Internationaal humanitair recht en transitional justice: een LAT-relatie?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Internationaal humanitair recht en transitional justice: een LAT-relatie?"

Transcriptie

1 Internationaal humanitair recht en transitional justice Stef Vandeginste 07 Internationaal humanitair recht en transitional justice: een LAT-relatie? Stef Vandeginste 1 Deze bijdrage blikt terug op twee tendensen van de afgelopen vijftien jaar en hoe die zich tot elkaar verhouden. Enerzijds is er de groei van juridische instrumenten om ernstige inbreuken op het internationaal humanitair recht te vervolgen en te bestraffen. Anderzijds is er de zoektocht die tal van staten en samenlevingen doormaken om gerechtigheid te bieden voor grootschalige schendingen van mensenrechten uit het verleden. Deze zoektocht wordt vaak onder de noemer transitional justice samengevat. Strijd tegen straffeloosheid Ernstige inbreuken op het internationaal humanitair recht moeten worden bestraft. Dit principe is niet nieuw. Reeds ten tijde van de Genocideconventie (1948) en de Verdragen van Genève (1949) verbonden de verdragsluitende partijen er zich toe om dit principe ook in de praktijk om te zetten, door te voorzien in wetgeving die moest toelaten om verantwoordelijken voor schendingen te vervolgen en te bestraffen. Al te lang echter bleef het internationaal humanitair recht een leeuw zonder klauwen. Pas in de jaren 1990, na het einde van de Koude Oorlog, kwam er een doorbraak op het kruispunt waar het volkenrecht en het strafrecht elkaar ontmoeten. De oprichting van de internationale ad hoc straftribunalen voor voormalig Joegoslavië (1993) en Rwanda (1994), bereidde de weg voor de goedkeuring van het Statuut van Rome tot oprichting van een permanent Internationaal Strafhof (ISH). Het Statuut trad in werking in 2002 en begin 2006 verdween de eerste verdachte achter de tralies van het ISH in Den Haag. Thomas Lubanga, leider van de UPC (Union des Patriotes Congolais) wordt beschuldigd van het rekruteren van kinderen jonger dan 15 jaar om ze in te zetten als kindsoldaten ten tijde van het conflict in Ituri (in de tweede helft van 2002 en in 2003). 1 Stef Vandeginste is onderzoeker aan het Instituut voor Ontwikkelingsbeleid en -beheer van de Universiteit Antwerpen. Dit artikel werd afgerond in september Eventuele recentere ontwikkelingen zijn dan ook niet weergegeven. 91

2 Internationaal Humanitair Recht in de kijker 2006 Parallel met de creatie van deze internationale instrumenten, namen ook meer en meer staten nationale wetgeving aan die toelaat om daden van genocide, misdaden tegen de mensheid en oorlogsmisdaden te vervolgen, zelfs als die niet op hun eigen grondgebied zijn gepleegd. België was op het vlak van universele jurisdictie trouwens heel even een voortrekker, een modelstaat en stichtend voorbeeld volgens mensenrechtenorganisaties, het voorwerp van spot en protest in diplomatieke kringen. Recentere wetgeving is dan ook pragmatischer, en vereist een aanknopingspunt tussen het forum en de misdaad, bvb. de verblijfplaats van de verdachte. Maar de filosofie blijft dezelfde: voor wie ernstige internationale misdaden begaat, mag er geen veilige haven zijn om aan vervolging en bestraffing te ontsnappen. Het tegengaan van straffeloosheid wordt daarbij beschouwd als een instrument van preventie, een essentiële stap naar een betere naleving van de norm in de toekomst. Bovendien wordt het sanctioneren van daders ook beschouwd als een integraal deel van de rechten van slachtoffers. In een resolutie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties van december 2005 betreffende herstelrechten van slachtoffers (Basic Principles and Guidelines on the Right to a Remedy and Reparation for Victims of Gross Violatons of International Human Rights Law and Serious Violations of International Humanitarian Law) werd de verplichting van staten om onderzoek en vervolging in te stellen en verantwoordelijken te bestraffen, eens te meer bevestigd. Transitional justice: hoe omgaan met de last van het verleden? Decennia lang werd achter staatsgrepen, militaire dictaturen en burgeroorlogen vaak een punt gezet met een eenvoudig blad papier. Een A4- formaat volstond om een amnestieregeling neer te pennen die de spons veegde over folteringen, executies en verdwijningen die voor en/of tijdens de machtswissel werden gepleegd. Wie op amnestie kon rekenen, had uiteraard alles te maken met politieke en militaire macht. Het recht was een gewillig instrument in de handen van machthebbers. En dat blijft grotendeels zo, ook al is er heel wat veranderd en kunnen slachtoffergroeperingen en mensenrechtenorganisaties in toenemende mate het internationaal recht inroepen om hun aanspraken hard te maken. 92

3 Internationaal humanitair recht en transitional justice Stef Vandeginste Het International Center for Transitional Justice, een marktleider in onderzoek en lobbying betreffende de omgang met het verleden, definieert transitional justice als volgt: het geheel van benaderingen waardoor samenlevingen pogen af te rekenen met de erfenis van massale schendingen van mensenrechten, op het moment dat ze de overstap maken van een periode van gewapend conflict en verdrukking naar een periode van vrede, democratie en eerbied voor de regels van de rechtsstaat. Dat laatste is een belangrijke beperking. Na de euforie bij de democratisering in Oost-Europa en de paar geslaagde experimenten met de invoering van een meerpartijensysteem in Afrikaanse landen, werd immers al vlug duidelijk dat lang niet alle politieke transities uitmonden in meer democratie en meer respect voor mensenrechten. Bij veel transities vervangt het ene autoritaire regime het andere. Pogingen om daarbij aan transitional justice te doen, lopen vaak spaak omwille van politieke parameters: het gebrek aan speelruimte voor de civiele samenleving, toenemende machtsconcentraties en uitsluiting onder het nieuwe regime, nieuwe conflicthaarden langs religieuze of etnische lijnen. Idealiter komen bij transitional justice een viertal objectieven aan bod, die allen kaderen in de meer algemene doelstelling van de (her)opbouw van een samenleving waarin tussen de verschillende geledingen voldoende vertrouwen bestaat om vreedzaam samen te leven en waarbij de overheid voor iedereen als een bron van bescherming van basisrechten eerder dan als een bron van onderdrukking geldt. Die vier doelstellingen zijn: rekenschap, waarheid, herstel en verzoening. Rekenschap (of accountability) houdt in dat de verantwoordelijkheid voor schendingen uit het verleden wordt geïndividualiseerd, erkend en op de een of andere manier ook gesanctioneerd (waarbij strafvervolging één van de mogelijke benaderingen is). Waarheid (of truth telling) veronderstelt dat de wortels, de mechanismen, de schaal van het geweld en de onderdrukking uit het verleden in kaart worden gebracht en dat het inzicht daarin deel gaat uitmaken van het collectieve geheugen van de samenleving. Ook op het micro-niveau speelt truth telling een rol: het moet aan de overlevenden toelaten om de waarheid te kennen over het lot van hun verdwenen of vermoorde familieleden. Herstel (of reparation) is er op gericht om met materiële en/of immateriële maatregelen aan slachtoffers, hetzij individueel, hetzij collectief een erkenning van hun slachtofferschap te bieden en, in de mate van het mogelijke, het 93

