrizine bevat. Deze stof werkt bloeddrukverhogend. Daarom wordt het eten van zowel zoete als zoute drop afgeraden. Tips voor een natriumbeperkt dieet: - Bouw het zoutgebruik geleidelijk af. - Breng het eten op smaak met behulp van kruiden en specerijen zoals bieslook, peterselie, basilicum, tijm, oregano, munt, nootmuskaat, kaneel, kerrie, peper, paprikapoeder, gemberpoeder en Indische specerijen zoals djinten, kardemon, ketoembar, koenjit, Laos en sereh. - Een uitje, citroensap, azijn of een teentje knoflook geven extra smaak aan een gerecht. - Broodbeleg dat weinig zout bevat is: rosbief, fricandeau, kipfilet, kalkoenfilet of natriumarme vleeswaren, natriumarme kaas, zoet beleg, groente (tomaat, radijs, komkommer) en fruit zoals appel, peer, banaan en aardbeien. - Diepvriesgroente (indien niet door fabrikant op smaak gebracht) bevat meestal geen zout, in tegenstelling tot groente uit pot of blik. - In plaats van chips en zoutjes kunt u ongezouten noten, studentenhaver, radijsjes, komkommer, bloemkoolroosjes of bleekselderij neerzetten. - Tafeltje-dek-je bereidt ook zoutarme maaltijden De Nederlandse Hartstichting heeft diverse informatiefolders over natriumbeperkt boodschappen doen, koken en eten. U kunt deze bij de hartfalenverpleegkundige krijgen of u kunt ze online gratis bestellen. Achter in dit informatieboekje staat het adres van de internetsite van de Nederlandse Hartstichting vermeld van 37 - Hoofdstuk 4

Cardiologie. Informatie voor patiënten met hartfalen. Afdeling: Onderwerp:

Cardiologie. Informatie voor patiënten met hartfalen. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Cardiologie Informatie voor patiënten met hartfalen 1 Inhoudsopgave Informatie voor patiënten met hartfalen 3 Klachten en verschijnselen 3 Het leven met hartfalen 3 Door wie wordt

Nadere informatie

P A T I Ë N T E N I N F O R M A T I E

P A T I Ë N T E N I N F O R M A T I E Hartfalenpolikliniek algemene informatie P A T I Ë N T E N I N F O R M A T I E Inleiding Uw cardioloog heeft bij u de diagnose hartfalen gesteld en u verwezen naar het hartfalenspreekuur. In deze brochure

Nadere informatie

Logboek. Polikliniek hartfalen

Logboek. Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Logboek Polikliniek hartfalen

Logboek Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Algemene informatie polikliniek Cardiologie

Algemene informatie polikliniek Cardiologie Algemene informatie polikliniek Cardiologie U heeft binnenkort een afspraak op de polikliniek Cardiologie van het Havenziekenhuis. In deze folder leest u wat er op deze poli gebeurt en welke onderzoeken

Nadere informatie

Inleiding. Wat is hartfalen? De oorzaken

Inleiding. Wat is hartfalen? De oorzaken Hartfalen Inleiding De arts heeft met u besproken dat u hartfalen heeft. In deze folder leest u meer over hartfalen. U leest onder andere over de oorzaken, de behandeling en wat u zelf kunt doen om uw

Nadere informatie

Dagboekje hartfalen. Poli Hartfalen

Dagboekje hartfalen. Poli Hartfalen 00 Dagboekje hartfalen Poli Hartfalen 1 Uw cardioloog heeft u aangemeld voor de poli Hartfalen. Dit houdt in dat u naast de controles bij uw cardioloog ook onder controle staat bij een hartfalenverpleegkundige.

Nadere informatie

Dagboekje hartfalen. Hartfalenpoli

Dagboekje hartfalen. Hartfalenpoli 00 Dagboekje hartfalen Hartfalenpoli 1 Uw cardioloog heeft u aangemeld voor de Hartfalenpoli. Dit houdt in dat u naast de controles bij uw cardioloog ook onder controle staat bij een hartfalenverpleegkundige.

