De Hart&Vaatgroep. De Hart&Vaatgroep. Symposium Chronisch Hartfalen. 2 oktober Symposium Chronisch Hartfalen. Symposium Chronisch Hartfalen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Hart&Vaatgroep. De Hart&Vaatgroep. Symposium Chronisch Hartfalen. 2 oktober 2012. Symposium Chronisch Hartfalen. Symposium Chronisch Hartfalen"

Transcriptie

1 Symposium Chronisch Hartfalen uur Presentatie 1 Leven met chronisch hartfalen Theo Bosmans De Hart & Vaatgroep Chretien Robben Symposium Chronisch Hartfalen 2 oktober 2012 Nuenen uur Presentatie 2 Pathofysiologie, diagnostiek en (medicamenteuze) behandeling van chronisch hartfalen Hans Post, cardioloog. Catharina ziekenhuis Eindhoven uur Dinerbuffet uur Presentatie 3 De fysiotherapeutische begeleiding van chronisch hartfalenpatiënten in de tweedelijn Greg Laclé, fysiotherapeut. Catharina ziekenhuis Eindhoven uur Pauze uur Presentatie 4 Rob Scheepers uur Presentatie 5 Psychosociale aspecten bij chronisch hartfalen Frank Verhulst, ELP/GZ psycholoog. Psychologiepraktijk Frank Verhulst Eindhoven uur Presentatie 6 De fysiotherapeutische begeleiding van chronisch hartfalenpatiënten in de uur Afsluiting en borrel eerstelijn Sabine Haaksman-Swagemakers, fysiotherapeut. Sportplein Eindhoven Symposium Chronisch Hartfalen Symposium Chronisch Hartfalen presentatie 1a Theo Bosmans Leven met chronisch hartfalen presentatie 1b Chrétien Robben De Hart & Vaatgroep De Hart&Vaatgroep Vereniging van en voor mensen met een hart- of vaatziekte en hun naasten. De Hart&Vaatgroep 1

2 Doelstelling van vandaag Onze doelstellingen Inzicht in wat de Hart & Vaatgroep zoal doet Inzicht in wat de Hart & Vaatgroep voor u als fysiotherapeut kan betekenen Inzicht in wat u als fysiotherapeut voor de Hart & Vaatgroep kunt betekenen De Hart&Vaatgroep wil mensen met een hart- of vaatziekte en hun naasten ondersteuning bieden, zodat zij zo gezond en prettig mogelijk kunnen leven. Ons motto: Leef je leven! Drie uitgangspunten: zelf regie voeren over je ziekteproces en het leven daarna met de blik op de toekomst persoonlijk en op maat Verschil Hart&Vaatgroep en de Hartstichting Wat doen wij? Speerpunten Hartstichting: Vrouwen Hartstilstand Jeugd Krachtenbundeling Preventie Psychosociale zorg Voornamelijk veel onderzoek en voorlichting De Hart&Vaatgroep houdt zich zowel landelijk als regionaal bezig met: Informatievoorziening en lotgenotencontact folders, lifestylemagazine Vida, bijeenkomsten, website, Twitter, filmpjes (YouTube), voor een persoonlijk profiel. Leefstijl en bewegen Beweegzoeker, leefstijldagen, kookworkshops Belangenbehartiging en patiëntenparticipatie Vaatkeurmerk, verzekeringen, vergoedingen, Kwaliteit In Zicht, individueel zorgplan Patientenzorg = HART&VAATGROEP Vakanties voor mensen met een aangeboren of op jonge leeftijd verworven hartaandoening en hun naasten Bewegen via De Hart&Vaatgroep Kookworkshops Wat bieden wij? Sport- en beweegactiviteiten voor hartpatienten Onder deskundige begeleiding Afgestemd op de mogelijkheden van de patient. Bij meer dan 250 organisaties Wat bieden wij? Lekker koken met minder zout Voor mensen met hart- of vaatziekten en/of hun partners Voorlichting van een verpleegkundige Samen koken onder leiding van een kok Afsluiting: gezamenlijke maaltijd Kijk voor het aanbod bij u in de buurt op: Kijk voor meer informatie op: 2

3 Belangenbehartiging en patiëntenparticipatie (1) Patiënt gerichte Medische richtlijnen Zorgplan vitale vaten: Belangenbehartiging en patiëntenparticipatie (2) Vaatkeurmerk Input vanuit patienten perspectief naar inrichting afdeling Verbetermogelijkheden voor huidige zorg Specifiek: Websites Helpt u mee? Link naar De Hart&Vaatgroep: De Hart&Vaatgroep en de NVVC werken aan grotere deelname aan hartrevalidatie. Ga de uitdaging met ons aan. Pak de handschoen op en help mee het aantal patiënten dat hartrevalidatie volgt te verhogen. Heeft u goede suggesties? Geef ze aan ons door via Doelstelling behaald? Meer informatie? Inzicht in wat de Hart & Vaatgroep zoal doet Inzicht in wat de Hart & Vaatgroep voor u als fysiotherapeut kan betekenen Inzicht in wat u als fysiotherapeut voor de Hart & Vaatgroep kunt betekenen Kijk op onze website: bel: Telefoonnummer: Of kom zo naar ons toe, Ina Stevens, Ina Smits, Theo en Chretien beantwoorden graag uw vragen! 3

4 Symposium Chronisch Hartfalen presentatie 2 Hans Post, cardioloog Pathofysiologie, diagnostiek en (medicamenteuze) behandeling van chronisch hartfalen Hartfalen Hans Post cardioloog Catharina Ziekenhuis Eindhoven Inhoud Wat is hartfalen? Classificatie Links en rechts Systolisch versus diastolisch Naar ernst Wat zijn de oorzaken? Komt het vaak voor? Hoe wordt de diagnose gesteld? Wat is de prognose? Wat zijn de behandelingsmogelijkheden? Wat is hartfalen? Een afwijking in de structuur of functie van het hart, waardoor het zich onvoldoende kan vullen e/o waardoor het onvoldoende bloed kan uitpompen om aan de weefselbehoeften te voldoen. 4

5 Jessup, M. et al. N Eng J Med 2003;348: Oorzaken Kransslagaderlijden Chronische drukoverbelasting Chronische volumeoverbelasting Chronische ritmestoornissen Hartspieraandoeningen Longlijden Metabole aandoeningen 5

6 Oorzaken Kransslagaderlijden Chronische drukoverbelasting Chronische volumeoverbelasting Chronische ritmestoornissen Hartspieraandoeningen Longlijden Metabole aandoeningen Oorzaken Kransslagaderlijden Chronische drukoverbelasting Chronische volumeoverbelasting Chronische ritmestoornissen Hartspieraandoeningen Longlijden Metabole aandoeningen Oorzaken Kransslagaderlijden Chronische drukoverbelasting Chronische volumeoverbelasting Chronische ritmestoornissen Hartspieraandoeningen Longlijden Metabole aandoeningen 6

7 Oorzaken Kransslagaderlijden Chronische drukoverbelasting Chronische volumeoverbelasting Chronische ritmestoornissen Hartspieraandoeningen Longlijden Metabole aandoeningen Oorzaken Oorzaken Kransslagaderlijden Chronische drukoverbelasting Chronische volumeoverbelasting Chronische ritmestoornissen Hartspieraandoeningen Longlijden Metabole aandoeningen Kransslagaderlijden Chronische drukoverbelasting Chronische volumeoverbelasting Chronische ritmestoornissen Hartspieraandoeningen Longlijden Metabole aandoeningen Epidemiologie Epidemiologie 7

8 Het vaststellen van hartfalen NHANES Criteria Anamnese Kortademig bij vlak lopen in normaal tempo 1 Anamnese en lichamelijk onderzoek ECG, X-thorax en/of BNP Beeldvorming (echo, Nuc of MRI) Z.n. aanvullende tests (bijvoorbeeld CAG) Stoppen om te ademen bij <100m wandelen 2 L.O. pols /min 1 pols >110/min 2 CVD > 6cm 1 + hepatomegalie of oedeem 2 Crepiteren basaal 1 Crepiteren, meer dan basaal 2 X-thorax Redistributie 1 Interstitieel oedeem 2 Interstitieel oedeem + pleuravocht 3 Alveolair oedeem + pleuravocht 3 Hartfalen bij score 3 Thoraxfoto Thoraxfoto Thoraxfoto Prognose 8