4 Internationaal Humanitair Recht in de kijker 2006 geleden leed deels goed te maken. Met verzoening (of reconciliation) wordt verwezen naar het proces waarbij twisten uit het verleden niet langer de bron vormen van nieuw geweld. Dat proces kan zich situeren op microniveau (tussen daders en slachtoffers en hun onmiddellijke omgeving), op het niveau van (religieuze, etnische, regionale en andere) groepen in de samenleving en op het macro-niveau (waarbij verzoening processen van machtsdeling en compromis-vorming vereist). Uiteraard zijn de vier doelstellingen niet altijd strikt gescheiden en deels overlappend, zoals ook zal blijken uit het overzicht van transitional justice in de praktijk. Transitional justice in de praktijk Een aantal recente voorbeelden uit de wereldwijde praktijk van transitional justice maken duidelijk welke instrumenten en mechanismen worden ingezet om die vier doelstellingen na te streven. Daarbij is het belangrijk om op te merken dat, afhankelijk van de concrete situatie, de ene doelstelling meer prioriteit kan krijgen dan de andere, dat bepaalde doelstellingen helemaal niet (of pas na verloop van jaren) aan bod komen, of dat bepaalde doelstellingen louter als pure retoriek ten tonele worden gevoerd. Wat dat laatste betreft, is vooral de notie verzoening een vaak maar al te bewust verkeerd begrepen excuus om niet of nauwelijks met het verleden om te gaan en geen gerechtigheid te bieden. De praktijk wordt hieronder geschetst aan de hand van vijf landen, in alfabetische volgorde. In elk van die landen, gespreid over meerdere continenten, zijn er recente ontwikkelingen, maar toch zijn er ook belangrijke verschillen. In Algerije, Peru en Timor-Leste lijkt het transitonal justice proces grotendeels afgehandeld (al is het maar de vraag of dat een definitieve zaak is!), terwijl in Burundi en Uganda zowat alles nog moet beginnen. Bovendien verschillen de landen nogal wat hun succes betreft: Peru komt hierbij wellicht als het beste voorbeeld naar voren. Voor andere landen is het eenvoudigweg nog te vroeg om conclusies te trekken. Opvallend is in elk geval dat de doelstelling rekenschap, die het dichtste aansluit bij de strijd tegen straffeloosheid, in elk van de gevallen maar een beperkte plaats inneemt. In dat verband zal overigens ook blijken dat amnestiewetgeving nog wordt gehanteerd als instrument, zij het vaak overgoten met een democratisch 94

5 Internationaal humanitair recht en transitional justice Stef Vandeginste sausje (zie o.m. Algerije) of verhuld in juridische spitsvondigheden (zie o.m. Burundi). Ook Uganda (sinds 2000 tot op vandaag) en eerder al Zuid- Afrika experimenteerden met amnestiemaatregelen, waarbij toegevingen inzake gerechtigheid de prijs vormen om te komen tot vrede en stabiliteit. Algerije Na het annuleren van de verkiezingen van 1992 kende Algerije een bloedige periode van burgeroorlog, met zware schendingen van de mensenrechten door het regeringsleger en door gewapende oppositiegroepen. In 1999 werd wetgeving goedgekeurd op grond waarvan een voorwaardelijke amnestie werd aangeboden aan de opstandelingen die bereid waren de wapens neer te leggen. In september 2003 werd een Nationale Adviescommissie Mensenrechten opgericht die opheldering moest verschaffen over het lot van duizenden verdwenen personen en voorstellen moest uitwerken om herstel te bieden aan overlevende familieleden. In maart 2005 legde de Adviescommissie haar vertrouwelijk rapport voor aan de president, waarbij de verantwoordelijkheid voor meer dan 6000 verdwijningen bij de overheid werd gelegd. Concrete namen van slachtoffers of verantwoordelijken werden echter niet bekendgemaakt. In september 2005 werd een Nationaal Charter voor Vrede en Verzoening bij referendum goedgekeurd door de bevolking. Op grond van dat Charter vaardigde de president in februari 2006 een decreet uit dat een blijvende amnestie verleent aan verantwoordelijken voor ernstige inbreuken op het internationaal humanitair recht, zowel bij de veiligheidstroepen als bij de vroegere gewapende groepen. Wat deze laatsten betreft, wordt weliswaar een uitzondering gemaakt voor massamoorden, verkrachtingen en bomaanslagen op publieke plaatsen. Een schadevergoeding wordt aangekondigd voor de familieleden van verdwenen personen, mits zij een certificaat van overlijden kunnen voorleggen. Voor veel families is dit onaanvaardbaar zolang zij niet de waarheid kennen over het lot van hun verdwenen familieleden. Amnesty International en andere organisaties veroordeelden het decreet en stelden dat Algerije niet aan zijn volkenrechtelijke verplichtingen kan ontsnappen door een meerderheidsbeslissing bij referendum. 95

6 Internationaal Humanitair Recht in de kijker 2006 Burundi In Burundi werden democratische verkiezingen in juni 1993 gevolgd door een poging tot staatsgreep en de moord op president Ndadaye in oktober Het was de start van een burgeroorlog die tienduizenden slachtoffers maakte. In augustus 2000 werd in Arusha een Akkoord voor Vrede en Verzoening gesloten tussen de regering en een aantal politieke partijen en werd een overgangsregering gevormd. In het Arusha-akkoord werd overeengekomen om aan de Verenigde Naties de oprichting te vragen van een Internationaal Tribunaal voor Burundi, naar het model van het Rwanda-tribunaal. Tevens werd beslist tot de oprichting van een nationale Waarheids- en Verzoeningscommissie. Ondertussen woedde de oorlog verder, tot in november 2003 de voornaamste rebellengroepering een vredesakkoord sloot met de overgangsregering. Zowel aan rebellen als aan regeringssoldaten werd op grond van dat akkoord een zogenaamde voorlopige immuniteit toegekend. Niettemin werd tegelijk de vraag naar een Burundi-tribunaal en een waarheidscommissie herbevestigd. Verkiezingen in 2005 brachten een coalitieregering aan de macht die politiek in toenemende mate wordt gecontroleerd door de vroegere rebellengroep CNDD-FDD (Conseil National pour la Défense de la Démocratie / Forces pour la Défense de la Démocratie). De regering besliste om een commissie in te stellen die ongeveer 3300 verdachten van deelname aan de massamoorden in de nasleep van de moord op president Ndadaye als politieke gevangenen catalogeerde. Begin 2006 werden zij op beslissing van de minister van Justitie in vrijheid gesteld in afwachting van hun proces of hun verschijning voor de waarheidscommissie. Inmiddels vinden onderhandelingen plaats tussen de Verenigde Naties en de nieuwe Burundese regering met betrekking tot de oprichting van een dubbel mechanisme: een Speciaal Tribunaal (dat deel uitmaakt van de nationale rechtsorde, maar waarbij ook internationale magistraten worden aangesteld) en een gemengde waarheids- en verzoeningscommissie (waarvan zowel nationale als internationale commissarissen deel uitmaken). De onderhandelingen slepen aan, onder meer als gevolg van de nog lopende vredesbesprekingen met de kleinere rebellengroepering FNL (Forces Nationales de Libération). In een voorakkoord met de FNL stemde de regering er in juni 2006 mee in om de voorgestelde waarheidscommissie om te dopen in een waarheids-, vergevings- en verzoeningscommissie. 96