Nadere informatie

Hartfalen. Decompensatio cordis

Hartfalen. Decompensatio cordis Hartfalen Decompensatio cordis Door een verminderde pompfunctie van uw hart bent u op dit moment onder behandeling van de cardioloog. Deze folder geeft u uitleg over de aard en de oorzaak van uw klachten.

Nadere informatie

Sticker patiënt. Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee!

Sticker patiënt. Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee! Hartfalenpolikliniek Uw eigen gegevens: Sticker patiënt Contactpersoon:... Apotheek:... Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee! Inleiding U bent door de

Nadere informatie

Dagboek Hartfalen. Thoraxcentrum Dagboek hartfalen

Dagboek Hartfalen. Thoraxcentrum Dagboek hartfalen Dagboek Hartfalen Dit dagboek hartfalen heeft u gedownload op de website van het UMCG (www.umcg.nl). Het dagboek is zowel voor u als voor de betrokken hulpverleners een belangrijk hulpmiddel. Om ervoor

Nadere informatie

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren INHOUD Presentatie (20-25 minuten) Inleiding Medicamenteuze behandeling atriumfibrilleren Geneesmiddelgroepen Bijwerkingen

Nadere informatie

Leefstijladviezen bij hartfalen

Leefstijladviezen bij hartfalen Leefstijladviezen bij hartfalen 1. Begrijp het belang van medicijnen De dagelijkse voorgeschreven hoeveelheid van de verschillende soorten medicijnen is essentieel voor een goede behandeling van hartfalen.

Nadere informatie

Vocht- en zoutbeperking

Vocht- en zoutbeperking Vocht- en zoutbeperking Informatie voor patiënten F0300-1011 december 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Polikliniek cardiologie. Patiëntendagboek

Polikliniek cardiologie. Patiëntendagboek Polikliniek cardiologie Patiëntendagboek Dit dagboek is eigendom van: (patiëntenstikker) Neem dit boekje mee bij ieder bezoek aan de arts of verpleegkundige. 1 Inhoud Pagina Bereikbaarheid 3 Waarom dit

Nadere informatie

Medicijnen na een TIA

Medicijnen na een TIA Medicijnen na een TIA Albert Schweitzer ziekenhuis september 2013 pavo 1072 Inleiding In deze folder leest u meer over medicijnen die vaak worden voorgeschreven na een TIA. Een TIA is een kortdurende beroerte

Nadere informatie

1. Inleiding 3 2. Hartfalenpolikliniek 4 3. Folder Hartfalen, wat is dat? 5 4. Medicijnen 6 5. Dieet 7 6. Folder Dieet bij hartfalen 8 7.

1. Inleiding 3 2. Hartfalenpolikliniek 4 3. Folder Hartfalen, wat is dat? 5 4. Medicijnen 6 5. Dieet 7 6. Folder Dieet bij hartfalen 8 7. 1. Inleiding 3 2. Hartfalenpolikliniek 4 3. Folder Hartfalen, wat is dat? 5 4. Medicijnen 6 5. Dieet 7 6. Folder Dieet bij hartfalen 8 7. Bewegen 9 8. Wat te doen bij klachten 10 9. Dagboek 12 10. Informatie

Nadere informatie

Doel van het onderzoek Een MIBI-scan is bedoeld om de doorbloeding van uw hartspier te beoordelen.

Doel van het onderzoek Een MIBI-scan is bedoeld om de doorbloeding van uw hartspier te beoordelen. MIBI-scan U hebt van uw cardioloog een verwijzing gekregen voor een MIBI-scan van het hart in het Erasmus MC. In deze folder staat de informatie over dit onderzoek. Inschrijving Wij verzoeken u om u tenminste

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

CARDIOLOGIE. Dagboek hartfalen

CARDIOLOGIE. Dagboek hartfalen CARDIOLOGIE Dagboek hartfalen Dagboek hartfalen Persoonlijke gegevens Naam :-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Hart & Vaatcafé, 26 november 2015 Hartfalen, mijn hart pompt niet goed. Wat nu?

