Taal en kennisconstructie: samen schrijven bij de zaakvakken

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Taal en kennisconstructie: samen schrijven bij de zaakvakken"

Transcriptie

1 Lectoraat taalgebruik en leren NHL Hogeschool Taal en kennisconstructie: samen schrijven bij de zaakvakken 9 april 2014 Anke Herder

2 Inhoud workshop Drie vragen centraal 1. Wat is de relatie tussen schrijven en leren? 2. Wat zijn opbrengsten van sámen schrijven? 3. Hoe kunnen (gezamenlijke) schrijftaken betekenisvol geïntegreerd worden in zaakvakonderwijs?

3 Onderzoeksprojecten Lectoraat taalgebruik en leren Context

4 Vraag 1 Wat is de relatie tussen schrijven en leren?

5 Schrijven en leren Waarom schrijven? expressieve functie communicatieve functie cognitieve functie

6 Schrijven en leren Opdracht 1 Waar / niet waar Stelling: Een leerling die schrijft, verwerkt de vakinhoud optimaal.

7 Schrijven en leren Globale ideeën a) Talige verwoording genereert nieuwe ideeën, wat leerprocessen stimuleert schrijven als cyclisch proces belangrijk b) Een schrijver maakt op basis van overwegingen t.a.v. doel en publiek bewuste keuzes voor inhoud en structuur transformatie van kennis (knowledge transforming)

8 Schrijven en leren Schrijvend leren (writing to learn) Onderzoek in onderwijssettings (writing across the curriculum) Onderzoeksmethoden: hardop-denkprotocollen, zelfreflectie, toetsaanslagen, tekstanalyse, observatie Wisselende maar overwegend positieve resultaten

9 Schrijven en leren Wat laat een tekst zien?

10 Schrijven en leren Voorbeeld 1. Woestijn is best heel erg heet zó n 30 of 40 Grade daar is het haast geen regen en veel zant en daar groeien haast geen planten maar wel cactussen en nog meer denk ik. 2. Woestijn klimaat is heel erg heet zo n 30 of 40 C daar s het haast geen regen maar wel zant en planten maar niet zo maar planten woes-tijn planten zo als cactussen.

11 Schrijven en leren 1. Woestijn is best heel erg heet zó n 30 of 40 Grade daar is het haast geen regen en veel zant en daar groeien haast geen planten maar wel cactussen en nog meer denk ik. 2. Woestijn klimaat is heel erg heet zo n 30 of 40 C daar s het haast geen regen maar wel zant en planten maar niet zo maar planten woes-tijn planten zo als cactussen.

12 Schrijven en leren versie 2 versie 1

13 Vraag 2 Wat zijn opbrengsten van samen schrijven?

14 Samen schrijven Samen schrijven Twee contexten voor leren

15 Samen schrijven Drie manieren van praten en denken (Mercer & Litteton, 2007) twistgesprek (disputational talk) voortbordurend gesprek (cumulative talk) exploratief gesprek (exploratory talk) partners reageren kritisch en constructief op elkaars gedachten/ ideeën Belangrijk: samen een probleem oplossen

16 Samen schrijven Kenmerken exploratief gesprek -1 (Nijland, 2011) Voorbeelden van speech acts (taalhandelingen): - uitleggen - uitbreiden - argumenten geven - om verduidelijking vragen - uitdagen - redeneren -

17 Samen schrijven Kenmerken exploratief gesprek -2 (Nijland, 2011) Participanten: open houding/ ruimte voor verschillende perspectieven gelijkwaardigheid oplossen van conflicten verwoorden verschillende perspectieven betekenisonderhandeling language as a joint construction of meaning

18 Samen schrijven Opdracht 2 - Observatie Fragment van leerlingen (groep 5/ 6) die samen een brief schrijven. Context: project Friesland vroeger en nu Maak aantekeningen: is er sprake van kennisconstructie door sámen schrijven? > Zo ja, hoe/ wanneer?

19 Samen schrijven Samen een tekst schrijven Interactie over de inhoud ideeën genereren, verbanden expliciet maken, kern verwoorden, redeneren, logische relaties benoemen, argumenteren, evalueren, gebruik van vakbegrippen (concepten), Interactie over de vorm opbouw tekst (inleiding, kern, slot), woordkeuze, formulering (zinnen), doelgericht schrijven, publiekgericht schrijven,

20 Liz, Janna, Sophie en Minke OBS de Wielewaal uit Grouw.

21 Samen schrijven Optimalisering van samen schrijven?

22 Samen schrijven Jan-Willem, Allard en Bastiaan

23

24 Samen schrijven Optimalisering van samen schrijven Samenwerken (interactie): voorwaarden voor exploratief gesprek Schrijven: plannen/ ideeën genereren, formuleren, reviseren

25 Samen schrijven Rol van de leerkracht Interactieve instructie begeleidende gesprekken (Scaffolding) lesgeven door gesprekken (Dialogic teaching) hardop denkend voordoen (Modeling) Inzet van werkvormen die leerlingen uitnodigen tot leerzame interactie (exploratieve gesprekken) Schrijven in fasen: plannen formuleren - reviseren

26

27 Vraag 3 Hoe kunnen (gezamenlijke) schrijftaken betekenisvol geïntegreerd worden in de zaakvakken?

28 Schrijven in zaakvakonderwijs Schrijven in zaakvakonderwijs Schrijftaken als instrument om vakinhouden te verwerken. vrij schrijven (focused freewriting) doel- en publiekgericht schrijven Werken vanuit genres

29 Schrijven in zaakvakonderwijs Vrij schrijven met het oog op conceptontwikkeling - voorbeelden Schrijf gedurende 3 minuten alles op wat je al weet over drijven en zinken stop niet met schrijven, let niet op formulering. Leg in één alinea aan kinderen van groep 5 uit hoe een rups een vlinder wordt. Schrijf in maximaal 10 zinnen op wat de woorden evenaar, temperatuur en klimaten met elkaar te maken hebben. Kruip in de huid van een ridder en beschrijf zo levendig mogelijk je leefomgeving.

