Veranderingen op de werkvloer Innovatie VGN Jaarboek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Veranderingen op de werkvloer Innovatie VGN Jaarboek 2010 1"

Transcriptie

1 Jaar.boek 2011 Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland in.no.va.tie (v.) [<Lat. innovatio], 1 invoering van iets nieuws; 2 nieuwigheid; 3 technische, industriële vernieuwing: de VGN ondersteunt de innovatie in de gehandicaptensector in.no.ve.ren (innoveerde) [<Fr. innover], 1 (overg.; h. geïnnoveerd ) als nieuwigheid invoeren; 2 (onoverg.; is geïnnoveerd) zich vernieuwen: de gehandicaptensector innoveert voortdurend. Veranderingen op de werkvloer Innovatie VGN Jaarboek

2 Missie De Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) is de branchevereniging van professionele zorgaanbieders in de gehandicaptenzorg. De VGN vertegenwoordigt de branche in het publieke debat. Uitgangspunten daarbij zijn de visie en waarden die binnen de vereniging breed gedeeld worden. De VGN bevordert dat de condities aanwezig zijn om de aangesloten organisaties in staat te stellen om verantwoorde zorg en ondersteuning te leveren. Zij doet dit met name door de dialoog aan te gaan met maatschappelijke partijen en andere relevante stakeholders en door leden te faciliteren en te ondersteunen op het terrein van inhoud van de zorg, werkgeverschap en financiering. 2 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Missie

3 Inhoud Missie 2 Voorwoord 4 Welbevinden Domotica 6 Waarvan hangt succes innovatie af? 7 Innovatieve architectuur 10 Vrijheidsbeperkende maatregelen 14 Aangepaste kleding 15 Sociale participatie Ondersteuning van allochtone mensen met een verstandelijke beperking 18 Mensen met een verstandelijke beperking helpen demente ouderen 19 Burenhulp 23 Centra voor Arbeid & Training 26 NAH-woonvoorziening 27 Persoonlijke regie Living Lab 30 Bejegeningskoffer 31 Kantelsluiting schuifdeuren 34 Auto-mobiliteit 37 Mijn plan in beeld 38 Organigram 43 Bestuur en directie 45 Adviescommissies 46 Colofon 48 Inhoud Innovatie VGN Jaarboek

4 Voorwoord Wie denkt aan innovatie in de zorg, zal niet in eerste instantie denken aan de gehandicaptensector, maar ook daar wordt hard en veel aan vernieuwing gewerkt. Deze innovaties dragen bij aan de zelfredzaamheid, de zelfstandigheid en het welbevinden van de cliënten. En daar hecht de VGN grote waarde aan. Vandaar dat we mooie voorbeelden willen laten zien in dit boek. In dit jaarboek leest u over allerlei vormen van innovatie. Bijvoorbeeld over buurten waar mensen met een beperking écht samenleven met hun buren. Of over loopbaanprojecten waarin mensen met een beperking werken aan hun competenties, of over gebouwen waar met domotica gezorgd wordt dat cliënten zich weer veilig voelen. En s nachts kunnen slapen. De techniek kan veel Veel innovatieve oplossingen zijn gebaseerd op techniek. Zo kan ICT helpen om de regie of communicatieve mogelijkheden van cliënten te vergroten. Tenminste: als die cliënt dat zelf ook wil. Ook kan met techniek de zorg op een andere manier georganiseerd worden, bijvoorbeeld door cliënten s nachts op afstand te monitoren. maar de mensen moeten het maken Aan medewerkers worden andere eisen gesteld als ze op een innovatieve manier zorg verlenen. Ze zijn niet alleen meer bezig met ondersteunen, begeleiden en zorgen; het vergt nieuwe competenties, zoals het vinden van 4 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Voorwoord

5 creatieve oplossingen op het gebied van domotica en andere ICT. de samenleving) en Persoonlijke regie (Persoonlijke ontwikkeling, Zelfbepaling, Belangen). Innovatie kan op deze manier werkdruk verlagen of arbeidsproductiviteit vergroten. Dat is belangrijk in een tijd dat de zorgbehoefte stijgt en gekwalificeerde beschikbare werknemers schaars zijn. Bovendien kan voor hetzelfde geld meer zorg geboden worden, of geld worden bespaard. Innovatie is daarom een van de speerpunten in het beleid van de VGN voor We ondersteunen onze leden bij het omzetten van hun innovatiekracht in daden. Dit doen we onder meer door de VGN stevig te positioneren in innovatienetwerken. Daarnaast is ons doel dat onze leden ook voldoende regelruimte krijgen. Bijvoorbeeld met de beleidregels Innovatie en Zorg op Afstand. We verspreiden innovatieve kennis in de branche en verankeren deze door het organiseren van ledenbijeenkomsten. Ten slotte willen we het gebruik, de kwaliteit en de effectiviteit van e-learning toepassingen vergroten. De voorbeelden in dit boek vormen slechts een selectie (waarvan vele met een prijs zijn onderscheiden). Bent u benieuwd naar meer voorbeelden? Kijk dan gerust op onze site Prof. dr. H.M. (Heleen) Dupuis, voorzitter J. (Hans) Schirmbeck, directeur Mooie voorbeelden op acht domeinen In gehandicaptensector is de kwaliteit van zorg en ondersteuning gebaseerd op de acht domeinen voor kwaliteit van bestaan volgens Schalock en Verdugo. In dit jaarboek geven we een aantal voorbeelden van innovaties op die domeinen. We hebben ze voor de overzichtelijkheid geclusterd tot drie: Welbevinden (dit zijn de domeinen Lichamelijk welbevinden, Psychisch welbevinden, Materieel welzijn), Sociale participatie (Interpersoonlijke relaties, Deelname aan Voorwoord Innovatie VGN Jaarboek

6 Domotica moet een middel zijn, geen doel op zich 6 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Welbevinden

7 Domotica is een prachtig middel vinden ze bij het Zwolse Frion. Maar alleen als de cliënt er ook echt iets aan heeft. Vanuit die visie won de instelling een stimuleringsbijdrage van het ministerie van VWS. Resultaat: nog meer cliënten kunnen met domotica meer regie over hun leven krijgen. Voorbeelden te over van wat je met domotica allemaal kunt. Herman Brandwagt, assistent van de Raad van Bestuur van Frion: Een cliënt met een ernstig meervoudige beperking die zelf zijn gordijnen open en dicht kan doen of iemand met epilepsie die sensoren in zijn bed heeft, waardoor er een melding binnenkomt als hij een aanval krijgt. Of een enkelbandje, waardoor de deur van een woning niet Foto boven: Domotica: het nachtzorgsysteem [PB] Foto links: Herman Brandwagt, assistent van de Raad van Bestuur van Frion [PB] Waarvan hangt succes innovatie af? Hanneke Knibbe, werkzaam bij onderzoeksbureau LOCOmotion, won in mei 2010 de Amerikaanse Bernice Owen Award, een prijs voor vernieuwend wetenschappelijk onderzoek op het gebied van ergonomie in de zorg. Ze is verbonden aan diverse innovatieve projecten van het programma Zorg voor Beter. Hanneke: De gehandicaptenzorgsector blinkt uit in het zelf een eigen invulling geven aan innovaties. Hanneke ziet graag meer praktijkgericht onderzoek. Want, zo zegt ze, de werkelijkheid in de zorg is zo vaak complexer en dan >> Welbevinden Innovatie VGN Jaarboek