Hart & Vaatcafé, 26 november 2015 Hartfalen, mijn hart pompt niet goed. Wat nu? Hart & Vaatcafé, 26 november 2015 Hartfalen, mijn hart pompt niet goed. Wat nu? Vraag 1 Ik heb hartfalen en gebruik een b-blokker, hierbij ben ik duizelig. De dosering is gehalveerd en nu ben ik minder

Nadere informatie

SPECT-scan van het hart

SPECT-scan van het hart Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten SPECT-scan van het hart z Binnenkort wordt bij u een SPECT-scan van het hart gemaakt. Er wordt dan gekeken naar de doorbloeding

Nadere informatie

Medicijnen na een TIA

Medicijnen na een TIA Medicijnen na een TIA Inleiding In deze folder leest u meer over medicijnen die vaak worden voorgeschreven na een TIA. Een TIA is een kortdurende beroerte waarbij de uitvalsverschijnselen, zoals een verlamming

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. De bouw en werking van het hart

Boezemfibrilleren. De bouw en werking van het hart Boezemfibrilleren Boezemfibrilleren is een stoornis in het hartritme. Uw hartslag wordt onregelmatig. U kúnt dit voelen, maar dat hoeft niet. Van alle mensen met boezemfibrilleren voelt ongeveer 10 tot

Nadere informatie

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen?

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen? Chronisch Hartfalen Wat is chronisch hartfalen? Omschrijving Hartfalen Hartfalen is een aandoening van het hart waarbij het hart niet meer in staat is om voldoende bloed uit te pompen en rond te pompen.

Nadere informatie

CARDIOLOGIE. Zelf kunt u dagelijks uw gewicht opschrijven. Ook als uw bloeddruk en pols zijn opgemeten, kunnen deze waarden worden genoteerd.

CARDIOLOGIE. Zelf kunt u dagelijks uw gewicht opschrijven. Ook als uw bloeddruk en pols zijn opgemeten, kunnen deze waarden worden genoteerd. CARDIOLOGIE Hartfalendagboek In dit hartfalendagboek worden gegevens genoteerd over uw gezondheid. Het dagboek helpt u en uw hulpverleners om inzicht te krijgen in uw lichamelijke conditie en het verloop

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Hartfalendagboekje

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Hartfalendagboekje Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Hartfalendagboekje z Naam: Geboortedatum: Inhoud Hartfalendagboekje 1 Begeleiding 3 Leefregels 5 Vochtbeperking 6 Zoutbeperking

Nadere informatie

Met medicijnen alléén bent u er niet

Met medicijnen alléén bent u er niet Cholesterolverlagers Met medicijnen alléén bent u er niet Steeds meer mensen gebruiken medicijnen tegen een te hoog cholesterol. Maar wie niet tegelijkertijd zijn leefstijl aanpast (stoppen met roken,

Nadere informatie

Een vochtbeperking Informatie voor mensen met een vochtbeperkt dieet

Een vochtbeperking Informatie voor mensen met een vochtbeperkt dieet Diëtetiek Een vochtbeperking Informatie voor mensen met een vochtbeperkt dieet Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep EEN VOCHTBEPERKING Informatie voor

Nadere informatie

HART-LONG CHIRURGIE. Vochtbeperking ADVIES

HART-LONG CHIRURGIE. Vochtbeperking ADVIES HART-LONG CHIRURGIE Vochtbeperking ADVIES Hart-Long Chirurgie Uw arts heeft een vochtbeperking geadviseerd. Dit houdt in dat u niet meer dan ml. vocht per dag tot u mag nemen. In deze folder leest u alles

Nadere informatie

Vochtbeperking bij dialyse

Vochtbeperking bij dialyse Vochtbeperking bij dialyse Informatie voor patiënten F0891-2130 oktober 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Hartfalen. Oorzaken Behandeling Wat u zelf kunt doen. Afdeling Cardiologie

Hartfalen. Oorzaken Behandeling Wat u zelf kunt doen. Afdeling Cardiologie Hartfalen Oorzaken Behandeling Wat u zelf kunt doen Afdeling Cardiologie Inhoudsopgave Pagina Inleiding 4 Persoonlijke gegevens 4 Relevante medische gegevens 4 Hartfalen 5 Een gezond hart 5 Wat is hartfalen

Nadere informatie

SPREEKUUR ATRIUMFIBRILLATIE

SPREEKUUR ATRIUMFIBRILLATIE SPREEKUUR ATRIUMFIBRILLATIE 17873 Inleiding In deze folder vindt u informatie over atriumfibrilleren en het spreekuur atriumfibrillatie. Spreekuur atriumfibrillatie Atriumfibrilleren komt steeds vaker

Nadere informatie

Naam:.. Bereikbaar op maandag, dinsdag, woensdag oneven weken, donderdag en vrijdag.