30 Schrijven in zaakvakonderwijs Genres basisonderwijs Verhalend Ervaring/ vertelling Verhaal Feitelijk Evaluerend Verslag/ beschrijving Procedure Uiteenzetting Verklaring Beschouwing Betoog Bron: Van Norden (2014)

31 Schrijven in zaakvakonderwijs Voorbeelden schrijftaken Verhalend - brief van Napoleon - eigen observaties in de natuur Feitelijk - nieuwsbericht uit middeleeuwen - uitleg: hoe werkt het hart - situatiesom voor een ander - handleiding bij een apparaat - muurkrant over aardbevingen Evaluerend - voor- en nadelen van een robot - oproep: zuinig zijn met water

32 Schrijven in zaakvakonderwijs Genredidactiek Taaldidactiek waarbij leerlingen de kenmerken van vakteksten leren begrijpen teneinde zulke teksten zelf te leren produceren. (Van Dijk, 2011) Genrekenmerken op basis van field = onderwerp tenor = relatie schrijver lezers mode = organisatie en samenhang tekst

33 Schrijven in zaakvakonderwijs Opdracht 3 Checklist eigen onderwijspraktijk In mijn vaklessen ja, vaak ja, soms nee, nooit Toelichting (voorbeeld/ idee).. geef ik regelmatig schrijftaken.. laat ik studenten vrij schrijven (over vakbegrippen).. werk ik vanuit vakspecifieke genres.. bied ik modelteksten aan (vanuit een genre).. schrijven studenten samen aan teksten.. zijn studenten gewend om in fasen te schrijven.. bevorder ik interactie rond schrijftaken.. maak ik studenten bewust van de rol van taal bij leren.. gebruik ik werkvormen die studenten aanzetten tot exploratieve gesprekken

34 Vragen?

35 Lectoraat taalgebruik & Leren NHL Hogeschool Anke Herder

Leerzame interactie tijdens samen schrijven

Leerzame interactie tijdens samen schrijven Lectoraat Taalgebruik & Leren NHL Hogeschool Leeuwarden Nederland Leerzame interactie tijdens samen schrijven Masterclass Wetenschap & Techniek April - mei 2015 Anke Herder anke.herder@nhl.nl Context Lectoraat

Nadere informatie

Genrekennis en het schrijven van vakteksten

Genrekennis en het schrijven van vakteksten Genrekennis en het schrijven van vakteksten Amos van Gelderen Kohnstamm Instituut, Universiteit van Amsterdam Lectoraat Taal, Hogeschool Rotterdam Werkconferentie Platform Taalgericht Vakonderwijs, Zeist

Nadere informatie

Een overtuigende tekst schrijven

Een overtuigende tekst schrijven Een overtuigende tekst schrijven Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Je mening geven over een andere manier van herdenken op school instructieles oefenlesles Lesdoel: Leerlingen kennen

Nadere informatie

Leerlingen beter leren schrijven

Leerlingen beter leren schrijven Leerlingen beter leren schrijven en zelf minder nakijken Naam Datum Marieken Pronk, m.pronk@aps.nl 23 januari 2015 Start Wanneer heeft u voor het laatst iets geschreven? Waar liep u toen tegen aan? Hoe

Nadere informatie

Kinderen leren schrijven. www.taalvorming.nl

Kinderen leren schrijven. www.taalvorming.nl Kinderen leren schrijven www.taalvorming.nl Uitgangspunten van taalvorming Taalvorming is een lang bestaande werkwijze die je ook kunt zien als schrijfdidactiek werken vanuit eigen ervaringen samenhang

Nadere informatie

Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling

Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling Deze schrijfles sluit aan bij het Nieuwsbegriponderwerp van deze week: Vuurwerk bij Oud en Nieuw. De schrijftaak

Nadere informatie

Leerzame interactie tijdens samen schrijven

Leerzame interactie tijdens samen schrijven 28 ste HSN-CONFERENTIE Ronde 4 Anke Herder NHL Hogeschool, Leeuwarden Contact: a.a.herder@nhl.nl Leerzame interactie tijdens samen schrijven 1. Inleiding Samen schrijven binnen onderzoekend leren biedt

Nadere informatie

Schrijfplezier en schrijfvaardigheid op de basisschool. Een nieuw schrijfcurriculum gericht op inhoud en genre-kennis

Schrijfplezier en schrijfvaardigheid op de basisschool. Een nieuw schrijfcurriculum gericht op inhoud en genre-kennis Suzanne van Norden & Lucie Visch Stichting Taalvorming Contact: info@taalvorming.nl Schrijfplezier en schrijfvaardigheid op de basisschool. Een nieuw schrijfcurriculum gericht op inhoud en genre-kennis