9 Prognose Behandeling Doelen: Symptomen verminderen Overleving verbeteren Kwaliteit van leven verbeteren Progressie voorkomen Algemene maatregelen Dieet Patientenvoorlichting Geregeld op de weegschaal Griepprik Precipiterende factoren vermijden Zoutbeperking (<3 of 2 gram/dag) Vochtbeperking, maar alleen: bij hyponatriemie bij ondanks diuretica /zoutbeperking niet te controleren volumestatus Calorierijk dieet bij cardiale cachexie Trainingsprogramma Medicamenteuze behandeling Volumestatus behandelen diuretica Preventie van progressie ACE-I s / ARB s betablokkers aldosteronantagonisten Blijvende symptomen digoxine Behandeling van ritmestoornissen amiodaron HF-ACTION - JAMA 301:1439,

10 Dissynchronie CRT Harttransplantatie D and Kfoury A. N Engl J Med 2006;355: Harttransplantatie Mechanische circulatieondersteuning 10

11 Mechanische circulatieondersteuning We zijn er nog niet Precipiterende factoren Niet houden aan het dieet (zout!) Onterecht stoppen / niet slikken medicatie Starten van medicatie die hartfalen verergert Alcohol Zwangerschap Toenemende hypertensie Infectie Anemie Myocardischemie, infarct Ritmestoornis (tachycardie, bradycardie) Acute klepinsufficientie Symposium Chronisch Hartfalen presentatie 3 Greg Laclé, tweedelijns fysiotherapeut De fysiotherapeutische begeleiding van chronisch hartfalenpatiënten in de tweedelijn Hartfalen voor tweedelijns fysiotherapie Duur- en Krachttraining Greg Laclé Fysiotherapeut,Catharina Ziekenhuis Eindhoven Personal Trainer 11

12 Inhoud Wat is Hartfalen? Wat is hartfalen? Wat kunnen we eraan doen? Doelen EBP Indicatie en contra-indicatie Diagnostiek Training Casuïstiek Chronic heart failure (CHF) can be defined as a clinical syndrome resulting from the inability of the heart to maintain sufficient cardiac output for adequate tissue oxygenation.(1) Wat kunnen we eraan doen? Systematisch trainen en adviseren Naast training en advies is voorlichting aan patiënt en evt.partner/ familieleden essentieel. Overleg met verwijzer:cardioloog of huisarts,evt. Nurse-practitioner Doelen Zo optimaal mogelijk functioneren van de patiënt (ADL) gericht op het verhogen van: QOL in de postrevalidatie-fase Training van patiënten met stabiel chronisch hartfalen kan leiden tot een verbetering van het inspanningsvermogen en de kwaliteit van leven.(2) Subdoelen Evidence Based Practice Onderhouden en indien mogelijk verbeteren van het behaald niveau van inspanningsvermogen Preventie,ontwikkelen en onderhouden van een actieve leefstijl,rekening houdend met de beperkingen. Onderzoeken: Kemps et al. Zie Literatuurlijst KNGF Richtlijn Hartrevalidatie 12

13 Indicatie (DKS) Contra-indicatie (DKS) Patiënt met stabiel chronisch hartfalen, NYHAklasse II-III Bij aanvang moet de patiënt voldoen aan de volgende criteria: Hemodynamisch stabiel > 3 weken Geen kortademigheid tijdens praten Ademhalingsfrequentie < 30 per minuut Hartfrequentie in rust < 100 bpm VO2max > 10 ml/kg/min Geen ventriculaire tachycardieën tijdens inspanning Optimaal medicamenteus ingesteld Progressieve klachten van hartfalen Ischemie bij geringe inspanning Ontregelde DM Koorts > 38.5 Acute systeemziekte Recente longembolie Tromboflebitis Acute pericarditis/endocarditis Aortastenose/mitralisklepstenose Ernstige hartklepinsufficiëntie Recent myocardinfarct Boezemfibrilleren met hoge kamerrespons in rust (> 100/min) Krachtoefeningen schoudergordel bij patiënten met een ICD (zie DKS-protocol ICD) Hoe? Trainingseffecten Duur- en Krachttraining De patiënt krijgt een individueel kracht-, ademhalings- en fietsprogramma Voorlichting,algemeen en op maat(evt.mutidisciplinair) Toename lichamelijke inspanningsvermogen:vo2peak 12%tot31% Toename anaerobe drempel +/- 12% Toename spierkracht 18% Afname perifere weerstand Trainingseffecten Gevolgen voor patiënt Verbetering functies skeletspieren(toename van concentratie oxidatieve enzymen en van aantal en grootte van de mitochondria Toename ejectiefractie LV(niet als gevolg van verbeterde pompfunctie maar vermindering perifere weerstand Toename activiteiten ADL Afname spierzwakte Afname dyspneu en vermoeidheid Vermindering ziektegevoel en depressie Verbetering inspanningsvermogen Toename onafhankelijkheid Vermindering slaapstoornissen Toename QOL 13

14 Diagnostiek Anamnese VO2max-test 10RM(nooit 1RM) PSK 6min.looptest MIP Anamnese Hulpvraag Invaliditeitsbeleving Verloop a.g.v. hartziekte: Beperkingen / Participatieproblemen Huidige activiteitenniveau in thuissituatie (ADL/fietsen/lopen etc) (afstand /snelheid /duur /frequentie / functioneel, recreatief, competitief) Dyspneu? Sociaal/gezinssituatie/beroep/familieanamnese Leefstijl/eetgewoonten: mn zout- en vochtinname,roken?? Doelstellingen Somatische doelen Psycho-sociale doelen: angst voor inspanning reduceren Sociale doelen: optimale werkhervatting/vrije tijdbesteding/rol in gezin leefstijl verbeteren: roken, gewicht, bewegen, stress, zout en vochtinname etc. Vanuit verwijsgegevens ontbrekende risicofactoren VO2max-test VO2max Uitslagen inspanningstesten met VO2 meting: maximale hartslag en/of wattage. Eventuele VO2-max / VO2-piek. Minimale verwijsgegevens ergometrie: Datum afname van de test Testvorm: fietsergometer Reden van afbreken van de test (max/symptom limited) Beloop/maximaaal parameters vermogen, HF, tensie, Borgscore, maximale wattage Bijzonderheden tav patiënt of tav van ICD ( bijna nooit pacemaker) Type, dosering β-blokkers, tijdstip van innemen tov test EF-waarde Medicatie: mn betablockers Co-morbiditeiten Wat meet men? Voorwaarde training: VO2max > 10 ml/kg/min VO2max fietsergometrie RM Repetition Maximum 10RM inschatten,nooit 1RM! Formule,terugrekenen 1RM voor bepalen trainingsintensiteit(kg) 14

15 1RM berekenen RM tabel met % Formule: 1 RM = (100 / Z) x Y (in deze formule is Y het begingewicht in kg en Z het percentage behorende bij het aantal herhalingen. Patiënt Specifieke Klachten(PSK) Uw lichamelijke klachten hebben invloed op activiteiten en bewegingen die u dagelijks doet en moeilijk te vermijden zijn. Voor iedereen zijn de gevolgen van lichamelijke klachten verschillend. Ieder persoon zal bepaalde activiteiten en bewegingen graag zien verbeteren door de behandeling. Hieronder staan een aantal activiteiten en bewegingen die u veel moeite kosten om uit te voeren vanwege uw klachten. Probeer de problemen te herkennen waar u de afgelopen week door uw klachten last van had. Kleur of kruis het bolletje aan voor deze activiteit. We vragen u die problemen aan te kruisen die U HEEL BELANGRIJK VINDT en die U het liefst zou ZIEN VERANDEREN in de KOMENDE MAANDEN. PSK Plaatst u het streepje links dan kost wandelen u weinig moeite. geen enkele onmogelijk moeite Plaatst u het streepje rechts dan kost wandelen u veel moeite. geen enkele onmogelijk moeite Probleem 1: Hoe moeilijk was het in de afgelopen week om deze activiteit uit te voeren? Geen enkele onmogelijk moeite Probleem 2: Hoe moeilijk was het in de afgelopen week om deze activiteit uit te voeren? Geen enkele onmogelijk moeite Probleem 3: Hoe moeilijk was het in de afgelopen week om deze activiteit uit te voeren? Geen enkele onmogelijk moeite 6 minuten looptest Relevant? uitvoerbaar? Voorwaarden Training Patiënten met stabiel Hartfalen Verwijzing Diagnostiek innemen van medicatie Medicatie niet ingenomen,geen training! 15

16 Trainingsschema opstellen Duurtraining (interval) op hometrainer Krachttraining Duurtraining Aerobe uithoudingsvermogen in de vorm van intervaltraining 22minuten 2minuten Dal: 10-20Watt 2minuten Piek: 50% van VO2max(W) bij Anaerobe drempel Kracht Lokaal spieruithoudingsvermogen 30% van 1RM(bij aanvang training in de tweede lijn) Ademweerstandstraining: 30% van MIP Kracht 30% van 1RM (2 de lijn) 40-70% van 1RM(bij start 1ste lijn) 8-12 herhalingen arbeid / rust: 20/30 sec 1/1,5 min. 6-8 oefeningen voor trainen van grote spiergroepen Apparatuur Hometrainer Legpress Legcurl Dumbells voor bicepcurl,calfraise Chest-press Threshold In de praktijk Afhankelijk van beschikbare mogelijkheden,tijd,ruimte,en de declaratie ->beweegprogramma (Mogelijk met andere hartfalenpatiënten) bijv. in circuitvorm of individuele begeleiding 2-3x/week (3maanden) 30 minuten tot 1uur 16