Naam:.. Bereikbaar op maandag, dinsdag, woensdag oneven weken, donderdag en vrijdag. Dagboek Hartfalenpolikliniek Naam:.. Telefoon: (075) 65074 50 Spoedlijn: (075 650 78 90 Bereikbaar op maandag, dinsdag, woensdag oneven weken, donderdag en vrijdag. Inhoud 1. Persoonlijke richtlijnen 3

Nadere informatie

Hartkwalen Gasping. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart 22-1-2012

Hartkwalen Gasping. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart 22-1-2012 Hartkwalen Gasping De belangrijkste klachten zijn: vermoeidheid kortademigheid (vooral bij inspanning) opgezette benen en enkels onrustig slapen en s nachts vaak plassen 4 Hartfalen sen Hartspierziekte

Nadere informatie

Hoe wordt het normale hartritme tot stand gebracht?

Hoe wordt het normale hartritme tot stand gebracht? Boezemfibrilleren De cardioloog heeft vastgesteld dat u een ritmestoornis heeft of heeft gehad, die boezemfibrilleren, ofwel atriumfibrilleren wordt genoemd. In deze folder kunt u hierover meer lezen.

Nadere informatie

Vermoeidheid & hartziekten

Vermoeidheid & hartziekten Vermoeidheid & hartziekten Menno Baars, cardioloog HartKliniek Nederland april 2014 Cardioloog van de nieuwe HartKliniek Nieuwe organisatie van eerstelijnscardiologiecentra Polikliniek & dagbehandeling

Nadere informatie

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep)

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Eigendom van Naam Adres Plaats Telefoonnummer Bij verlies wordt de vinder vriendelijk verzocht contact op te

Nadere informatie

Cardiologie. Boezemfibrilleren. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

Cardiologie. Boezemfibrilleren. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Cardiologie Boezemfibrilleren Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Uw cardioloog heeft vastgesteld dat er bij u sprake is van boezemfibrilleren. Dit

Nadere informatie

Hartfalen. Cardiologie. Hartfalen persoonlijk boekje. Persoonlijke boekje. Persoonlijke gegevens. Naam. Geboortedatum. Adres. Postcode.

Hartfalen. Cardiologie. Hartfalen persoonlijk boekje. Persoonlijke boekje. Persoonlijke gegevens. Naam. Geboortedatum. Adres. Postcode. Cardiologie Hartfalen Persoonlijke boekje Hartfalen persoonlijk boekje Naam Geboortedatum Persoonlijke gegevens Adres Postcode Woonplaats Telefoonnummer Bellen in nood! Huisarts Cardioloog Apotheek Inhoud

Nadere informatie

Inleiding Hoe werkt het hart? Wat gebeurt er bij een normaal hartritme?

Inleiding Hoe werkt het hart? Wat gebeurt er bij een normaal hartritme? Boezemfibrilleren Inleiding U bent in behandeling bij de cardioloog en/of verpleegkundig specialist omdat er boezemfibrilleren bij u is geconstateerd. In deze folder proberen we in het kort uit te leggen

Nadere informatie

Zorg bij hart- en vaatziekten

Zorg bij hart- en vaatziekten Zorg bij hart- en vaatziekten Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer moet je een arts raadplegen 4 Voorkomen van hart- en vaatziekten 5 Wat kun je er zelf aan doen 6 Geneesmiddelen 6 De Hartstichting

Nadere informatie

H.327266.1014. Medicijnen na een beroerte of TIA

H.327266.1014. Medicijnen na een beroerte of TIA H.327266.1014 Medicijnen na een beroerte of TIA Medicijnen na een beroerte of TIA Onlangs hebt u een beroerte (CVA) of een TIA (een korte voorbijgaande beroerte) gehad. Om de kans op herhaling van een

Nadere informatie

Cardiologie. Na een hartinfarct. Afdeling: Onderwerp:

Cardiologie. Na een hartinfarct. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Cardiologie Na uw hartinfarct heeft u waarschijnlijk veel vragen en krijgt u veel raadgevingen. In deze informatiefolder zetten we belangrijke leefregels voor u op een rij. Deze folder

Nadere informatie

Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis

Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis Komt iemand bij de dokter.. Heb ik hartfalen? Indeling + Definitie + Statistiek + Oorzaken + Onderzoek + Behandeling: medicatie leefregels CABG/klepoperatie

Nadere informatie

Behandeling met memantine

Behandeling met memantine Behandeling met memantine Behandeling bij dementie De geriater heeft bij u een vorm van dementie vastgesteld die ook wel de ziekte van Alzheimer wordt genoemd. Voor deze hersenziekte kan de arts u medicatie

Nadere informatie

Vochtbalans bij de cardiologische patiënt

Vochtbalans bij de cardiologische patiënt Vochtbalans bij de cardiologische patiënt Voor uw behandeling is het belangrijk dat er per dag wordt opgeschreven hoeveel u drinkt en plast. Dit noemen we het bijhouden van uw vochtbalans. In deze folder

Nadere informatie

Natriumbeperkt dieet Radboud universitair medisch centrum

Natriumbeperkt dieet Radboud universitair medisch centrum Natriumbeperkt dieet U heeft het advies gekregen om een natriumbeperkt dieet te volgen. Deze brochure geeft u nadere informatie en voedingsadviezen. Heeft u na het lezen van deze tekst nog vragen dan

Nadere informatie

TIA en dan. Transient ischemisch attack

TIA en dan. Transient ischemisch attack TIA en dan Transient ischemisch attack Een TIA (transient ischemisch attack) is een plotseling optredende neurologische uitval (voorbijgaande beroerte). Dit komt door een tijdelijke afsluiting van een

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Boezemfibrilleren. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Boezemfibrilleren De cardioloog heeft vastgesteld dat u een ritmestoornis heeft of heeft gehad, die boezemfibrilleren wordt genoemd. In deze brochure kunt u hierover meer lezen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Uitleg. benodigde cardiomedicatie. 1234567890-terTER_

Patiënteninformatie. Uitleg. benodigde cardiomedicatie. 1234567890-terTER_ Patiënteninformatie Uitleg benodigde cardiomedicatie 1234567890-terTER_ Inhoudsopgave Pagina Antistolling 4 Bloedplaatjesremmers 5 Stollingsremmers of orale anticoagulantia 5 Directe antistollingsmiddelen

Nadere informatie

Hormonale therapie bij borstkanker

Hormonale therapie bij borstkanker Hormonale therapie bij borstkanker Academisch Borstkankercentrum Erasmus MC-Havenziekenhuis Uw arts heeft met u besproken de borstkanker te behandelen met een hormonale therapie. Bij de normale ontwikkeling

Nadere informatie

Atriumfibrilleren. Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie

Atriumfibrilleren. Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie Atriumfibrilleren Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie Informatiebrochure Atriumfibrilleren Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u

Nadere informatie

Bosentan (Tracleer ) bij reumatische aandoeningen

Bosentan (Tracleer ) bij reumatische aandoeningen Bosentan (Tracleer ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel bosentan te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten

Hart- en vaatziekten 400015 Hart- en vaatziekten folder_400015 Hart- en vaatziekten 27-03-12 09:50 Pag Hart- en vaatziekten WAT ZIJN HART- EN VAATZIEKTEN WAT KUNT U ZELF DOEN MEDICIJNEN BIJ HART- EN VAATZIEKTEN WAT KAN UW

Nadere informatie

Ontslag uit het ziekenhuis. Cardiologie

Ontslag uit het ziekenhuis. Cardiologie Ontslag uit het ziekenhuis Cardiologie U bent pas ontslagen van de afdeling Cardiologie. Graag geven wij u extra informatie om thuis op uw gemak door te lezen. Ontslagpapieren In deze folder is aangekruist

Nadere informatie

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500 bijsluiter 21-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 500, omhulde tabletten 500 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

DREIGEND HARTINFARCT

DREIGEND HARTINFARCT DREIGEND HARTINFARCT (onstabiele angina pectoris) In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over een dreigend hartinfarct. Wij adviseren u de informatie zorgvuldig te

