Bedrijfsleven & Natuur een goede LAT-relatie?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bedrijfsleven & Natuur een goede LAT-relatie?"

Transcriptie

1 Bedrijfsleven & Natuur een goede LAT-relatie? Pieter van de Water en Jeroen Jansen, Amersfoort 2013

2 Wat doet de NAM? 4 jaar Opsporen Boren Opruimen Winnen

3 Waar zit dat gas? Nederland heeft één van de grootste gasvelden van Europa Ruim 175 gasvelden zijn in productie Nederland heeft 56% van alle aardgasreserves in de Europese Unie in haar bodem

4 Wat merk je daarvan? Ruimtebeslag Zichthinder Chemicaliën gebruik Emissies : Geluid Licht Bodembeweging Verstoring Flora/Fauna N2000 Bovengrondse activiteiten zijn direct gekoppeld aan ondergrondse reserves

5 Een LAT-relatie tussen bedrijfsleven en natuur? - Gedwongen relatie tussen bedrijf en (aangewezen) natuur In de vorm van : Bedrijf versus andere rechtspersonen als bestuursorganen (rijk/prov/gem. watersch.) of NGO s - Relatie wordt beheerst door regels waarbij natuur in beginsel voorrang heeft: significante schade aan natuur (habitats/soorten) door bedrijfinitiatieven moeten worden: voorkomen gemitigeerd gecompenseerd en gemonitoord/gerapporteerd Gebruik maken van actuele, plaatselijke, gekwalificeerde Natuurgegevens - Maatschappelijk draagvlak voor het aangaan van een relatie bedrijf/natuur wordt vergroot door meer te doen dan regels voorschrijven: convenanten/ handelen volgens code of conduct / bijdragen aan algemene onderzoekprogramma s (in kader van NWO, etc. )

6 Monitoring & effectenstudies, wat houdt dat in? Causaliteit wordt bestudeerd door te beredeneren hoe een impact doorwerkt in het systeem tot aan de instandhoudingsdoelstellingen.

7 Voorbeeld: de Waddenzee A. Geen nadelige effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van de Waddenzee B. Jaarlijks monitoren en onderzoeken of er veranderingen zijn i.r.t. gaswinning

8 Produceren vanaf het land ± Moddergat AMELAND-WESTGAT Eilanderbalg AMELAND-OOST Lauwers Pinkegat LAUWERSOOG-C LAUWERSOOG-WEST LAUWERSOOG-OOST Zoutkamperlaag Borndiep NES MODDERGAT VIERHUIZEN-OOST Lauwersoog Legenda METSLAWIER ANJUM EZUMAZIJL Gasvelden HC_STATUS PRODUCING UNDEVELOPED KOMBERGINGSGEBIED AANDACHTSGEBIED Kilometres Ameland Vierhuizen

9 Invloed alleen mogelijk via bodemdaling Bodemdalingcontouren voor 2012, op basis van de meet en regelcycus De stippen zijn peilmerken t.b.v. De bodemdalingcontouren.

10 Behoud van wadplaten en functie A. Geen nadelige effecten omdat de natuurlijke opslibbing de bodemdaling compenseert (bodemdalingstudies) B. Jaarlijks monitoren wadplaathoogte en modellering (HAK) C. Volgen van het systeem tot aan de instandhoudingsdoelstellingeng

11 MONITORINGVERPLICHTING Monitoring wadplaten door NAM A. RTK-GPS metingen B. Waterpassingen C. Spijkermetingen D. SEB-metingen E. LIDAR opnames F. Analyse Vaklodingen Geomechanische modellen Sedimentatie Waddenzee Areaal wadplaten Waddenzeebrede veranderingen A. Sedimentsamenstelling B. Bodemdierensamenstelling C. Vegetatie op kwelders D. Kliferosie E. Vogels op wadplaten F. Broedvogels op kwelders Kwaliteit H1140 Draagkracht vogels Kwaliteit H1310 en H 1330 Doelsoorten

12 Bodemdierensamenstelling Ca macrofaunamonsters

13 MONITORINGVERPLICHTING Wie bepaald wat er gebeuren moet? A Bodemdalingstudies Zeegse overleg Overleg stakeholdercommissie Interactie Auditcommissie MER B A. Verplichting B. Systeemmonitoring draagt bij aan ecologisch onderzoek Waddenzee andere impactmonitoring beheer rapportageverplichting Brussel etc.

14 Conclusie behoefte industrie: meer dan een database (verankering/interpretatie) Onafhankelijk adviesorgaan dat op basis van gebiedspecifieke kennis draagvlak stakeholders/ onderzoekers Besluit inhoud systeemmonitoring Rapporteert aan beheerder en vergunningverlener zijnde toetsingkader voor passende beoordeling

Datum 23 april 2013 Betreft Verzoek brief over de uitbreiding van de gaswinning onder de Waddenzee

Datum 23 april 2013 Betreft Verzoek brief over de uitbreiding van de gaswinning onder de Waddenzee > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

1 Inleiding 1. 2 Verwerking van gegevens 2 2.1 Aangeleverde gegevens 2 2.2 Verwerking gegevens 3

1 Inleiding 1. 2 Verwerking van gegevens 2 2.1 Aangeleverde gegevens 2 2.2 Verwerking gegevens 3 Herberekening behoefte aan zandsuppletie ter compensatie van bodemdaling door gaswinning uit Waddenzee velden vanaf de mijnbouwlocaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Z.B. Wang Deltares, 2009 Inhoud

Nadere informatie

Datum 10 januari 2011 Betreft Monitoring van aardgaswinning onder de Waddenzee vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen

Datum 10 januari 2011 Betreft Monitoring van aardgaswinning onder de Waddenzee vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen > Retouradres Postbus 30032 9700 RM Groningen De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Cascadeplein 6 9726 AD Groningen Postbus 30032 9700 RM Groningen www.minlnv.nl

Nadere informatie

Meegroeivermogentoets Waddenzee

Meegroeivermogentoets Waddenzee RESTRICTED TNO-rapport TNO 2015 R10885 Meegroeivermogentoets Waddenzee Energie Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus 80015 3508 TA Utrecht www.tno.nl T +31 88 866 42 56 F +31 88 866 44 75 Datum 26 juni

Nadere informatie

2015 Waddenzee. A) Algemene gegevens A1.1) Naam indiener. Formulier actualisenng meetplan ex a/t/jce/ 30 lid 6 Mijnbouwbesluit. Onderwerp.