8 meer op slot hoeft te doen en je toch weet waar een cliënt is. Allemaal hartstikke mooi, tenminste: als de regie van de cliënt erdoor vergroot wordt. Want dat is de kern van onze dienstverlening, zo hebben we het ook in onze missie en visie staan: wij gaan ervan uit dat een cliënt zijn eigen leven moet leiden. Ook al heb je een beperking, toch heb je de regie. De kunst is een cliënt daarbij te helpen, bijvoorbeeld met domotica, zonder dat je de regie ook uit handen neemt. Bang voor iemand in je kamer Hoe je dat doet, daar weten ze bij Frion veel van. De instelling legde het vast in een maatschappelijke businesscase, waarin werd beschreven hoe domotica ingezet kon worden in de nachtzorg. Later wordt het project ook uitgebreid met domotica in de brede zin. En daarmee kwam de instelling in aanmerking voor een stimuleringsbijdrage: Kleinschalig Wonen met Foto links: Projectleider George Wink (Frion) [PB] Foto onder: Hanneke Kribbe Foto rechts: Centrale domotica-unit op een kamer [PB] >> werkt het vaak net even anders. zeep overbodig zijn. Hanneke: Iets het tegendeel is waar. Ik heb gezien deel zelf doen. Begeleiders nemen De gehandicaptenzorgsector vindt soortgelijks zie je ook in ziekenhuizen hoe begeleiders met volle aandacht niet klakkeloos de werkwijze van ze innovatief op het gebied van het en verpleeghuizen. Vooral op en dan rustiger dan voorheen hun verpleeg- of ziekenhuizen over, maar goed inpassen van innovaties in de afdelingen waar de tijdsdruk hoog cliënten wassen en er een activiteit maken er hun eigen maatwerk van. eigen werkwijze. Als voorbeeld noemt is, bijvoorbeeld op de intensive care. van maken in plaats van een puur Die eigen invulling van innovaties ze het project Verzorgend wassen. Het gevaar van verzorgend wassen hygiënische handeling. En het ook vind ik knap en ook wel specifiek Hierbij worden cliënten gewassen in de gehandicaptenzorg zou kunnen passend maken binnen de zorg die voor de gehandicaptenzorg. met geïmpregneerde washandjes of zijn dat cliënten niet de aandacht iemand nodig heeft. Iemand die doekjes, zodat handdoeken, water en krijgen die ze nodig hebben. Maar zichzelf deels kan wassen, mag dat Het succes van innovaties hangt 8 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Welbevinden

9 Domotica (KWmD) van het ministerie van VWS. Syntens en andere organisaties ondersteunen en begeleiden het traject van voorbereiding en implementatie. Brandwagt: De kracht van ons plan is dat we domotica niet gebruiken om een efficiencyslag te kunnen maken op personeel. Maar om een antwoord te bieden op de vraag van de cliënt. Dat is een andere redenering dan die je veel ziet: we zetten een gebouw neer, die hangen we vol met technische snufjes, waardoor het veiliger is. Projectleider George Wink: We zijn begonnen met de vraag: op welke manieren is de nachtzorg nu georganiseerd en hoe wordt dat door cliënten ervaren? Via een nachtwensenonderzoek hebben we cliënten gevraagd: wat heb jij nodig om je in de nacht veilig te voelen en rustig te kunnen slapen? Dan bestaat natuurlijk het risico dat betrokkenen meteen in middelen gaan denken: doe mij maar een camera boven mijn bed. Terwijl dat misschien helemaal niet nodig is. En in ieder geval niet gunstig vanuit het privacyoogpunt. Daarom hebben we andere vragen volgens Hanneke voor 75% af van de mate waarin begeleiders het product of project een plek geven in de eigen werkwijzes en organisatie. Dus ook echt eigen maken en inpassen in de zorg voor de cliënt. Hanneke: Goede innovaties kennen een vliegwieleffect. Zijn begeleiders enthousiast? Dan vertellen ze het voort en staan ze zelf weer open voor meer innovaties. Dan wordt innoveren een soort sport en pas dán werkt het goed. Managers die denken dat ze van bovenaf wel even wat innovaties kunnen loslaten, hebben het mis. Succesvol innoveren anno 2011 is innovatie waar mensen op de werkvloer zèlf van meet af aan bij betrokken zijn. Welbevinden Innovatie VGN Jaarboek

10 [PB] Wonen, werken en deel uitmaken van de gemeenschap Groenten verbouwen op een eilandje vlakbij je woonwerkvoorziening. En ze vervolgens in een stalletje langs de kant van de weg verkopen aan inwoners van het dorp. Zodat je ervaart dat je nuttig werk doet en contact hebt met omwonenden. Dat is wat de cliënten van zorginstelling Scorlewald (onderdeel van de Raphaëlstichting) in Broek op Langedijk doen. Scorlewald biedt een bijzondere woonwerkvoorziening aan de bewoners van Oosterheem. Twaalf mensen met een verstandelijke beperking onderhouden hier de groentetuinen van zeven eilanden in het waterrijke Oosterdelgebied, dat grenst aan hun woonwerkvoorziening. De eilanden 10 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Welbevinden

11 gesteld: wat is jouw behoefte met betrekking tot veiligheid en nachtrust? Dan komen er antwoorden die je vervólgens vertaalt in middelen. Sommige mensen zijn bang voor brand, anderen dat er iemand hun kamer binnenkomt. Het gaat bijna altijd om beleving. Domotica als onderdeel van het zorgplan De resultaten van het nachtwensenonderzoek worden ingevuld door de cliënt/vertegenwoordiger en de ondersteuner. En vervolgens geanalyseerd door de projectleider. Deze analyse gaat naar de manager en gedragskundige. Zij leggen hun conclusie vervolgens weer terug bij de cliënt en zijn ondersteuner: hebben we je zo goed begrepen? De conclusies en voorstellen voor domotica worden daarna vastgelegd in het zorgplan. Brandwagt: Wensen van cliënten kunnen veranderen. Door domotica onderdeel te maken van het zorgplan, maak je er een cyclisch proces van, met ruimte om te evalueren en bij te stellen. De inzet van domotica heeft volgens Frion niet alleen Foto boven: Klimaatregelingsunit op een kamer [PB] Foto onder: Woonwerkvoorziening Oosterdel, Broek op Waterland zijn alleen per boot bereikbaar. De verbouwde groenten worden in het werkgebouw opgeslagen en verwerkt. Het project is ontwikkelt door vier partijen: Stichting Veldzorg, Scorlewald, woningbouwcorporatie de Wooncompagnie en gemeente Langedijk. Stichting Veldzorg wilde het Oosterdelgebied in dezelfde staat brengen als in de zestiger en zeventiger jaren. Ze benaderden Scorlewald met de vraag of zij als zorgaanbieder iets wilde betekenen in het beheer van het Oosterdelgebied. Dat wilde zij wel, maar er was één voorwaarde: er moest een mogelijkheid tot wonen gerealiseerd worden. >> Welbevinden Innovatie VGN Jaarboek