17 Groepsdoelstelling: Opbouw Training Afhankelijk van de patiënt een afremmend of juist stimulerend effect gedurende het revalidatietraject Herkenning en bewustwording van klachten en beloop Het leren omgaan met de pathologie Ervaringen vergelijken en uitwisselen Angstreductie De opbouw van de trainingsintensiteit is afhankelijk van de Borgscore: Score van 11: verhoging intensiteit Score = 12: intensiteit blijft gelijk Score van 13: verlaging intensiteit BORGSCHAAL BORG Standaardinstructies voor patiënten bij het gebruik van de Borgschaal: Geef tijdens de lichaamsbeweging aan hoe zwaar je de belasting vindt. De ervaren zwaarte hangt voornamelijk af van de mate van inspanning en vermoeidheid in de spieren en het gevoel van buiten adem zijn. Bekijk de scores op de schaal en geef een score tussen de Hierbij betekent 6 geen enkele belasting en 20 een maximale inspanning. Probeer jouw gevoelens zo eerlijk mogelijk te beschrijven, zonder te overwegen hoe zwaar de belasting werkelijk is. Geef noch een overschatting, noch een onderschatting. Alleen jouw eigen gevoel is hierbij belangrijk, niet wat andere mensen aangeven. Kijk naar de schaal en beschrijvingen, kies een getal (6-20) 67ZEER ZEER LICHT89ZEER LICHT1011TAMELIJK LICHT1213REDELIJK ZWAAR1415ZWAAR1617ZEER ZWAAR1819ZEER ZEER ZWAAR20 Monitoren Casus HF en RR meten(voor en na de training) % O2 Saturatie meten (bij dyspneu bijv.) Borg-schaal Klinische blik Casus revalidant hartfalen,poliklinisch Live patient 17

18 Vragen? Literatuurlijst Oxygen uptake kinetics in chronic heart failure Clinical and physiological aspects H.M.C. Kemps Eindhoven University of Technology, 2009 Thesis with summary in Dutch ISBN no: (1) Training van patiënten met chronisch hartfalen Resultaten van een pilotstudy H.M.C. Kemps, sportarts/cardioloog i.o., dr. G. Schep en dr. A.R. Hoogeveen, sportartsen(2) Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010 (3) Gebaseerd op: ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure The Task Force for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure 2008 of the European Society of Cardiology developed in collaboration with the Heart Failure Association of the ESC (HFA) and endorsed by the European Society of Intensive Care Medicine (ESICM): Dickstein K, Cohen-Solal A, Filippatos G, McMurray JJV, Ponikowski P, Poole-Wilson PA, Strömberg A, Veldhuisen DJ van, Atar D, Hoes AW, Keren A, Mebazaa A, Nieminen M, Priori SG and Swedberg K. DKS protocol Hartfalen, Catharina ziekenhuis. Hartfalenprotocol voor 1ste lijn,cze. KNGF richtlijn Hartrevalidatie incl Hartfalen. Behandelprotocol(DKS) Titel Hartfalengroep. Fysiotherapie in de hartfalengroep (Fysiotherapie) Doelstelling De patiënt zo optimaal en zelfstandig mogelijk leren functioneren op lichamelijk (spierkracht, mobiliteit) gebied, mede wat betreft het zelfvertrouwen en het vertrouwen in het eigen lichaam Groepsdoelstelling: Afhankelijk van de patiënt een afremmend of juist stimulerend effect gedurende het revalidatietraject Herkenning en bewustwording van klachten en beloop Het leren omgaan met de pathologie Ervaringen vergelijken en uitwisselen Angstreductie Uitvoerenden Fysiotherapeuten Indicatie Patiënt met stabiel chronisch hartfalen, NYHA-klasse II-IIIBij aanvang moet de patiënt voldoen aan de volgende criteria: Hemodynamisch stabiel > 3 weken Geen kortademigheid tijdens praten Ademhalingsfrequentie < 30 per minuut Hartfrequentie in rust < 100 bpm VO2max > 10 ml/kg/min Geen ventriculaire tachycardieën tijdens inspanning Optimaal medicamenteus ingesteld Contra-indicatie Progressieve klachten van hartfalen Ischemie bij geringe inspanning Ontregelde DM Koorts > 38.5 Acute systeemziekte Recente longembolie Tromboflebitis Acute pericarditis/endocarditis Aortastenose/mitralisklepstenose Ernstige hartklepinsufficiëntie Recent myocardinfarct Boezemfibrilleren met hoge kamerrespons in rust (> 100/min) Krachtoefeningen schoudergordel bij patiënten met een ICD (zie DKS-protocol ICD) Benodigdheden Intake/registratieformulier hartfalengroep (bij secretariaat) Uitslag van VO2max fietstest Bloeddrukmeter Hometrainer Legpress Legcurl Dumbells Stopwatch Chest-press Schuin plankje voor calfraise Algemene opmerkingen De groep wordt begeleid door minimaal twee fysiotherapeuten (stagiaires zijn boventallig) De opbouw van de trainingsintensiteit is afhankelijk van de Borgscore: Score van 11: verhoging intensiteit Score = 12: intensiteit blijft gelijk Score van 13: verlaging intensiteit Uitslag van de VO2max fietstest zijn op te vragen bij de afdeling longfunctie, tel.: 8750 Bij reanimatie: de ene therapeut begint onmiddellijk met reanimeren, de andere therapeut gebruikt de alarmbel en gaat vervolgens bellen en moet doorgeven dat de locatie is: Pisanostraat 700 op de hoek van de Pisanostraat/Woenselsestraat Bij calamiteiten waarbij een ambulance nodig is (maar géén spoed) moet er gebeld worden met 0-(040) Bij calamiteiten waarbij geen ambulance nodig is moet er contact opgenomen worden met de dienstdoende cardioloog, tel.: Bij calamiteiten zorgen collega s voor de opvang van de overige patiënten Symposium Chronisch Hartfalen Zie DKS-protocol acute situaties Werkwijze Algemeen: De behandelfrequentie is drie keer per week, gedurende 60 minuten De patiënt komt 12 weken in de groep revalideren Het maximale aantal patiënten in de groep is 8 (in verband met de complexiteit van de aandoening en het gebruik van de apparatuur) De patiënt wordt telefonisch uitgenodigd voor een intakegesprek door het secretariaat (zie werkwijze intakegesprek) Specifiek: De patiënt krijgt een individueel kracht-, ademhalings- en fietsprogramma De patiënt werkt een vast programma af De patiënt krijgt ademhalingsoefeningen met behulp van de Threshold. Deze is ingesteld op 30% van de MIP Gestart wordt met het tellen van de (rust)polsslag en het meten van de bloeddruk Het fietsprogramma start met 2 minuten dal op 10 of 15 Watt, gevolgd door 2 minuten piek, daarna iedere 2 minuten wisselen van Wattage gedurende 18 minuten. Het piekvermogen is 50% van het piekvermogen van de ergometrie uitslag Bij de krachttraining ( legpress, legcurl, bicepscurl en chestpress of calfraise) worden er 3 series van 8 herhalingen beiderzijds uitgevoerd met tussen elke serie (links + rechts) 30 seconden tot 1 minuut rust. Er wordt gestart op 30% van de 1 RM. Deze wordt gemeten de eerste keer dat de patiënt in de groep komt. Voor de bicepscurl worden dumbells gebruikt De patient met een ICD oefent de calfraise De patient zonder ICD oefent met de chestpress Na ieder oefenonderdeel geeft de patiënt een Borgscore aan Een keer in de 2 weken wordt een circuittraining uitgevoerd met ADL-oefeningen. Elk circuit-onderdeel duurt 1 minuut gevolgd door 1 minuut rust. Daarna volgt het fietsprogramma Na de training wordt de (rust)polsslag geteld en de bloeddruk gemeten. In de 6e week wordt de conditie van de patiënt opnieuw geëvalueerd door middel van: 6 minuten looptest invullen van de PSK (Patiënt Specifieke Klachtenscore) 1 RM MIP In de laatste 3 weken wordt gevraagd wat de patiënt als vervolgtraject wil gaan doen. In de hartfalenmap bevindt zich een adressenlijst van eerstelijns fysiotherapeuten die ervaring hebben met hartrevalidatie 3x per week Bloeddruk en rustpols metenindividueel fietsintervalprogramma duur 18 min.borgscoreindividuele krachttrainingborgscore5 min. RustBloeddruk en rustpols meten 1x per 2 wekenbloeddruk en rustpols metencircuit/adl-trainingborgscoreindividueel fietsintervalprogramma duur 18 min.borgscore5 min. RustBloeddruk en rustpols meten Bijlagen Zie DKS-protocol aanvraag fysiotherapie, rapportage fysiotherapie, overdracht fysiotherapie Literatuur Chronisch hartfalennyha-classificatievo2max fietstestborgscorepsk-formulierrichtlijn hartrevalidatie hartstichting Auteur Haaksman-Swagemakers, Mevr. S. Beoordelaars Kiebert, dhr. G.Verhulst, mevr. J. Autorisator Kiebert, Dhr. G. Controledatum Publicatiedatum presentatie 5 Frank Verhulst, psycholoog Psychosociale aspecten bij chronisch hartfalen 18