7 Internationaal humanitair recht en transitional justice Stef Vandeginste Peru Na het einde van het regime-fujimori in 2000, werd in Peru een waarheids- en verzoeningscommissie opgericht. In augustus 2003, na tal van hoorzittingen met slachtoffers en andere onderzoeken, publiceerde de commissie haar rapport. Daarin wordt gewag gemaakt van ongeveer slachtoffers, heel vaak mensen van inheemse bevolkingsgroepen in rurale gebieden, die tussen 1980 en 2000 slachtoffer werden van het politieke geweld tussen de regering en het gewapend verzet van het Lichtend Pad en Tupac Amaru. De commissie formuleerde ook aanbevelingen aan de regering, zowel wat strafvervolging, herstelmaatregelen als institutionele hervormingen betreft. Mede in uitvoering van het rapport van de commissie en na publieke campagnes vanwege slachtofferorganisaties en andere geledingen van de civiele samenleving, keurde de regering in 2005 een wet goed die de herstelmaatregelen in de praktijk moet brengen. Daarvoor werd onder meer een nationaal register opgericht dat alle verdwenen slachtoffers inventariseert, en werd tevens voorzien in een bijzondere categorie van burgerlijke staat. Familieleden kunnen voor hun vermiste verwanten een certificaat van afwezigheid door verdwijning bekomen, wat het voor hen mogelijk maakt om administratieve en andere juridische problemen (o.m. inzake erfenissen en eigendommen) te regelen. Mensen die hun identiteitspapieren verloren tijdens de oorlog kunnen nieuwe documenten aanvragen. Ook wat strafvervolging betreft, blijven mensenrechtenorganisaties acties voeren en concrete ondersteuning leveren bij het samenstellen van dossiers. Mede door de rechtspraak van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens kan de onder Fujimori afgekondigde amnestie-wetgeving niet langer worden ingeroepen. Tevens erkende het Grondwettelijk Hof van Peru dat wetgeving inzake verjaring niet kan worden ingeroepen om dossiers van verdwijningen te seponeren. In augustus 2005 begon een proces tegen Vladimiro Montesinos, chef van de inlichtingendienst, onder meer op beschuldiging van het leiden van een paramilitair doodseskader. Ook aan een aantal andere strafdossiers tegen hoge militairen wordt verdergewerkt door de Bijzondere Procureur. 97

8 Internationaal Humanitair Recht in de kijker 2006 Timor-Leste Na 24 jaar van bezetting door Indonesië stemde de bevolking van Oost-Timor in 1999 voor onafhankelijkheid. Via massaal geweld en schendingen van de mensenrechten probeerde Indonesië het streven naar onafhankelijkheid alsnog om te buigen. De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties reageerde door een overgangsadministratie voor Oost-Timor in te stellen (UNTAET), in afwachting van de oprichting van de onafhankelijke staat Timor-Leste in Onder UNTAET werd in 2001 een Commissie voor Aanvaarding, Waarheid en Verzoening opgericht. Op basis van getuigenissen van meer dan 8000 personen werd de gruwel van 24 jaar bezetting te boek gesteld in een rapport van ruim 2000 bladzijden. De president van Timor-Leste, vooral bezorgd om goede betrekkingen met grote buur Indonesië, weigerde aanvankelijk om het rapport publiek te maken. Toen het rapport aan de vooravond van de overhandiging aan de VN secretaris-generaal in januari 2006 uitlekte, was de Indonesische reactie bijzonder scherp en afwijzend. Een parlementair debat over de concrete opvolging van het rapport van de Commissie vond nog niet plaats, maar de president legde in zijn reactie steeds de nadruk op de nood aan verzoening in plaats van bestraffing. In het kader van de Commissie werd ook een Community Reconciliation Process opgestart met het oog op reïntegratie van daders van minder ernstige misdrijven (zoals brandstichting en diefstal) in hun gemeenschap. Voor zwaardere misdaden werden in 2000, eveneens onder UNTAET bestuur, Special Panels for Serious Crimes en een Serious Crimes Unit opgericht, samengesteld uit zowel nationale als internationale magistraten. In mei 2005 besliste de VN Veiligheidsraad om de Serious Crimes instanties niet langer te financieren. In 5 jaar tijd werden 391 personen in staat van beschuldiging gesteld, waarvan 85 ook schuldig werden bevonden. Meer dan 300 verblijven in Indonesië, dat weigert om beklaagden over te dragen aan de nationale justitie van Timor-Leste dat de vervolging zou moeten verder zetten. In april 2006 begon - uitzonderlijk - een proces tegen een pro-indonesische militieleider, maar zijn proces werd al vlug sine die uitgesteld. Ondertussen vonden ook in Indonesië processen plaats voor een Ad Hoc Human Rights Court. Op één na werden echter alle verdachten vrijgesproken. Politiek veelbeduidend is de oprichting, in maart 2005, van een gezamenlijke Commissie voor Waarheid en Vriendschap door Timor-Leste en Indonesië. Deze Commissie heeft onder meer de bevoegdheid om amnestie aan te bevelen voor degenen die haar hun medewerking verlenen. 98

9 Internationaal humanitair recht en transitional justice Stef Vandeginste Uganda In Noord-Uganda vocht het Verzetsleger van de Heer (Lord s Resistance Army, LRA) gedurende 20 jaar een oorlog tegen het Ugandese leger, tot op 26 augustus 2006 voor het eerst een wapenstilstand werd gesloten in afwachting van een echt vredesakkoord. Het LRA is vooral berucht wegens het ontvoeren en rekruteren van jonge kinderen als slaven en kindsoldaten. In 2000 keurde de Ugandese regering amnestiewetgeving goed. Deze moest iedereen die sinds januari 1986 betrokken was bij de gewapende rebellie tegen president Museveni toelaten om zonder vrees voor vervolging de wapens neer te leggen. Een paar jaar later veranderde Uganda het geweer van schouder en koos voor een andere aanpak. In juni 2002 werd het Statuut van het ISH goedgekeurd en in 2003 werd de situatie in Noord-Uganda doorverwezen naar de Procureur bij het ISH. Bovendien herzag Uganda in december 2003 zijn eigen amnestiewetgeving, waardoor leiders van de rebellie voortaan niet langer op amnestie een beroep konden doen. De gunst van een mogelijke amnestie was voortaan voorbehouden voor kleinere vissen. In oktober 2005 vaardigde het ISH voor het eerst in zijn geschiedenis vijf internationale aanhoudingsbevelen uit, tegen Joseph Kony en andere LRA-leiders. In juli 2006 echter, lokte president Museveni het LRA terug rond de onderhandelingstafel met de belofte dat niemand zou worden vervolgd. Human Rights Watch en Amnesty International protesteerden heftig. De onderhandelingen resulteerden voor het eerst sinds jaren in een wapenstilstand. Inmiddels reageren ook lokale organisaties in Noord-Uganda verdeeld op de stappen die door het ISH werden gezet. Een aantal onder hen zweert bij het gebruik van traditionele conflictbeslechtingsmechanismen zoals mato oput (het ritueel drinken van het bittere kruid ) om tot gerechtigheid te komen, en verwerpt het retributieve justitie-model, onder meer omdat daardoor het sluiten van een definitief vredesakkoord kan bemoeilijkt worden. Raakvlakken en pijnpunten Wat leert ons dit noodgedwongen zeer onvolledige overzicht over de verhouding tussen transitional justice en de verplichting om ernstige inbreuken op het internationaal humanitair recht te bestraffen? Een aantal 99