12 te maken met de visie op de cliënt, maar ook op de nachtrust. Wink: We willen voorkomen dat de nachtdienst drie keer per nacht met een tillift bij EMG-cliënten de kamer inkomt om te kijken of hij nog droog is, en het bed eventueel te verschonen. Dat betekent drie keer een onderbreking van de slaap. Het kan zijn dat een cliënt dat belangrijk vindt, maar het is de moeite waard om te kijken of dat niet anders kan. Bijvoorbeeld met bednatmelders of ander incontinentiemateriaal. Het uitgangspunt bij Frion is: De nacht is om te slapen of uit te rusten. Wink: En in principe heb je als je slaapt geen enkele ondersteuning nodig. Dát is ons vertrekpunt. Natuurlijk is de kans groot dat onze cliënten door hun beperking wel een of andere vorm van assistentie kunnen gebruiken. Maar het uitgangspunt is heel anders dan: deze mensen zijn beperkt, dus voorzien we het huis van alle mogelijke domotica. Brandwagt: Dat heeft nog een ander groot voordeel: door ons goed te richten op de functie van slaap, kunnen we problemen overdag voorkomen. Als jij en ik een tijd lang slecht slapen, gaan we naar de dokter. >> Een woonwerkvoorziening biedt de bewoners volgens Scorlewald veel veiligheid en overzichtelijkheid. Doordat vier partijen samenwerkten, lukte iets wat anders bijna onmogelijk was. De gemeente voorzag in grond en de nodige vergunningen, de woningbouwvereniging gaf opdracht voor de bouw. Veldzorg stelde de werkplekken ter beschikking en Scorlewald de begeleiding en zorg. Het project kreeg een eervolle vermelding bij de Hedy d Anconaprijs voor excellente zorgarchitectuur VGN Jaarboek 2011 Innovatie Welbevinden

13 Want daar krijgen we last van. We kunnen ons niet meer concentreren, worden chagrijnig, of misschien wel depressief. Dat geldt voor onze cliënten net zo goed. Wink: Daarom gaan we onze nachtdienst ook opleiden in de fysiologie van de slaap. Zodat zij als dat nodig en wenselijk is met behulp van domotica kunnen zien hoe vaak en op welke momenten een cliënt s nachts wakker is. Door dáár wat aan te doen, kun je het welzijn van een cliënt helpen verbeteren. Risico s heeft het ook, het werken met domotica. Wink: Het gevaar van te veel inzet, of te zware inzet blijft ook bij ons op de loer liggen. Domotica levert informatie op over de cliënt, daarbij moet je je afvragen: wie heeft om deze informatie gevraagd en wat gaan we nu met die gegevens dóén? Want als er geen duidelijk plan mee is, heb je er niks aan. Dan is domotica een doel geworden, in plaats van een middel. Brandwagt: Domotica moet mensen niet beperken, maar juist meer vrijheid geven. Dat lukt alleen als je met cliënten in gesprek blijft en blijft verantwoorden wat je doet. Foto boven: Domotica: veiligheidssysteem om het water af te sluiten {PB] Foto linksboven: Domotica: noodsysteem om hulp van collega s [PB] Foto links: Bewoners van Oosterdel aan het werk Welbevinden Innovatie VGN Jaarboek

14 14 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Welbevinden

15 De band in de ban In zes jaar tijd van 28 naar nul cliënten in de Zweedse band. Het gebeurde bij De Zijlen. Zij werkten met het project De band in de ban. Sandra de Wit, verpleegkundig specialist, was leider van het project. We dachten: Heeft deze cliënt twaalf jaar in de band gelegen, terwijl er gewoon een alternatief was? Waarom wilden jullie van de Zweedse band af? In 2002 zagen we een inspectierapport, waarin stond dat er veel risico s waren verbonden aan het gebruik van de band. En dat maar weinig professionals konden inschatten hoe groot die risico s waren. Naar aanleiding daarvan vroeg het management van De Zijlen mij hoeveel van die Zweedse banden op onze locatie Sintmaheerdt gebruikt werden. Ze hadden namelijk geen idee, net zo min als ik. Het bleken er 28 te zijn. Meer dan 10% van onze cliënten zat s nachts vastgebonden. Dat was best schrikken voor mij. Ik ging doorvragen bij het personeel: Waarom zitten deze mensen vast? Is er afbouw mogelijk? Zijn er alternatieven? Vaak kreeg ik te horen: Het kan nou eenmaal niet anders. Maar daar nam ik geen genoegen mee. Het kan altijd anders. En dat bleek. Met welke alternatieven kwam je? We zijn 28 miniprojecten gestart, voor elke cliënt één. Wie is hij? Waarom ligt hij vast? Wat zijn de risico s als we Foto links: Sandra de Wit, verpleegkundig specialist, De Zijlen [PB] Kleding moet comfortabel zijn, ook voor mensen met een beperking Aangepaste kleding levert een positieve bijdrage aan de kwaliteit van zorg en leven voor cliënten. Dat is de uitkomst van een businesscase die in 2006 werd uitgevoerd door LOCOmotion. Miranda van Waerdtvan den Hurk is op een innovatieve manier met deze resultaten aan de slag gegaan. Ze zegde haar werk >> Welbevinden Innovatie VGN Jaarboek

16 hem uit de band halen? Dit bespraken we met een team waarin de wettelijk vertegenwoordiger van de cliënt ook een belangrijke rol had. Door de risico s te inventariseren wisten we ook welke maatregelen we moesten nemen. Een voorbeeld: een cliënt was aan één zijde verlamd. Met zijn andere zijde probeerde hij zich steeds overal aan vast te houden waardoor hij te hard trok en uit bed kon vallen. Daarom moest hij s nachts worden vastgelegd. Maar door zijn bed te draaien en tegen de muur te plaatsen kon hij enkel nog richting de muur trekken. De valkans was er dus niet meer. En dus hoefde de cliënt niet meer aan banden te worden gelegd. Zo hebben we dat voor elke cliënt bekeken. Soms stonden we met het schaamrood op onze kaken. Dat we dachten: Heeft deze cliënt twaalf jaar zo gelegen, terwijl er gewoon een alternatief was? Wat zijn de resultaten zonder band? Cliënten slapen beter door en hebben weer zin om te slapen. Het bed wordt weer een prettige plek voor ze. We merkten dit pas toen ze eenmaal van de band af waren. Zo was er >> als woonbegeleidster bij Reinaerde zag dat veel kleding van mensen die rolstoelafhankelijk zijn. Als zij Miranda is nauw betrokken bij het op en begon het online bedrijf met een beperking niet comfortabel zitten, komt hun hemd tot halverwege proces. Ze zocht ruim een jaar Adjustforyou. zat. Miranda: Veel cliënten hun rug. Het sluit gewoon niet aan. naar de beste materialen en zorgt dragen incontinentiemateriaal. Ik besloot zelf een ondergoedlijn ervoor dat de modellen nauwkeurig Het bedrijf ontwerpt en levert Maar door het volume van het voor deze mensen op te zetten. Met worden getest. Zo kwam ze er aangepaste onderkleding voor incontinentiemateriaal kwamen comfortabele stoffen die meerekken, bijvoorbeeld achter dat de knoopjes volwassenen. Zoals slips, rompers veel slips maar tot halverwege de goed aansluiten en makkelijk zijn aan op de rompers en body s erg laag en body s. Miranda kwam hiervoor billen. Zo niet, dan waren het meteen te trekken. zaten. Ze werden door Miranda op het idee toen ze vanuit haar werk tenten. Hetzelfde geldt voor mensen hoger geplaatst, zodat cliënten er 16 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Welbevinden