19 Hartrevalidatie symposium Chronisch Hartfalen RGF Psychosociale aspecten Type D P-factoren Ziektevrees Frank Verhulst (2012) Hartrevalidatie is het geheel van activiteiten dat na een cardiaal incident gericht is op enerzijds het weer optimaal functioneren van een patiënt in lichamelijk, psychisch en sociaal opzicht, zodat hij/zij weer zelfstandig een zo normaal mogelijke plaats in de maatschappij kan innemen en houden, en anderzijds gericht is op het beïnvloeden van risicogedrag. Binnen de hartrevalidatie worden training en educatie strategisch ingezet ten einde, mede door een adequaat ziektegedrag te komen tot optimaal dagelijks functioneren en verbetering van de kwaliteit van leven, in relatie tot de individuele beperkingen in activiteiten en participatieproblemen, gemeten aan klinische en/of relevante parameters. KNGF Richtlijn Hartrevalidatie Eerstelijnspsycholoog NIP GZ-psycholoog BIG Hartrevalidatie Hartrevalidatie is het geheel van activiteiten dat na een cardiaal incident gericht is op enerzijds het weer optimaal functioneren van een patiënt in lichamelijk, psychisch en sociaal opzicht, zodat hij/zij weer zelfstandig een zo normaal mogelijke plaats in de maatschappij kan innemen en houden, en anderzijds gericht is op het beïnvloeden van risicogedrag. Binnen de hartrevalidatie worden training en educatie strategisch ingezet ten einde, mede door een adequaat ziektegedrag te komen tot optimaal dagelijks functioneren en verbetering van de kwaliteit van leven, in relatie tot de individuele beperkingen in activiteiten en participatieproblemen, gemeten aan klinische en/of relevante parameters. KNGF Richtlijn Hartrevalidatie Feiten Enkele feiten invloed psychologisch factoren op ontstaan hart- en vaatlijden Enkele feiten invloed psychologisch factoren op omgaan hart- en vaatlijden Enkele feiten invloed psychologisch factoren op prognose hart- en vaatlijden Enkele feiten invloed psychologisch factoren op hart- en vaatlijden Enkele feiten invloed psychologisch factoren op ontstaan hart- en vaatlijden Type a-gedrag (Friedman en Roseman, 1971) en hartfalen: verband bleek wat anders te liggen: woede en vijandigheid zijn belangrijkste en aangetoonde factoren, met name als de woede niet geuit wordt (Dembroski, 1985) Relatie tussen affectieve stoornissen (met name depressie) en hartfalen is aangetoond (Bruce e.a. 1994) Depressie blijkt zelfs een voorspellende factor te zijn voor ontwikkelen ischemische hartziekten (onvoldoende doorbloeding) (Booth-Kewley/Friedman, meta-analyse, 1987) (relatie hartfalen en osteoperose (30% kans op ernstige botbreuken: ook door medicatie: botmineraalverlies: 2012 University of Alberta) Infarctpatiënten naast depressieve klachten vaak slaapproblemen voorafgaande het infarct (Carney e.a., 1990) Zelfs bij milde vormen van depressiviteit verhoogd risico op cardiale mortaliteit (Penninx e.a., 1998) Minder duidelijke relaties aangetoond tussen angst en harten vaatlijden, maar inzetten ICD (cardiac impantable devices, defibrillator): 52% is een jaar na een schok nog steeds angstig, dus geen veilig gevoel over voorkomen plotse dood (Sears, 2010) ICD patiënten die psychische klachten rapporteren, grotere kans op levensbedreigende ritmestoornissen (Pedersen, 2010) 19

20 Enkele feiten invloed psychologisch factoren op omgaan hart- en vaatlijden Cardiovasculaire ziekten leiden veelal tot angst en depressie, met lagere kwaliteit van leven tot gevolg (emotionele stress, sociale gezondheid, fysiek functioneren, waargenomen gezondheid, levenssatisfactie=> relatie met mortaliteit, Konstam e.a., 1996) Veelal vermijdingsgedrag situaties die eerder tot cardiovasculaire klachten geleid hebben of situaties waarin hulp niet snel beschikbaar is. Patiënten met hartfalen meer angst en depressie vergeleken met andere hartpatiënten, (Jiang e.a., 2001/Vaccerino e.a., 2001) en meer aantasting kwaliteit van leven (Jaarsma, 1999/Juenger e.a., 2002) Enkele feiten invloed psychologisch factoren op prognose hart- en vaatlijden Duidelijk verband angst en depressie op nieuw infarct of ziekenhuisopname (Frasure-Smith e.a., 1995/Strik e.a., 2003) Depressie na infarct(onafhankelijk van sexe) sterk verband met verhoogde kans op slechte prognose en mortaliteit (Frasure-Smith e.a., 1999) Sterke relatie dysthyme stoornis en depressie op cordiale mortaliteit (Penninx e.a, 2001) Angst bij angina pectoris (pijn op borst door zuurstoftekort) hoger dan andere niet cardiale patiënt -groepen (Smith e.a., 1996) met 5x meer kans op complicaties tijdens ziekenhuisopname voor een hartinfarct (Moser e.a., 1996) Relatie vitale uitputting (moeheid, prikkelbaarheid, demoralisatiegevoelens) en nieuw infarct binnen 5 jaar na PCI (percutane coronaire interventie ofwel dotteren), Kop e.a., 1994) Sociaal isolement verhoogd risico op nieuw infarct en overlijden (Berkman e.a., 1992) Enkele feiten invloed psychologisch factoren op hart- en vaatlijden Indirect verband: gedragsfactoren. Door depressie minder therapietrouw en daardoor ongunstige prognose (Carney e.a., 1995) Depressie heeft vaak ook relatie klassieke risicofactoren als roken, hypertensie, slechte eetgewoonten Direct verband: pathofysiologische processen Door emoties excessieve activatie sympathische activiteit (Habra e.a., 2003) of het immuunsysteem (Denollet e.a., 2003) Patiënten met coronair lijden lagere hartslagvariabiliteit (HRV) door disregulatie autonoom zenuwstelsel als gevolg van de depressie (Carney e.a., 1995) Door depressie meer activiteit bloedplaatjesaggregatie (bindingplaatjes) met daardoor grotere kans acute cardiale problemen (Musselman e.a., 1996) Verband mentale stress en coronair spasmen en daardoor myocardischemie en daardoor fatale en niet-fatale cardiale voorvallen (Jiang e.a., 1996) Psychosociale stress heeft invloed op immuunsysteem en daardoor ischemische hart- en vaatziekten (Gidron e.a. 2002/Libby, 1995) Na hartinfarct witte stof afwijkingen in hersenen en week na infarct meer eiwit S100B in bloed (teken van hersenschade): mogelijk een relatie met ernst depressiviteit. Mirtazepine werkt positief op immuunsysteem: als aanslaat, dan later minder hartproblemen ((Tulner, 2011) Mind your heart! Relatie tussen stress en hart- en vaatziekte kunnen we niet meer omheen! Activatie van sympathisch zenuwstelsel leidt tot 1) ritmestoornisssen 2) linkerventrikeldisfuncties 3) myocardiale ischemie (zuurstofgebrek) Melle: cardioloog Groningen (2010) Persoonlijkheidstypen: type D Op zoek naar voorspellers hart- en vaatlijden vanuit stabiele persoonlijkheidskenmerken Type D persoonlijkheid: negatieve affectiviteit (veel negatieve emoties in veel situaties: piekeren, pessimisme, snel irritaties, weinig zelfvertrouwen) en sociale inhibitie ( geremd en vermijden van uiten van negatieve emoties in sociale situaties: moeite uiten gevoel, onzeker voelen, gesloten en gereserveerd, ervaart weinig sociale steun) (Delonett, 2005) Onderzoek type D, enkele feiten Type D patiënten met ICD (defibrillator) en de partners patiënten zijn voorspellers voor angst en depressie (Pederson e.a. 2004) Type D met perifeer vaatlijden slechtere kwaliteit van leven (Aqarius e.a., 2005) Type D en chronisch hartfalen lagere gezondheidsstatus en meer depressie (Schiffer e.a., 2005) Type D en CABG (coronary artery bypass grafting ofwel bypass) slechtere kwaliteit van leven (Al- Ruzzeh e.a, 2005) 20