Nadere informatie

Van vertellen naar schrijven Effec%eve schrijfdidac%ek op de basisschool

Van vertellen naar schrijven Effec%eve schrijfdidac%ek op de basisschool Van vertellen naar schrijven Effec%eve schrijfdidac%ek op de basisschool Symposium Vertel Vaardig! 28 november 2015 Suzanne van Norden S%ch%ng Taalvorming / pabo Marnix Academie Inhoud Taal leren in interac%eve

Nadere informatie

Werken met tussendoelen in de onderbouw

Werken met tussendoelen in de onderbouw Laura Punt 2013 Werken met tussendoelen in de onderbouw Interactief lees- en schrijfonderwijs Inhoud Het waarom en het wat van tussendoelen Aansluiting tussen po en vo Werken met tussendoelen Voorbeelden

Nadere informatie

Verslag van dataverzameling in functie van het onderzoek van de NTU naar het schrijfleven van leerlingen

Verslag van dataverzameling in functie van het onderzoek van de NTU naar het schrijfleven van leerlingen Verslag van dataverzameling in functie van het onderzoek van de NTU naar het schrijfleven van leerlingen Data verzameld in de derde graad van de basisschool en verslag opgesteld door Amber Van Geit Opleiding:

Nadere informatie

Uitwerking kerndoel 10 Nederlandse taal

Uitwerking kerndoel 10 Nederlandse taal Uitwerking kerndoel 10 Nederlandse taal Tussendoelen en leerlijnen Nederlandse taal Primair onderwijs In samenwerking met het expertisecentrum Nederlands Enschede, 1 juni 2006 Nederlands kerndoel 10 Stichting

Nadere informatie

Belang van taal bij overstap mbo - hbo

Belang van taal bij overstap mbo - hbo Belang van taal bij overstap mbo - hbo Workshop conferentie Steunpunt taal en rekenen mbo 9 december 2015 Hella Kroon h.kroon@aps.nl Alie Kammenga a.kammenga@aps.nl Naam Datum maak alvast verbinding met

Nadere informatie

Lesontwerp 8. Betogende brief over de Holocaust. Doel. Ontwikkelaar School Vak Groep Genre

Lesontwerp 8. Betogende brief over de Holocaust. Doel. Ontwikkelaar School Vak Groep Genre Lesontwerp 8. Betogende brief over de Holocaust Ontwikkelaar School Vak Groep Genre Johan van Driel Ichthuscollege, Veenendaal geschiedenis 5 havo argumenteren Doel Geschreven taal speelt een belangrijke

Nadere informatie

Samen schrijven: kenmerken van interactie en leereffecten 1

Samen schrijven: kenmerken van interactie en leereffecten 1 Anke Herder NHL Hogeschool, Leeuwarden Contact: a.a.herder@nhl.nl Samen schrijven: kenmerken van interactie en leereffecten 1 1. Inleiding Wanneer leerlingen samen schrijven, is er sprake van twee contexten

Nadere informatie

Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal

Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Weblecture LEONED Utrecht 14 november 2012 Bart van der Leeuw, SLO Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Inhoudsopgave van het college

Nadere informatie

Voordoen (modelen, hardop denken)

Voordoen (modelen, hardop denken) week 11-12 maart 2012 - hardop-denktekst schrijven B Voordoen (modelen, hardop denken) Waarom voordoen? Net zoals bij lezen, leren leerlingen heel veel over schrijven als ze zien hoe een expert dit (voor)doet.

Nadere informatie

twee initiatieven Academisch Nederlands

twee initiatieven Academisch Nederlands twee initiatieven Academisch Nederlands Boekpresentatie Breda, 28 maart 2012 Inleiding Twee verhalen Cursusontwikkeling Taalgericht vakonderwijs Academisch Nederlands? Link secundair hoger onderwijs? Draaiboek

Nadere informatie

Leren in de maatschappijvakken; lezen, schrijven en spreken of begrijpen en redeneren?

Leren in de maatschappijvakken; lezen, schrijven en spreken of begrijpen en redeneren? Leren in de maatschappijvakken; lezen, schrijven en spreken of begrijpen en redeneren? Carla van Boxtel Amersfoort Werkconferentie Werken aan vaktaal 30 november 2016 Middeleeuwen 3 vwo Kastelen 500 tot

Nadere informatie

Verklaren hoe planten groeien

Verklaren hoe planten groeien Verklaren hoe planten groeien De Nieuwsbegrip schrijflessen werken met één handleiding voor A en B. Aanwijzingen voor verschillen tussen A en B en voor werken met zwakke en sterke leerlingen vindt u in

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Automatisering, oorzaken en gevolgen

Automatisering, oorzaken en gevolgen Automatisering, Taalhandeling: Verklaren Verklaren ervaarles Schrijftaak: Beschrijven van van automatisering instructieles oefenlesles Lesdoel: Leerlingen kennen de VOGELSstrategie oefenlesles voor het

Nadere informatie

kijkwijzer hoger onderwijs de les de docent taalontwikkelend lesgeven

kijkwijzer hoger onderwijs de les de docent taalontwikkelend lesgeven kijkwijzer hoger onderwijs taalontwikkelend lesgeven de docent 1. Is het taalaanbod van de docent rijk, verzorgd en afgestemd op de studenten? Zijn de formuleringen op het niveau van studenten? Drukt de

Nadere informatie

Handleiding Les 1: Een verklarende tekst schrijven over waarom er onrust is in Oekraïne

Handleiding Les 1: Een verklarende tekst schrijven over waarom er onrust is in Oekraïne Handleiding Les 1: Een verklarende tekst schrijven over waarom er onrust is in Oekraïne Deze schrijfles is dit jaar de tweede waarin leerlingen oefenen in het genre verklaren. Het is een instructieles,