10 Internationaal Humanitair Recht in de kijker 2006 raakvlakken en pijnpunten wordt hier kort geschetst. Daarbij is het belangrijk op te merken dat deze materie, niet in het minst in sommige van de hierboven behandelde landen, in volle ontwikkeling is, en dat een evaluatie dus sowieso riskant en niet definitief is. 1. De voormelde landen en hoe zij omgaan met hun verleden brengen alvast deze constante aan het licht. Er bestaat een spanningsveld tussen enerzijds de strijd tegen straffeloosheid en anderzijds de bezorgdheid voor vrede, veiligheid en politieke stabiliteit. Het motto dat de Verenigde Naties daarbij vaak hanteren is No peace without justice : geen (duurzame) vrede zonder gerechtigheid. Maar hoe dat concreet in de realiteit moet worden omgezet, is ook in de recente praktijk van de Verenigde Naties niet altijd eenduidig. Hoe overtuig je rebellenleiders om de wapens neer te leggen als ze riskeren achter de tralies te belanden? Langs de andere kant hoe ontmoedig je potentiële rebellenleiders om oorlogsmisdaden te plegen als ze achteraf toch geen enkel risico lopen om te worden vervolgd? En hoe integreer je dit alles in een vredesakkoord, zonder daarbij de volkenrechtelijke norm uit te hollen, maar toch met een redelijke kans om op korte termijn de vrede te bewerkstelligen? 2. Duidelijk is bovendien dat de opbouw van een rechtsstaat in post-conflictgebieden sterk onderhevig is aan politieke parameters, die bovendien vaak de eigen landsgrenzen overstijgen. Een justitieapparaat is in de meeste conflictgebieden zelf tot in zijn diepste vezels doordrongen van de conflictstof. Met het neerleggen van de wapens komt daar niet meteen verandering in. Ook voor de bevolking is vertrouwen hebben in justitie en medewerking verlenen aan gerechtelijke onderzoeken allesbehalve evident. Ook het onttrekken van transitional justice aan de landsgrenzen en de soevereiniteit van de betrokken staat biedt maar ten dele een oplossing. Zelfs in zijn meest geglobaliseerde vorm botst de strijd tegen straffeloosheid immers tegen politieke grenzen: ook het Internationaal Rwanda-tribunaal (ICTR) beperkt zich immers, in weerwil van zijn eigen Statuut, tot het vervolgen en berechten van leden die behoorden tot het vroegere, militair verslagen regime dat de genocide plande en uitvoerde. Oorlogsmisdaden die werden gepleegd door de toenmalige rebellie (de kern van het huidige regime) blijven ook door het ICTR volledig onbestraft. Is victor s justice beter dan no justice? Of draagt ze op termijn bij tot een nieuwe voedingsbodem voor meer oorlogsgeweld? 100

11 Internationaal humanitair recht en transitional justice Stef Vandeginste 3. Hoeveel bestraffing is mogelijk en wenselijk? In staten waar het gerechtelijk apparaat onbestaand of totaal disfunctioneel is ten gevolge van het gewapend conflict (zoals in Timor-Leste of Rwanda) is een systematische strafvervolging, met eerbied voor alle mensenrechtelijke normen inzake eerlijke procesvoering, vaak alleen al om louter logistieke redenen een utopie. Bovendien stelt de vraag zich ook of strafvervolging, zeker in de gevallen waar een ruim deel van de bevolking zich schaarde achter een repressief regime, ook maatschappelijk wenselijk is. Hoeveel strafprocessen kan een samenleving verdragen zonder daardoor jarenlang te worden verscheurd? Zijn andere vormen van sanctionering (bvb. het uit hun functie ontzetten van militairen en ambtenaren, zonder hen daarom strafrechtelijk te vervolgen) en andere maatregelen die genoegdoening kunnen bieden aan slachtoffers niet wenselijker en constructiever dan een louter strafrechtelijke benadering? Welke rol is er weggelegd voor traditionele conflictbeslechtingsmechanismen? 4. Vervolging en bestraffing van inbreuken en transitional justice zijn niet noodzakelijk aan elkaar tegengesteld, maar, in het beste geval, uitermate complementair. Een waarheidscommissie kan deels op (al dan niet geïndividualiseerde en voorwaardelijke) amnestie uitlopen, maar kan ook concrete aanbevelingen rond strafvervolging formuleren (zoals dat in Peru het geval was). Het door de waarheidscommissie ingezamelde materiaal kan ook voor de procureur en de strafrechter bijzonder nuttige informatie opleveren. Getuigenissen in individuele dossiers als bewijsmateriaal hanteren in een rechtszaak stelt uiteraard tal van juridische problemen en de praktijk (onder meer in het geval van Sierra Leone) leert dat hierrond nog veel trial and error gebeurt. Strafvervolging kan ook een dreigende stok achter de deur zijn (zoals het geval was in Zuid-Afrika) die medewerking aan een waarheidscommissie (en dus aan het ophelderen van het verleden) voor daders interessanter maakt dan stilzwijgen. De keuze waarmee een samenleving wordt geconfronteerd is immers meestal niet tussen systematische en exhaustieve vervolging van verdachten en andere vormen van transitional justice. De keuze is vaak tussen die mengvormen van transitional justice en totale amnesie en straffeloosheid. 5. Van uitstel komt niet noodzakelijk afstel. Eén van de lessen uit de afgelopen 15 jaar aan transitional justice is dat waar strafvervolging lang 101

12 Internationaal Humanitair Recht in de kijker 2006 een utopie leek, dit niet noodzakelijk zo hoeft te blijven. Kort na de militaire dictatuur in Argentinië ( ) werd een waarheidscommissie opgericht. In de jaren daarna werd, in verschillende fasen, wetgeving goedgekeurd die herstelbetalingen bood aan voormalige politieke gevangenen, familieleden van verdwenen personen en kinderen geboren in gevangenschap. Een belangrijk pijnpunt was de strafrechtelijke vervolging van militairen. In 1985 werden hoge militairen berecht en veroordeeld. Maar tussen 1986 en 1989, onder de dreiging van een militaire staatsgreep, werd amnestiewetgeving goedgekeurd en verleende president Menem gratie aan de veroordeelde militairen. Onlangs, in 2005, werd de deur voor strafvervolging opnieuw opengezet, na jarenlange campagnes van de civiele samenleving en nadat het Argentijnse hooggerechtshof de oude amnestiewetgeving alsnog ongrondwettelijk verklaarde. Vanuit dat perspectief is de beslissing om alle dossiers en archieven van de Serious Crimes Unit in Timor-Leste in verzegelde bewaring te geven aan de Verenigde Naties van kapitaal belang. Als, zoals in Argentinië, ook daar en in Indonesië ooit de tijd rijp wordt om alsnog te doen wat nu onmogelijk lijkt, zal dat bewijsmateriaal van onschatbare waarde zijn. 6. Hoe kan de hierboven gesuggereerde LAT-relatie tussen de strijd tegen straffeloosheid en transitional justice desgewenst ook juridisch erkend worden? Concreet stelt deze vraag zich in het kader van procedures voor het ISH. In tegenstelling tot het Statuut van de tribunalen voor ex-joegoslavië en Rwanda, voorziet het Statuut van Rome in complementariteit van het ISH en primauteit van de nationale rechtsorde. Enkel als de nationale staat niet bereid of niet bij machte is om strafvervolging in te stellen, kan het ISH dit doen (art. 17). Artikel 17 verwijst daarbij naar strafrechtelijke procedures voor nationale instanties. Een andere vraag is of het ISH ook rekening moet of kan houden met andere transitional justice-benaderingen. Stel dat in een bepaalde situatie die wordt voorgelegd aan het ISH ook een andere vorm van transitional justice aan het werk is. Een door een democratisch verkozen parlement ingestelde waarheidscommissie buigt zich over een moordpartij tijdens een burgeroorlog. Een aantal verdachten getuigen daarbij over hun verantwoordelijkheid, vertellen de volledige waarheid, tonen tijdens een traditioneel ritueel berouw en krijgen, met instemming van de slachtoffers, vrijstelling van strafvervolging, mits ze zich inschakelen in programma s tot 102