Nadere informatie

info voor de patiënt en zijn familie Hartfalendagboek Universitair Ziekenhuis Gent - Hartcentrum

info voor de patiënt en zijn familie Hartfalendagboek Universitair Ziekenhuis Gent - Hartcentrum info voor de patiënt en zijn familie Hartfalendagboek Universitair Ziekenhuis Gent - Hartcentrum Mevrouw, mijnheer, Waar onze informatiemap samen leven met hartfalen vooral achtergrondinformatie wil bieden

Nadere informatie

dagboek hartfalen eigendom van: naam adres telefoonnummer huisarts apotheek cardioloog hartfalen verpleegkundigen MCA

dagboek hartfalen eigendom van: naam adres telefoonnummer huisarts apotheek cardioloog hartfalen verpleegkundigen MCA dagboek hartfalen eigendom van: naam adres postcode plaats telefoonnummer huisarts apotheek cardioloog hartfalen verpleegkundigen MCA Bij verlies wordt de vinder verzocht contact op te nemen met de eigenaar

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Boezemfibrilleren

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Boezemfibrilleren Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Boezemfibrilleren z Boezemfibrilleren is een hartritmestoornis waarbij in de hartboezems sprake is van een snelle en onregelmatige

Nadere informatie

Ziek zijn en voeding Informatie voor de ondervoede patiënt met een natrium- en/of vochtbeperkt dieet

Ziek zijn en voeding Informatie voor de ondervoede patiënt met een natrium- en/of vochtbeperkt dieet Ziek zijn en voeding Informatie voor de ondervoede patiënt met een natrium- en/of vochtbeperkt dieet Deze folder is bedoeld voor patiënten met een natrium en/of vochtbeperkt dieet waarbij ondervoeding

Nadere informatie

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6

Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850 bijsluiter 12-2-200127-2-2001 blz. 1 / 6 Glucophage 850, omhulde tabletten 850 mg Lees deze bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. Bewaar deze bijsluiter,

Nadere informatie

Maatschap Cardiologie. Boezemfibrilleren en cardioversie

Maatschap Cardiologie. Boezemfibrilleren en cardioversie Maatschap Cardiologie Boezemfibrilleren en cardioversie Datum en tijd U wordt (dag), (datum) om uur verwacht op de afdeling hartbewaking (CCU). Voorbereiding Wij verzoeken u twee dagen voor de elektrische

Nadere informatie

Dementie. Havenziekenhuis

Dementie. Havenziekenhuis Dementie Uw arts heeft met u en uw naasten besproken dat er (waarschijnlijk) sprake is van dementie. Mogelijk bent u hiervan geschrokken. Het kan ook zijn dat u of uw omgeving hier al op voorbereid was.

Nadere informatie

Dagboek hartfalen. Cardiologie. gemini-ziekenhuis.nl

Dagboek hartfalen. Cardiologie. gemini-ziekenhuis.nl Cardiologie gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave 1. Wat is hartfalen? 2. Waarom dit dagboek? 3. Persoonlijke richtlijnen 4. De basisregels 5. Wat doet u bij klachten? 6. Wie kunt u bereiken bij vragen en/of

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Informatie. Vochtbeperking en streefgewicht bij hemodialysepatiënten WWW.ELKERLIEK.NL

Informatie. Vochtbeperking en streefgewicht bij hemodialysepatiënten WWW.ELKERLIEK.NL Informatie Vochtbeperking en streefgewicht bij hemodialysepatiënten WWW.ELKERLIEK.NL Inleiding Via deze folder krijgt u informatie over het gebruik van vocht en het behouden van een streefgewicht bij hemodialyse.

Nadere informatie

Oorzaak, hoe komt het en hoe is het te voorkomen?