17 Foto links: Risico s zoveel mogelijk voorkomen een meneer die s avonds de gewoonte had om andere cliënten te knijpen. Heel vervelend. We dachten dat dat gewoon bij hem hoorde, maar toen hij zonder band sliep, kneep hij ook niet meer. Het knijpen was waarschijnlijk zijn manier van stress uiten. Stress over het feit dat hij in de Zweedse band moest. Gelukkig denkt de Inspectie voor de Gezondheidszorg er net zo over en moet de Zweedse band uiterlijk in 2011 zijn uitgebannen. Is het niet risicovol om zonder banden te werken? Je kunt nooit alle risico s bannen. Ook niet met band. Het is zelfs zo dat de Zweedse band vaak nog meer risico s met zich meebrengt. Cliënten kunnen zich indraaien en zo lichamelijk letsel oplopen. Een gescheurde milt bijvoorbeeld. Wat je wel kunt doen, is risico s zoveel mogelijk voorkomen. Door elke nieuwe situatie te beoordelen. Wat zijn de risico s en hoe gaan we er mee om? We willen allemaal goede en veilige zorg leveren. Soms is het moeilijk om in te schatten wat veiligheid of schijnveiligheid biedt. De Zweedse band biedt mijns inziens schijnveiligheid. zelf vanuit zittende positie beter bij kunnen en het voor begeleiders makkelijker aan te trekken is. Ook voelen de cliënten de drukknoopjes niet tijdens het zitten. De mensen reageren positief op de kleding. Miranda: Er is veel vraag naar mijn ontwerpen. Verzorgers zijn minder lang bezig met het aantrekken van de kleding. De kleding zit prettig en blijft lang mooi. Ook na vele keren wassen. Ik vind dat iedereen recht heeft op comfortabele kleding. Het zou een goed idee zijn als zorginstellingen standaard aangepaste kleding in hun assortiment opnemen. Welbevinden Innovatie VGN Jaarboek

18 18 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Sociale participatie

19 Het verborgen leed van allochtone mensen met een beperking Een allochtone vrouw komt bij de huisarts. Alweer. In slecht Nederlands en nauwelijks verstaanbaar probeert ze duidelijk te maken dat het niet goed met haar gaat. De huisarts begrijpt het niet. Duidelijk geval van een taalprobleem, denkt hij. De echte reden van haar onduidelijkheid is haar verstandelijke beperking. Maar niemand die het doorheeft. Behalve Dünya Dichterbij. Dünya Dichterbij is een samenwerking tussen het Inter-lokaal en Dichterbij. Het Inter-lokaal zet zich in voor alle mensen in een kwetsbare sociaaleconomische positie en krijgt veel mensen van allochtone komaf op zijn spreekuur. Dichterbij is een zorginstelling voor mensen met een verstandelijke Foto links: (v.l.n.r.) Mevrouw en de heer Kanynakci, hun huidige begeleider Fatih Özcan en stagiaire Anouk Litjens [PB] Mensen met een beperking helpen demente ouderen Een win-winsituatie: zo kun je het project Irene Dekkerswald van Pluryn wel noemen. Hierbij helpen cliënten met een verstandelijke handicap dementerende ouderen in verpleeghuis Irene Dekkerswald. De cliënten voelen zich hierdoor nuttig en de ouderen krijgen meer aandacht en verzorging. Het project werd in >> Sociale participatie Innovatie VGN Jaarboek

20 beperking. Het project is ontstaan nadat beide partijen concludeerden dat veel zorgvragen van allochtone mensen niet de juiste aandacht kregen. Deels omdat er onder allochtonen een taboe heerst op het hebben van een beperking. En deels omdat hulporganisaties niet weten hoe ze deze doelgroep moeten benaderen. Jan Joore is programmamanager bij Dichterbij. Hij vertelt: Het valt op dat er weinig allochtone cliënten gebruik maken van diensten van zorginstellingen. Toch zijn ze er wel degelijk, was de conclusie van onze medewerkster Saadet Büyükkaya- Kaya. Ze deed onderzoek naar het verborgen leed van allochtone mensen met een beperking. En concludeerde dat veel van deze mensen tussen wal en schip vielen. Dat was erg confronterend voor Dichterbij. We zeggen wel: We zijn er voor iedereen, maar sloten onbewust toch mensen uit doordat we geen oog hadden voor hun problematiek. Daarom zijn we in 2007 gestart met Dünya. Dünya werkt buiten de bestaande structuren van Dichterbij en het Interlokaal. Hierdoor ontstaat ruimte voor het ontwikkelen van werkwijzen die wèl aansluiten op de vraag achter de vraag van kwetsbare doelgroepen. Bij Dünya >> mei 2010 onderscheiden met de Innovation Prize 2010 van European Platform for Rehabilitation (EPR). Veel mensen met een verstandelijke beperking willen een zo normaal mogelijk leven leiden. Meedoen in de samenleving en zichzelf nuttig maken, is daarbij belangrijk. Bij Irene Dekkerswald krijgen cliënten de kans hun competenties in praktijk te brengen en ondersteunend bezig te zijn met en voor andere mensen. Ze helpen met koffie- en theeschenken, het brengen van maaltijden, wandelen en bieden assistentie bij vervoer. Ook zorgen ze voor een sociale factor door geregeld 20 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Sociale participatie

21 werken mensen die weten hoe ze met allochtone mensen moeten omgaan, hoe ze signalen moeten herkennen en die hun taal spreken. Zodat hulp op maat wordt gegeven. Ik ben niet gek! Cheko Büyükkaya en Miloud El Abdi zijn begeleider bij Dünya. Ze bezoeken allochtone mensen van wie ze vermoeden dat ze een verstandelijke beperking hebben, maar ook allochtone cliënten die al een indicatie hebben. Volgens Miloud is de communicatie met allochtone cliënten wezenlijk anders dan die met autochtone. Veel van onze cliënten hebben de neiging om ja te knikken als je vraagt of ze het begrijpen. Terwijl ze het vaak helemaal niet begrijpen. Zo iemand komt dan bij een uitkeringsinstantie en doet alsof hij snapt wat hij moet doen. Vervolgens blijkt dat hij constant de verkeerde formulieren opstuurt. En die uitkeringsinstantie maar denken: die man weigert om mee te werken, dus korten we hem op zijn uitkering. Wij letten op signalen waaruit blijkt dat ze ons niet begrijpen. Of gaan gewoon met ze mee naar zo n Foto links: Pluryn-cliënten helpen cliënten van Irene Dekkerswald [PB] een praatje te maken met de oudere bewoners. Doordat ze op deze manier het reguliere personeel werk uit handen nemen, heeft zij meer ruimte om zich bezig te houden met extra taken. Wat de zorg ten goede komt. De cliënten van Pluryn zijn volwaardige leden van het begeleidingsteam van het verpleeghuis. Ze dragen bedrijfskleding, gaan mee met personeelsuitjes en worden door bewoners aangesproken met zuster of broeder. Ook krijgen ze praktische, taakgerichte ondersteuning van de begeleiders. En er is dagelijks een begeleider van Pluryn aanwezig op de werkvloer. De EPR vindt Pluryn de terechte winnaar van de innovatieprijs vanwege haar bereidheid tot samenwerken en innovatieve benadering. Sociale participatie Innovatie VGN Jaarboek

22 22 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Sociale participatie [PB]

23 instantie. We helpen ze verder. Cheko vult aan: Ook zijn we voorzichtig met het stellen van een diagnose. Als je tegen een Marokkaanse man zegt: je hebt een verstandelijke beperking, zal hij kwaad weglopen met de woorden ik ben niet gek. En zie je hem nooit meer terug. In veel culturen is het normaal om de schijn op te houden voor de buitenwereld. Je bent normaal of je bent gek. Een beperking is niet normaal. Voor ons is het dus belangrijker om gepaste hulp in gang te zetten, dan de beperking te benoemen. Foto onder: Buren bewonderen de maquette van de Goede Buren Buurt [Studio Kasterman] Dünya helpt Meneer Kanynakci is van oorsprong Turks, maar woont al veertig jaar in Nederland. Toch spreekt hij nauwelijks Nederlands. En zijn vrouw evenmin. Hij kwam bij Dünya terecht, nadat zij van een welzijnsorganisatie voor senioren hoorde over zijn problemen. En medewerkers van Dünya het vermoeden hadden dat hij een verstandelijke beperking heeft. Sindsdien bezoekt Cheko de man regelmatig. Vandaag komt hij langs om gewoon even te kletsen. Kanynakci heeft financiële- en huwelijksproblemen. Ook leeft hij in een sociaal Begeleiding van de buren Mensen met een beperking zijn in toenemende mate afhankelijk van mensen die betaald worden om ondersteuning te bieden, signaleerde Triade. Daarom werkt de organisatie aan innovatieve manieren om de zelfredzaamheid en het sociale netwerk van cliënten te vergroten. De Goede Buren Buurt is één van die manieren. Deze nieuw te bouwen buurt in Almere telt ongeveer 130 woningen, voor ongeveer 300 mensen. Van hen hebben maximaal dertig een beperking, vertelt Katja Moesker, projectleider bij Triade. De bewoners van de wijk kennen elkaar al. Ze hebben samen plannen gemaakt voor de buurt. Zo hebben >> Sociale participatie Innovatie VGN Jaarboek