13 Internationaal humanitair recht en transitional justice Stef Vandeginste wederopbouw van de getroffen gemeenschap en hun vroegere functie niet langer opnemen. Het Statuut van Rome doet, ondanks discussies daarover tijdens de voorbereidende besprekingen, geen uitspraak over de vraag of het wenselijk is dat het ISH in een dergelijk geval zijn bevoegdheid uitoefent. Mogelijk biedt artikel 53, paragraaf 1,c) hier een uitweg. Dat bepaalt dat de procureur op basis van de hem verstrekte informatie een onderzoek instelt, tenzij hij beslist dat geen redelijke grond bestaat om krachtens dit Statuut vervolging in te stellen. Een van de hiertoe vermelde mogelijke redenen is dat rekening houdend met de ernst van de misdaad en de belangen van de slachtoffers, there are nonetheless substantial reasons to assume that an investigation would not serve the interests of justice (in het Belgisch Staatsblad eerder ongelukkig vertaald als niet in het belang van de rechtspleging zou zijn ). Over die notie the interests of justice en hoe de procureur die kan en moet hanteren, woedt al geruime tijd een levendig debat, waarbij mensenrechtenorganisaties die ijveren voor de strijd tegen straffeloosheid een engere interpretatie voorstaan dan aanhangers van een ruimere transitional justice-benadering. Volgens deze laatsten betekent the interests of justice dat, onder bepaalde voorwaarden, ook alternatieve wegen om tot gerechtigheid te komen, in aanmerking moeten worden genomen. Het zal uiteindelijk aan de procureur, onder toezicht van de Kamer van Vooronderzoek, toekomen om aan deze bepaling van artikel 53 een meer precieze draagwijdte te geven. Voor meer informatie INTERNATIONAL IDEA, Reconciliation after violent conflict. A handbook, Stockholm, 2003 (http://www.idea.int/publications/reconciliation/index. cfm) Luc HUYSE, Alles gaat voorbij, behalve het verleden, Leuven, Van Halewyk, Amsterdam, Van Gennep, 2006, 205 p. Darryl ROBINSON, Serving the Interests of Justice: Amnesties, Truth Commissions and the International Criminal Court, in European Journal of International Law, no. 3, 2003, p

14 Internationaal Humanitair Recht in de kijker 2006 HUMAN RIGHTS WATCH, The meaning of The Interests of Justice in article 53 of the Rome Statute, Policy Paper, June 2005, 25 p. Koen DE FEYTER et al., Out of the Ashes. Reparation for Victims of Gross and Systematic Human Rights Violations, Antwerpen, Intersentia, 2005, 522 p. The rule of law and transitional justice in conflict and post-conflict societies. Report of the Secretary-General, S/2004/616, 23 augustus Report of the UN Secretary-General on Justice and Reconciliation for Timor- Leste, S/2006/580, 26 juli INTERNATIONAL CENTER FOR TRANSITIONAL JUSTICE, Accountability in Argentina. 20 Years Later, Transitional Justice Maintains Momentum, August 2005 (http://www.ictj.org/images/content/5/2/525.pdf); zie ook 104

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Initiatief van het Koninkrijk Denemarken met het oog op de aanneming van

Nadere informatie

Speech van minister Van der Steur, minister van Veiligheid en Justitie op de EU-dag tegen straffeloosheid op 23 mei 2016

Speech van minister Van der Steur, minister van Veiligheid en Justitie op de EU-dag tegen straffeloosheid op 23 mei 2016 Speech van minister Van der Steur, minister van Veiligheid en Justitie op de EU-dag tegen straffeloosheid op 23 mei 2016 Hartelijk dank aan mevr. Coninsx en Eurojust. De rol van Eurojust als medeorganisator

Nadere informatie

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken 32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid Nr. 5 Brief van de minister van Buitenlandse Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 april 2012 Mede namens de Staatssecretaris

Nadere informatie

De Haagse regio en de Internationale rechtsorde

De Haagse regio en de Internationale rechtsorde De Haagse regio en de Internationale rechtsorde De Haagse regio heeft een lange traditie met de internationale rechtsorde en biedt onderdak aan verschillende internationale organisaties. De Nederlandse

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

BESLUITEN. BESLUIT (GBVB) 2015/1763 VAN DE RAAD van 1 oktober 2015 betreffende beperkende maatregelen in het licht van de situatie in Burundi

BESLUITEN. BESLUIT (GBVB) 2015/1763 VAN DE RAAD van 1 oktober 2015 betreffende beperkende maatregelen in het licht van de situatie in Burundi 2.10.2015 L 257/37 BESLUITEN BESLUIT (GBVB) 2015/1763 VAN DE RAAD van 1 oktober 2015 betreffende beperkende maatregelen in het licht van de situatie in Burundi DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het

Nadere informatie

Wat is internationaal recht?

Wat is internationaal recht? Wat is internationaal recht? Elk land heeft wetten en regels waar iedereen zich aan moet houden. Als je naar een ander land gaat, moet je je aan andere regels en wetten houden. Als je dat niet doet, dan

Nadere informatie

Afrika ter discussie. Het Afrikacongres 2008: Bijdragen en uitkomsten

Afrika ter discussie. Het Afrikacongres 2008: Bijdragen en uitkomsten Afrika ter discussie Het Afrikacongres 2008: Bijdragen en uitkomsten 6 Afrika en de rechten van de mens Nico Schrijver, hoogleraar internationaal publiekrecht, Universiteit Leiden, en wetenschappelijk

Nadere informatie

Out of the Ashes. Reparations for Victims of Gross and Systematic Human Rights Violations

Out of the Ashes. Reparations for Victims of Gross and Systematic Human Rights Violations Het boek bevat diverse bijdragen die voorgesteld werden tijdens een internationale conferentie over het recht op herstel van slachtoffers van ernstige schendingen van de Rechten van de Mens, gehouden te

Nadere informatie

BEGINSELEN VAN BRUSSEL TEGEN STRAFFELOOSHEID EN VOOR INTERNATIONALE GERECHTIGHEID

BEGINSELEN VAN BRUSSEL TEGEN STRAFFELOOSHEID EN VOOR INTERNATIONALE GERECHTIGHEID BEGINSELEN VAN BRUSSEL TEGEN STRAFFELOOSHEID EN VOOR INTERNATIONALE GERECHTIGHEID Aangenomen door de Groep van Brussel voor Internationale Gerechtigheid naar aanleiding van het colloquium "DE STRIJD TEGEN

Nadere informatie

Samenwerkingsakkoord tussen de Federale Staat en de Vlaamse Gemeenschap inzake de begeleiding en behandeling van daders van seksueel misbruik

Samenwerkingsakkoord tussen de Federale Staat en de Vlaamse Gemeenschap inzake de begeleiding en behandeling van daders van seksueel misbruik Samenwerkingsakkoord tussen de Federale Staat en de Vlaamse Gemeenschap inzake de begeleiding en behandeling van daders van seksueel misbruik Gelet op artikel 128, 1, van de Grondwet; Gelet op de bijzondere

Nadere informatie

Verslag MO* debat Vrede vs. Gerechtigheid in Centraal-Afrika 2 april 2009, de Markten

Verslag MO* debat Vrede vs. Gerechtigheid in Centraal-Afrika 2 april 2009, de Markten Verslag MO* debat Vrede vs. Gerechtigheid in Centraal-Afrika 2 april 2009, de Markten Intro: Kortfilmpje Human Rights Watch: interview Alison Des Forges over Rwandese genocide. Ine Roox, journaliste De

Nadere informatie

Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken

Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken Paul Ponsaers 1 1. De EU is niet enkel een economische, politieke en sociale gemeenschap, maar evenzeer een waardengemeenschap.