Oorzaak, hoe komt het en hoe is het te voorkomen? Een niersteen Oorzaak, hoe komt het en hoe is het te voorkomen? Bij u is onlangs een niersteen vastgesteld. Nadat een steen is uitgeplast of door uw uroloog is verwijderd komen altijd de vragen: Hoe komt

Nadere informatie

Plexus Coeliacusblokkade

Plexus Coeliacusblokkade Plexus Coeliacusblokkade Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat is een Plexus Coeliacusblokkade?... 1 3 Belangrijk... 1 4 Voorbereiding... 2 5 Opname... 3 6 Behandeling... 3 7 Na de behandeling... 4 8 Bijwerkingen

Nadere informatie

CT-onderzoek van de darmen

CT-onderzoek van de darmen CT-onderzoek van de darmen CT colonografie Binnenkort wordt u verwacht op de afdeling Radiologie voor een CT onderzoek van de darmen. Dit is een onderzoek van de dikke darm (het colon) dat uitgevoerd wordt

Nadere informatie

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een Leefregels na PCI U heeft een dotterbehandeling ondergaan. Dit wordt ook wel een PCI genoemd, wat staat voor Percutane Coronaire Interventie. Na ontslag uit het ziekenhuis gaat het herstelproces en de

Nadere informatie

Dagboek Chronisch hartfalen

Dagboek Chronisch hartfalen Dagboek Chronisch hartfalen Van:. S.v.p. dit boekje meenemen bij bezoek arts of verpleegkundige Inhoudsopgave Namen, telefoonnummers en werktijden... 1 Dagboek Chronisch hartfalen... 2 Persoonlijke richtlijnen...

Nadere informatie

komt terug naar het hart in de linkerboezem, dan naar de linkerkamer en het hele proces begint opnieuw (afb. 1).

komt terug naar het hart in de linkerboezem, dan naar de linkerkamer en het hele proces begint opnieuw (afb. 1). Hartfalen anatomie Het hart is een spier die als een pomp werkt. Het hart pompt het bloed met zuurstof en voedingstoffen via de slagader naar alle delen van het lichaam. Afvalstoffen worden via het bloed

Nadere informatie

Deze folder gaat over de behandeling van aambeien.

Deze folder gaat over de behandeling van aambeien. Aambeien Behandeling Deze folder gaat over de behandeling van aambeien. Hoe ontstaan aambeien en slijmvliesverzakkingen? Aambeien zijn gezwollen bloedvaten, te vergelijken met spataderen. Vlak voor de

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. (Atriumfibrilleren) Cardiologie

Boezemfibrilleren. (Atriumfibrilleren) Cardiologie Boezemfibrilleren (Atriumfibrilleren) Cardiologie Als het hart op hol slaat Vrijwel ieder mens krijgt in zijn leven wel eens te maken met hartritmestoornissen. Het hart gaat dan anders, meestal sneller,

Nadere informatie

CT-scan van de kransslagaders. CT- coronairen

CT-scan van de kransslagaders. CT- coronairen CT-scan van de kransslagaders CT- coronairen U bent door uw behandelend cardioloog verwezen voor een CT-scan (computer tomografiescan) van het hart. In deze folder informeren wij u zoveel mogelijk over

Nadere informatie

Cardiologie Na een dotterbehandeling

Cardiologie Na een dotterbehandeling Cardiologie Na een dotterbehandeling Inleiding U heeft een dotterbehandeling (P.T.C.A. = Percutane Transluminale Coronaire Angioplastiek) ondergaan. Er kunnen thuis nog vragen ontstaan en mogelijk kunnen

Nadere informatie

Casuïstiek voor doktersassistenten Ik heb pijn op de borst ISBN 978 90 313 7914 9. Hoofdstuk 1: Medische achtergrondkennis

Casuïstiek voor doktersassistenten Ik heb pijn op de borst ISBN 978 90 313 7914 9. Hoofdstuk 1: Medische achtergrondkennis Antwoorden ISBN 978 90 313 7914 9 Hoofdstuk 1: Medische achtergrondkennis 1.1 Bouw van de borstkas 1. borstbeen 2. ribben 3. kraakbeen 4. wervel 5. tussenwervelschijf 6. zwevende rib 1.2 Bouw en werking

Nadere informatie

Inleiding Wat is een cardioversie? Voorbereiding thuis

Inleiding Wat is een cardioversie? Voorbereiding thuis CARDIOVERSIE 884 Inleiding U komt naar het Sint Franciscus Gasthuis voor cardioversie. Dit vindt plaats op de Dagbehandeling. In deze folder leest u meer over cardioversie. Wat is een cardioversie? Cardioversie