Hartrevalidatie poliklinische patiënten

Hartrevalidatie poliklinische patiënten Hartrevalidatie poliklinische patiënten In verband met hart- en of vaatproblemen wordt u behandeld in het TweeSteden ziekenhuis. Een hartstoornis kan grote lichamelijke en psychische gevolgen hebben. Het

Nadere informatie

Welkom. Publiekslezing Hartaandoeningen. 10 maart 2016

Welkom. Publiekslezing Hartaandoeningen. 10 maart 2016 Welkom Publiekslezing Hartaandoeningen 10 maart 2016 Voorstellen Ineke Sterk Verpleegkundig specialist interne geneeskunde Programma publiekslezing 19.30 uur Aanvang publiekslezing 19.45 uur Lezing cardioloog

Nadere informatie

Hartrevalidatie poliklinische patiënten

Hartrevalidatie poliklinische patiënten Hartrevalidatie poliklinische patiënten In verband met hart- en of vaatproblemen wordt u behandeld in het TweeSteden ziekenhuis. Een hartstoornis kan grote lichamelijke en psychische gevolgen hebben. Het

Nadere informatie

HARTREVALIDATIE (IPZ)

HARTREVALIDATIE (IPZ) HARTREVALIDATIE (IPZ) 17721 Inleiding Deze folder geeft u informatie over het poliklinisch hartrevalidatieprogramma IPZ (Intensieve Poliklinische Zorg). De behandelmethoden voor hart- en vaatziekten zijn

Nadere informatie

Hartrevalidatie. Revalidatie / Cardiologie. Informatie / Adviezen voor thuis

Hartrevalidatie. Revalidatie / Cardiologie. Informatie / Adviezen voor thuis Revalidatie / Cardiologie Hartrevalidatie Informatie / Adviezen voor thuis Inleiding Er is met u gesproken over het hartrevalidatieprogramma. Om te beoordelen of u in aanmerking komt voor dit programma

Nadere informatie

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn.

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn. Hartrevalidatie Inleiding De cardioloog, de hartfalenverpleegkundige of de ICD-verpleegkundige heeft u geadviseerd het poliklinische hartrevalidatieprogramma te gaan volgen. Het hartrevalidatie-programma

Nadere informatie

CARDIOLOGIE. Zelf kunt u dagelijks uw gewicht opschrijven. Ook als uw bloeddruk en pols zijn opgemeten, kunnen deze waarden worden genoteerd.

CARDIOLOGIE. Zelf kunt u dagelijks uw gewicht opschrijven. Ook als uw bloeddruk en pols zijn opgemeten, kunnen deze waarden worden genoteerd. CARDIOLOGIE Hartfalendagboek In dit hartfalendagboek worden gegevens genoteerd over uw gezondheid. Het dagboek helpt u en uw hulpverleners om inzicht te krijgen in uw lichamelijke conditie en het verloop

Nadere informatie

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep)

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Eigendom van Naam Adres Plaats Telefoonnummer Bij verlies wordt de vinder vriendelijk verzocht contact op te

Nadere informatie

Hartfalen. Duo-avonden 20-4-2015. Jaco Houtgraaf, cardioloog

Hartfalen. Duo-avonden 20-4-2015. Jaco Houtgraaf, cardioloog Hartfalen Duo-avonden 20-4-2015 Jaco Houtgraaf, cardioloog Opbouw presentatie Inleiding Wat is het? Hoe ziet het eruit? Hoe ontstaat het? Behandeling Waar op te letten? Symptomen / klachten / dieet / vocht

Nadere informatie

Informatie hartrevalidatie / Adviezen voor thuis

Informatie hartrevalidatie / Adviezen voor thuis Revalidatie / Cardiologie Hartrevalidatie Informatie hartrevalidatie / Adviezen voor thuis Inleiding Er is met u gesproken over het hartrevalidatieprogramma. Om te beoordelen of u in aanmerking komt voor

Nadere informatie

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010 De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt Loes Klieverik WES 11-03-2010 Wat is oud?? Definitie Hartfalen Tekortschieten van de pompwerking van het hart en veranderingen in de neurohumorale activatie

Nadere informatie

Overzicht van alle aanbevelingen in de Multidisciplinaire Richtlijn Hartrevalidatie 2011 (nieuwe vetgedrukt)

Overzicht van alle aanbevelingen in de Multidisciplinaire Richtlijn Hartrevalidatie 2011 (nieuwe vetgedrukt) Overzicht van alle aanbevelingen in de Multidisciplinaire Richtlijn Hartrevalidatie 2011 (nieuwe vetgedrukt) Nieuwe aanbeveling 1 De projectgroep is van mening dat patiënten altijd via een cardioloog doorverwezen

Nadere informatie

Bespreken van prognose en einde van het leven op hartfalenpoli s in Zweden en Nederland

Bespreken van prognose en einde van het leven op hartfalenpoli s in Zweden en Nederland Bespreken van prognose en einde van het leven op hartfalenpoli s in Zweden en Nederland Martje van der Wal m.h.l.van.der.wal@umcg.nl Achtergrond Behandeling van (systolisch) hartfalen verbeterd Medicatie

Nadere informatie

HARTFALENREVALIDATIE (IPZ)

HARTFALENREVALIDATIE (IPZ) HARTFALENREVALIDATIE (IPZ) 17571 Inleiding Deze folder geeft u informatie over het poliklinisch hartfalen revalidatieprogramma IPZ (Intensieve Poliklinische Zorg). Heeft u hartfalen, dan komt u in aanmerking

Nadere informatie

Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis

Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis Komt iemand bij de dokter.. Heb ik hartfalen? Indeling + Definitie + Statistiek + Oorzaken + Onderzoek + Behandeling: medicatie leefregels CABG/klepoperatie

Nadere informatie

Logboek. Polikliniek hartfalen

Logboek. Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

24 september 2015. Van harte welkom!

24 september 2015. Van harte welkom! 24 september 2015 Van harte welkom! Programma 20.00: Welkom Wendy de Valk, verpleegkundig specialist cardiologie 20.10: Het vrouwenhart. Is er verschil tussen mannen en vrouwen? Mw. A. Lubbert-Verberkmoes,

Nadere informatie

Logboek Polikliniek hartfalen

Logboek Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE

SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE SIGNALERING EN VERWIJZING INTAKE EN EVALUATIE ONCOLOGISCHE REVALIDATIE Gesprek plus lastmeter: Emotionele problemen Vermoeidheid Lichamelijke / functionele

Nadere informatie

Fysiotherapie bij hartrevalidatie. Beweeg- en ontspanningsprogramma

Fysiotherapie bij hartrevalidatie. Beweeg- en ontspanningsprogramma Fysiotherapie bij hartrevalidatie Beweeg- en ontspanningsprogramma Fysiotherapie bij hartrevalidatie Onlangs heeft u een aandoening aan uw hart gehad, zoals een hartoperatie, een hartinfarct en/of een

Nadere informatie

Sticker patiënt. Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee!

Sticker patiënt. Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee! Hartfalenpolikliniek Uw eigen gegevens: Sticker patiënt Contactpersoon:... Apotheek:... Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee! Inleiding U bent door de

Nadere informatie

Hartrevalidatie. Uw afspraak. U wordt verwacht op: datum:. tijdstip:...