Nadere informatie

SYMPOSIUM Kennis in interactie: Focus op taalgebruik Korte samenvattingen van de PLENAIRE LEZINGEN

SYMPOSIUM Kennis in interactie: Focus op taalgebruik Korte samenvattingen van de PLENAIRE LEZINGEN SYMPOSIUM Kennis in interactie: Focus op taalgebruik Korte samenvattingen van de PLENAIRE LEZINGEN Wat is het doel van ons onderwijs? Claire Boonstra (Operation Education, Bussum) Voordat we het 'wat'

Nadere informatie

Een verzorgingskaart maken voor je huisdier

Een verzorgingskaart maken voor je huisdier Een verzorgingskaart maken voor je huisdier Taalhandeling: Instrueren Instrueren ervaarles Schrijftaak: Een verzorgingskaart maken voor iemand die jouw huisdier verzorgt. instructieles oefenlesles Lesdoel:

Nadere informatie

Handleiding Les 1. Nieuwsbegriponderwerp. Overzicht: schrijftaak. Voorbereiding. week 19 5 mei 2014 Handleiding niveau A, les 1 en 2

Handleiding Les 1. Nieuwsbegriponderwerp. Overzicht: schrijftaak. Voorbereiding. week 19 5 mei 2014 Handleiding niveau A, les 1 en 2 Handleiding Les 1 Deze schrijfles is dit jaar de vierde waarin leerlingen oefenen in het genre overtuigen. Het is een oefenles, net als in week 11 (Welke plek in de buurt moet opgeknapt worden?). Nieuwsbegriponderwerp

Nadere informatie

Handleiding Les 1: Een verklarende tekst schrijven over waarom er onrust is in Oekraïne

Handleiding Les 1: Een verklarende tekst schrijven over waarom er onrust is in Oekraïne Handleiding Les 1: Een verklarende tekst schrijven over waarom er onrust is in Oekraïne Deze schrijfles is dit jaar de tweede waarin leerlingen oefenen in het genre verklaren. Het is een instructieles,

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: PO / SO / SBO. Uitgeverij en website Malmberg, Den Bosch 073 628 88 11

KWALITEITSKAART. Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: PO / SO / SBO. Uitgeverij en website Malmberg, Den Bosch 073 628 88 11 KWALITEITSKAART Taal actief Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: PO / SO / SBO Uitgeverij en website Malmberg, Den Bosch 073 628 88 11 www.malmberg.nl www.taalactief.nl Eerste uitgave

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 10. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 10. Toelichting en verantwoording TULE - NEDERLANDS KERNDOEL 10 158 TULE inhouden & activiteiten Nederlands Kerndoel 10 De leerlingen leren bij de doelen onder mondeling taalonderwijs en schriftelijk taalonderwijs strategieën te herkennen,

Nadere informatie

Schrijven en leren op de pabo en de basisschool. Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits

Schrijven en leren op de pabo en de basisschool. Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits Schrijven en leren op de pabo en de basisschool Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits Onderwerpen Schrijven op de lerarenopleiding en de basisschool De kracht van schrijven voor het leren en

Nadere informatie

Lesopzet docent- en zelffeedback gericht op verder leren door het schrijven van een beschouwende tekst 'Digitaal lesmateriaal'

Lesopzet docent- en zelffeedback gericht op verder leren door het schrijven van een beschouwende tekst 'Digitaal lesmateriaal' Lesopzet docent- en zelffeedback gericht op verder leren door het schrijven van een beschouwende tekst 'Digitaal lesmateriaal' Klas: 4 vmbo-t Leerdoelen door docent geformuleerd: Leerlingen gebruiken het

Nadere informatie

Didactische richtlijnen

Didactische richtlijnen Didactische richtlijnen Voor leerkrachten om modern, activerend en geïntegreerd schrijfonderwijs te geven Methodeonafhankelijk Richtlijn 1: Zorg voor een moderne en functionele schrijfopdracht Richtlijn

Nadere informatie

Voor ons als leermiddelenontwikkelaars dienden zich twee hoofdvragen aan:

Voor ons als leermiddelenontwikkelaars dienden zich twee hoofdvragen aan: Ronde 6 Paul de Maat & Marianne Molendijk CED-groep Contact: P.demaat@cedgroep.nl M.Molendijk@cedgroep.nl Actueel Schrijven. Teksten leren schrijven bij Nieuwsbegrip 1. Inleiding Schrijven is de moeilijkste

Nadere informatie

Een overtuigende tekst schrijven

Een overtuigende tekst schrijven Een overtuigende tekst schrijven Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Een betogende tekst schrijven over gemengd sporten. instructieles oefenles Lesdoel: Leerlingen kunnen de SLAKstrategie

Nadere informatie

Handleiding Les 1: Welk lego-beeld wil jij op school?