24 isolement. Hoe gaat het vandaag?, vraagt Cheko hem in het Turks. Kanynakci geeft aan dat het goed gaat, maar dat hij erg zit met de problemen met zijn vrouw. Hij heeft erg behoefte aan een luisterend oor. Dat is Cheko voor hem. Kanynakci is blij met de hulp van Dünya. Ze helpen me met het lezen en schrijven van brieven en gaan met me mee naar instanties en de huisarts. Door hen begrijp ik alles beter. Ook is onze schuld bijna weg. Het was eerst heel erg. Alles liep door elkaar en ik stond er helemaal alleen voor. Ik probeerde wel wat op te bouwen, maar het lukte niet. Als mensen als Cheko er niet waren, was ik allang uit huis gezet. Zij hebben dit tegengehouden en daar ben ik ze dankbaar voor. Hij kan natuurlijk niet alles, de problemen die ik met mijn vrouw heb, kan hij niet oplossen. Maar ik zie hoe hij zijn best doet. Cheko is daarom als een zoon voor me. Ik voel me niet langer alleen en heb vertrouwen in hem. band. We bezoeken de mensen, praten met ze en helpen ze waar mogelijk. Doordat vele van ons de taal van deze mensen spreken, is het makkelijker om contact te maken. Ook denken we buiten kaders. Zo gaan we graag met onze cliënten mee naar instellingen of organisaties. We geven onze cliënten het gevoel naast hen te staan. Ook als we daarvoor grenzen over moeten gaan. Jan Joore is een voorstander van dit grensverleggend werken: Dünya gaat in tegen bestaande structuren. We doen wat nodig is om lijden om te zetten in leiden. En kiezen daarbij voor een netwerkbenadering in plaats van een hiërarchische structuur. Wat Dünya doet, is het in praktijk brengen van de nieuwe stijl van zorg. We combineren kennis van welzijn met zorg en cultuur. En spreken mensen voortdurend aan als individu. We brengen de mensen niet naar de zorg, maar de zorg naar de mensen. Innovatie is namelijk ook van de gebaande weg durven gaan. Grensverleggende zorg Vertrouwen is een sleutelwoord bij Dünya. Cheko: Al voor de officiële indicatie beginnen we met het opbouwen van een >> ze zich gebogen over de vraag: hoe zorg je ervoor dat mensen bij elkaar op bezoek kunnen komen? Dan moet je meer doen dat het huis van een cliënt rolstoeltoegankelijk te maken. Dan moet ook het huis van de buren aangepast worden. In de opzet van de buurt zijn verbindende elementen opgenomen: barbequeplaatsen, gezamenlijke tuinen en een buurthuis bijvoorbeeld. Katja: Daarnaast hebben de bewoners samen gekeken naar de sociale structuur. Vanuit de gedachte: iedereen kan íéts doen. Ook mensen met een beperking. En we merken dat ze ook graag willen bijdragen. En dus kunnen in de nieuwe 24 VGN Jaarboek 2011 Innovatie Sociale participatie

Elke dag beter. Kwaliteit in de gehandicaptenzorg Cliëntenversie Visiedocument 2.0. November 2014. elke dag beter_biwerk_def.indd 1 04-11-14 14:20

Elke dag beter. Kwaliteit in de gehandicaptenzorg Cliëntenversie Visiedocument 2.0. November 2014. elke dag beter_biwerk_def.indd 1 04-11-14 14:20 Elke dag beter Kwaliteit in de gehandicaptenzorg Cliëntenversie Visiedocument 2.0 November 2014 elke dag beter_biwerk_def.indd 1 04-11-14 14:20 Inhoud Inleiding 3 1 Wat is goede gehandicaptenzorg? 4 2

Nadere informatie

&Ons Tweede Thuis VOLWASSENEN

&Ons Tweede Thuis VOLWASSENEN &Ons Tweede Thuis VOLWASSENEN & & VOLWASSENEN Ondersteuning voor mensen met een beperking Heb je een beperking of heeft je zoon of dochter een beperking? Dan is wat ondersteuning soms erg welkom. Ons Tweede

Nadere informatie

Je talenten komen tot bloei bij Bloesem Theehuis Sterker in de samenleving.

Je talenten komen tot bloei bij Bloesem Theehuis Sterker in de samenleving. Je talenten komen tot bloei bij Bloesem Theehuis Sterker in de samenleving. Powered by Pluryn Rita deed werkervaring op bij Bloesem Theehuis in Herpen. Gasten genieten er van de lekkerste thee, taart en

Nadere informatie

Pakket 4 Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging

Pakket 4 Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging BESCHRIJVING VAN DE ZORGZWAARTEPAKKETTEN Pakket 4 Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging Het pakket Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging is wonen

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Samen bruggen bouwen. Het manifest: de basis van en voor SDW

Samen bruggen bouwen. Het manifest: de basis van en voor SDW Samen bruggen bouwen Het manifest: de basis van en voor SDW Inhoud Samen bruggen bouwen 10 4 6 De basis van en voor SDW Waarom bestaat SDW? 8 Waar willen we naar toe? Van waaruit handelen wij? Onze belofte

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Leg vrijheidsbeperking aan banden Zorg voor leven in vrijheid

Leg vrijheidsbeperking aan banden Zorg voor leven in vrijheid Leg vrijheidsbeperking aan banden Zorg voor leven in vrijheid Wat kunt u zelf doen om vrijheidsbeperkende maatregelen bij uw familielid te verminderen? Waarom deze brochure? Leven zonder risico s bestaat

Nadere informatie

Ouderen en seksualiteit:

Ouderen en seksualiteit: Ouderen en seksualiteit: een oud taboe of een sexy verhaal? Vaak denken jongeren dat mensen van boven de 60 geen seks meer hebben, of daar toch zeker niet van genieten. Niets is minder waar. Maar ook in

Nadere informatie

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding Methodisch werken binnen Lang Verblijf woonzorg en dagbesteding 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Gentle Teaching 4 Middelen 5 Voor wie is Gentle Teaching? 5 3. Competentievergrotend werken 6 Middelen

Nadere informatie

Meer info over Prisma en WMO?

Meer info over Prisma en WMO? Meer info over Prisma en WMO? wmo@prismanet.nl www.prismanet.nl Plan een bezoekje! U kunt het Prisma-aanbod pas echt ervaren als u het ook met eigen ogen gezien heeft. Prisma heet u van harte welkom voor

Nadere informatie

c A R i N T R E G G E L A N D H u i s T GERBRAND H E N G E LO

c A R i N T R E G G E L A N D H u i s T GERBRAND H E N G E LO carintreggeland huis T GERBRAND HENGELO Een warme sfeer in een modern jasje. Van harte welkom! Wilt u graag wonen in een mooi en comfortabel appartement? Vindt u een gezellige en veilige woonomgeving belangrijk?