Hartrevalidatie. Uw afspraak. U wordt verwacht op: datum:. tijdstip:... Hartrevalidatie Uw afspraak U wordt verwacht op: datum:. tijdstip:... Inhoudsopgave Hartrevalidatie... 1 Waarom hartrevalidatie... 1 De belangrijkste doelen van hartrevalidatie zijn:... 1 Hoe komt u in

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie bij hartfalen Revalidatiecentrum Breda

Poliklinische revalidatie bij hartfalen Revalidatiecentrum Breda 1. Poliklinische revalidatie bij hartfalen Revalidatiecentrum Breda Poliklinische hartrevalidatie Doelgroep Poliklinische hartrevalidatie is bedoeld voor mensen die een hartinfarct, hartoperatie of dotterbehandeling

Nadere informatie

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Dieet bij hartfalen Een kwestie van smaak Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Wat komt aan de orde? Achtergronden bij de nieuwe Multidisciplinaire Richtlijn

Nadere informatie

PACEMAKERREVALIDATIE (IPZ)

PACEMAKERREVALIDATIE (IPZ) PACEMAKERREVALIDATIE (IPZ) 17863 Inleiding Deze folder geeft u informatie over het poliklinisch pacemaker revalidatieprogramma, Intensieve Poliklinische Zorg (IPZ). De behandelmethoden voor hart- en vaatziekten

Nadere informatie

Terminaal hartfalen, palliatie en thuisbegeleiding. Louise Bellersen cardioloog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen

Terminaal hartfalen, palliatie en thuisbegeleiding. Louise Bellersen cardioloog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen Terminaal hartfalen, palliatie en thuisbegeleiding Louise Bellersen cardioloog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen Terminaal hartfalen, palliatie en thuisbegeleiding Louise Bellersen UMC

Nadere informatie

Hartrevalidatie. Persoonlijke doelen. mca.nl

Hartrevalidatie. Persoonlijke doelen. mca.nl Hartrevalidatie Persoonlijke doelen mca.nl Inhoudsopgave Persoonlijke doelstellingen 3 Wat mag u verwachten van hartrevalidatie? 3 Bewegen 4 Psychosociale steun 5 Een gezonde leefstijl 6 Uw vragen 7 Colofon

Nadere informatie

Hartrevalidatie. Persoonlijke doelen. mca.nl

Hartrevalidatie. Persoonlijke doelen. mca.nl Hartrevalidatie Persoonlijke doelen mca.nl Inhoudsopgave Persoonlijke doelstellingen 3 Wat mag u verwachten van hartrevalidatie? 3 Bewegen 3 Psychosociale steun 4 Een gezonde leefstijl 5 Uw vragen 6 Notities

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Hartrevalidatie na een hartinfarct

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Hartrevalidatie na een hartinfarct Hartrevalidatie na een hartinfarct HARTREVALIDATIE NA EEN HARTINFARCT INLEIDING Een hartinfarct kan grote gevolgen hebben, zowel voor uzelf als voor uw naaste omgeving. Belangrijk is dat u erin slaagt

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Hartrevalidatie na een bypass-operatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Hartrevalidatie na een bypass-operatie Hartrevalidatie na een bypass-operatie HARTREVALIDATIE NA EEN BYPASS-OPERATIE INLEIDING Een bypass-operatie kan grote gevolgen hebben, zowel voor uzelf als voor uw naaste omgeving. Belangrijk is dat u

Nadere informatie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie De geriatrische patiënt op de SEH SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie Relevante onderwerpen Delier Symptoomverarming Medicatie op de SEH Duur aanwezigheid patiënt op de SEH Delier

Nadere informatie

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling FYSIOTHERAPIE Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling BEHANDELING Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling Als u te maken krijgt met kanker is dit zeer ingrijpend. Tijdens en na

Nadere informatie

Hartrevalidatieprogramma

Hartrevalidatieprogramma Hartrevalidatieprogramma Inleiding Uw cardioloog heeft u aangemeld voor het hartrevalidatieprogramma in het Hartrevalidatiecentrum Eindhoven, een samenwerkingsverband tussen Máxima Medisch Centrum en het

Nadere informatie

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen?

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen? Chronisch Hartfalen Wat is chronisch hartfalen? Omschrijving Hartfalen Hartfalen is een aandoening van het hart waarbij het hart niet meer in staat is om voldoende bloed uit te pompen en rond te pompen.

Nadere informatie

Fysiotherapie bij hartrevalidatie Beweeg- en ontspanningsprogramma

Fysiotherapie bij hartrevalidatie Beweeg- en ontspanningsprogramma Fysiotherapie bij hartrevalidatie Beweeg- en ontspanningsprogramma Fysiotherapie bij hartrevalidatie Onlangs heeft u een aandoening aan uw hart gehad, zoals een hartoperatie, een hartinfarct en/of een

Nadere informatie

Cardiologie De nieuwste ontwikkelingen. Dr. S.A.J. van den Broek Thoraxcentrum/Afdeling Cardiologie UMCG

Cardiologie De nieuwste ontwikkelingen. Dr. S.A.J. van den Broek Thoraxcentrum/Afdeling Cardiologie UMCG Cardiologie De nieuwste ontwikkelingen Dr. S.A.J. van den Broek Thoraxcentrum/Afdeling Cardiologie UMCG Dhr. A, 48 jaar taxichauffeur s ochtends 06.20 uur acuut pijn op de borst met een zwaar gevoel in

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hartfalen

Patiënteninformatie. Hartfalen Patiënteninformatie Hartfalen Inhoud Inleiding... 3 Informatie over het ziektebeeld: hartfalen... 3 Wat is hartfalen?... 3 Wat zijn de symptomen?... 4 Wat zijn de oorzaken?... 5 Behandeling van hartfalen...

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord. Hartrevalidatie

UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord. Hartrevalidatie UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord Hartrevalidatie UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord U krijgt deze folder omdat u voor revalidatiebehandeling bent verwezen naar locatie

Nadere informatie

April 2016 Alexandra Kleberger, M ANP. Palliatieve zorg omtrent Hartfalen

April 2016 Alexandra Kleberger, M ANP. Palliatieve zorg omtrent Hartfalen April 2016 Alexandra Kleberger, M ANP Palliatieve zorg omtrent Hartfalen Deel I Wat is hartfalen? Oorzaken van hartfalen Symptomen Compensatiemechanismen Diagnostiek Behandeling Hartfalenpoli Vragen Deel

Nadere informatie

Hartrevalidatie CARDIOLOGIE. Het vinden van de juiste balans

Hartrevalidatie CARDIOLOGIE. Het vinden van de juiste balans CARDIOLOGIE Hartrevalidatie Het vinden van de juiste balans In verband met hartklachten wordt u behandeld in het Laurentius ziekenhuis. Een hartstoornis kan grote lichamelijke en psychische gevolgen hebben.

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie Fysiotherapie. Activiteiten voor de eerste weken na een hartinfarct

Centrum voor Revalidatie Fysiotherapie. Activiteiten voor de eerste weken na een hartinfarct Centrum voor Revalidatie Fysiotherapie Activiteiten voor de eerste weken na een hartinfarct Centrum voor Revalidatie Fysiotherapie In deze folder vindt u informatie voor de eerste weken na uw ontslag

Nadere informatie

Beweegprogramma Diabetes Mellitus type 2

Beweegprogramma Diabetes Mellitus type 2 Beweegprogramma Diabetes Mellitus type 2 Doelgroep: Volwassenen met (een verhoogde kans op) diabetes type 2 of morbide obesiatas op verwijzing van huisarts of specialist (bij DTF, na instemming patient,

Nadere informatie

FysioCARDSS. Optimalisatie van fysieke trainingsprogramma s in Nederlandse Hartrevalidatie-centra. Studieprotocol

FysioCARDSS. Optimalisatie van fysieke trainingsprogramma s in Nederlandse Hartrevalidatie-centra. Studieprotocol FysioCARDSS FysioCARDSS Optimalisatie van fysieke trainingsprogramma s in Nederlandse Hartrevalidatie-centra. Studieprotocol Allereerst bedankt voor het tonen van interesse in het FysioCARDSS project.

Nadere informatie

07-04-15. Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Na vanmiddag. bij ouderen met een verstandelijke beperking

07-04-15. Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Na vanmiddag. bij ouderen met een verstandelijke beperking Na vanmiddag Herkennen van en omgaan met Angst en Depressie bij ouderen met e Weet u hoe vaak angst en depressie voorkomen, Weet u wie er meer risico heeft om een angststoornis of depressie te ontwikkelen,

Nadere informatie

Vermoeidheid & hartziekten

Vermoeidheid & hartziekten Vermoeidheid & hartziekten Menno Baars, cardioloog HartKliniek Nederland april 2014 Cardioloog van de nieuwe HartKliniek Nieuwe organisatie van eerstelijnscardiologiecentra Polikliniek & dagbehandeling

Nadere informatie

INTERACT-in-HF. Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure. A European Heart Failure Network

INTERACT-in-HF. Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure. A European Heart Failure Network INTERACT-in-HF Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure A European Heart Failure Network RECAP - Regional Care Portals InterReg IVB, e-ucare, WP2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen?