Handleiding Les 1: Welk lego-beeld wil jij op school? Handleiding Les 1: Welk lego-beeld wil jij op school? Overtuigen ervaarles Deze schrijfles is dit jaar de vierde waarin leerlingen instructieles oefenen in het genre overtuigen. Het is een oefenles oefenles

Nadere informatie

Niveaus Europees Referentie Kader

Niveaus Europees Referentie Kader Niveaus Europees Referentie Kader Binnen de niveaus van het ERK wordt onderscheid gemaakt tussen begrijpen, spreken en schrijven. Onder begrijpen vallen de vaardigheden luisteren en lezen. Onder spreken

Nadere informatie

Het opleiden van taalontwikkelende leraren

Het opleiden van taalontwikkelende leraren Het opleiden van taalontwikkelende leraren Masterclass LOPON2 Den Bosch 12 oktober 2012 Bart van der Leeuw, SLO Het opleiden van taalontwikkelende leraren Voorbeeld 1, geschiedenis: de zwarte dood. Didactisering

Nadere informatie

Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1

Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1 Bijlage 1: het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs 1 Bijlage 1: Het wetenschappelijk denk- en handelingsproces in het basisonderwijs: Stadium van het instructie model Oriëntatiefase

Nadere informatie

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1 9. Taalbeleid en -screening Ronde 4 Tiba Bolle & Inge van Meelis ITTA Contact: Tiba.bolle@itta.uva.nl Inge.vanmeelis@itta.uva.nl Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek

Nadere informatie

Voorbeeld actiepunten Aandachtspunt = bevorderen van interactie tussen kinderen tijdens de evaluatie van de les

Voorbeeld actiepunten Aandachtspunt = bevorderen van interactie tussen kinderen tijdens de evaluatie van de les 1 Lesschemaformulier (LSF) Handleiding versie 2009-2010 / Pedagogogische Hogeschool De Kempel Helmond Kop Op ieder lesschemaformulier noteer je jouw voor- en achternaam en de jaargroep op de Kempel. Je

Nadere informatie

Lees vooraf beide lessen door. Bereid de directeur voor dat hij of zij een map met overtuigende teksten zal ontvangen.

Lees vooraf beide lessen door. Bereid de directeur voor dat hij of zij een map met overtuigende teksten zal ontvangen. Handleiding Les 1 Deze schrijfles is dit jaar de tweede waarin leerlingen oefenen in het genre overtuigen. De eerste les over overtuigen was een ervaarles, en ging over de vraag: wie verdient er een medaille?

Nadere informatie

Lezen om te schrijven en schrijven om te lezen; samenhang met behulp van de onderwijsleercyclus

Lezen om te schrijven en schrijven om te lezen; samenhang met behulp van de onderwijsleercyclus Ronde 1 Bart van der Leeuw & Theun Meestringa Nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Contact: b.vanderleeuw@slo.nl t.meestringa@slo.nl Lezen om te schrijven en schrijven om te

Nadere informatie

Hieronder wordt de procedure voor de beoordeling van de bekwaamheid van de student in de beroepspraktijk kort weergegeven.

Hieronder wordt de procedure voor de beoordeling van de bekwaamheid van de student in de beroepspraktijk kort weergegeven. Procedure en criteria voor het beoordelen van studenten in de beroepspraktijk Hieronder wordt de procedure voor de beoordeling van de bekwaamheid van de student in de beroepspraktijk kort weergegeven.

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Schrijfvaardigheid Bespreking HD2, oefening samenhang, vb. toets

Schrijfvaardigheid Bespreking HD2, oefening samenhang, vb. toets Ambtenarentaal Schrijfvaardigheid Bespreking HD2, oefening samenhang, vb. toets Wat is hier aan de hand? Gelet hierop zien wij geen aanleiding om af te zien van handhavend optreden en zullen wij de handhavingsprocedure

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

Niveaus van het Europees Referentiekader (ERK)

Niveaus van het Europees Referentiekader (ERK) A Beginnend taalgebruiker B Onafhankelijk taalgebruiker C Vaardig taalgebruiker A1 A2 B1 B2 C1 C2 LUISTEREN Ik kan vertrouwde woorden en basiszinnen begrijpen die mezelf, mijn familie en directe concrete

Nadere informatie

Effectief onderwijs. Onderzoek in vogelvlucht. ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg

Effectief onderwijs. Onderzoek in vogelvlucht. ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg Effectief onderwijs Onderzoek in vogelvlucht ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg Effectief onderwijs Veel onderzoek met verschillende onderzoeksopzetten in verschillende settings:

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Taalontwikkeling in uw vakles

Taalontwikkeling in uw vakles Taalontwikkeling in uw vakles Workshop Zwolle/Utrecht/Eindhoven november 2012 Maaike Hajer/ Bart van der Leeuw Taalvaardigheid onderwijzen binnen taalonderwijs Taalvaardigheid benutten en verder uitbouwen

Nadere informatie

Wat ga je schrijven: een verklarende tekst. Voorbereiden op het schrijven: een film bekijken

Wat ga je schrijven: een verklarende tekst. Voorbereiden op het schrijven: een film bekijken Les 1: Verklaren hoe planten groeien Wat ga je schrijven: een verklarende tekst Hoe komt het eigenlijk dat planten groeien? Je schrijft een verklarende tekst voor leerlingen van een andere klas. Welke

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Niveaubepaling Nederlandse taal

Niveaubepaling Nederlandse taal Niveaubepaling Nederlandse taal Voor een globale niveaubepaling kunt u de niveaubeschrijvingen A1 t/m C1 doornemen en vaststellen welk niveau het beste bij u past. Niveaubeschrijving A0 Ik heb op alle

Nadere informatie

Algemene HandleidingNieuwsbegrip Schrijven

Algemene HandleidingNieuwsbegrip Schrijven Algemene HandleidingNieuwsbegrip Schrijven 1. Nieuwsbegrip Schrijven in het kort 2. Nieuwsbegrip Schrijven, Handleiding voor leerkrachten september 2013 Inhoud Nieuwsbegrip Schrijven in het kort 3 Handleiding