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN MINISTERS. Wet van 25 juni 1998 tot regeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers 1

STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN MINISTERS. Wet van 25 juni 1998 tot regeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers 1 STRAFRECHTELIJKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN MINISTERS Wet van 25 juni 1998 tot regeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ministers 1 TITEL I TOEPASSINGSGEBIED Artikel 1 Deze wet regelt een

Nadere informatie

12897/15 rts/sl 1 DG C 2B

12897/15 rts/sl 1 DG C 2B Raad van de Europese Unie Brussel, 12 oktober 2015 (OR. en) 12897/15 RESULTAAT BESPREKINGEN van: d.d.: 12 oktober 2015 aan: het secretariaat-generaal van de Raad de delegaties MAMA 161 CFSP/PESC 631 RELEX

Nadere informatie

Rolnummer 4151. Arrest nr. 80/2007 van 16 mei 2007 A R R E S T

Rolnummer 4151. Arrest nr. 80/2007 van 16 mei 2007 A R R E S T Rolnummer 4151 Arrest nr. 80/2007 van 16 mei 2007 A R R E S T In zake : het beroep tot vernietiging van de wet van 31 januari 2007 inzake de gerechtelijke opleiding en tot oprichting van het Instituut

Nadere informatie

Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador. UNHCR / S. Aguilar

Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador. UNHCR / S. Aguilar Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador UNHCR / S. Aguilar UNHCR / S.Aguilar Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador UNHCR, Europese vertegenwoordiging,

Nadere informatie

gelet op artikel 63, eerste alinea punt 3 van het EG-Verdrag,

gelet op artikel 63, eerste alinea punt 3 van het EG-Verdrag, P5_TA(2002)0591 Verblijfstitel met een korte geldigheidsduur * Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement over het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de verblijfstitel met een korte

Nadere informatie

Slachtofferrechten in Europe

Slachtofferrechten in Europe Frida Wheldon - EU Richtlijn tot vaststelling van minimumnormen voor de rechten, de ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare feiten Slachtofferrechten in Europe 28 EU Lidstaten Verschillende

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

MENSENRECHTENVERDRAGEN

MENSENRECHTENVERDRAGEN Fiche 1 Thematische Fiche Federale en Regionale Verkiezingen 2014 VERSIE 4/07/2014 MENSENRECHTENVERDRAGEN INLEIDING Internationale verdragen zijn van groot praktisch belang voor de eerbiediging, bescherming

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2007 tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Verdrag over de rechten van het kind

Verdrag over de rechten van het kind Verdrag over de rechten van het kind Een verdrag is een afspraak tussen landen. Op 20 november 1989 is in New York het Verdrag over de Rechten van het Kind gesloten. Dit Verdrag is een afspraak tussen

Nadere informatie

Iedereen kan iets doen voor vredee

Iedereen kan iets doen voor vredee Iedereen kan iets doen voor vredee Van kleine tot grote activiteiten Alle beetjes durf tellen samen uiteindelijk op tot vrede3 PAXE Vrede wie durft= PAX staat voor vrede. Samen met mensen in conflictgebieden

Nadere informatie

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE Het Hof van Justitie van de Europese Unie is een van de zeven instellingen van de EU. Zij omvat drie rechtscolleges: het Hof van Justitie, het Gerecht en het Gerecht

Nadere informatie

FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN

FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN FACULTATIEF PROTOCOL BIJ HET VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND OVER DE BETROKKENHEID VAN KINDEREN IN GEWAPENDE CONFLICTEN (niet officiële Nederlandse vertaling). (VP = Voorafgaande paragraaf) VP 1

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord bij de eerste editie... v. Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht... 1

INHOUD. Voorwoord bij de eerste editie... v. Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht... 1 INHOUD Voorwoord bij de eerste editie............................................ v Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht................... 1 1. Begripsomschrijving................................................

Nadere informatie

CM01-025 Utrecht, 23 oktober 2001. Betreft: implementatie Richtlijn 2001/55 inzake tijdelijke bescherming van ontheemden

CM01-025 Utrecht, 23 oktober 2001. Betreft: implementatie Richtlijn 2001/55 inzake tijdelijke bescherming van ontheemden Permanente commissie Secretariaat van deskundigen in internationaal vreemdelingen-, telefoon 31 (30) 297 42 14/43 28 telefax 31 (30) 296 00 50 e-mail cie.meijers@forum.nl postbus 201, 3500 AE Utrecht/Nederland

Nadere informatie

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw Werk van iedereen Democratisering en vredesopbouw Foto: Rebke Klokke Werk van Gladys Haar man werd vermoord. Haar broer ontvoerd. En zelf raakte Gladys getraumatiseerd door wat ze meemaakte tijdens de

Nadere informatie

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015 Dodenherdenking Beuningen, 4 mei 2015 Voor het eerst in mijn leven bezocht ik twee weken geleden Auschwitz en Birkenau. Twee plekken in het zuiden van Polen waar de inktzwarte geschiedenis van Europa je

Nadere informatie

Tijdlijn van de recente geschiedenis van Soedan

Tijdlijn van de recente geschiedenis van Soedan Tijdlijn van de recente geschiedenis van Soedan De belangrijkste gebeurtenissen in chronologische volgorde: Het begin van het noord-zuid conflict 1899-1955 Soedan wordt geregeerd door Groot-Brittannië

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.2.2014 COM(2014) 70 final 2014/0036 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de ondertekening, namens de Unie, van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Resolutie CDJA. Werkgroep Buitenlandse Zaken & Defensie, namens de Politieke Commissie

Resolutie CDJA. Werkgroep Buitenlandse Zaken & Defensie, namens de Politieke Commissie Resolutie CDJA Indiener: Resolutie: Werkgroep Buitenlandse Zaken & Defensie, namens de Politieke Commissie Situatie Oost-Congo De Nederlandse regering moet alert zijn op grondstoffenroof uit Oost-Congo

Nadere informatie

Achter gesloten ogen: Spencer

Achter gesloten ogen: Spencer Achter gesloten ogen: Spencer Opdrachtenblad Regie: Dulco Tellegen Jaar: 2000 Duur: 25 minuten 1 Filmbeschrijving Spencer (18) woont in een opvangcentrum voor voormalig kindsoldaten in Liberia (West-Afrika).

Nadere informatie

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom INHOUD Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 14 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 15 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek van

Nadere informatie

Internationale justitiële samenwerking in strafzaken. Gert Vermeulen

Internationale justitiële samenwerking in strafzaken. Gert Vermeulen Internationale justitiële samenwerking in strafzaken Gert Vermeulen Begrip en afbakening Begrip inter-statelijke samenwerking vreemd huwelijk van recht en politiek Afbakening politiële samenwerking douanesamenwerking

Nadere informatie

GEMEENTELIJK REGLEMENT GEMEENTELIJKE ADMINISTRATIEVE SANCTIES

GEMEENTELIJK REGLEMENT GEMEENTELIJKE ADMINISTRATIEVE SANCTIES GEMEENTELIJK REGLEMENT GEMEENTELIJKE ADMINISTRATIEVE SANCTIES Zoals goedgekeurd in de gemeenteraad van Hamme van 18 juni 2014. HOOFDSTUK 1: TOEPASSINGSGEBIED... 2 HOOFDSTUK 2: SANCTIES... 2 AFDELING 1:

Nadere informatie

Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld

Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld Stichting Nationaal Erfgoed Hotel De Wereld Onderwerp: Inleider: Wie is aansprakelijk voor VN blauwhelmen? Professor Ann Pauwels van de universiteit van Brussel Thema-avond: Dinsdag 21 mei 2013 Ik wil

Nadere informatie

Schommelen tussen oorlog en vrede in het Gebied van de Grote Meren. Pakkende verhalen

Schommelen tussen oorlog en vrede in het Gebied van de Grote Meren. Pakkende verhalen Schommelen tussen oorlog en vrede in het Gebied van de Grote Meren Pakkende verhalen 24 april, Lokaal Diensten Centrum d Ontmoeting in Herent Het geweld in Oost-Congo is dit jaar het thema van de Vlaamse

Nadere informatie

INTERNATIONAL COMMISSION OF JURISTS Commission internationale de juristes- Comisión internacional de juristas COMMUNIQUE DE PRESSE- PERSCOMMUNIQUÉ

INTERNATIONAL COMMISSION OF JURISTS Commission internationale de juristes- Comisión internacional de juristas COMMUNIQUE DE PRESSE- PERSCOMMUNIQUÉ INTERNATIONAL COMMISSION OF JURISTS Commission internationale de juristes- Comisión internacional de juristas dedicated since 1952 to the primacy, coherence and implementation of international law and

Nadere informatie

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website. Naam Leerling: Klas:. 3.0 a.