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Drs. Mariëlle AMJ van der Velden-Daamen Prof. Dr. Jan PH Hamers Prof. Dr. Hans Peter Brunner la Rocca Dr. Frans ES Tan Prof. Dr. Jos MGA

Nadere informatie

NVVC-CONNECT. In kaart brengen van zorg voor. Nederlandse patiënt met myocardinfarct

NVVC-CONNECT. In kaart brengen van zorg voor. Nederlandse patiënt met myocardinfarct NVVC-CONNECT In kaart brengen van zorg voor Nederlandse patiënt met myocardinfarct 1 NVVC-CONNECT Behandeling myocardinfarct Kan het beter? Regionale samenwerking Kan het beter? 4 mei 2012 2 NVVC-CONNECT

Nadere informatie

Dagboek Hartfalen. Thoraxcentrum Dagboek hartfalen

Dagboek Hartfalen. Thoraxcentrum Dagboek hartfalen Dagboek Hartfalen Dit dagboek hartfalen heeft u gedownload op de website van het UMCG (www.umcg.nl). Het dagboek is zowel voor u als voor de betrokken hulpverleners een belangrijk hulpmiddel. Om ervoor

Nadere informatie

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Helen Dowling Instituut: Begeleiding bij kanker voor (ex-) kankerpatienten en hun naasten: Onder andere: Individuele begeleiding Lotgenotengroepen

Nadere informatie

Trainingsprogramma hartfalen afdeling fysiotherapie

Trainingsprogramma hartfalen afdeling fysiotherapie Trainingsprogramma hartfalen afdeling fysiotherapie 1 Inleiding In deze folder kunt u lezen wat hartfalen is en wat de gevolgen hiervan zijn op uw dagelijkse activiteiten. En u kunt lezen wat het trainingsprogramma

Nadere informatie

Hartfalen: kunnen we het beter doen?

Hartfalen: kunnen we het beter doen? Hartfalen: kunnen we het beter doen? Dr. Irène Oudejans, klinisch geriater 17 Maart 2015 Inhoud Wat is hartfalen? Wanneer aan hartfalen denken? Hoe stel je de diagnose? Hartfalen Onderzoek GERiatrie Wat

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Hartrevalidatieprogramma Een hartaandoening Wat nu?

Hartrevalidatieprogramma Een hartaandoening Wat nu? Hartrevalidatieprogramma Een hartaandoening Wat nu? Bezoekadressen: Meander Medisch Centrum Maatweg 3 3813 TZ Amersfoort Locatie Baarn Molenweg 2 3743 CM Baarn Locatie Barneveld (Medisch Centrum de Burgt)

Nadere informatie

Inhoud. Verpleegkunde Cardiologie. Symptomen. Diagnose. Verpleegkunde Cardiologie 1. Indeling New York Heart Association (NYHA)

Inhoud. Verpleegkunde Cardiologie. Symptomen. Diagnose. Verpleegkunde Cardiologie 1. Indeling New York Heart Association (NYHA) Inhoud Verpleegkunde Cardiologie Han van der Borgh Verpleegkundige aspecten bij: Angina Pectoris Acuut coronair syndroom Prinz Metal Decompensatie cordis Cardiogene shock P.C.I./STENT/ spoed CABG in perifeer

Nadere informatie

De patiënt en cardiovasculair risicomanagement Koos van Staveren en Karin Idema. k.idema@hartenvaatgroep.nl

De patiënt en cardiovasculair risicomanagement Koos van Staveren en Karin Idema. k.idema@hartenvaatgroep.nl De patiënt en cardiovasculair risicomanagement Koos van Staveren en Karin Idema k.idema@hartenvaatgroep.nl Onze boodschap vandaag? Sluit aan bij de persoonlijke situatie! Dus: wie bent u & waarom bent

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE. Revalidatieprogramma. voor COPD-patiënten ADVIES

FYSIOTHERAPIE. Revalidatieprogramma. voor COPD-patiënten ADVIES FYSIOTHERAPIE Revalidatieprogramma voor COPD-patiënten ADVIES Revalidatieprogramma voor COPD-patiënten Bij patiënten met een longaandoening is vaak meer aan de hand dan alleen een longziekte. De aandoening

Nadere informatie

Ik ben zo benauwd. Titia Klemmeier/Josien Bleeker

Ik ben zo benauwd. Titia Klemmeier/Josien Bleeker Ik ben zo benauwd Titia Klemmeier/Josien Bleeker dyspneu ademnood kortademigheid benauwdheid Bemoeilijkte ademhaling Programma Inventarisatie leerdoelen Kennis over de praktijk? Alarmsymptomen Achtergrond

Nadere informatie

Inspanningsfysiologie Victor Niemeijer, sportarts

Inspanningsfysiologie Victor Niemeijer, sportarts Inspanningsfysiologie Victor Niemeijer, sportarts 18 e Grande Conference Verona 2012 Algemene veranderingen tijdens inspanning Binnen enkele seconden: Hartfrequentie neemt toe Ventilatie neemt toe Zuurstofopname

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

CBO RICHTLIJN. Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010. Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011

CBO RICHTLIJN. Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010. Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011 CBO RICHTLIJN HARTFALEN Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010 Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011 ESC guidelines Richtlijn is gebaseerd op de ESC Guidelines for the

Nadere informatie

4 Beweegprogramma. 4.1 Voorbereiding

4 Beweegprogramma. 4.1 Voorbereiding 4 Beweegprogramma In dit onderdeel wordt het beweegprogramma gepresenteerd. Binnen het programma worden eerst doelstellingen gevormd die gelden op lange en korte termijn. Vervolgens wordt de introductie

Nadere informatie

Working 9 5: hart voor je werk of werk voor je hart?

Working 9 5: hart voor je werk of werk voor je hart? Working 9 5: hart voor je werk of werk voor je hart? Workshop CarVasZ congres De Reehorst, Ede 21 november 2014 Elly Vos, Mental Coaching Venlo Registerpsycholoog NIP / Arbeid & Gezondheid ellyvos@planet.nl

Nadere informatie

hartfalen polikliniek

hartfalen polikliniek Cardiologie hartfalen polikliniek 1 2 Inleiding Uw cardioloog heeft bij u de diagnose hartfalen gesteld. Hij verwijst u daarom door naar de hartfalenverpleegkundige op de poli cardiologie. In deze folder

Nadere informatie

VELE HANDEN. In kader van CVA. Chinette Verhagen, Physician Assistant neurologie

VELE HANDEN. In kader van CVA. Chinette Verhagen, Physician Assistant neurologie VELE HANDEN In kader van CVA Chinette Verhagen, Physician Assistant neurologie Informatiebijeenkomst 14-12-2010 aan wijkverpleegkundige betrokken bij CVA patiënten. Inhoud presentatie Wat is CVA Verschillende

Nadere informatie

Herstel & Balans Revalidatieprogramma voor (ex-)kankerpatiënten

Herstel & Balans Revalidatieprogramma voor (ex-)kankerpatiënten Revalidatie Herstel & Balans Revalidatieprogramma voor (ex-)kankerpatiënten Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Kanker is een ingrijpende ziekte.

Nadere informatie

Hartrevalidatie. gemini-ziekenhuis.nl

Hartrevalidatie. gemini-ziekenhuis.nl Hartrevalidatie gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Hartrevalidatie 3 Het voorlichtingsprogramma 3 Het trainingsprogramma 4 De leefstijlcursus 5 Na de hartrevalidatie 6 Verhindering 6 Vergoeding 7 Uw vragen

Nadere informatie

Poliklinische hartrevalidatie AMC

Poliklinische hartrevalidatie AMC Poliklinische hartrevalidatie AMC In deze folder leest u meer over het hartrevalidatieprogramma in het Academisch Medisch Centrum en het eerste gesprek dat u krijgt (intakegesprek). Waarom is er hartrevalidatie?

Nadere informatie

Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum. Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning

Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum. Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning Indicaties voor inspannings ECG Evaluatie van patienten met pijn op de

Nadere informatie

Fysiotherapie & Longfibrose. Bert Strookappe MSc Fysiotherapeut Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede 19 november 2014

Fysiotherapie & Longfibrose. Bert Strookappe MSc Fysiotherapeut Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede 19 november 2014 Fysiotherapie & Longfibrose Bert Strookappe MSc Fysiotherapeut Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede 19 november 2014 Inhoud presentatie Belang van bewegen (algemeen) Bewegen bij acute en chronische ziekte Literatuur

Nadere informatie

HARTREVALIDATIE Wat is hartrevalidatie Hoe ziet het programma eruit? 1

HARTREVALIDATIE Wat is hartrevalidatie Hoe ziet het programma eruit? 1 Hartrevalidatie HARTREVALIDATIE Hartrevalidatie is bedoeld voor mensen met hartproblemen, zoals bijvoorbeeld een (dreigend) hartinfarct, een hartoperatie, na een dotterbehandeling, met hartfalen of een

Nadere informatie

Van zorgen voor naar zorgen dat

Van zorgen voor naar zorgen dat Van zorgen voor naar zorgen dat fysiotherapeutisch COPD zorg in de eerste lijn. Annemarie de Vey Mestdagh- van der List van zorgen voor 1988 Cursus Astma en COPD Pt. werd gestuurd door arts Kracht en Cardio