Nadere informatie

Isaac Asimov. marnix academie

Isaac Asimov. marnix academie Project Wetenschap & Technologie op de Marnix The most exci-ng phrase to hear in science, the one that heralds the most discoveries, is not "Eureka!" (I found it!) but...'that's funny... Isaac Asimov marnix

Nadere informatie

Programma. Inleiding. Project LOB - Codename Future. Arrangeren. Begeleiden van studenten

Programma. Inleiding. Project LOB - Codename Future. Arrangeren. Begeleiden van studenten Programma Inleiding Project LOB - Codename Future Arrangeren Begeleiden van studenten LOB arrangeren Drie scholen Studenten arrangeren lesmateriaal voor een vakdocent Lesmateriaal gaat over de relatie

Nadere informatie

De kijkwijzer lezen: een alternatief voor het beoordelen van de leesvaardigheden van de kinderen

De kijkwijzer lezen: een alternatief voor het beoordelen van de leesvaardigheden van de kinderen Kijkwijzer voor taal De kijkwijzer lezen: een alternatief voor het beoordelen van de leesvaardigheden van de kinderen Evaluatie van (begrijpende)leesvaardigheden van kinderen is zo moeilijk omdat de prestaties

Nadere informatie

Europees Referentiekader

Europees Referentiekader Europees Referentiekader Luisteren Ik kan vertrouwde woorden en basiszinnen begrijpen die mezelf, mijn familie en directe concrete omgeving betreffen, wanneer de mensen langzaam en duidelijk spreken. Ik

Nadere informatie

Omgaan met geld, oorzaken en gevolgen

Omgaan met geld, oorzaken en gevolgen Omgaan met geld, Taalhandeling: Verklaren Verklaren ervaarles Schrijftaak: Flyer maken over omgaan met geld, instructieles oefenles Lesdoel: Leerlingen passen de VOGELSstrategie oefenlesles voor het schrijven

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Leerjaar 1 Sport & spel Een mondelinge instructie begrijpen Algemene modulegegevens Leerjaar: 1 Taaltaak: Een mondelinge instructie begrijpen Thema: Sport & spel Leerstijlvariant:

Nadere informatie

Handleiding schrijfles: Een uitdaging

Handleiding schrijfles: Een uitdaging Handleiding schrijfles: Een uitdaging Taalhandeling: Fictie Fictie 0 1 Verhaal Schrijftaak: Verhaal over jezelf als held die een uitdaging aangaat. Lesdoel: Leerlingen maken kennis met de standaardopzet

Nadere informatie

Peergroeponderwijs. Dé Dag. Over het opzetten van een plusklas. 25 november 2016 Jaap Verouden

Peergroeponderwijs. Dé Dag. Over het opzetten van een plusklas. 25 november 2016 Jaap Verouden Peergroeponderwijs Over het opzetten van een plusklas Dé Dag 25 november 2016 Jaap Verouden jverouden@hetabc.nl Startopdracht Verzin zoveel mogelijk overeenkomsten tussen een kleerhanger en een koekoeksklok

Nadere informatie

Eindtermen Nederlands lager onderwijs

Eindtermen Nederlands lager onderwijs Eindtermen Nederlands lager onderwijs Bron: www.ond.vlaanderen.be/dvo 1 Luisteren De leerlingen kunnen (verwerkingsniveau = beschrijven) de informatie achterhalen in: 1.1 een voor hen bestemde mededeling

Nadere informatie

kansen voor betekenisvol zaakvakonderwijs

kansen voor betekenisvol zaakvakonderwijs SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling kansen voor betekenisvol zaakvakonderwijs Martin Klein Tank Leerplan(kader) Techniekpact jaarconferentie Wetenschap & 19 technologie mei 2014 Waarom?

Nadere informatie

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL

Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Effectief spellingonderwijs WWW.CPS.NL Contactgegevens Tseard Veenstra t.veenstra@cps.nl 06 55168626 Is spellingonderwijs nog relevant als we met behulp

Nadere informatie

Model om schoolse taalvaardigheden te observeren en te reflecteren

Model om schoolse taalvaardigheden te observeren en te reflecteren 1 Bijlage 1: Model om schoolse taalvaardigheden te observeren en te reflecteren Als een leraar op zoek is naar een mogelijk instrument om schoolse taalvaardigheid bij zijn leerlingen te observeren, dan

Nadere informatie

9. Schrijfopdrachten

9. Schrijfopdrachten 9.1 Poëzie doel Creatief schrijven activeren voorkennis toepassen kennis wanneer n.v.t. groepssamenstelling individueel duur 20 minuten De leerkracht geeft leerlingen een begrip, apparaat, mening, enzovoort.

Nadere informatie

Geletterdheid.nu. Uitnodiging najaarsconferentie. vrijdag 29 september Programma. Voor informatie zie ook de website

Geletterdheid.nu. Uitnodiging najaarsconferentie. vrijdag 29 september Programma. Voor informatie zie ook de website Plaats: Seats2Meet Stadsring 1 Amersfoort Uitnodiging najaarsconferentie Geletterdheid.nu Prijs leden: 97,50 Prijs niet-leden: 127,50 vrijdag 29 september 2017 Programma Tijd: 10.00-15.30u Vanaf 9.30u

Nadere informatie

7. Kennis toepassen in nieuwe situaties

7. Kennis toepassen in nieuwe situaties 7.1 Voorspellen: What happens next? doel Voorkennis in kaart brengen. Toepassen van kennis, kritisch denken wanneer begin les(senserie), kern les(senserie), einde les(senserie) groepssamenstelling klassikaal,

Nadere informatie

Ontkavelen van taalonderwijs Presentatie titel

Ontkavelen van taalonderwijs Presentatie titel Ontkavelen van taalonderwijs Presentatie titel Amos van Gelderen Lectoraat Taalverwerving en Taalontwikkeling, Kenniscentrum Talentontwikkeling, Hogeschool Rotterdam Kohnstamm Instituut, Universiteit van

Nadere informatie

Een verhaal schrijven dat zich afspeelt in 2050

Een verhaal schrijven dat zich afspeelt in 2050 Een verhaal schrijven dat zich afspeelt in 2050 Lesdoel: Leerlingen schrijven een winnend verhaal voor de Nieuwsbegrip schrijfwedstrijd. De Nieuwsbegrip schrijflessen werken met één handleiding voor A

Nadere informatie

Methodeanalyse. Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: Taaljournaal PO / SO / SBO. Uitgeverij en website Malmberg, Den Bosch

Methodeanalyse. Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: Taaljournaal PO / SO / SBO. Uitgeverij en website Malmberg, Den Bosch Methodeanalyse Stelonderwijs; Taaljournaal Methodeanalyse van de leerlijn stellen in taalmethode: Taaljournaal PO / SO / SBO Uitgeverij en website Malmberg, Den Bosch www.malmberg.nl www.taaljournaal.nl

Nadere informatie

Je eigen onderwijs ontwikkelen

Je eigen onderwijs ontwikkelen Welkom bij: Je eigen onderwijs ontwikkelen Nora Steenbergen Penterman Zelf lessen ontwerpen 1 Doelgericht vaardigheden verder ontwikkelen samen met leerling leerdoelen bepalen inzicht in zichzelf sterke

Nadere informatie

Lezen voor Beroep en Studie. 2 e trainingsavond, 13 oktober 2014

Lezen voor Beroep en Studie. 2 e trainingsavond, 13 oktober 2014 Lezen voor Beroep en Studie 2 e trainingsavond, 13 oktober 2014 Doelen van de tweede trainingsdag - Deelnemers kijken terug op de eerste bijeenkomst - Deelnemers maken kennis met de inhoud en opzet van

Nadere informatie

Jubileumconferentie Vijftien jaar Platform 30 November

Jubileumconferentie Vijftien jaar Platform 30 November Jubileumconferentie Vijftien jaar Platform 30 November 2001-2016 Wat voor functie heb jij? Kun jij een verband aanleggen? Ik houd niet zo van rauwe wortels. De start 2001: tweede-taaldidactiek binnen schoolvakken

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

Voordoen (modelen, hardop denken)

Voordoen (modelen, hardop denken) Voordoen (modelen, hardop denken) Waarom voordoen? Net zoals bij lezen, leren leerlingen heel veel over schrijven als ze zien hoe een expert dit (voor)doet. Het voordoen (modelen) van het schrijven van

Nadere informatie

Uitwerking kerndoel 7 Nederlandse taal

Uitwerking kerndoel 7 Nederlandse taal Uitwerking kerndoel 7 Nederlandse taal Tussendoelen en leerlijnen Nederlandse taal Primair onderwijs In samenwerking met het expertisecentrum Nederlands Enschede, 1 juni 2006 Nederlands kerndoel 7 Stichting

Nadere informatie

UITGAAN VAN VERSCHILLEN; - WENS OF WERKELIJKHEID?- Henderien Steenbeek - Leren & Gedrag - UHD ontwikkelingspsychologie, RUG

UITGAAN VAN VERSCHILLEN; - WENS OF WERKELIJKHEID?- Henderien Steenbeek - Leren & Gedrag - UHD ontwikkelingspsychologie, RUG UITGAAN VAN VERSCHILLEN; - WENS OF WERKELIJKHEID?- Henderien Steenbeek - Leren & Gedrag - UHD ontwikkelingspsychologie, RUG Lectorinstallatie, 18 juni 2014 Lectorinstallatie, 18 juni 2014 DE KLAS ANNO

Nadere informatie

Een poster voor een goed doel maken

Een poster voor een goed doel maken Een poster voor een goed doel maken Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Een reclameposter voor maken voor een zelfbedacht goed doel. instructieles oefenles Lesdoel: Leerlingen kunnen

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland week 2 9 januari 2012 Handleiding Schrijven niveau A Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland Inhoud Eenmalig afdrukken: Handleiding les 1 en 2 Hardopdenk-tekst Voor de leerlingen: Leerlingblad

Nadere informatie

RUBRIC ARGUMENTEREN. Toelichting

RUBRIC ARGUMENTEREN. Toelichting RUBRIC ARGUMENTEREN Toelichting Deze rubric is ontwikkeld in het kader van het project Bevorderen van genrespecifieke teksten schrijven in de Mens- & Maatschappijvakken 1. Er zijn rubrics ontwikkeld voor

Nadere informatie

BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING. Doel van de lessenserie

BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING. Doel van de lessenserie BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING Doel van de lessenserie De lessenserie is ontworpen met het oog op inzicht te geven over het schrijfproces. Als de leerlingen nu weten hoe een tekst te schrijven en die kennis

Nadere informatie

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Mariët Förrer is Senior consultant CPS onderwijsontwikkeling en advies te Amersfoort. E-mail: m.förrer@cps.nl Dit artikel verkent, vanuit het perspectief van

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln. Helma Goudsmits a 32

Mentor Datum Groep Aantal lln. Helma Goudsmits a 32 Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Dilia Couwenberg P14EhvADT t Startblok Eindhoven Vak-

Nadere informatie

Gesprekken tussen leerlingen onderling en gesprekken met de leerkracht:

Gesprekken tussen leerlingen onderling en gesprekken met de leerkracht: 23 Gesprekken tussen leerlingen onderling en gesprekken met de leerkracht Gesprekken tussen leerlingen onderling en gesprekken met de leerkracht: een vergelijking Auteur: Frans Hiddink Hoewel het onderzoek

Nadere informatie

Workshop Teamcoaching W&T voor basisscholen Woensdag 14 mei 2014. Thomas Aafjes Basisschool Elzenhagen Martijn Weesing Hogeschool ipabo

Workshop Teamcoaching W&T voor basisscholen Woensdag 14 mei 2014. Thomas Aafjes Basisschool Elzenhagen Martijn Weesing Hogeschool ipabo Workshop Teamcoaching W&T voor basisscholen Woensdag 14 mei 2014 Thomas Aafjes Basisschool Elzenhagen Martijn Weesing Hogeschool ipabo Doelen Teamcoaching W&T Wat zijn de mogelijkheden? Wat gebeurt er

Nadere informatie

Het ontwerpen van taalgerichte vaklessen; planningshulpen

Het ontwerpen van taalgerichte vaklessen; planningshulpen Ronde 3 Bart van der Leeuw & Theun Meestringa SLO Contact: b.vanderleeuw@slo.nl t.meestringa@slo.nl Het ontwerpen van taalgerichte vaklessen; planningshulpen 1. Inleiding In schoolboeken voor vakken als

Nadere informatie

RUBRIC VERKLAREN. Toelichting

RUBRIC VERKLAREN. Toelichting RUBRIC VERKLAREN Toelichting Deze rubric is ontwikkeld in het kader van het project Bevorderen van genrespecifieke teksten schrijven in de Mens- & Maatschappijvakken 1. Er zijn rubrics ontwikkeld voor

Nadere informatie

Schrijven op het menu

Schrijven op het menu Schrijven op het menu Taalhandeling: Leerlingen kiezen zelf. beschrijven Schrijftaak: Leerlingen kiezen zelf een verklaren tekstsoort. Lesdoel: Strategie van de gekozen schrijftaak goed toepassen instrueren

Nadere informatie

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren 1. Inleiding Aan de hand van een concept cartoon verdiepen leerlingen zich in de vraag hoe het komt dat een meisje een meisje is. Een concept cartoon is een visuele

Nadere informatie

LESSENSERIE 4: CKV-NL Recensie schrijven Lesplannen

LESSENSERIE 4: CKV-NL Recensie schrijven Lesplannen LESSENSERIE 4: CKV-NL Recensie schrijven Lesplannen Algemene gegevens Docent Evah den Boer School Helen Parkhurst Titel lessenserie Recensie schrijven CKV/NETL Klas (en niveau) 4 vwo Aantal leerlingen

Nadere informatie

Hoe zou je dit vertellen aan iemand die er vandaag niet bij is? Leerlingen helpen om wiskunde te begrijpen: Vragen die: Ben je het er mee eens?

Hoe zou je dit vertellen aan iemand die er vandaag niet bij is? Leerlingen helpen om wiskunde te begrijpen: Vragen die: Ben je het er mee eens? Leerlingen helpen om wiskunde te begrijpen: 1 2 Welke strategie heb je gebruikt? 3 Ben je het er mee eens? Ben je het er mee oneens? 4 Zou je die vraag aan de klas kunnen stellen? 5 Kun je je 6 Wil 7 oplosmethode

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Het onderwijs in het schrijven van teksten (stellen) Stelonderwijs; Basiskaart

KWALITEITSKAART. Het onderwijs in het schrijven van teksten (stellen) Stelonderwijs; Basiskaart KWALITEITSKAART Stelonderwijs; Basiskaart Het onderwijs in het schrijven van teksten (stellen) PO Belangrijk! Goed leren schrijven is belangrijk. Om in de maatschappij te kunnen functioneren, moeten leerlingen

Nadere informatie

Schrijven groep 7-8. Didactische richtlijnen

Schrijven groep 7-8. Didactische richtlijnen Schrijven groep 7-8 Leerdoelen De leerlingen schrijven allerlei soorten teksten, waaronder verhalende, informatieve, directieve, beschouwende en argumentatieve teksten herkennen en gebruiken kenmerken

Nadere informatie

Drie maal taal. Taal beschouwen in realistische situaties

Drie maal taal. Taal beschouwen in realistische situaties Ronde 3 Joost Hillewaere Eekhoutcentrum Contact: joost.hillewaere@kuleuven-kulak.be Drie maal taal. Taal beschouwen in realistische situaties 1. Inleiding Waarom leren kinderen taal op school? Taal heeft

Nadere informatie

Taxonomie van Bloom. (taxonomie = wetenschap van het indelen) 6. Creëren. Nieuwe ideeën, producten of gezichtspunten genereren

Taxonomie van Bloom. (taxonomie = wetenschap van het indelen) 6. Creëren. Nieuwe ideeën, producten of gezichtspunten genereren Taxonomie van Bloom (taxonomie = wetenschap van het indelen) 6. Creëren Nieuwe ideeën, producten of gezichtspunten genereren Ontwerpen, maken, plannen, produceren, uitvinden, bouwen 5. Evalueren Motiveren

Nadere informatie