2015 Waddenzee. A) Algemene gegevens A1.1) Naam indiener. Formulier actualisenng meetplan ex a/t/jce/ 30 lid 6 Mijnbouwbesluit. Onderwerp. Formulier actualisenng meetplan ex a/t/jce/ 30 lid 6 Mijnbouwbesluit Dit formulier dient ervoor om te zorgen dat de aanvraag om Instemming voldoet aan de eisen die de IVIIjntKiuwwet en IVIijnbouwbeslult

Nadere informatie

Monitoring van aardgaswinning onder de Waddenzee vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen

Monitoring van aardgaswinning onder de Waddenzee vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Monitoring van aardgaswinning onder de Waddenzee vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Advies 2011 van de Auditcommissie 12 april 2012 / rapportnummer 2543-85 1. Achtergrond Monitoring

Nadere informatie

Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2007 NAM B.V.

Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2007 NAM B.V. Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2007 NAM B.V. EP Document Nummer.: EP200803216458 Owner: EPE-T-D Revision No.: Final revision

Nadere informatie

Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2008 NAM B.V.

Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2008 NAM B.V. Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2008 NAM B.V. EP Document Nummer.: EP200903207091 Owner: EPE-T-D Revision No.: 1 Document Date:

Nadere informatie

Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2009 NAM B.V.

Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2009 NAM B.V. Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2009 NAM B.V. EP Document Nummer.: EP201005315203 Owner: UIE/T/DPE Revision No.: 1 Document Date:

Nadere informatie

Monitoring effecten van bodemdaling op Ameland-Oost 1. Bodemdaling

Monitoring effecten van bodemdaling op Ameland-Oost 1. Bodemdaling Monitoring effecten van bodemdaling op Ameland-Oost 1. Bodemdaling Door de winning van koolwaterstoffen uit de gasvoerende gesteentelagen zal de druk in de poriën van het gesteente verminderen waardoor

Nadere informatie

Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2007-2012 NAM B.V.

Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2007-2012 NAM B.V. Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Resultaten uitvoering Meet- en regelcyclus 2007-2012 NAM B.V. EP Document Nummer.: EP201306203527 Owner: UIO/T/DL Revision No.: Status:

Nadere informatie

Bijlage 2. NAM- EPE-S-HD december-2005-1 -

Bijlage 2. NAM- EPE-S-HD december-2005-1 - Bijlage 2 Monitoringplan behorend bij de vergunningaanvragen Natuurbeschermingswet 1998 met betrekking tot gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen. 1. Inleiding Dit monitoringplan

Nadere informatie

Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat. Monitoring effect bodemdaling door gaswinning

Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat. Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Zheng Bing Wang Katherine

Nadere informatie

Geachte mevrouw Franke,

Geachte mevrouw Franke, Retouradres:, Aan de griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw & Innovatie T.a.v. mevrouw drs. M.C.T.M. Franke Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 2500EA Onderwerp Rondetafelgesprek inzake

Nadere informatie

Gaswinning onder de Waddenzee

Gaswinning onder de Waddenzee Gaswinning onder de Waddenzee Gaswinning onder de Waddenzee Inleiding Midden jaren 90 heeft de NAM een aantal gasvelden aangeboord onder de Waddenzee. De NAM wil deze nieuwe velden binnenkort in gebruik

Nadere informatie

Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west-groningen: Jaarrapportage 2011

Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west-groningen: Jaarrapportage 2011 Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west-groningen: Jaarrapportage 2011 W.E. van Duin, K.S. Dijkema & P.-W. van Leeuwen Rapportnummer: C010/12 Publicatiedatum: januari

Nadere informatie

Studie naar het tijdsafhankelijke gedrag van diepe bodemdaling in de Waddenzee

Studie naar het tijdsafhankelijke gedrag van diepe bodemdaling in de Waddenzee NAM publicatie EP2015006213071 Studie naar het tijdsafhankelijke gedrag van diepe bodemdaling in de Waddenzee Achtergrond en onderzoek Op zo n 2 tot 4 km diep in de Nederlandse bodem zit aardgas. Meestal,

Nadere informatie

Analyse LiDAR data voor het Friesche Zeegat (2010-2013) Monitoring effect bodemdaling door gaswinning

Analyse LiDAR data voor het Friesche Zeegat (2010-2013) Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Analyse LiDAR data voor het Friesche Zeegat (2010-2013) Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Analyse LiDAR data voor het Friesche Zeegat (2010-2013) Monitoring effect bodemdaling door gaswinning

Nadere informatie

BODEMDALING WADDENZEE 1977-2011

BODEMDALING WADDENZEE 1977-2011 BODEMDALING WADDENZEE 1977-211 -12-211 Precisie en betrouwbaarheid uit metingen Er is nog nauwelijks bodemdaling door gaswinning uit de nieuwe Waddenvelden gemeten. Het Nesveld bevat drie maal zoveel gas

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Jaarrapport 2014

IMARES Wageningen UR. Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Jaarrapport 2014 Vegetatie en opslibbing in de Peazemerlannen en het referentiegebied west- Groningen: Jaarrapport 214 W.E. van Duin & C. Sonneveld Rapport C34/15 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources

Nadere informatie

innovation for life Toetsing van de belasting op de

innovation for life Toetsing van de belasting op de innovation for life TNO-rapport nergie Pr ncetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus 80015 3508 TA Utrecht www.tno nl TNo-060-ur-2o11-020351c indrapport r +31 BB 866 42 56 Toetsing van de belasting op de +31888664475

Nadere informatie

Het meegroeivermogen van de Westelijke Waddenzee

Het meegroeivermogen van de Westelijke Waddenzee Het meegroeivermogen van de Westelijke Waddenzee Advies aan het ministerie van Economische zaken Geert van Wirdum Met medewerking van: Laura Vonhögen Sytze van Heteren (TNO) Albert Oost Wang Zheng Bas

Nadere informatie

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Inauguratiesymposium, 1-2 december 2008, Leeuwarden Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Dr. Hessel Speelman Dr. Albert Oost Dr. Hanneke Verweij Dr. Zheng Bing Wang Thema s in tijd en ruimte

Nadere informatie

28 januari Duurzaam Ameland van start. 24 januari Start offshore boring L09-FA-102

28 januari Duurzaam Ameland van start. 24 januari Start offshore boring L09-FA-102 jaaroverzicht 2008 2 j a a r O v e r z i c h t 2 0 0 8 13 januari Start offshore boring L09-FA-101 28 januari Duurzaam Ameland van start Initiatief van de gemeente Ameland, NAM, Eneco Energie en GasTerra

Nadere informatie

Ç.. b I. Verzonden, 132 JULI 2013. provinsje fryslân provincie fryslân

Ç.. b I. Verzonden, 132 JULI 2013. provinsje fryslân provincie fryslân provinsje fryslân provincie fryslân b I postbus 20120 8900 hrn leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25 Partij voor de Vrijheid De heer P. Buisman www.fryslan.ni provmcse@fryslan.nl

Nadere informatie

Monitoring van het voor vogels oogstbare voedselaanbod in de kombergingen van het Pinkegat en Zoutkamperlaag

Monitoring van het voor vogels oogstbare voedselaanbod in de kombergingen van het Pinkegat en Zoutkamperlaag Bruno J. Ens et al. Monitoring van het voor vogels oogstbare voedselaanbod in Pinkegat en Zoutkamperlaag Dit rapport is samengesteld in opdracht van de Nederlandse Aardolie Maatschappij Sovon Vogelonderzoek

Nadere informatie

Statusrapport 2015 en Prognose tot het jaar 2080. December 2015

Statusrapport 2015 en Prognose tot het jaar 2080. December 2015 Statusrapport 2015 en Prognose tot het jaar 2080 December 2015 2 Status rapport 2015 en Prognose tot het jaar 2080 Bodemdaling door aardgaswinning NAM-velden in Groningen, Friesland en het noorden van

Nadere informatie

Monitoring effecten van bodemdaling op Ameland-Oost. Monitoring effecten van bodemdaling op Ameland-Oost. evaluatie na 23 jaar gaswinning.

Monitoring effecten van bodemdaling op Ameland-Oost. Monitoring effecten van bodemdaling op Ameland-Oost. evaluatie na 23 jaar gaswinning. Omslag rapport Deel 1 small.pdf 9-11-2011 11:25:44 M Y CM MY CY CMY K Monitoring effecten van bodemdaling op Ameland-Oost C Monitoring effecten van bodemdaling op Ameland-Oost evaluatie na 23 jaar gaswinning

Nadere informatie

Inventarisatie monitoringbehoefte

Inventarisatie monitoringbehoefte Bijlage B. Inventarisatie monitoringbehoefte De bijlage geeft in tabelvorm de totale monitoringbehoefte weer voor Deltaprogramma Waddengebied, zoals in de afzonderlijke Hoofdstukken is beargumenteerd.

Nadere informatie

betreft ons kenmerk datum advies Adviesgroep Waddenzeebeleid 25/MvR 27 april 2004

betreft ons kenmerk datum advies Adviesgroep Waddenzeebeleid 25/MvR 27 april 2004 Aan de Ministers van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer mevrouw mr. S.M. Dekker Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit dr. C.P. Veerman Economische Zaken mr. L.J. Brinkhorst Verkeer en

Nadere informatie

Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Vastlegging nul situatie. Meetresultaten. Rapport: EP200612204999

Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Vastlegging nul situatie. Meetresultaten. Rapport: EP200612204999 Gaswinning vanaf de locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen Vastlegging nul situatie Meetresultaten Rapport: EP200612204999 Nederlandse Aardolie Maatschappij BV December 2006 INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE...3

Nadere informatie

Tussenverslag wadsedimentatiemetingen Ameland, Engelsmanplaat, Paesens en Schiermonnikoog. jaar 2009. Johan Krol

Tussenverslag wadsedimentatiemetingen Ameland, Engelsmanplaat, Paesens en Schiermonnikoog. jaar 2009. Johan Krol Tussenverslag wadsedimentatiemetingen Ameland, Engelsmanplaat, Paesens en Schiermonnikoog jaar 9 Johan Krol Nes, januari 1 Inhoudopgave. 1. Methode pag. Onderzoeksgebieden pag 7.1 Oost-Ameland pag 7. West-Ameland

Nadere informatie

Het effect van bodemdaling op overwinterende scholeksters in de Waddenzee

Het effect van bodemdaling op overwinterende scholeksters in de Waddenzee Het effect van bodemdaling op overwinterende scholeksters in de Waddenzee In opdracht van de Nederlandse Aardolie Maatschappij Het effect van bodemdaling op overwinterende scholeksters in de Waddenzee

Nadere informatie

ONDERWERP Addendum gebouwschade i.r.t. bodemdaling en waterhuishouding onderzoeksgebied Veendam e.o

ONDERWERP Addendum gebouwschade i.r.t. bodemdaling en waterhuishouding onderzoeksgebied Veendam e.o ONDERWERP Addendum gebouwschade i.r.t. bodemdaling en waterhuishouding onderzoeksgebied Veendam e.o DATUM 24-11-2015 VAN Drs. B.D. (Bart) de Jong AAN NAM Assen, t.a.v. de heer J. van den Dool 1.1 Inleiding

Nadere informatie

Monitoring van het voor vogels oogstbare voedselaanbod in de kombergingen van het Pinkegat en Zoutkamperlaag

Monitoring van het voor vogels oogstbare voedselaanbod in de kombergingen van het Pinkegat en Zoutkamperlaag Monitoring van het voor vogels oogstbare voedselaanbod in de kombergingen van het Pinkegat en Zoutkamperlaag Bruno J. Ens (ed.) Sovon Vogelonderzoek Nederland Johan Krol Natuurcentrum Ameland Jaap van

Nadere informatie

NEDERLAND IN BEWEGING - Aardobservatie, NAP, bodemdaling - Prof.dr.ir. P.J.G. Teunissen DEOS TU Delft en NCG-KNAW

NEDERLAND IN BEWEGING - Aardobservatie, NAP, bodemdaling - Prof.dr.ir. P.J.G. Teunissen DEOS TU Delft en NCG-KNAW NEDERLAND IN BEWEGING - Aardobservatie, NAP, bodemdaling - Prof.dr.ir. P.J.G. Teunissen DEOS TU Delft en NCG-KNAW Nederland-Waterland Nederland is beroemd om zijn strijd tegen het water. Het ontstaan van

Nadere informatie

Hierbij bieden wij u het rapport Recent developments on the Groningen field in 2015 aan (rapportnummer TNO-2015 R10755, dd. 28 mei 2015).

Hierbij bieden wij u het rapport Recent developments on the Groningen field in 2015 aan (rapportnummer TNO-2015 R10755, dd. 28 mei 2015). Retouradres: Postbus 80015, 3508 TA Utrecht Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt T.a.v. de heer P. Jongerius Postbus 20401 2500 EC DEN HAAG 2500EC Princetonlaan 6 3584 CB Utrecht Postbus

Nadere informatie

SAMENVATTING. Vierduizend meter bodemdaling in 300 miljoen jaar. Zeespiegelstijging

SAMENVATTING. Vierduizend meter bodemdaling in 300 miljoen jaar. Zeespiegelstijging 6DPHQYDWWLQJ 1$0 SAMENVATTING Vierduizend meter bodemdaling in 300 miljoen jaar Voor de vroegste geschiedenis van Nederland begint moeten we misschien wel teruggaan naar het Carboon ruim 300 miljoen jaar

Nadere informatie

Analyse Lidar data voor het Friesche Zeegat (2010-2012) Monitoring effecten bodemdaling door gaswinning

Analyse Lidar data voor het Friesche Zeegat (2010-2012) Monitoring effecten bodemdaling door gaswinning Analyse Lidar data voor het Friesche Zeegat (2010-2012) Monitoring effecten bodemdaling door gaswinning Analyse Lidar data voor het Friesche Zeegat (2010-2012) Monitoring effecten bodemdaling door gaswinning

Nadere informatie

Auditrapport Begeleidings commissie Monitoring Bodemdaling Ameland

Auditrapport Begeleidings commissie Monitoring Bodemdaling Ameland Auditrapport Begeleidings commissie Monitoring Bodemdaling Ameland Leeuwarden, Januari 2012 2 Inhoud 1. Inleiding 4 2. Conclusies over de afzonderlijke thema s 6 2.1 Bodemdaling 6 2.2 Morfologie 7 2.3

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2007-I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2007-I Natuur en milieu Opgave 6 De Ebrodelta Gebruik de bronnen 11 tot en met 14 Na de Spaanse verkiezingen in juni 2004 werd bekend dat de nieuwe Spaanse regering heeft besloten om de Ebrotransfer niet uit

Nadere informatie

Wadsedimentatiemetingen Ameland, Engelsmanplaat, Paesens en Schiermonnikoog 2007-2013. Johan Krol

Wadsedimentatiemetingen Ameland, Engelsmanplaat, Paesens en Schiermonnikoog 2007-2013. Johan Krol Wadsedimentatiemetingen Ameland, Engelsmanplaat, Paesens en Schiermonnikoog 2007-2013 Johan Krol Nes, maart 2014 Inhoudopgave. Samenvatting pag 3 1. Methode pag 4 2. Onderzoeksgebieden pag 7 2.1 Oost-Ameland

Nadere informatie

Bijlage 1.5 Effecten van het slib in suppletiezand

Bijlage 1.5 Effecten van het slib in suppletiezand Bijlage 1.5 Effecten van het slib in suppletiezand........................................................................................ H. Mulder, RIKZ, juni 2004 Vraagstelling Een van de onzekerheden

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres Postbus 20401 2500 EK Den Haag Factuuradres Postbus 16180 2500 BD Den Haag Overheidsidentificatienr 00000001003214369000 T 070 379 8911 (algemeen)

Nadere informatie

NAM UGS Norg. Presentatie 9 september UGS NORG BRON VAN ONZE ENERGIE

NAM UGS Norg. Presentatie 9 september UGS NORG BRON VAN ONZE ENERGIE Presentatie 9 september UGS NORG 1 Mei 2015 Agenda 1. Schade aan panden in Steenbergen e.o. 2. Opslagplan Norg - reservoirdruk 3. Vragen 2 Mei 2015 Schade aan panden in Steenbergen 1/2 NAM onderzoekt de

Nadere informatie

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling........................................................................................ H. Mulder, RIKZ, juni

Nadere informatie

Het effect van bodemdaling op het aantal scholeksters dat kan overwinteren in de Waddenzee

Het effect van bodemdaling op het aantal scholeksters dat kan overwinteren in de Waddenzee Het effect van bodemdaling op het aantal scholeksters dat kan overwinteren in de Waddenzee In opdracht van de Nederlandse Aardolie Maatschappij Het effect van bodemdaling op het aantal scholeksters dat

Nadere informatie

Monitorincj effekten van " lodemdaling op Ameland-Oost

Monitorincj effekten van  lodemdaling op Ameland-Oost Monitorincj effekten van " lodemdaling op Ameland-Oost evaluatie na 8 jaar gaswinning monitonng bodem Ameland 1 Opgesteld m door: Waterloopkundig laboratorium DLO-Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek

Nadere informatie

Bodemdalingstudie Waddenzee 2004

Bodemdalingstudie Waddenzee 2004 Bodemdalingstudie Waddenzee 2004 Vragen en onzekerheden opnieuw beschouwd 14 juni 2004 Rapport RIKZ/2004.025 Colofon........................................................................................

Nadere informatie

GASWINNING BINNEN RANDVOORWAARDEN

GASWINNING BINNEN RANDVOORWAARDEN GASWINNING BINNEN RANDVOORWAARDEN PASSENDE BEOORDELING VAN HET RIJKSPROJECTBESLUIT OVER DE AARDGASWINNING VANAF DE LOCATIES MODDERGAT, LAUWERSOOG EN VIERHUIZEN 20 JANUARI 2006 1 SAMENVATTING Een Passende

Nadere informatie

Programma naar een Rijke Waddenzee

Programma naar een Rijke Waddenzee Programma naar een Rijke Waddenzee n Symposium Waddenacademie Kees van Es Inhoud presentatie 1. Aanleiding, opdracht en context 2. De mosseltransitie in het kort Kennisvragen 3. Streefbeeld: Wijze van

Nadere informatie

Passende beoordeling suppleties bij Ameland

Passende beoordeling suppleties bij Ameland Passende beoordeling suppleties bij Ameland Toetsing van de mogelijke effecten aan de Natuurbeschermingswet 1998 Eindrapport Grontmij AquaSense Amsterdam, 5 oktober 2009 Verantwoording Titel : Passende

Nadere informatie

Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgasproductie Langezwaag. Langezwaag 21 februari 2012

Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgasproductie Langezwaag. Langezwaag 21 februari 2012 Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgasproductie Langezwaag Langezwaag 21 februari 2012 2 Inhoud presentatie Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Terugblik Resultaat proefboring Vervolg Activiteiten (Milieu-)aspecten

Nadere informatie

Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving

Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving (Zie leeswijzer) Kenschets Natura 2000 Landschap: Status: Site code: Beschermd natuurmonument: Beheerder: Provincie: Gemeente: Oppervlakte:

Nadere informatie

Voortgangsrapportage monitoring vogels in de Waddenzee in het kader van de nieuwe gaswinningen over de periode 1990-2008

Voortgangsrapportage monitoring vogels in de Waddenzee in het kader van de nieuwe gaswinningen over de periode 1990-2008 Voortgangsrapportage monitoring vogels in de Waddenzee in het kader van de nieuwe gaswinningen over de periode 1990-2008 Popko Wiersma, Erik van Winden, Kees Koffijberg, Dirk Zoetebier & Bruno Ens SOVON-onderzoeksrapport

Nadere informatie

Ruimte voor de Wadden in vraag en antwoord

Ruimte voor de Wadden in vraag en antwoord Ruimte voor de Wadden in vraag en antwoord Vragen over het waddenzeebeleid zoals voorgesteld door de Commissie-Meijer Projectteam Adviesgroep Waddenzeebeleid 23 juni 2004 1 Ruimte voor de Wadden in vraag

Nadere informatie

Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling. 20 november 2014

Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling. 20 november 2014 Gasveld Harlingen Boven-Krijt Onderzoek naar bodemdaling 20 november 2014 Wat kunt u vanavond verwachten? De resultaten van het onderzoek naar bodemdaling gaswinning De achtergrond van de resultaten De

Nadere informatie

Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond

Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Pieter Jongerius De Mijnbouwwet 2 1 De Mijnbouwwet Invloedssfeer Wat is de diepe ondergrond? 100 m 500 m ~ 5 km 3 De Mijnbouwwet Vergunningen

Nadere informatie

Nederlandse Aardoliemaatschappij bv T.a.v.: dhr. J.P. van de Water Postbus 28000 9400 HH ASSEN. Leeuwarden, 23 december 2010 Verzonden,

Nederlandse Aardoliemaatschappij bv T.a.v.: dhr. J.P. van de Water Postbus 28000 9400 HH ASSEN. Leeuwarden, 23 december 2010 Verzonden, Nederlandse Aardoliemaatschappij bv T.a.v.: dhr. J.P. van de Water Postbus 28000 9400 HH ASSEN Leeuwarden, 23 december 2010 Verzonden, Ons kenmerk : 00922510 Afdeling : Landelijk Gebied Beleid Behandeld

Nadere informatie

Bodemdaling door Aardgaswinning

Bodemdaling door Aardgaswinning Statusrapport 2010 en Prognose tot het jaar 2070 September 2010 Bodemdaling door Aardgaswinning NAM-gasvelden in Groningen, Friesland en het noorden van Drenthe EP Document Nummer: EP201006302236 Document

Nadere informatie

Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgas productie Oppenhuizen. MFC t Harspit Oppenhuizen 26 mei 2015

Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgas productie Oppenhuizen. MFC t Harspit Oppenhuizen 26 mei 2015 Vermilion Oil & Gas Netherlands BV Aardgas productie Oppenhuizen MFC t Harspit Oppenhuizen 26 mei 2015 PROGRAMMA 20.00 uur Opening 20.10 uur Presentatie 21.15 uur Vragen 22.00 uur Afsluiting 2 Inhoud Introductie:

Nadere informatie

Gaswinning in Nederland. Belang en beleid

Gaswinning in Nederland. Belang en beleid Gaswinning in Nederland Belang en beleid Samenvatting Elk jaar is er meer vraag naar energie: wereldwijd stijgt de vraag met circa één procent per jaar. Om aan deze vraag te voldoen, staan ons verschillende

Nadere informatie

Energiewinning in het waddengebied

Energiewinning in het waddengebied Energiewinning in het waddengebied Inleiding In Nederland en in veel andere landen is de elektriciteitsproductie grotendeels gebaseerd op de verbranding van kolen, gas en olie. De Nederlandse voorraad

Nadere informatie

PASSENDE BEOORDELING VOOR HET BAGGEREN EN VERSPREIDEN VAN BAGGERSPECIE IN DE WADDENZEE

PASSENDE BEOORDELING VOOR HET BAGGEREN EN VERSPREIDEN VAN BAGGERSPECIE IN DE WADDENZEE PASSENDE BEOORDELING VOOR HET BAGGEREN EN VERSPREIDEN VAN BAGGERSPECIE IN DE WADDENZEE MINISTERIE VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU, RIJKSWATERSTAAT, DIENST NOORD-NEDERLAND, WATERDISCTRICT WADDENZEE 12 mei

Nadere informatie

Een proefboring op zee, wat houdt dat in?

Een proefboring op zee, wat houdt dat in? Een proefboring op zee, wat houdt dat in? GDF SUEZ E&P Nederland B.V. voert regelmatig proefboringen uit naar gas op zee. Deze proef boringen worden uitgevoerd op een milieu- en veiligheidstechnisch verantwoorde

Nadere informatie

Voortgangsrapportage monitoring vogels in de Waddenzee in het kader van de nieuwe gaswinningen over de periode 1990-2009

Voortgangsrapportage monitoring vogels in de Waddenzee in het kader van de nieuwe gaswinningen over de periode 1990-2009 Voortgangsrapportage monitoring vogels in de Waddenzee in het kader van de en over de periode 199-29 Popko Wiersma, Erik van Winden, Kees Koffijberg, Kees Oosterbeek, Dirk Zoetebier & Bruno J. Ens Onderzoeksrapport

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 29 023 Voorzienings- en leveringszekerheid energie Nr. 6 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Schaliegas in Nederland: op zoek naar draagvlak!

Schaliegas in Nederland: op zoek naar draagvlak! Schaliegas in Nederland: op zoek naar draagvlak! Presentatie bewonersavond De Mortel Frank de Boer Eindhoven, donderdag 23 oktober 2014 1 Profiel Cuadrilla Engels bedrijf, opgericht in 2007 Specialist

Nadere informatie

AANTEKENEN Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt Inspraakpunt Zoutwinning Havenmond, Aanleverpunt C22 Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG

AANTEKENEN Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt Inspraakpunt Zoutwinning Havenmond, Aanleverpunt C22 Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG AANTEKENEN Ministerie van Economische Zaken Directie Energiemarkt Inspraakpunt Zoutwinning Havenmond, Aanleverpunt C22 Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG Datum: Harlingen 19 november 2013, Kenmerk: EG/13266

Nadere informatie

Programma van Eisen - Beheerplannen

Programma van Eisen - Beheerplannen Programma van Eisen - Beheerplannen Eisen voor de inhoud Inventarisatie 1. Het beheerplan geeft allereerst een beschrijving van de natuurwaarden in het Natura 2000-gebied (de actuele situatie en trends,

Nadere informatie

Monitoring van vogels in de Waddenzee met de hand aan de kraan

Monitoring van vogels in de Waddenzee met de hand aan de kraan Monitoring van vogels in de Waddenzee met de hand aan de kraan >> eindrapport, pre-layout versie 23 december 2008

Nadere informatie

Wadsedimentatiemetingen Ameland, Engelsmanplaat, Paesens en Schiermonnikoog 2007-2015. Johan Krol

Wadsedimentatiemetingen Ameland, Engelsmanplaat, Paesens en Schiermonnikoog 2007-2015. Johan Krol Wadsedimentatiemetingen Ameland, Engelsmanplaat, Paesens en Schiermonnikoog 2007-2015 Johan Krol Nes, maart 2016 Inhoudopgave. Samenvatting pag 3 1. Methode pag 4 2. Onderzoeksgebieden pag 7 2.1 Oost-Ameland

Nadere informatie

ARCADIS Infrastructuur, milieu, gebouwen

ARCADIS Infrastructuur, milieu, gebouwen ARCADIS Infrastructuur, milieu, gebouwen 1101. - (0 Imagine the result t a t AREAAL WADDENGEBIED OOST OP BASIS VAN LUCHTFOTOGRAFIE: SITUATIE 2-2007 NAM 135302.001375 AREAAl- WADDENGEBIED OOST OP BASIS

Nadere informatie

Bodemdaling door diepe en ondiepe oorzaken in Groningen

Bodemdaling door diepe en ondiepe oorzaken in Groningen Bodemdaling door diepe en ondiepe oorzaken in Groningen In Groningen kunnen de volgende oorzaken van bodemdaling worden onderscheiden (op basis van Hannink, 1990): Diepte in m- mv Natuurlijke oorzaken

Nadere informatie

Aardbevingen en gaswinning. Bernard Dost KNMI

Aardbevingen en gaswinning. Bernard Dost KNMI Aardbevingen en gaswinning Bernard Dost KNMI Aardbevingen in Nederland (1300-2013) Natuurlijke aardbevingen Rood: 1980-2013 Roze: 1904-1980 Licht roze: 1986

Nadere informatie

Dat leidt ertoe dat het gesteente als het ware iets in elkaar wordt gedrukt. Bodemdaling treedt heel geleidelijk en over een lange periode op.

Dat leidt ertoe dat het gesteente als het ware iets in elkaar wordt gedrukt. Bodemdaling treedt heel geleidelijk en over een lange periode op. Bodemdaling Vraag: Er wordt voor de omgeving van de boring een te verwachten bodemdaling afgegeven van maximaal enkele centimeters. Bij een andere locatie van Vermilion in de omgeving is de bodemdaling

Nadere informatie

De BRO, hoe komen we daar?

De BRO, hoe komen we daar? De BRO, hoe komen we daar? Robert Jan van Leeuwen Geologische Dienst Nederland,TNO 14 maart 2011 Drie vragen Wat moet er eigenlijk gebeuren? Hoe denken Alterra en TNO dat te gaan doen? Hoe beginnen we

Nadere informatie

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3. Jade Beheer Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.0 Document : Communicatieplan CO 2-prestatieladder Auteur : Jade

Nadere informatie

Schaliegas: Wat is het? Hoe werkt het?

Schaliegas: Wat is het? Hoe werkt het? Schaliegas: Wat is het? Hoe werkt het? Rien Herber Ruimte voor Ondergrond, 14-02-2013 Gasproductie in Nederland Slochteren Slochteren Offshore Offshore Land Land Gas Consumptie (41.5 BCM) industrie centrales

Nadere informatie

Gasproductie in Nederland

Gasproductie in Nederland Schaliegas Winning in Nederland Een Introductie Rien Herber KNAW Minisymposium 12 Juni 2013 Gasproductie in Nederland Slochteren Slochteren Offshore Offshore Land Land Gas Consumptie (41.5 BCM) industrie

Nadere informatie

Hierbij doe ik u toekomen het Jaarverslag 2010, Delfstoffen en aardwarmte in Nederland en het Jaarverslag 2010 van Energie Beheer Nederland B.V.

Hierbij doe ik u toekomen het Jaarverslag 2010, Delfstoffen en aardwarmte in Nederland en het Jaarverslag 2010 van Energie Beheer Nederland B.V. > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den

Nadere informatie

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER Het ontwerp Sturen met water van het Veenweide Innovatiecentrum Zegveld (VIC) zet in op actief, dynamisch grondwaterbeheer

Nadere informatie

Natuurtoets. 1. Wet- en regelgeving. Permanente openstelling A12 Woerden Gouda

Natuurtoets. 1. Wet- en regelgeving. Permanente openstelling A12 Woerden Gouda Natuurtoets Permanente openstelling A12 Woerden Gouda 1. Wet- en regelgeving Flora- en faunawet (Ffw) De Ffw is gericht op de bescherming van inheemse dier- en plantensoorten in hun natuurlijke leefgebied.

Nadere informatie

Gasvondst Slochteren-1 (1959) De Wereldreis van Nederland 550 miljoen jaar geleden - nu. Bron: SPB Atlas, 2011 Bron: Berendsen 2004 6!

Gasvondst Slochteren-1 (1959) De Wereldreis van Nederland 550 miljoen jaar geleden - nu. Bron: SPB Atlas, 2011 Bron: Berendsen 2004 6! Bevingen in Hoe zit dat nu? Gasvondst Slochteren-1 (1959) NL Gas Productie Slochteren Rien Herber Infoversum, 22 november Source: EBN 2010 Rotliegend Zandsteen Reservoir De Wereldreis van Nederland 550

Nadere informatie

Stranden Ameland = recreatie en natuur

Stranden Ameland = recreatie en natuur Strandgebruik Ameland Inventarisatie Natura 2000 Gebruik stranden Gevolgen Stranden Ameland = recreatie en natuur Recreatie: badgasten, evenementen, strandrijden, paarden, vissen, excursies, strandpaviljoens,

Nadere informatie

Morfologie kwelders en. platen Balgzand

Morfologie kwelders en. platen Balgzand Morfologie kwelders en platen Balgzand Autonome ontwikkeling Hoogwatervluchtplaatsen Werkdocument RIKZ/AB - 99.607x ir. B.B. van Marion December 1999 Samenvatting In het kader van het project GRADIËNTEN

Nadere informatie

BUISLEIDINGEN NAM EXTERNE VEILIGHEID

BUISLEIDINGEN NAM EXTERNE VEILIGHEID BUISLEIDINGEN NAM EXTERNE VEILIGHEID Spreker: Marie-Désirée van Herwijnen Bedrijfsjurist NAM BRON VAN ONZE ENERGIE Platform transportveiligheid AGENDA Even voorstellen Transportmodaliteiten bij NAM Kaders

Nadere informatie

Procedures RTHA 2014

Procedures RTHA 2014 Procedures RTHA 2014 Steven van der Kleij Manager Informatie, Capaciteit en Beleid Procedures Bestemmingsplan Luchthavenbesluit Procedure bestemmingsplan Regelt de ontwikkeling van het terrein (ruimtelijke

Nadere informatie

FACTSHEET FACTSHEET LASER-ALTIMETRIE. Gerbrand Vestjens. Geodelta VERSIE 20150421 APR 15

FACTSHEET FACTSHEET LASER-ALTIMETRIE. Gerbrand Vestjens. Geodelta VERSIE 20150421 APR 15 FACTSHEET FACTSHEET LASER-ALTIMETRIE Gerbrand Vestjens Geodelta VERSIE 20150421 APR 15 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 4 2 LASER-ALTIMETRIE... 5 2.1 Specificiteit en nauwkeurigheid... 7 2.2 Inzetbaarheid

Nadere informatie

Infrastructuur. GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw

Infrastructuur. GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw Infrastructuur Advies en ondersteuning binnen de gehele infraketen GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw GEO-INFORMATIE Actuele situatie van het project en de omgeving gedetailleerd

Nadere informatie

Hydraulische Randvoorwaarden 2011concept

Hydraulische Randvoorwaarden 2011concept Hydraulische Randvoorwaarden 2011concept Globale verkenning waterveiligheid Delfzijl ir. A. Prakken Waterdienst / Water Verkeer & Leefomgeving Hydraulische Randvoorwaarden toetsen veiligheid primaire waterkeringen

Nadere informatie

Luchtkwaliteit in Nederland: cijfers en feiten. Joost Wesseling

Luchtkwaliteit in Nederland: cijfers en feiten. Joost Wesseling Luchtkwaliteit in Nederland: cijfers en feiten Joost Wesseling Inhoud: Doorsneden door de luchtkwaliteit Concentraties: de laatste decennia; EU normen; Nederland in de EU. Luchtkwaliteit en gezondheid.

Nadere informatie

Convenant over uitwisseling van grondwaterkwaliteitsgegevens tussen drinkwaterbedrijven, provincies en het Ministerie van VROM

Convenant over uitwisseling van grondwaterkwaliteitsgegevens tussen drinkwaterbedrijven, provincies en het Ministerie van VROM Convenant over uitwisseling van grondwaterkwaliteitsgegevens tussen drinkwaterbedrijven, provincies en het Ministerie van VROM Definitieve versie: 201108 Overwegende dat De Europese Kaderrichtlijn Water

Nadere informatie

Les 1 Ontstaan aardgas

Les 1 Ontstaan aardgas Les 1 Ontstaan aardgas In 1959 werd onder het land van boer Boon in de buurt van Slochteren gas ontdekt. Het bleek één van de grootste gasvelden van de wereld te zijn! Hoe is dat gas in de boden van Nederland

Nadere informatie

Raadsmemo. Datum: 29 oktober 2013. Gemeenteraad van Hof van Twente. Kopie aan: mr. ing. B.J. Sijbom. Steenkoolgas en schaliegas

Raadsmemo. Datum: 29 oktober 2013. Gemeenteraad van Hof van Twente. Kopie aan: mr. ing. B.J. Sijbom. Steenkoolgas en schaliegas Raadsmemo Datum: 29 oktober 2013 Aan: Gemeenteraad van Hof van Twente Kopie aan: Van: Voor informatie: Onderwerp: mr. ing. B.J. Sijbom R. Hazenkamp Steenkoolgas en schaliegas 1. Aanleiding In het vragen

Nadere informatie

Van Schoonebeek tot schaliegas. Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015

Van Schoonebeek tot schaliegas. Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015 Van Schoonebeek tot schaliegas Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13 december 2015 Aardbevingen in Groningen Van Schoonebeek tot schaliegas Jan Dirk Jansen Leidse Winterlezing Naturalis, 13

Nadere informatie

Convenant Bodem en Bedrijfsleven 2015

Convenant Bodem en Bedrijfsleven 2015 Convenant Bodem en Bedrijfsleven 2015 PARTIJEN 1. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mevrouw W.J. Mansveld, handelend als bestuursorgaan, mede namens de Minister van Infrastructuur en Milieu

Nadere informatie

rj, provinsje fryslân provincie fryslân Friese Koers De heer J. Hiemstra Leeuwarden, 27 augustus 2013 Verzonden, 133 SEP. 2013

rj, provinsje fryslân provincie fryslân Friese Koers De heer J. Hiemstra Leeuwarden, 27 augustus 2013 Verzonden, 133 SEP. 2013 provincie fryslân postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon; (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25 1 1 Friese Koers De heer J. Hiemstra www.fryslan.nl provincie@fryslan ni www.twitter.com/provfryslan

Nadere informatie

Henry Hub Gas Prijs Ontwikkeling 24/04/14. De Pers. Gasproductie in Nederland. Wat is Schaliegas en Hoe wordt het Gewonnen?

Henry Hub Gas Prijs Ontwikkeling 24/04/14. De Pers. Gasproductie in Nederland. Wat is Schaliegas en Hoe wordt het Gewonnen? Gasproductie in Nederland Wat is Schaliegas en Hoe wordt het Gewonnen? Rien Herber Marknesse 15 April 2014 Slochteren Slochteren Offshore Offshore Land Land Gas Consumptie (41.5 BCM) industrie centrales

Nadere informatie

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Januari 2014 Contacten Josje Fens, Fens@waddenvereniging.nl, t. 0517 493 663 Luca van Duren, Luca.vanDuren@deltares.nl, t. 088 3358

Nadere informatie