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij COPD

Palliatieve zorg bij COPD Palliatieve zorg bij COPD Joke Hes Longverpleegkundige Palliatieve zorg bij COPD 26/06/2014 Joke Hes Inhoud presentatie Welkom Wat is COPD Wanneer is er sprake van palliatieve zorg bij COPD Ziektelast

Nadere informatie

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog Van harte welkom! Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog CONFUCIUS: Chinees wijsgeer circa 500 voor Christus Het is niet moeilijk om het goede te herkennen, maar wel

Nadere informatie

Naar huis na een hartinfarct Wat u beter wel en niet kunt doen! Afdeling C2 IJsselland Ziekenhuis

Naar huis na een hartinfarct Wat u beter wel en niet kunt doen! Afdeling C2 IJsselland Ziekenhuis Naar huis na een hartinfarct Wat u beter wel en niet kunt doen! Afdeling C2 IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. Voorbereiding op uw ontslag 2 2. Weer thuis 4 2.1 Medicijnen 2.2 Werk 2.3 Autorijden 2.4

Nadere informatie

Fysiotherapie bij hartrevalidatie

Fysiotherapie bij hartrevalidatie Fysiotherapie Fysiotherapie bij hartrevalidatie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waarom fysiotherapie?... 3 Verschillende groepen... 3 De training... 4 Duur van het beweegprogramma... 5 Waar?... 6 Kledingadvies...

Nadere informatie

Voorwoord 10. Inleiding 11. 1 Inleiding in de module inspanning 1 5

Voorwoord 10. Inleiding 11. 1 Inleiding in de module inspanning 1 5 Inhoud 5 Inhoud Voorwoord 10 Inleiding 11 module i aanpassen aan inspannen 1 Inleiding in de module inspanning 1 5 2 Energielevering bij inspanning 1 7 2.1 Bewegen kost energie 1 7 2.1.1 Energie, arbeid,

Nadere informatie

ACUTE CORONAIRE SYNDROMEN

ACUTE CORONAIRE SYNDROMEN ACUTE CORONAIRE SYNDROMEN Definitie, pathofysiologie, symptomatologie en diagnostiek Dr. Marcel Daniëls Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch ACUTE CORONAIRE SYNDROMEN pathofysiologie Definitie symptomatologie

Nadere informatie

Beweegprogramma ms in de eerste en tweede lijn

Beweegprogramma ms in de eerste en tweede lijn Beweegprogramma ms in de eerste en tweede lijn Carien Linders v.d. Lijcke fysiotherapeut PMC Heusdenhout, Breda lid NAHFysioNet Hoe ontstaan? Als opdracht voor cursus Neurorevalidatie... Aanvulling van

Nadere informatie

ACUUT CORONAIR SYNDROOM

ACUUT CORONAIR SYNDROOM ACUUT CORONAIR SYNDROOM Doelen ACS pathofysiologie begrijpen Risicofactoren voor ACS kunnen herkennen Diagnostische stappen kunnen volgen 12 februari 2015 Esther de Haan, verpleegkundig specialist cardiologie

Nadere informatie

Even Voorstellen. 22-3-2010. COPD en longrevalidatie / longreactivatie. Fonny Heijerman Fysiotherapeut, (sport)fysiotherapeut

Even Voorstellen. 22-3-2010. COPD en longrevalidatie / longreactivatie. Fonny Heijerman Fysiotherapeut, (sport)fysiotherapeut COPD en longrevalidatie / longreactivatie. Even Voorstellen. Fonny Heijerman Fysiotherapeut, (sport)fysiotherapeut Hoe werkt het in de praktijk - Aanmelding - Intake/nulmeting/baseline meeting - Longrevalidatie

Nadere informatie

Dagboek Chronisch hartfalen

Dagboek Chronisch hartfalen Dagboek Chronisch hartfalen Van:. S.v.p. dit boekje meenemen bij bezoek arts of verpleegkundige Inhoudsopgave Namen, telefoonnummers en werktijden... 1 Dagboek Chronisch hartfalen... 2 Persoonlijke richtlijnen...

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie. Maatschap Longziekten IJsselland Ziekenhuis Paramedische Disciplines IJsselland Ziekenhuis

Poliklinische longrevalidatie. Maatschap Longziekten IJsselland Ziekenhuis Paramedische Disciplines IJsselland Ziekenhuis Poliklinische longrevalidatie Maatschap Longziekten IJsselland Ziekenhuis Paramedische Disciplines IJsselland Ziekenhuis Uw behandelend (long)arts heeft met u gesproken over poliklinische longrevalidatie

Nadere informatie

Hartrevalidatie Lievensberg ziekenhuis

Hartrevalidatie Lievensberg ziekenhuis Afdeling revalidatie Hartrevalidatie Lievensberg ziekenhuis Intakegesprek hartrevalidatie Coördinator hartrevalidatie, Revalidatieafdeling 2 e verdieping Datum: Tijdstip:.. De aanwezigheid van uw partner

Nadere informatie

Poliklinische hartrevalidatie. Afdeling Cardiologie

Poliklinische hartrevalidatie. Afdeling Cardiologie Poliklinische hartrevalidatie Afdeling Cardiologie Waarom hartrevalidatie? Hartrevalidatie is een effectieve manier om te leren omgaan met uw hartklachten. Hartrevalidatie is bedoeld om u te ondersteunen

Nadere informatie

SENIOREN LOPEN HARD MET...

SENIOREN LOPEN HARD MET... SENIOREN LOPEN HARD MET... TJITTE KAMMINGA Datum: 10-11-2012 TJITTE KAMMINGA DOCENT FYSIOTHERAPIE HS LEIDEN FYSIOTHERAPEUT/MANUEEL THERAPEUT EX- TRAINER HARDLOPER WWW.TJITTEKAMMINGA.NL 2 INLEIDING VERANTWOORDING

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijnklachten van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s.

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijn van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s. Er is meer

Nadere informatie

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5 WAT IS HARTFALEN? 3 WAT VOELT U ALS U AAN HARTFALEN LIJDT? 3 WAT DOET UW ARTS OM UW ZIEKTE TE BEHANDELEN? 4 Controle van de symptomen4 De verdere evolutie van de ziekte voorkomen 4 INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING

Nadere informatie

Hartrevalidatie. Poli Hartrevalidatie

Hartrevalidatie. Poli Hartrevalidatie 00 Hartrevalidatie Poli Hartrevalidatie Waarom hartrevalidatie? Een hartaandoening is een ingrijpende gebeurtenis. Het kan grote lichamelijke en psychische gevolgen hebben. Het vertrouwen in uw eigen lichaam

Nadere informatie

Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio. dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG

Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio. dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG Presentatie vandaag Epidemiologie myocardinfarct Diagnostiek

Nadere informatie

Microvasculaire Coronaire Dysfunctie

Microvasculaire Coronaire Dysfunctie Microvasculaire Coronaire Dysfunctie U bent onder behandeling bij de afdeling Cardiologie van het Radboudumc. In deze folder vindt u informatie over microvasculaire coronaire dysfunctie (MCD). Heeft u

Nadere informatie

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Veel mensen met een hart- of vaatziekte (HVZ) en hun partners ervaren ook nog stress als ze thuis hun leven weer proberen op te bouwen. Dit is dus ná

Nadere informatie

Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl. Stress en hart- en vaatziekten

Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl. Stress en hart- en vaatziekten Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl Stress en hart- en vaatziekten Indeling Het stressmechanisme Psychologische stress Stress en het ontstaan

Nadere informatie

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen ENERGIEK Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen Achtergrond Bewegen is goed, voor iedereen! Dat is wat u vaak hoort en ziet in de media. En het is waar, bewegen houdt ons fit en

Nadere informatie

Inclusiecriteria/ indicatie

Inclusiecriteria/ indicatie Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie/Stichting Herstel & Balans, Utrecht 2003 Kwaliteitscriteria Groepsrevalidatie Oncologie Herstel & Balans/2003 Deze kwaliteitscriteria zijn vastgesteld door

Nadere informatie

Revalidatie bij kanker

Revalidatie bij kanker Revalidatie Revalidatie bij kanker Vermoeidheid bij kanker BEHANDELING Revalidatie bij kanker Tijdens en na de behandeling van kanker kunt u allerlei klachten krijgen. Zo gaat onder andere uw conditie

Nadere informatie

Mijn patiënt krijgt een defibrillator (ICD) Wat moet ik als huisarts weten?

Mijn patiënt krijgt een defibrillator (ICD) Wat moet ik als huisarts weten? Mijn patiënt krijgt een defibrillator (ICD) Wat moet ik als huisarts weten? Diagram of a Single-Chamber Implantable Cardioverter-Defibrillator System DiMarco J. N Engl J Med 2003;349:1836-1847 Een duidelijk

Nadere informatie