Nadere informatie

voedingsadvies bij hypoglykemie

voedingsadvies bij hypoglykemie voedingsadvies bij hypoglykemie (te laag bloedglucose) 1 2 Inleiding Mogelijke klachten Wanneer u last heeft van een te lage bloedglucose (hypoglykemie) kunnen de volgende klachten zich voordoen: trillen,

Nadere informatie

Duizeligheid. Havenziekenhuis

Duizeligheid. Havenziekenhuis Duizeligheid In deze folder leest u wat duizeligheid precies inhoudt. De oorzaken van duizeligheid worden beschreven. En u kunt lezen hoe duizeligheid in het ziekenhuis wordt onderzocht. Tenslotte wordt

Nadere informatie

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Opname Bij aankomst in het ziekenhuis wordt u meestal eerst volledig onderzocht op de Eerste HartHulp (EHH) door een arts-assistent. Hij/zij neemt

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Nierbiopsie

PATIËNTEN INFORMATIE. Nierbiopsie PATIËNTEN INFORMATIE Nierbiopsie 2 PATIËNTENINFORMATIE In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een nierbiopsie. In deze folder staat de gang van zaken bij dit onderzoek in grote lijnen

Nadere informatie

Voedselprovocatie. Havenziekenhuis. april 2012

Voedselprovocatie. Havenziekenhuis. april 2012 Voedselprovocatie april 2012 Een allergie is een reactie van het afweersysteem van het lichaam gericht tegen niet schadelijke stoffen als stuifmeel, huidschilfers of voedingsmiddelen met allergische klachten

Nadere informatie

Informatie over de behandeling bij diabetes (suikerziekte)

Informatie over de behandeling bij diabetes (suikerziekte) Diabeteszorg Informatie over de behandeling bij diabetes (suikerziekte) Vanwege suikerziekte (diabetes mellitus) wordt u doorgestuurd naar de diabetespolikliniek van het Havenziekenhuis. Diabetes mellitus

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een maagresectie

Voedingsadviezen na een maagresectie Voedingsadviezen na een maagresectie Afdeling diëtetiek U heeft een maagoperatie ondergaan. Hierbij is (een gedeelte van) uw maag weggenomen. Door deze ingreep is uw spijsverteringskanaal veranderd. Deze

Nadere informatie

elektrische cardioversie (ECV)

elektrische cardioversie (ECV) patiënteninformatie elektrische cardioversie (ECV) U heeft een hartritmestoornis en u komt binnenkort naar het OLVG voor een elektrocardioversie (ECV). Bij deze behandeling proberen we het ritme van het

Nadere informatie

BIJSLUITER. FUROSEMIDE 2 mg/ml drank

BIJSLUITER. FUROSEMIDE 2 mg/ml drank BIJSLUITER FUROSEMIDE 2 mg/ml drank Dit geneesmiddel is specifiek voor kinderen jonger dan 12 jaar ontwikkeld en daar is de tekst van de bijsluiter op aangepast. Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u

Nadere informatie

Pacemaker implantatie

Pacemaker implantatie Pacemaker implantatie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Waarom een pacemaker implantatie? 1 Wat is belangrijk om te weten vóór de ingreep? 1 Medicijnen 1 Bloedverdunners 1 Diabetes

Nadere informatie

Darmproblemen bij acute buikpijn

Darmproblemen bij acute buikpijn Darmproblemen bij acute buikpijn U bent voor onderzoek op de spoedeisende hulp geweest omdat u buikklachten heeft. De arts heet bij u geen acute oorzaak kunnen vaststellen. De klachten kunnen vele oorzaken

Nadere informatie

BIJSLUITER. NEBIVOLOL 2,5 mg tablet

BIJSLUITER. NEBIVOLOL 2,5 mg tablet BIJSLUITER NEBIVOLOL 2,5 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft u hem

Nadere informatie

Medicijnen na een beroerte of TIA

Medicijnen na een beroerte of TIA Medicijnen na een beroerte of TIA z z stroke service assen U bent enige tijd opgenomen geweest op de afdeling Neurologie van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen vanwege een beroerte of TIA. In deze brochure

Nadere informatie