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0186 (E) 11290/14 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: ACP 109 COAFR 184 PESC 677 RELEX 538 BESLUIT

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Eerste leerjaar B 3.1. Mijn rechten Beroepsvoorbereidend leerjaar 3.1. Mijn rechten Wie ben ik? * De leerlingen ontdekken wie ze zelf zijn - de mogelijkheden

Nadere informatie

PROCEDUREREGLEMENT VAN HET VLAAMS DOPINGTRIBUNAAL (Goedgekeurd door de Raad van Bestuur van Vlaams Dopingtribunaal vzw 03.12.09)

PROCEDUREREGLEMENT VAN HET VLAAMS DOPINGTRIBUNAAL (Goedgekeurd door de Raad van Bestuur van Vlaams Dopingtribunaal vzw 03.12.09) Artikel 1. PROCEDUREREGLEMENT VAN HET VLAAMS DOPINGTRIBUNAAL (Goedgekeurd door de Raad van Bestuur van Vlaams Dopingtribunaal vzw 03.12.09) Titel I. De instellingen. Er bestaat een Disciplinaire Commissie

Nadere informatie

een als misdrijf omschreven feit proces-verbaal procureur des Konings parket of van het Openbaar Ministerie

een als misdrijf omschreven feit proces-verbaal procureur des Konings parket of van het Openbaar Ministerie uitgave juni 2015 Minderjarigen kunnen volgens de Belgische wet geen misdrijven plegen. Wanneer je als jongere iets ernstigs mispeutert, iets wat illegaal is, pleeg je een als misdrijf omschreven feit

Nadere informatie

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier. Ref: Accom AFWIJKING 2004/1

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier. Ref: Accom AFWIJKING 2004/1 ADVIES- EN CONTROLECOMITE OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref: Accom AFWIJKING 2004/1 Samenvatting van het advies met betrekking tot een vraag om afwijking van de regel die het bedrag beperkt

Nadere informatie

in de school Adv ocaat

in de school Adv ocaat Advocaat in de school LAGER ONDERWIJS Wat is het recht? Scheiding der machten Iemand pesten is niet tof, door het rode licht fietsen of lopen is gevaarlijk, met mes en vork eten is beleefd, roepen in de

Nadere informatie

Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ

Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ De Republiek der Nederlanden, verenigd in een micronatie sinds de uitroeping van de Unie van Utrecht 2007, beseffend dat een grondige hervorming

Nadere informatie

Verdrag inzake verstandhouding en samenwerking tussen het Koninkrijk België en de Russische Federatie.

Verdrag inzake verstandhouding en samenwerking tussen het Koninkrijk België en de Russische Federatie. 8 DECEMBER 1993 Verdrag inzake verstandhouding en samenwerking tussen het Koninkrijk België en de Russische Federatie. Inwerkingtreding : 22-01-1998 Art. 1. De Verdragsluitende Partijen besluiten aan hun

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2014 No. 47 Landsverordening van de 2 de juli 2014, tot wijziging van de Sanctielandsverordening inzake de wijze van implementatie van vastgestelde sanctieverordeningen

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Achor, 31 jaar. Nakisha, 11 jaar

Achor, 31 jaar. Nakisha, 11 jaar Achor, 31 jaar Achor is gevlucht voor de gevechten tussen regerings- en rebellengroepen. Achor is geboren in Darfoer in Soedan, een regio die geteisterd wordt door gewapende conflicten en geweld. Decennialang

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

Immigratie- en Naturalisatiedienst Ministerie van Veiligheid en Justitie

Immigratie- en Naturalisatiedienst Ministerie van Veiligheid en Justitie Immigratie- en Naturalisatiedienst Ministerie van Veiligheid en Justitie > Retouradres Postbus 1794 2280 DT Rijswijk Aan Ministerie van Buitenlandse Zaken Directie Consulaire Zaken en Migratiebeleid Afdeling

Nadere informatie

Nationaal... 13 Benelux... 89 Prüm... 115 Europese Unie... 133

Nationaal... 13 Benelux... 89 Prüm... 115 Europese Unie... 133 Inhoudstafel Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 15 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 16 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 23.5.2013 2012/0271(E) *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerp van besluit van de Raad betreffende de sluiting

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VAN DEN HAAG ALS STAD VAN VREDE EN RECHT

GESCHIEDENIS VAN DEN HAAG ALS STAD VAN VREDE EN RECHT 1 GESCHIEDENIS VAN DEN HAAG ALS STAD VAN VREDE EN RECHT Den Haag staat internationaal bekend als stad van Vrede en Recht. Ruim 19.500 mensen in zo n 160 internationale organisaties werken hier aan één

Nadere informatie

IJsbreker 1 Congo ontrafeld

IJsbreker 1 Congo ontrafeld IJsbreker 1 Congo ontrafeld Stap1. Conflicten in de wereld Welke voorbeelden van conflicten in de wereld ken je? Noteer ze in de tabel. Vermeld ook hoe het conflict zich afspeelt: - tussen 2 landen.. -

Nadere informatie

Gewapende oppositiegroepen in het IHR

Gewapende oppositiegroepen in het IHR Gewapende oppositiegroepen in het IHR Interview met Liesbeth Zegveld (Uit: Zoeklicht 35, 12e jaargang, 2003, pp. 23-26.) Het internationaal humanitair recht kende een belangrijke codificatie na de Tweede

Nadere informatie

Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken

Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken Een vervolging en een beteugeling langs één weg? Ragheno Business Park, Motstraat 30, 2800 Mechelen tel. 0800 40 300 fax 0800 17 529 www.kluwer.be info@kluwer.be

Nadere informatie

Kwetsbare minderheidsgroep

Kwetsbare minderheidsgroep IND-werkinstructie nr. 2013/14 (AUA) Openbaar/ Extern Aan Directeur klantdirectie Asiel c.c. DDMB Van Hoofddirecteur IND Datum 26 juni 2013 Geldig vanaf 26 juni 2013 Geldig tot Onderwerp Vindplaats Bijlage(n)

Nadere informatie

Vreemdelingen in België

Vreemdelingen in België Vreemdelingen in België Vreemdelingen in België Voor kinderen die meer willen weten over vreemdelingen die in België verblijven. Misschien zit er in jouw klas wel een kindje met een andere huidskleur?

Nadere informatie

Centrum voor Arbitrage inzake Seksueel Misbruik

Centrum voor Arbitrage inzake Seksueel Misbruik Centrum voor Arbitrage inzake Seksueel Misbruik Lijst van arbiters opgesteld overeenkomstig artikel 3, lid 4, van het Arbitragereglement (25 april 2012) Juristen Dirk De Meulemeester Geboren in 1970 Hij

Nadere informatie

MEMORIE VAN TOELICHTING ALGEMEEN. 1. Inleiding

MEMORIE VAN TOELICHTING ALGEMEEN. 1. Inleiding Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering teneinde nader inhoud te geven aan het beginsel van openbaarheid van de behandeling van zaken betreffende personen- en familierecht MEMORIE VAN

Nadere informatie

Strafuitvoeringsrechtbanken

Strafuitvoeringsrechtbanken Strafuitvoeringsrechtbanken Op 1 februari 2007 traden de strafuitvoeringsrechtbanken in werking. Heel wat beslissingen die vroeger door de minister van justitie genomen werden, zullen nu door een rechter

Nadere informatie

RECHTSBIJSTANDVERZEKERING VOERTUIG STANDAARD

RECHTSBIJSTANDVERZEKERING VOERTUIG STANDAARD RECHTSBIJSTANDVERZEKERING VOERTUIG STANDAARD ARTIKEL 1 Wat verstaat men onder? 1) Familie a) Uzelf; b) Uw samenwonende echtgenoot of de persoon met wie u samenwoont, hierna begrepen in de term echtgenoot

Nadere informatie

Betreft: Ontwerp van koninklijk besluit betreffende de mededeling van informaties in het wachtregister. (A/2009/034)

Betreft: Ontwerp van koninklijk besluit betreffende de mededeling van informaties in het wachtregister. (A/2009/034) 1/6 Advies nr 05/2010 van 3 februari 2010 Betreft: Ontwerp van koninklijk besluit betreffende de mededeling van informaties in het wachtregister. (A/2009/034) De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke

Nadere informatie

Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed

Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed De Staten die dit Verdrag hebben ondertekend, Geleid door de wens de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel

Nadere informatie

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat?