Nadere informatie

Vrijheidsbeperkende maatregelen in de langdurige zorg. De rol van de familie

Vrijheidsbeperkende maatregelen in de langdurige zorg. De rol van de familie Regelingen en voorzieningen CODE 9.2.2.8 Vrijheidsbeperkende maatregelen in de langdurige zorg. De rol van de familie brochure bronnen www.loc.nl, juni 2012 www.vilans.nl Vilans (kenniscentrum voor de

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Algemene brochure. voor mensen met een beperking. MEE maakt meedoen mogelijk

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Algemene brochure. voor mensen met een beperking. MEE maakt meedoen mogelijk MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Algemene brochure voor mensen met een beperking MEE maakt meedoen mogelijk 1 Colofon Tekst en samenstelling Eenvoudig Communiceren Amsterdam Afd. Communicatie

Nadere informatie

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap De Winckelsteegh voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap Maak kennis met De Winckelsteegh Wil je deze brochure lezen in eenvoudige taal? Zoek de plaatjes van het vergrootglas. Daaronder staan

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Ondersteuning en hulp in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Voorwoord Dichtbij, bereikbaar en aanspreekbaar Het klinkt zo vanzelfsprekend en simpel: biedt mensen ondersteuning en hulp dichtbij, in

Nadere informatie

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties Perspectief op gewoon leven Wat we leren van evaluaties Stichting Perspectief, juni 2005 Aanleiding De LFB komt op voor de belangen van mensen met een verstandelijke beperking. De LFB heeft de ervaring

Nadere informatie

Specialistische zorg bij het ouder worden Sterker in de samenleving.

Specialistische zorg bij het ouder worden Sterker in de samenleving. Specialistische zorg bij het ouder worden Sterker in de samenleving. Powered by Pluryn Janneke is een ouder wordende vrouw met een verstandelijke handicap. Haar lichamelijke klachten nemen toe met het

Nadere informatie

Elke dag beter. Kwaliteit in de gehandicaptenzorg Cliëntenversie Visiedocument 2.0

Elke dag beter. Kwaliteit in de gehandicaptenzorg Cliëntenversie Visiedocument 2.0 Elke dag beter Kwaliteit in de gehandicaptenzorg Cliëntenversie Visiedocument 2.0 Elke dag beter Kwaliteit in de gehandicaptenzorg Cliëntenversie Visiedocument 2.0 November 2014 Inhoud Inleiding 3 1 Wat

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Sociale/pedagogische vragenlijst

Sociale/pedagogische vragenlijst Bijlage 1 Sociale/pedagogische vragenlijst voor ouders en begeleiders van mensen met een matige tot (zeer) ernstige verstandelijke beperking, al dan niet in combinatie met een lichamelijke beperking 1

Nadere informatie

Zelfstandiger leren leven bij Next Level Sterker in de samenleving.

Zelfstandiger leren leven bij Next Level Sterker in de samenleving. Zelfstandiger leren leven bij Next Level Sterker in de samenleving. Powered by Pluryn Anouk woont al jaren bij een leefgroep voor volwassenen met een verstandelijke beperking. Maar ze wil zelfstandiger

Nadere informatie

Leerplaatsomschrijving. Adres: Zonnelaan 30-20

Leerplaatsomschrijving. Adres: Zonnelaan 30-20 Leerplaatsomschrijving Locatie/werkplek: Locatie Zonnelaan Adres: Zonnelaan 30-20 Postcode en woonplaats: 9742BM Groningen Vastgesteld: 1-12-2014 De cliënten Vanuit locatie Zonnelaan worden 70 cliënten

Nadere informatie

Ik heb een vraag over. zorg... ondersteuning... opvoeding... jeugdhulp... mijn arbeidsbeperking... mijn uitkering... werk...

Ik heb een vraag over. zorg... ondersteuning... opvoeding... jeugdhulp... mijn arbeidsbeperking... mijn uitkering... werk... Ik heb een vraag over zorg... ondersteuning... opvoeding... jeugdhulp... mijn arbeidsbeperking... mijn uitkering... werk... 1 Ik heb een laag inkomen en vind het moeilijk om werk te vinden... Ik wil me

Nadere informatie

Zorgprofiel-Productenboek Lichamelijk Gehandicapten (LG)

Zorgprofiel-Productenboek Lichamelijk Gehandicapten (LG) Zorgprofiel-Productenboek Lichamelijk Gehandicapten (LG) Informatie over zorgproducten van Amerpoort voor mensen met een verstandelijke beperking en een lichamelijke handicap. Een zorgprofiel is een manier

Nadere informatie

Pakket 6 Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging

Pakket 6 Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging BESCHRIJVING VAN DE ZORGZWAARTEPAKKETTEN Pakket 6 Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging Het pakket Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging is wonen in een verpleeghuis

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Iedereen moet kunnen meedoen

Iedereen moet kunnen meedoen Nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning in uw gemeente Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inhoud 2 Voorwoord 5 Wat is de Wmo? 5 Waarom is de Wmo belangrijk? 9 Negen taken voor uw

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

WERKEN AAN ONTWIKKELING MET EXTRA BEGELEIDING EN BEHANDELING. Voor zeer moeilijk opvoedbare en lerende jongeren (ZMOLK)

WERKEN AAN ONTWIKKELING MET EXTRA BEGELEIDING EN BEHANDELING. Voor zeer moeilijk opvoedbare en lerende jongeren (ZMOLK) WERKEN AAN ONTWIKKELING MET EXTRA BEGELEIDING EN BEHANDELING Voor zeer moeilijk opvoedbare en lerende jongeren (ZMOLK) JONGEREN ONTDEKKEN WAT ZE WEL KUNNEN Jongeren met een IQ tussen 40 en 60 en ernstige

Nadere informatie

Verzorging Begeleiding Speciale Zorg Dagbesteding Hulp bij het huishouden

Verzorging Begeleiding Speciale Zorg Dagbesteding Hulp bij het huishouden Overzicht ZZP 1 t/m 7. Versie 17-05-11. Zorgzwaartepakket 1 = enige begeleiding in een veilige omgeving. U krijgt hulp bij de De medewerker helpt Niet van toepassing. dagelijkse verzorging u om zo veel

Nadere informatie

Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel

Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel Informatie voor (para)medici Zelf en samen redzaam Als betrokken professional kent u uw patiënt. U stelt of kent de diagnose en ziet welke behandeling

Nadere informatie

Welzijn-Breed (Persoonlijk Begeleider Specifieke Doelgroepen) BOL

Welzijn-Breed (Persoonlijk Begeleider Specifieke Doelgroepen) BOL Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25478 3,5 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Auditorium, Elst Onze opleidingen in Elst kenmerken zich door kleinschaligheid en persoonlijk

Nadere informatie

Pakket 7 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen, met de nadruk op begeleiding

Pakket 7 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen, met de nadruk op begeleiding BESCHRIJVING VAN DE ZORGZWAARTEPAKKETTEN Pakket 7 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen, met de nadruk op begeleiding Pakket 7 is bestemd voor ouderen die al heel lang

Nadere informatie

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten?

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten? Ik heb een vraag...... over zorg, huiselijk geweld en kindermishandeling, hulp en ondersteuning, opvoeding en jeugdhulp, ziekenhuisopname, beschermd wonen, schulden, werkloosheid, mijn arbeidsbeperking

Nadere informatie

Dat is mensenwerk. Wonen met ondersteuning en zorg bij Reinaerde. Voor volwassenen met een verstandelijke beperking. Ambulante Begeleiding

Dat is mensenwerk. Wonen met ondersteuning en zorg bij Reinaerde. Voor volwassenen met een verstandelijke beperking. Ambulante Begeleiding REINAERDE Dat is mensenwerk 1 met ondersteuning en zorg bij Reinaerde Voor volwassenen met een verstandelijke beperking Ambulante Begeleiding Op zoek naar een woning Individueel met begeleiding in de buurt

Nadere informatie

Wonenbij SDW. SDW ondersteunt mensen met een handicap.

Wonenbij SDW. SDW ondersteunt mensen met een handicap. Wonenbij SDW SDW ondersteunt mensen met een handicap. Wat kan SDW voor u betekenen? Iedereen in West-Brabant met een verstandelijke beperking kan terecht bij SDW voor ondersteuning op het gebied van wonen,

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

LA VERNA: SOMATISCHE ZORG Somatische zorg is zorg die u nodig heeft als gevolg van lichamelijke beperkingen. De zorg van LuciVer is erop gericht u, ondanks eventuele problemen en beperkingen, alle ruimte

Nadere informatie

Meepraten over beperking van je vrijheid

Meepraten over beperking van je vrijheid Meepraten over beperking van je vrijheid 2009 Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm

Nadere informatie

c A R i n T R E G G E L A n D h u i S DE STOEVELAAR G O O R

c A R i n T R E G G E L A n D h u i S DE STOEVELAAR G O O R carintreggeland huis DE STOEVELAAR GOOR Aan de rand van Goor, met uitzicht over het Twentse landschap. Van harte welkom! Wilt u graag wonen in een mooi en comfortabel appartement? Vindt u een gezellige

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at.

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at. ~1~ s n a l a b n i Happy A ls ouder van een kind met een chronische ziekte weet u vast als geen ander hoe moeilijk de balans is tussen goede zelfzorg en een prettig en gelukkig leven. Om er achter te

Nadere informatie

Informatie over zorgzwaartepakketten

Informatie over zorgzwaartepakketten Informatie over zorgzwaartepakketten voor cliënten, familie en andere betrokkenen Voor wie is deze folder? Deze informatie is voor mensen met psychiatrische problemen die voor langere tijd bij GGZ ingeest

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS. Yvette Paludanus

FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS. Yvette Paludanus FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS Yvette Paludanus 2 Dit boekje is tot stand gekomen dankzij de vragen en verhalen van medewerkers in de zorg. Wil je een exemplaar van dit boekje bestellen? Wil je begeleiding

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

vanuit ieders mogelijkheden daar waar nodig gewoon samen Denkt mee Doet mee Gewoon samen

vanuit ieders mogelijkheden daar waar nodig gewoon samen Denkt mee Doet mee Gewoon samen vanuit ieders mogelijkheden daar waar nodig gewoon samen Denkt mee Doet mee Gewoon samen Uw opgave is ons uitgangspunt: doelgericht, met de focus op zelfredzaamheid en de eigen kracht van mensen met een

Nadere informatie

De 24-uurs zorg van morgen.

De 24-uurs zorg van morgen. De 24-uurs zorg van morgen. Samen verbonden voor innovatieve zorg en gezondheidsdiensten. We delen de zorg. Voor wie is Centrale24? We geloven dat we de zorg in Nederland samen beter kunnen maken. Daarom

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Hoe gaat het eigenlijk met jou?

Hoe gaat het eigenlijk met jou? Hoe gaat het eigenlijk met jou? Amarins (medewerker) en Debbie (medewerker) vanboeijen.nl Hoe gaat het eigenlijk met jou? Een Goed leven voor cliënten. En Mooi werk voor medewerkers. Met elkaar. Daar staat

Nadere informatie

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z Samen doen Zorgvisie Zorg- en dienstverlening van A tot Z Wat en hoe? 3 W Samen met de cliënt bepalen we wát we gaan doen en hóe we het gaan doen. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen op diverse

Nadere informatie

Nationale Nederlanden Paspoort. Informatieboekje bevolkingsonderzoek naar borstkanker

Nationale Nederlanden Paspoort. Informatieboekje bevolkingsonderzoek naar borstkanker Nationale Nederlanden Paspoort Informatieboekje bevolkingsonderzoek naar borstkanker Zorgbelang Gelderland, november 2010 Teksten of delen van teksten uit deze uitgave mogen, na verkregen toestemming van

Nadere informatie

Visiedocument 2012 CAVENT. Geeft om wie je bent (naast mensen staan)

Visiedocument 2012 CAVENT. Geeft om wie je bent (naast mensen staan) Visiedocument 2012 CAVENT Geeft om wie je bent (naast mensen staan) Cavent heeft de voorbije jaren de visie beschreven zoals neergelegd in de nota naast mensen staan. Anno 2012 is de visie toe aan een

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Vragenlijst Behoefte als kompas, de oudere aan het roer Deze vragenlijst bestaat vragen naar uw algemene situatie, lichamelijke en geestelijke gezondheid, omgang met gezondheid

Nadere informatie

Gewoon meedoen! www.estinea.nl

Gewoon meedoen! www.estinea.nl Gewoon meedoen! Hoe wil jij meedoen? Dat vragen we aan iedereen die bij Estinea komt voor ondersteuning bij wonen, werken of leren. Meedoen in de samenleving - op je eigen niveau en je eigen manier - levert

Nadere informatie

Kleinschalig Wonen bij Vecht en IJssel

Kleinschalig Wonen bij Vecht en IJssel Kleinschalig Wonen bij Vecht en IJssel Welzijn en kwaliteit van leven in een huiselijke sfeer Mevrouw Ten Have leest graag een boekje met kleindochter Anna en Persoonlijk Woonbegeleider Samira. In de Zonnehoek

Nadere informatie

Afspraken met het Zorgkantoor Wij hebben met het zorgkantoor de volgende ZZP-en afgesproken en met deze ZZP-en kunt u bij ons terecht:

Afspraken met het Zorgkantoor Wij hebben met het zorgkantoor de volgende ZZP-en afgesproken en met deze ZZP-en kunt u bij ons terecht: Afspraken met het Zorgkantoor Wij hebben met het zorgkantoor de volgende ZZP-en afgesproken en met deze ZZP-en kunt u bij ons terecht: Niet toegelaten voor behandeling, inclusief dagbesteding (lees verzorgingshuis)

Nadere informatie

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen?

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Samenwerkingsverband NIP-NVO zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2014 1 Inhoud Voorwoord 3 Wat doet de psycholoog of orthopedagoog? 5

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

Leren om van elkaar te leren

Leren om van elkaar te leren Leren om van elkaar te leren Samenwerking en kennisdeling. De combinatie daarvan is voor directeur Zorgontwikkeling Hanneke Kooiman de sleutel tot het verbeteren van de zorgkwaliteit. ZORGONTWIKKELING

Nadere informatie

NAH, HOE VERDER? Kies de hulp die bij je past

NAH, HOE VERDER? Kies de hulp die bij je past NAH, HOE VERDER? Kies de hulp die bij je past WAT IS NAH? NAH is de afkorting van Niet-Aangeboren Hersenletsel. Iedereen, jong of oud, kan hersenletsel oplopen door ziekte of ongeval, bijvoorbeeld door

Nadere informatie

Ondersteuning Organiseren Is Zelforganisatie de oplossing? emb congres 2015 Jan

Ondersteuning Organiseren Is Zelforganisatie de oplossing? emb congres 2015 Jan Ondersteuning Organiseren Is Zelforganisatie de oplossing? Het eendje kwam boven al wat onder water was stond in zijn ogen (Jösö) EMB ERNSTIG MEERVOUDIG BEPERKT JJ 2015 * Organisatie vg zorg, historie

Nadere informatie

Toolkit. Familieparticipatie

Toolkit. Familieparticipatie Toolkit Familieparticipatie April 2013, Vilans De materialen en teksten uit deze toolkit kunt u gratis printen en downloaden. Zorgorganisaties kunnen dit materiaal kopiëren, aanpassen en aanvullen met

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

U en uw buren. Wie zijn die mensen? Maak even kennis. Missie van Haag Wonen

U en uw buren. Wie zijn die mensen? Maak even kennis. Missie van Haag Wonen Bijna iedereen heeft buren. Zeker in een drukke stad als Den Haag. Iedereen leeft op zijn of haar eigen manier. De een heeft een groot gezin. De ander slaapt overdag. Weer een ander klust graag. Zoveel

Nadere informatie

Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE

Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE Meedoen mogelijk maken! MEE Samen (regio s Veluwe Overijssel Twente) 36 gemeenten 300

Nadere informatie

OP jezelf LereN WONeN Met begeleiding

OP jezelf LereN WONeN Met begeleiding OP jezelf LereN WONeN Met begeleiding Training Begeleid Wonen training begeleid WONeN de beste voorbereiding voor LAter Wil je als jongere of volwassene graag zelfstandig wonen? Maar moet je daarvoor eerst

Nadere informatie

5. Bejegening en doorvragen

5. Bejegening en doorvragen 5. Bejegening en doorvragen 51 Voor de trainer Er bestaan uitgebreide scholingsprogramma s gericht op bejegening en omgang met mensen met NAH en hun naasten. Zie ook de verwijzingen achter in dit boekje.

Nadere informatie

Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking

Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking Begeleiding, wonen en dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking Wij zíjn er voor jou Prezzent ondersteunt je om zo zelfstandig mogelijk te wonen, op onze woonlocaties of met ambulante begeleiding.

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

Zorgprofielen Productenboek

Zorgprofielen Productenboek Zorgprofielen Productenboek Informatie over zorgproducten van Amerpoort voor mensen met een verstandelijke beperking Amerpoort biedt woonproducten aan voor alle zes zorgprofielen voor mensen met een verstandelijke

Nadere informatie

Succesvolle carrière als (wijk)verpleegkundige? Verstand van Zorg

Succesvolle carrière als (wijk)verpleegkundige? Verstand van Zorg Succesvolle carrière als (wijk)verpleegkundige? Verstand van Zorg Opleiding én prachtbaan Verpleegkundige als regisseur van de zorg De komende jaren verandert de zorg ingrijpend. Steeds minder mensen verblijven

Nadere informatie

Ontmoeting. gezondnu.nl

Ontmoeting. gezondnu.nl Ger van der Gaast (64) weet sinds 2010 dat hij de ziekte van Alzheimer heeft. Inmiddels woont hij in een verpleeghuis in Utrecht. Als voormalig docent verpleegkunde volgt Ger zijn eigen zorg kritisch.

Nadere informatie

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Marjan Mensinga trainer en adviseur bij Pharos en med. antropoloog/spv/poh GGZ Jennifer van den Broeke senior projectleider en adviseur bij Pharos

Nadere informatie

Pakket 8 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen met de nadruk op verzorging/verpleging

Pakket 8 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen met de nadruk op verzorging/verpleging BESCHRIJVING VAN DE ZORGZWAARTEPAKKETTEN Pakket 8 Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen met de nadruk op verzorging/verpleging Pakket 8 is voor mensen met een ernstige

Nadere informatie

Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen:

Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen: Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen: Sport- en beweegaanbod Achtergrond Samenvatting Doelgroep De doelgroep

Nadere informatie

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Zorgleefplan, ondersteuningsplan en begeleidingsplan Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Om goede zorg en/of ondersteuning te kunnen geven aan een cliënt is het werken

Nadere informatie

Goede zorg & ondersteuning

Goede zorg & ondersteuning Goede zorg & ondersteuning voor ouderen met een verstandelijke beperking voor familie en vertegenwoordigers, cliëntenraden, begeleiders Mensen worden steeds ouder. Ook mensen met een verstandelijke beperking

Nadere informatie

Verslag onderzoek Wat Werkt - deel 3

Verslag onderzoek Wat Werkt - deel 3 Verslag onderzoek Wat Werkt - deel 3 ideeën van familie en bekenden bij het geven van steun Ervaringen en ideeën van familie en bekenden bij het geven van steun Jos de Kimpe Carlijn Nieuwenhuis FEBRUARI

Nadere informatie

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden Enquête Mantelzorg en dementie 2014 Vooraf In juli 2014 vroegen wij onze leden naar hun ervaringen met mantelzorg in het algemeen, en mantelzorg

Nadere informatie

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Het Bruggenbouwers project wordt in de Zweedse stad Linköping aangeboden en is één van de succesvolle onderdelen van een groter project in die regio. Dit project is opgezet

Nadere informatie

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid De kracht van Ben ik tevreden? ligt in het hier en nu. Wensen van cliënten zetten direct aan tot actie. Meten is dus niet alleen weten, maar de start

Nadere informatie

Ik, bepaal zelf wel hoe ik leef

Ik, bepaal zelf wel hoe ik leef Ik, bepaal zelf wel hoe ik leef Welkom bij De Goede Zorg Zelf zorg kiezen Bij De Goede Zorg kiest u zelf de zorg of hulp die u nodig heeft. Onze dienstverlening is erop gericht dat u zo lang mogelijk zelfstandig

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

DEELNEMEN AAN DE SAMENLEVING IETS BETEKENEN VOOR EEN ANDER

DEELNEMEN AAN DE SAMENLEVING IETS BETEKENEN VOOR EEN ANDER DEELNEMEN AAN DE SAMENLEVING IETS BETEKENEN VOOR EEN ANDER BETEKENIS BOVEN BEPERKING Ieder mens is uniek en doet mee. We betekenen allemaal iets in het leven van anderen en omgekeerd. We houden van elkaar,

Nadere informatie

Rapport sluiting verzorgingshuizen

Rapport sluiting verzorgingshuizen Rapport sluiting verzorgingshuizen ActiZ is een ondernemende branchevereniging die haar leden faciliteert om een gezonde onderneming te kunnen exploiteren die hoogwaardige zorg en ondersteuning biedt.

Nadere informatie

Cliënten aan het woord

Cliënten aan het woord Cliënten aan het woord Instrument om ervaringen van cliënten in kaart te brengen Versie Wonen Naam cliënt : Woning cliënt : Datum : Je ontvangt deze vragenlijst omdat we graag willen weten hoe je het wonen

Nadere informatie

Welzijn-breed (Persoonlijk Begeleider Gehandicaptenzorg BOL)

Welzijn-breed (Persoonlijk Begeleider Gehandicaptenzorg BOL) Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25477 3,5 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Auditorium, Elst Onze opleidingen in Elst kenmerken zich door kleinschaligheid en persoonlijk

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Gebruikersgids blinden en slechtzienden 2011. Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP)

Gebruikersgids blinden en slechtzienden 2011. Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP) Gebruikersgids blinden en slechtzienden 2011 Algemene informatie Informatie per zorgzwaartepakket (ZZP) Inhoud Inleiding 3 Voor wie is deze gids? 3 Waarom deze gids? 3 Leeswijzer 3 Algemene informatie

Nadere informatie

DE ZIJLEN MET ZORG IN DE SAMENLEVING

DE ZIJLEN MET ZORG IN DE SAMENLEVING De Zijlen ondersteunt in de provincie DE ZIJLEN MET ZORG IN DE SAMENLEVING Groningen 1400 mensen bij wonen, werk en dagbesteding en vrijetijd. Het gaat om mensen met een verstandelijke beperking. Dat doen

Nadere informatie