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Scheiding der machten De rechters zijn gescheiden www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website*. Naam Leerling:...Klas:...

Nadere informatie

Wet van 22 april 1999 betreffende de beroepstucht voor accountants en belastingconsulenten

Wet van 22 april 1999 betreffende de beroepstucht voor accountants en belastingconsulenten Wet van 22 april 1999 betreffende de beroepstucht voor accountants en belastingconsulenten Bron : Wet van 22 april 1999 betreffende de beroepstucht voor accountants en belastingconsulenten (Belgisch Staatsblad,

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

Nut en nood van de Internationale Feitencommissie en ad hoc onderzoekscommissies

Nut en nood van de Internationale Feitencommissie en ad hoc onderzoekscommissies Nut en nood van de Internationale Feitencommissie en ad hoc onderzoekscommissies Frits Kalshoven 08 Nut en nood van de Internationale Feitencommissie en ad hoc onderzoekscommissies Frits Kalshoven 1 Om

Nadere informatie

filosofie havo 2016-I

filosofie havo 2016-I Opgave 2 Waarheid en verzoening In 1991 kwam er officieel een einde aan de lange periode van apartheid in Zuid-Afrika. De apartheid hield in dat de bevolkingsgroepen van Zuid- Afrika zoveel mogelijk van

Nadere informatie

in de school Adv ocaat

in de school Adv ocaat Advocaat in de school SECUNDAIR ONDERWIJS Wat is het recht? Pesten kan niet, een rood licht negeren is levensgevaarlijk, met mes en vork eten is beleefd, roken in de klas kan niet,... Er bestaan regels

Nadere informatie

5-4-2016. Welke gevolgen hebben gewapende conflicten? Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016.

5-4-2016. Welke gevolgen hebben gewapende conflicten? Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016. Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016 Marijke Peys, stafmedewerker humanitair recht marijke.peys@rodekruis.be Brainstorm Welke gevolgen hebben gewapende conflicten?

Nadere informatie

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht)

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) Steeds meer worden we in de rechtspraktijk geconfronteerd met internationale echtscheidingen op basis van de volgende elementen:

Nadere informatie

DE BEROEPSINSTANTIE. Gelet op het decreet van 26 maart 2004 betreffende de openbaarheid van bestuur;

DE BEROEPSINSTANTIE. Gelet op het decreet van 26 maart 2004 betreffende de openbaarheid van bestuur; Beroepsinstantie inzake de openbaarheid van bestuur Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Departement coördinatie Administratie Kanselarij en Voorlichting Boudewijnlaan 30 1000 Brussel tel. secretariaat:

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z08639 Datum 27 mei 2015

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende de plaasmoorden of het systematisch vermoorden van blanke boeren in Zuid-Afrika

Voorstel van resolutie. betreffende de plaasmoorden of het systematisch vermoorden van blanke boeren in Zuid-Afrika stuk ingediend op 1359 (2011-2012) Nr. 1 10 november 2011 (2011-2012) Voorstel van resolutie van de heren Frank Creyelman en Christian Verougstraete en mevrouw Marijke Dillen betreffende de plaasmoorden

Nadere informatie

kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN

kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN WERKb L a D WERKBLAD met terugwerkende kracht met terugwerkende kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN Dit werkblad is een voorbereiding op je bezoek aan de vaste tentoonstelling Met Terugwerkende

Nadere informatie

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter R. Henneuse en de rechters-verslaggevers F. Daoût en A. Alen, bijgestaan door de griffier F.

A R R E S T. samengesteld uit voorzitter R. Henneuse en de rechters-verslaggevers F. Daoût en A. Alen, bijgestaan door de griffier F. Rolnummer 5489 Arrest nr. 155/2012 van 20 december 2012 A R R E S T In zake : het beroep tot vernietiging van artikel 15 van de wet van 19 juli 2012 betreffende de hervorming van het gerechtelijk arrondissement

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken - Presentatie

Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken - Presentatie Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken - Presentatie Jacobs Marie (december 2014) 1 Vrijwilligerswerk bij de directie Europees recht van de FOD Buitenlandse Zaken

Nadere informatie

Oprichting van strafuitvoeringsrechtbanken (2004-03-31)

Oprichting van strafuitvoeringsrechtbanken (2004-03-31) Persbericht van de Ministerraad Oprichting van strafuitvoeringsrechtbanken (2004-03-31) Op voorstel van mevrouw Laurette Onkelinx, Vice-Eerste Minister en Minister van Justitie, keurde de Ministerraad

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, KONINKRIJK BELGIE 1000 Brussel, Zetel : Ministerie van Justitie Poelaertplein 3 Tel. : 02/504.66.21 tot 23 Fax : 02/504.70.00 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER O. ref. : 10

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING Non-member state of the Council of Europe (Belarus) LIDSTATEN HOOFDZETEL EN OVERIGE VESTIGINGEN BEGROTING Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan,

Nadere informatie

Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1

Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1 1 Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1 Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen Artikel 1. Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid.

Nadere informatie

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012 Delta Lloyd Asset Management Themapaper Myanmar 10 juli 2012 Myanmar in ontwikkeling Onstuimige geschiedenis Myanmar, voorheen Birma, is een van oorsprong boeddhistische staat, ingeklemd tussen China,

Nadere informatie

Handvest van de grondrechten van de EU

Handvest van de grondrechten van de EU Handvest van de grondrechten van de EU A5-0064/2000 Resolutie van het Europees Parlement over de opstelling van een handvest van de grondrechten van de Europese Unie (C5-0058/1999-1999/2064(COS)) Het Europees

Nadere informatie

Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur

Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur Toespraak van de Nationaal rapporteur mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen mr. Corinne Dettmeijer-Vermeulen Ter gelegenheid van de aanbieding van het rapport

Nadere informatie

Strafuitvoeringsrechtbanken

Strafuitvoeringsrechtbanken v.u.: Jos Vander Velpen, Gebroeders De Smetstraat 75, 9000 Gent foto s: Lieven Nollet Strafuitvoeringsrechtbanken Gebroeders De Smetstraat 75 9000 Gent tijdstip eerste publicatie: februari 2007 - herwerking:

Nadere informatie

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013 Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf Herdenking Dr. P.H. (Pieter) Kooijmans (1933-2013) Op 13 februari jongstleden

Nadere informatie

34 202 (R2051) Verdrag over de status en werkzaamheden van de Internationale Commissie voor Vermiste Personen; Brussel, 15 december 2014

34 202 (R2051) Verdrag over de status en werkzaamheden van de Internationale Commissie voor Vermiste Personen; Brussel, 15 december 2014 Staten-Generaal 1/2 Vergaderjaar 2014 2015 34 202 (R2051) Verdrag over de status en werkzaamheden van de Internationale Commissie voor Vermiste Personen; Brussel, 15 december 2014 A/ Nr. 1 BRIEF VAN DE

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 5 JANUARI 2006 C.05.0190.N/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. C.05.0190.N B.J., eiser, vertegenwoordigd door mr. Paul Wouters, advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 1050 Brussel,

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. ONTWERPVERSLAG - Klamt (PE 302.228) over het voorstel voor een kaderbesluit van de Raad inzake de bestrijding van mensenhandel

EUROPEES PARLEMENT. ONTWERPVERSLAG - Klamt (PE 302.228) over het voorstel voor een kaderbesluit van de Raad inzake de bestrijding van mensenhandel EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken 8 mei 2001 PE 302.228/14-21 AMENDEMENTEN 14-21 ONTWERPVERSLAG - Klamt (PE 302.228) over het voorstel

Nadere informatie

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie