PARTNERS. partners in land- en tuinbouw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PARTNERS. partners in land- en tuinbouw"

Transcriptie

1 L E S S I DE W PARTNERS partners in land- en tuinbouw

2 VOORWOORD Ook dit jaar zullen weer heel wat bedrijfsleiders hun bedrijf overdragen aan hun (schoon)zoon of (schoon) dochter. In 2014 lanceerde Groene Kring, samen met SBB, twee brochures onder de naam De Wissel. Eén van de brochures is gericht op de bedrijfsoverdrager, de andere op de bedrijfsopvolger. In het kader van een familiale bedrijfsuitbating, was er nog een missing link: de partner van de agrarische bedrijfsleiders. Steeds meer partners komen niet uit de agrarische sector en hebben dus ook geen landbouwachtergrond of -kennis. Bovendien krijgen we te maken met nieuwe samenlevingsvormen en nieuw samengestelde gezinnen. Partners kiezen ook steeds meer bewust voor een loopbaan, binnen of buiten het bedrijf. Bij een (familiale) bedrijfsovername zijn de keuzes die je als partner maakt niet altijd evident. Ze hebben immers een impact op je relatie, het familiaal bedrijf en vaak ook de schoonfamilie. Welke rol heb je als partner en wat kan jouw positie zijn binnen elk van deze relaties (partner-bedrijf-schoonfamilie)? In deze brochure willen we je alvast een stukje van het antwoord meegeven. Marijke Jordens, voorzitter Groene Kring Het leven op een land- en tuinbouwbedrijf is altijd boeiend. Geen kantoorbaan, geen bandwerk en zeker geen nine-to-five-job. Altijd in de weer om planten en dieren in optimale omstandigheden te laten groeien, maar ook zware investeringen en risico s. Soms is het belangrijk om even stil te staan. Na te denken over hoe het bedrijf evolueert en hoe je relatie met je partner en (schoon)familie is. Een overname is een cruciaal moment om deze zaken te bespreken. Als partner van een bedrijfsleider is het noodzakelijk om van bij de start en dat is een overname toch goede afspraken te maken. Deze brochure geeft heel wat informatie over de diverse aspecten van een bedrijfswissel. Het kan helpen om over bepaalde zaken na te denken, een gesprek te starten, taboes weg te nemen. En natuurlijk kan je daarbij hulp vragen van heel wat personen en organisaties. Durf het gesprek aan te gaan, het kan je later ongemak besparen. Veel succes met de wissel! Monique Swinnen Gedeputeerde voor land- en tuinbouw Beschouwingen Om de leesbaarheid van de brochure te bevorderen, worden een aantal termen op vereenvoudigde manier benaderd. We verwijzen naar de partner met het woord zij, al kan de partner ook een man zijn. We gebruiken het eenvoudigere woord landbouw om te verwijzen naar de hele land- en tuinbouwsector. De termen opvolger en overdrager worden gebruikt in het kader van familiale bedrijfsopvolging De termen overnemer en overlater worden gebruikt in het kader van externe bedrijfsovername. De inhoud van de brochure werd opgemaakt op basis van de actualiteit en de geldende wetgeving van 2015 en kan wijzigen. 2

3 DE WISSEL INHOUD VOORWOORD INHOUD I. PROFIELSCHETS VAN DE PARTNER Vrouwen actief in de landbouwsector Betrokkenheid van de partner De rol van de partner op het familiebedrijf II. HET FAMILIEBEDRIJF: JE ROL ALS PARTNER Kenmerken van een familiebedrijf Rolverwarring en rolonduidelijkheid Bedrijfsopvolging in zicht Juridische en sociale bescherming Invloed van de relaties onderling III. JE RELATIE MET EEN AGRARISCH ONDERNEMER Het huwelijk Samenwonen Wat als het misloopt? Getuigenis IV. JE RELATIE MET HET FAMILIEBEDRIJF Je loopbaankeuze Werken op het bedrijf Wat als het misloopt? Getuigenis V. JE RELATIE MET JE SCHOONFAMILIE Familierelaties Communicatie Afspraken maken en vastleggen Advies inwinnen Wat als het misloopt? Getuigenis VI. HULP EN ADVIES BIJ BEDRIJFSOVERDRACHT Deskundige hulp Interessante en geraadpleegde literatuur

4 I. PROFIELSCHETS VAN DE PARTNER VROUWEN ACTIEF IN DE LANDBOUWSECTOR Een deel van deze werkzaamheden heeft betrekking op veeleer ondersteunende werkzaamheden, zoals het bijhouden van de administratie. De overgrote meerderheid van de vrouwen vindt dat ze meer in het Het algemeen gemiddelde van de zelfstandige beroepsbevolking bestaat uit bijna 34% vrouwen. Het aandeel vrouwen in de landbouwsector bedraagt 29% (inclusief meewerkende echtgenotes). Daarenboven wordt slechts 11% van de professionele landbouwbedrijven in Vlaanderen geleid door een huishouden of kinderverzorging doet dan hun partner of zelf bijna alles doet. Hoewel mannen duidelijk meer helpen met huishoudelijke taken en kinderverzorging dan vroeger, geven veel vrouwen aan dat ze de huidige taakverdeling niet ideaal vinden en dat hun partners wat hen betreft wel wat meer mogen meehelpen. vrouw. Zoals tabel 1 aantoont, zijn vrouwen vooral actief in de sectoren akkerbouw (13,5%), vleesvee (15%) en de varkenssector (14,5%) als (mede)- bedrijfsleider. Andere sectoren duiken onder de tien procent, zoals tuinbouw BEDRIJFSHOOFD MAN (9%), melkvee (7%) en gemengde bedrijven (9,5%). 19% van de vrouwen is bedrijfsleider in een vennootschap, bij mannen is dit 11% jonger dan tussen 35 en 39 jaar 3. tussen 40 en 44 jaar 4. tussen 45 en 49 jaar 5. tussen 50 en 54 jaar tussen 55 en 59 jaar We stellen vast dat het aantal vrouwen 7. tussen 60 en 64 jaar procentueel gelijk loopt met jaar of ouder het procentueel aandeel mannen in iedere leeftijdscategorie. Enkel in de Totaal (ALL) categorie 65+ zien we een afwijking. BEDRIJFSHOOFD VROUW In deze categorie is 16,5% van het aantal vrouwen bedrijfshoofd ten opzichte van slechts 10,8% mannen. 1. jonger dan tussen 35 en 39 jaar 3. tussen 40 en 44 jaar 4. tussen 45 en 49 jaar Uit onderzoek in Nederland 2 blijkt dat 5. tussen 50 en 54 jaar tussen 55 en 59 jaar zo n 40% van de vrouwen in de landof tuinbouw buitenshuis werkt. Toch verricht bijna vier op vijf vrouwen werken die direct samenhangen 7. tussen 60 en 64 jaar jaar of ouder Totaal (ALL) met de agrarische activiteiten van het bedrijf. Tabel 1: Aantal bedrijven (exclusief landbouwvennootschappen) volgens leeftijd en geslacht van het bedrijfshoofd en volgens specialisatie bedrijf, natuurlijke personen, Vlaanderen, Standaardopbrengst > euro, cijfers GEHEEL VAN DE BEDRIJVEN AKKERBOUW TUINBOUW MELKPRODUCTIE RUNDVLEESPRODUCTIE VARKENS GEMENGDE BEDRIJVEN OVERIGE 4 1 AMS, Een venster op de vrouw in de land- en tuinbouw, LEI Wageningen UR, Vrouwen op bedrijven: actief en betrokken, AMS, op basis van FOD Economie, Algemene Directie Statistiek, 2013.

5 BETROKKENHEID VAN DE PARTNER Hetzelfde Nederlandse onderzoek peilde ook naar betrokkenheid van vrouwen, die meehelpen op het bedrijf, in de bedrijfsbeslissingen. Hieruit blijkt dat in Nederland 38% van de vrouwen sterk betrokken is bij dagelijkse bedrijfsbeslissingen. Ongeveer een derde beslist niet mee over strategische elementen, zoals leningen voor investeringen, de aan- of verkoop van grond, bedrijfsopvolging of het ontwikkelen van nevenactiviteiten op het bedrijf. Dit is vooral het geval bij vrouwen die ook buitenshuis gaan werken. Nochtans kan de expertise en ervaring, die zij vanuit hun andere werkzaamheden buitenshuis meenemen, waardevol zijn voor de strategische besluitvorming binnen het bedrijf. Daarnaast zijn de kinderen gemakkelijker verbonden met het bedrijf als ook hun moeder betrokken is bij de bedrijfsvoering, wat familiale opvolging in de hand werkt. DE ROL VAN DE PARTNER OP HET FAMILIEBEDRIJF De partner heeft een belangrijke plaats in familiale landbouwbedrijven. Naast bedrijfsspecifieke taken neemt ze vaak ook het hoofdaandeel van de huishoudelijke taken voor haar rekening. De traditionele rollenpatronen lijken nog steeds aanwezig te zijn in de sector. Er wordt al snel van uitgegaan dat de vrouw op het bedrijf ook wat flexibeler moet zijn en moet bijspringen wanneer de werkdruk hoog wordt. In combinatie met een job en huishoudelijke taken kan dat zwaar wegen. Afspraken en goede communicatie hierrond zijn aangewezen. De vrouw, of het nu als moeder of als (schoon)dochter is, zorgt bovendien voor evenwicht in het gezin of de familie en probeert over de rechtvaardigheid te waken. Ze fungeert vaak als bemiddelaar. Daarnaast heeft zij vaak een goed zicht op de (financiële) gezondheid van het bedrijf, aangezien vermoed wordt dat het meestal de vrouw is die instaat voor de administratie op het bedrijf 4. 4 AMS, Een venster op de vrouw in de land- en tuinbouw,

6 II. HET FAMILIEBEDRIJF: JE ROL ALS PARTNER Partner zijn van een ondernemer in de landbouw kan leuk en romantisch zijn, maar het brengt ook heel wat met zich mee. Je kiest immers voor een relatie en krijgt er automatisch een (vaak familiaal) bedrijf en een schoonfamilie bij. Het is niet altijd gemakkelijk hiermee om te gaan. Deze drie elementen samen (je relatie, het bedrijf en je schoonfamilie) scheppen een complexe situatie, waarin jouw rol als partner afhankelijk is van de positie die je in elk van deze relaties inneemt. Dit kan ertoe leiden dat je je eigen wensen en belangen niet altijd goed kunt of durft uitdrukken. De belangen van elk van deze partijen spelen immers mee en bovendien zijn ze onderling sterk met elkaar verbonden. Figuur 1: Je rol wordt bepaald door je positie in de drie relaties in een familiebedrijf: die met je partner (in deze figuur de agrarisch ondernemer), die met het bedrijf en die met je schoonfamilie. Een goed voorbeeld hiervan is de bedrijfswoning. Je woont er samen met je partner en ze is Bedrijf op of vlak bij het bedrijf gelegen. Daardoor worden er ook bedrijfsgerelateerde zaken besproken en komt je schoonfamilie er vaker dan in andere situaties over de vloer, om zowel familiale als zakelijke redenen. Als er goede afspraken zijn over het samenspel van deze relaties, is er geen probleem. Als dat niet zo is, bijvoorbeeld wanneer je schoonouders te pas en te onpas binnenvallen, dan kan dit tot frustraties leiden. Denk op voorhand hierover na bij je beslissing waar je wilt gaan samenwonen. Je kiest voor een relatie en krijgt er automatisch een familiebedrijf mét schoonfamilie bij. KENMERKEN VAN EEN FAMILIEBEDRIJF Werk en privé zijn in een familiebedrijf heel nauw met elkaar verweven. Dit kan je bijvoorbeeld zien aan de gesprekken die gevoerd worden aan de keukentafel. Daar komen niet alleen de dagelijkse familiale onderwerpen aan bod, maar worden ook belangrijke discussies gehouden en beslissingen genomen over het familiebedrijf. Agrarisch ondernemer Een gevolg van deze nauwe verwevenheid is dat zakelijke beslissingen in familiebedrijven vaak ook door emoties worden geleid. Hierdoor Schoonfamilie kunnen de bedrijfsrol, de eigendomsrol en de gezinsrol van de familieleden met elkaar verward raken, wat tot communicatieproblemen en heftige emoties kan leiden. Om conflicten te vermijden, is het van belang om op cruciale momenten, zoals bij een bedrijfsopvolging, alles goed door te spreken. De loyaliteit tussen familieleden en het belang van een goed evenwicht binnen de familie, primeren immers vaak op economische belangen, wat tot tegenstellingen kan leiden. Bovendien zijn vaak meerdere personen eigenaar van het bedrijf. Jouw rol is afhankelijk van jouw positie in het familiebedrijf. ik 6

7 ROLVERWARRING EN ROLONDUIDELIJKHEID Ben je (mede)bedrijfsleider of (mede)eigenaar? Werk je mee op het bedrijf of ben je helemaal niet rechtstreeks bij het bedrijf betrokken en spreek je enkel vanuit het familiaal belang? Als partner van een agrarische ondernemer kan je verschillende posities innemen. Deze factoren bepalen mee je zeggenschap en aansprakelijkheid. Ben je betrokken bij het bedrijf, dan heeft dat een sterke invloed op je dagindeling en op de verhouding tussen het bedrijf en je privéleven. Conflicten kunnen ontstaan door rolverwarring en door rolonduidelijkheid. Rolverwarring ontstaat wanneer je je niet aan je rol houdt en tussenkomt in één van de systemen waar je niet bij betrokken bent. Een voorbeeld van rolverwarring is wanneer je buitenshuis werkt, geen eigendom hebt binnen het bedrijf en ook niet meehelpt op het bedrijf, maar je wel gaat mengen in de bedrijfsvoering. In zo n situatie is de kans op conflict zeer groot. We spreken van rolonduidelijkheid wanneer het niet duidelijk is vanuit welke rol, en dus ook met welke belangen, iemand handelt. Een voorbeeld hiervan is de vraag of een bedrijfsoverdrager over de kwaliteiten van zijn opvolger oordeelt als bedrijfsleider of als vader. Een externe adviseur of bemiddelaar kan de oorzaak van het conflict gemakkelijker detecteren en is daarom vaak nuttig. Je kan echter ook conflicten vermijden door open communicatie. Als partner kom je van buiten de familie, waardoor je je niet altijd bewust bent van onuitgesproken familiale normen, waarden of gewoonten. Vanwege het familiebedrijf kom je echter, meer dan anderen, vaak in contact met je schoonfamilie. Een goede communicatie met duidelijke afspraken is dan ook aangewezen. STERKTES VAN FAMILIEBEDRIJVEN 5 ZWAKTES VAN FAMILIEBEDRIJVEN 5 Sterke betrokkenheid en loyaliteit Gemakkelijke overdracht van kennis Grote flexibiliteit in werk, tijd en geld Stabiele cultuur Snelle besluiten door beperkt aantal beslissingsnemers Moeilijke scheiding tussen emotionele en zakelijke kwesties Fundamentele veranderingen zijn moeilijk Externe financiering is eerder beperkt (liquiditeitsproblemen) Opvolging in leiding en overdracht van eigendom is emotioneel en zakelijk een moeilijk proces Gewoontes zorgen voor een starre bedrijfsvoering 5 Van der Eijck et al., Financiering van de bedrijfsoverdracht binnen familiebedrijven,

8 BEDRIJFSOPVOLGING IN ZICHT Samen in een bedrijf stappen, betekent ook dat je mee beslist en mee verantwoordelijkheid opneemt. Dit is niet altijd vanzelfsprekend, zeker niet wanneer er nog één of twee generaties op het bedrijf aanwezig zijn. Bovendien ga je dag in dag uit met dezelfde mensen om. Rustig kunnen praten over wensen of frustraties kan dan helpen. GEEF DUIDELIJK TE KENNEN WAT JE WIL. GA VOOR JEZELF HET VOLGENDE NA. 1. Wat zie je jezelf doen en wat niet? 2. Waar liggen jouw talenten? 3. Welke takenpakketten wil en kan jij invullen en welke niet? Het is van cruciaal belang dat je bij een overname als koppel het hele proces grondig doorpraat. Dit is zeker het geval wanneer je als partner ook (mee) in het bedrijf stapt, maar het geldt evengoed als je andere toekomstperspectieven hebt. Vooral over jouw rol op het bedrijf, zowel nu als later, moet goed gepraat worden. Geef duidelijk te kennen wat je wil. Zorg er ook voor dat bepaalde taken niet onderschat worden: zorgen voor de bedrijfskledij (was), administratie, telefoons zijn zaken die gemakkelijk ondergewaardeerd worden, maar ze zijn evenzeer van belang om een bedrijf draaiende te houden. Zorg ook dat je elkaar vrije tijd gunt naast de taken van de familie en het bedrijf en dat er afspraken zijn over tijd voor de privé en die voor het werk. Ook het tijdstip waarop je in het bedrijf stapt, is van belang. Praat daarom niet alleen over vandaag, maar ook over de toekomst. Hoe sta jij tegenover een eventuele groei van het bedrijf? Wat is haalbaar voor jou, rekening houdend met eventuele studies, werk buitenshuis of kinderen? JURIDISCHE EN SOCIALE BESCHERMING Goede kennis en besef van de mogelijkheden en implicaties van het huwelijksvermogensrecht, erfrecht, vennootschapsrecht en fiscaliteit is van groot belang in de landbouw. Partners van agrarische bedrijfsleiders hebben niet altijd zicht op het totaalbeeld. Vaak is de situatie van de partner ook niet of onvoldoende bespreekbaar. Ook experts, die landbouwers adviseren, hebben niet altijd zicht op het totaalbeeld. Probeer daarom bij iedere belangrijke stap zoals samenwonen of een huwelijk, een bedrijfsopvolging of investeringen de verschillende mogelijkheden te overlopen en win tijdig advies in. Houd er ook rekening mee dat het fout kan lopen (echtscheiding, ruzie met schoonfamilie, faillissement, ziekte of overlijden). Bescherm je daarom tegen onvoorziene situaties. Bij een echtscheiding bijvoorbeeld wil je waarschijnlijk niet op het bedrijf blijven wonen of moet je op zoek naar een nieuwe job. 8

9 INVLOED VAN DE RELATIES ONDERLING Je hebt als partner een rol in elk van de drie relaties. Los daarvan heb je echter ook een duidelijke invloed op de relaties die onderling tussen de drie schakels spelen. Wees van jezelf bewust hoe je je ten opzichte van die relaties verhoudt en wat jouw invloed erop is. Daarnaast moet je bij elke beslissing die je maakt, er rekening mee houden wat de invloed van de onderlinge relaties is op jou. Beslissingen hebben vaak gevolgen voor de drie relaties (bv. Op het bedrijf gaan wonen of niet). Als partner kom je initieel van buiten het familiebedrijf en wordt er niet altijd evenveel rekening gehouden met jouw belangen. Communiceer daarom openlijk wanneer je je in bepaalde situaties niet voldoende betrokken voelt en overloop de gevolgen die een beslissing met zich mee kan brengen. Denk daarbij ook steeds aan onvoorziene situaties. 9

10 III. JE RELATIE MET EEN AGRARISCH ONDERNEMER Je rol wordt bepaald door je positie in de drie relaties in een familiebedrijf: die met je partner, die met het bedrijf en die met je schoonfamilie. In dit hoofdstuk gaan we dieper in op de relationele kenmerken van een agrarisch ondernemer. Wanneer je gaat samenwonen, trouwen of samen andere grote stappen onderneemt, sta je best stil bij de mogelijke gevolgen. Jij en je partner hebben namelijk eigen bezittingen, kapitaal of eigendom en bouwen samen al dan niet aan een gemeenschappelijk vermogen. Het kan een goed idee zijn om dat vermogen te beschermen, om verrassingen te voorkomen wanneer het niet loopt zoals gepland. Wat van wie is, heeft misschien geen belang zolang het goed gaat, maar dat wordt het wel als de relatie spaak loopt. HET HUWELIJK Het huwelijkscontract De eerste keuze die je moet maken binnen deze samenlevingsvorm, is of je al dan niet een huwelijkscontract laat opstellen. In het huwelijkscontract kiest het koppel voor een bepaald huwelijksvermogensstelsel. Daarnaast kunnen ze met specifieke aanpassingen ervoor zorgen dat het contract volledig past bij hun situatie (bv. de toevoeging van een keuzebeding of specifieke afspraken omdat een van de echtgenoten al kinderen heeft uit een vorige relatie, een risicovol beroep uitoefent ). Je bent met andere woorden vrij om, binnen de gestelde wettelijke grenzen, alles te regelen op een manier die jullie het best past. Aspecten als het erfrecht, het vermogensrecht en fiscaliteit kunnen, samen met andere elementen, een belangrijke rol spelen in de samenlevingsvorm die je kiest. We gaan in dit hoofdstuk alvast dieper in op drie gangbare vormen van samenleven, namelijk feitelijk samenwonen, wettelijk samenwonen en het huwelijk. De twee belangrijkste huwelijksstelsels die gekozen worden binnen een huwelijkscontract zijn het stelsel van scheiding van goederen en het stelsel van algehele gemeenschap van goederen. Dit zijn meteen ook de twee uitersten. Indien de (toekomstige) echtgenoten geen contract afsluiten, zijn zij automatisch onderworpen aan de regels van het wettelijk stelsel ( scheiding van goederen met gemeenschap van goederen ). IN HET RECHTSYSTEEM ZIJN ER DRIE GANGBARE VORMEN VAN SAMENLEVEN: 1. feitelijk samenwonen 2. wettelijk samenwonen 3. het huwelijk 10

11 Tabel 2: De drie verschillende huwelijksstelsels met hun belangrijkste kenmerken WETTELIJK STELSEL: Drie vermogens Eigen vermogen man Eigen vermogen vrouw Gemeenschappelijk vermogen geschonken goederen kunnen voortvloeien, worden wel weer tot het gemeenschappelijk vermogen gerekend. Zo behoort een woning die je erft tot het eigen vermogen, maar worden potentiële huurinkomsten toegevoegd aan het gemeenschappelijk vermogen. SCHEIDING VAN GOEDEREN: Twee vermogens ALGEHELE GEMEENSCHAP: Eén vermogen Eigen vermogen man Eigen vermogen vrouw Gemeenschappelijk vermogen Geen eigen vermogen Alle schulden die worden aangegaan door één van de echtgenoten worden ook geacht gemeenschappelijk te zijn en kunnen dan ook verhaald worden op beide partners. Voor gemeenschappelijke schulden kunnen bijgevolg ook de eigen goederen van echtgenoten aangesproken worden. We gaan hier dieper in op de voor- en nadelen van de verschillende stelsels. Het wettelijk stelsel Wie niet voor een specifiek stelsel kiest, valt automatisch onder het wettelijk stelsel. Essentieel hier is dat er een gemeenschappelijk vermogen ontstaat tussen de beide echtgenoten. Dit betekent dat de goederen van de echtgenoten verdeeld worden in drie vermogens: het eigen vermogen van de ene echtgenoot, het eigen vermogen van de andere echtgenoot, het gemeenschappelijk vermogen. Wat de echtgenoten al in bezit hadden voor het huwelijk, blijft in dit stelsel ook tot hun eigen vermogen behoren, tenzij deze goederen specifiek via een huwelijkscontract worden ingebracht in de huwelijksgemeenschap. Alle inkomsten, zowel uit een beroep als uit goederen (bv. ook dividenden uit een vennootschap), die tot stand komen tijdens het huwelijk, zijn gemeenschappelijk. Dit geldt ook indien slechts één van de echtgenoten werkt. Bij een eventuele scheiding, wordt het gemeenschappelijk vermogen in twee gedeeld. Een uitzondering hierop zijn de inkomsten die de echtgenoten tijdens het huwelijk verwerven uit schenking of erfenis. Deze inkomsten behoren steeds tot het eigen vermogen. (Potentiële) inkomsten die uit 11

12 Scheiding van goederen In tegenstelling tot het wettelijk stelsel zijn hier slechts twee vermogens: het eigen vermogen van de ene echtgenoot, het eigen vermogen van de andere echtgenoot. Met andere woorden, in deze vorm is er geen gemeenschappelijk vermogen. Beide partners blijven baas over de eigen inkomsten en goederen, op voorwaarde dat zij kunnen aantonen dat die van hen zijn. De echtgenoten blijven dus financieel volledig onafhankelijk van elkaar. De goederen waarvan niet aangetoond kan worden van wie ze zijn, zijn niet gemeenschappelijk, maar onverdeeld. Er zijn verschillende redenen om dit stelsel te verkiezen boven het wettelijk stelsel. Meestal wordt het gekozen om de ene partner te beschermen tegen de beroepsrisico s van de andere. De bescherming van een groot familievermogen of wanneer een van de echtgenoten al kinderen heeft uit een eerdere relatie zijn eveneens vaak voorkomende redenen om dit stelsel te kiezen. Het grootste nadeel is de onbillijkheid. Vooral de nietberoepsactieve echtgenoot, die bijvoorbeeld thuis blijft voor de kinderen, kan nadelen ondervinden van een strikte scheiding van goederen. Bij ontbinding van het huwelijk kan die immers geen aanspraak maken op de vermogensaangroei van de werkende echtgenoot. Om de partner toch enige bescherming te bieden, kan je correcties doen. Zo kan je bijvoorbeeld een minigemeenschappelijk vermogen op maat inbouwen. Echtgenoten kunnen dan zelf kiezen wat ze inbrengen of in de toekomst in het gemeenschappelijk vermogen laten terechtkomen. Koppels kunnen op die manier onderlinge compensaties in het huwelijkscontract afsluiten om financiële ongelijkheden tussen de partners recht te trekken. Ook wanneer een van de echtgenoten geen inkomen heeft, kan je bijvoorbeeld opnemen dat de verdienende partner zijn vermogen moet delen. Of je kan de gezinswoning inbrengen in het gemeenschappelijk vermogen, zodat ze bij een echtscheiding verdeeld wordt. Hou er rekening mee dat, volgens het stelsel van scheiding van goederen, niet alleen de bouwgrond die door één van beiden voor het huwelijk werd ingebracht maar ook het huis erop van die persoon is, ook al is de woning zelf met middelen van beide personen gebouwd. Algehele gemeenschap van goederen In dit stelsel spreekt men slechts van één vermogen, de algehele gemeenschap. Bij deze vorm is alles gemeenschappelijk, ook wat de partners al hadden voor het huwelijk. Het heeft geen belang wie iets gekocht heeft of op wiens naam een factuur of een bankrekening staat, aangezien alles in één gemeenschappelijke pot wordt ondergebracht. Wanneer de relatie stukloopt, zal alles verdeeld worden. In een aantal gevallen kan dit onrechtvaardig overkomen, bv. wanneer de ene echtgenoot van zijn ouders enkele hectaren grond gekregen heeft en dit voor de helft moet afgeven aan diens echtgenoot. Dit stelsel was lange tijd populair, maar wordt vandaag eerder uitzonderlijk gekozen. SAMENWONEN Feitelijk samenwonen of wettelijk samenwonen? Wie wettelijk wil samenwonen, moet daarover een verklaring overhandigen aan de ambtenaar van de burgerlijke stand. Als wettelijk samenwonenden heb je, in tegenstelling tot feitelijk samenwonenden, de verplichting om naargelang ieders mogelijkheden bij te dragen in de lasten van de samenwoning. Op fiscaal vlak zijn wettelijk samenwonenden gelijkgesteld aan gehuwden in de personenbelasting. Wanneer je samenwoont maar niet getrouwd bent en geen verklaring van wettelijke samenwoning afgelegd hebt, spreken we van feitelijk samenwonen. Hierbij vormen de twee partners een feitelijk gezin. Dit heeft geen fiscale gevolgen: elke partner moet afzonderlijk een aangifte indienen en wordt afzonderlijk belast op 12

13 de eigen inkomsten. Feitelijk samenwonen vraagt geen bijkomende formaliteiten. Het samenlevingscontract en het vermogen Alles wat de partners hadden voor zij gingen samenwonen, behoort tot het eigen vermogen. Dat is ook zo voor hun beroeps- of vervangingsinkomen en voor wat zij hebben gekocht tijdens het samenwonen, voor zover de factuur alleen op eigen naam staat. Als er geen bewijs is, dan zijn de goederen gemeenschappelijk. Dit geldt zowel voor wettelijk als voor feitelijk samenwonenden. Elk koppel kan een samenlevingscontract opstellen met afspraken over de organisatie van het gezin of een aantal gevolgen van het samenwonen voor het bezit. Wettelijk samenwonenden moeten zo n samenlevingscontract notarieel laten vastleggen. Voor feitelijk samenwonenden volstaat een onderhandse overeenkomst. In een relatie komt het vaak voor dat na verloop van tijd één van beide partners een stap opzijzet in zijn of haar loopbaan om voor de kinderen, het huishouden of familieleden te zorgen. Dat heeft grote gevolgen voor het pensioen, de sociale zekerheidsrechten en de loopbaankansen van de niet- of deeltijds werkende partner. Als de relatie stukloopt, is de financiële impact vaak aanzienlijk voor de partner die minder betaald werkte en meer zorgtaken opnam. Dit is vooral zo bij feitelijk en wettelijk samenwonenden én bij een huwelijk met scheiding van goederen. Denk eraan om dit eventueel op te vangen met compensatie-afspraken in je huwelijks- of samenlevingscontract, ook wel compensatieclausules genoemd. WAT ALS HET MISLOOPT? Communicatie, een belangrijke factor Conflicten met je partner wil je natuurlijk vermijden, maar wanneer je er echt niet meer uitraakt, kan dit leiden tot een echtscheiding. De inzet van een bemiddelaar kan helpen om opnieuw op een goede manier met elkaar te communiceren. Vaak laaien emoties hoog op, maar de beste manier om dit te regelen, is erover te praten en rekening te houden met elkaars wensen en belangen. Impact van echtscheiding Een echtscheiding betekent onvermijdelijk dat alle bezittingen verdeeld worden. Indien je getrouwd bent onder het wettelijk stelsel, krijgt elke echtgenoot in principe de helft van het gemeenschappelijk vermogen, tenzij je in je huwelijkscontract een andere wijze van vereffening overeengekomen bent. Een andere uitzondering hierop is wat de echtgenoten tijdens het huwelijk verwerven uit schenking of erfenis. Onder het stelsel met scheiding van goederen zullen bij echtscheiding of overlijden alleen de goederen die op niemands naam staan, verdeeld moeten worden. Tabel 3: Wat gebeurt er bij een echtscheiding? Wettelijk stelstel Het eigen vermogen wordt individueel behouden De gemeenschappelijke goederen worden verdeeld Scheiding van goederen Het eigen vermogen wordt individueel behouden De onverdeelde goederen worden verdeeld Impact van overlijden Huwelijk Algehele gemeenschap Alles wordt verdeeld Wanneer je partner overlijdt, wordt het huwelijksstelsel automatisch ontbonden. Het huwelijksvermogensrecht bepaalt waaruit de nalatenschap van de overledene bestaat. Dit verschilt onder elk huwelijksstelsel. Als er geen kinderen zijn, erft de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik op de eigen goederen van de overledene en de volle eigendom van diens aandeel in het gemeenschappelijk vermogen. Als er 13

14 wel kinderen zijn, erft de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik op de volledige nalatenschap. De erfrechten van de kinderen wordt beperkt tot de naakte eigendom, dit geeft hen recht op de nalatenschap na het overlijden van de tweede ouder. Bespreek je samenlevings- of huwelijkscontract bij elke grote beslissing en stuur tijdig bij! Tabel 4: Waaruit bestaat de nalatenschap? Wettelijk stelstel Eigen goederen van de overledene Scheiding van goederen Eigen goederen van de overledene Algehele gemeenschap Tijdig bijsturen van je samenlevings- of huwelijkscontract De bepalingen in je samenlevings- of huwelijkscontract zijn steeds belangrijk. Wanneer je trouwt of bij belangrijke Het aandeel van de overledene (de helft) in het gemeenschappelijk vermogen Indien er tijdens het huwelijk een onverdeeldheid ontstond, het aandeel van de overledene (de helft) in de onverdeeldheid Het aandeel van de overledene in de gemeenschap (de helft) investeringen in het bedrijf (bijvoorbeeld bij een bedrijfsovername), kan op dat moment al een regeling ingeschreven worden met afspraken die gelden in het geval van scheiding of overlijden. Zo kunnen er onder meer afspraken gemaakt worden over wat er moet gebeuren met de gezinswoning. Wie er ook de naakte eigendom heeft, de weduwe/ weduwnaar zal steeds de gezinswoning mogen betrekken en gebruiken. Je kan elkaar bovendien meer geven dan waar de wet in voorziet, door een schenking of een testament. Zorg ervoor dat alles duidelijk geregeld is om problemen met je (schoon)familie te vermijden, zeker wanneer de gezinswoning op het bedrijf gelegen is en wanneer de schoonouders nog betrokken zijn in het bedrijf en daar ook wonen. Wettelijk samenwonen In deze situatie krijgt de langstlevende partner enkel het vruchtgebruik op de gezinswoning en de huisraad, tenzij anders besloten werd. In tegenstelling tot de langstlevende echtgenoot krijgt de langstlevende wettelijke samenwoner geen wettelijk beschermd erfdeel dat hem niet ontnomen kan worden. Zij kunnen in een testament of door een schenking aan derden elkaar het wettelijk erfrecht ontnemen. Laat je huwelijkscontract dus steeds meegroeien met gewijzigde gezins- en bedrijfssituaties. Neem bij elke grote stap in het leven zoals gezinsuitbreiding, investeringen, bedrijfsgroei of loopbaankeuzes ook je samenlevings- of huwelijkscontract mee in je beslissing. Vergeet daarbij ook de compensatieclausules niet wanneer één van de partners zijn loopbaan afbouwt in functie van het gezin of het bedrijf. Onthoud ook dat je steeds kan bijsturen. Een gesprek met een notaris brengt dikwijls verheldering. Vaak is het eerste advies gratis. Figuur 2: Houd bij samenlevings- of huwelijkscontracten altijd rekening met OASE O Overlijden AArbeids- ongeschiktheid Feitelijk samenwonen Feitelijke samenwoners hebben geen erfrecht ten aanzien van elkaar. Zij kunnen wel zelf het initiatief nemen om hiervoor regelingen te treffen. SStoppen met het bedrijf E Echtscheiding 14

15 GETUIGENIS Anneleen, verpleegkundige Anneleen werkt als verpleegkundige in het ziekenhuis van Kortrijk. Ze is pas getrouwd en gaat binnenkort samenwonen op het bedrijf. Ben je van plan om in het bedrijf te stappen? Als mijn man later het bedrijf van zijn ouders zou overnemen, wil ik mijn job behouden zodat er nog een vast inkomen is. Ik doe mijn job graag en bij de overname moet er dan niet fors uitgebreid worden om extra inkomen te genereren. Als de kans zich voordoet om te groeien, zullen we dit goed moeten overwegen. Zoals het er nu naar uitziet, zouden we eerder opteren om niet te groeien en het vast inkomen te behouden. Buitenshuis werken zorgt bovendien voor afwisseling, sociaal contact en sociale voordelen (bv. ziekteverlof, zwangerschapsverlof, tijdskrediet...). Mijn schoonmoeder gaat trouwens ook deeltijds werken. Hoe ziet jullie toekomst er samen uit? We gaan binnenkort samenwonen op het bedrijf. We zijn voor de wet getrouwd net voor we begonnen te bouwen en te lenen. Het was veiliger te trouwen, moest één van ons iets overkomen. Verder hebben we nog geen specifieke regeling bij de notaris gemaakt, aangezien dit volgens ons nog niet aan de orde is. Joachim werkt nog voltijds buitenhuis. Als we samenwonen, zal hij evenveel bijspringen op het bedrijf van zijn ouders als ervoor. Het huishouden zal grotendeels voor mij zijn. Het inkomen hoeft bijgevolg nog niet verdeeld te worden. Er zijn nog geen afspraken gemaakt over het eigen vermogen van voor het huwelijk. Als er iets misloopt, kan de partner soms achterblijven met een financiële kater. Heb je hier rekening mee gehouden? Bij onze lening voor de bouw van het huis hebben we een schuldsaldoverzekering van het hypothecaire woningkrediet. Dit beschermt ons in geval één van ons overlijdt. Ze garandeert de terugbetaling van het verzekerde kapitaal tijdens de looptijd van de lening. Verder hebben we nog geen afspraken gemaakt. 15

16 IV. JE RELATIE MET HET FAMILIEBEDRIJF Als partner van een landbouwer neem je belangrijke beslissingen die een impact hebben op het bedrijf. Werk ik buitenshuis of werk ik (mee) op het bedrijf? Gaat het bedrijf nog uitbreiden? Hoe ben ik dan betrokken bij beslissingen in verband met grote investeringen? JE LOOPBAANKEUZE Buitenshuis werken Buitenshuis werken biedt kansen om je te ontplooien in je eigen interesses of in een vakgebied waarvoor je gestudeerd hebt. Je bent niet dag in dag uit samen met je partner op het bedrijf, wat relationeel soms helpt. Buitenshuis werken kan bovendien ook een manier zijn om aan financiële risicospreiding te doen. Een nadeel is dat de combinatie met een job kan doorwegen in drukke periodes op het bedrijf. Je bent dan minder beschikbaar voor het bedrijf en het gezin. Als werknemer wordt je sociaal statuut voor je geregeld. Wanneer je beslist om deeltijds te gaan werken of om je job buitenshuis op te zeggen, hou er dan rekening mee dat dit niet alleen gevolgen heeft voor je loon, maar ook voor je ziekte- en werkloosheidsvergoeding en je pensioen. Werken op het bedrijf Wanneer je als partner beslist om, al dan niet voltijds, mee te werken op het bedrijf, komen er allerlei vragen naar boven. Ben je zelfstandige of loontrekkende wanneer je op het bedrijf werkt? Pluk je daar de vruchten van? Wat is het belang van het gekozen statuut? WERKEN OP HET BEDRIJF Samenwerkingsmogelijkheden Als helper sta je je partner bij in de uitoefening van zijn beroep (een zelfstandige), zonder daarbij verbonden te zijn door een arbeidsovereenkomst. Als meewerkende echtgenoot ben je partner van een zelfstandige (getrouwd of wettelijk samenwonend), verleen je effectief je medewerking en heb je geen inkomsten uit een andere werkzaamheid of geen vervangingsinkomen dat recht geeft op sociale zekerheid (ten minste gelijk aan die van zelfstandigen). Als je echtgenoot of de persoon met wie je wettelijk samenwoont, bedrijfsleider is van een vennootschap, is een aansluiting als meewerkende echtgenote niet mogelijk. Kijk daarom ook na welke bedrijfsvorm het meest interessant is en maak duidelijke afspraken rond de samenwerking en het inkomen. In veel gevallen is het nuttig een samenwerkingscontract op te stellen om dit te regelen (zie Het samenwerkingscontract ). Ook aansprakelijkheden kunnen hierin vastgelegd worden. Regel vooraf welk vermogen aangesproken kan worden om eventuele schulden van de onderneming te betalen. Mogelijkheden kunnen verschillen afhankelijk van de samenlevingsvorm en de gekozen bedrijfsvorm 6. Wanneer je als partner op het bedrijf werkt, is er nog een verschil of je mede-eigenaar bent of niet. Ook hierover maak je best goede afspraken, zeker over de mate waarin je inspraak hebt in de bedrijfsvoering en strategische keuzes Groene Kring, brochure De Wissel: Opvolgen in land- en tuinbouw, 2014.

17 Aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds Je moet je aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds wanneer je aangesloten bent als helper (afgezien van uitzonderingen), als meewerkend echtgeno(o)t(e) of als je wettelijk samenwonende bent van een zelfstandige zonder gelijkwaardig statuut. Heb je zelf ook aandelen in de vennootschap, dan ben je werkend vennoot en moet je je aansluiten als zelfstandige. Hetzelfde geldt als je een mandaat bekleedt of inkomsten verwerft uit de vennootschap. Een gelijkwaardig statuut heb je als je: minstens halftijds buitenshuis werkt als loontrekkende een zelfstandige activiteit uitvoert (geen bijkomende aansluiting nodig als meewerkend echtgenoot) werkt als leerkracht (onder bepaalde voorwaarden) een vervangingsinkomen ontvangt waardoor er eigen rechten op sociale uitkering geopend worden. Wanneer je de beslissing neemt om mede-eigenaar te worden, is het aangeraden om ook je huwelijks- of samenlevingscontract te herbekijken. Het zou kunnen dat ook je schoonouders nog in het bedrijf betrokken zijn. Maak dan ook met hen duidelijke afspraken. Maak je verwachtingen vooraf duidelijk en luister ook naar hoe je partner en je schoonouders de samenwerking zien. Het samenwerkingscontract Een samenwerkingscontract beschrijft hoe de samenwerking precies zal verlopen en wat de verschillende partijen moeten doen of juist niet mogen doen. Ook afspraken over verloning kunnen hierin opgenomen worden. Duiken er problemen of betwistingen op, dan kan dit contract de basis vormen voor een oplossing. Wanneer er een duidelijk contract is waar iedereen het mee eens is, zal ook de samenwerking verbeteren. Een samenwerkingscontract is niet verplicht, maar het kan zeker nuttig zijn om enkele afspraken op papier te zetten. De bedoeling is dat je met alle partijen (bedrijfsleider(s), mede-eigenaars of andere betrokkenen) overeenkomt wat je in dit contract zet. Je ondertekent dit contract uiteraard pas wanneer je akkoord gaat met de gemaakte afspraken. Heb je daarnaast ook een samenwerkingscontract? Ga dan even na of er aanpassingen nodig zijn. 17

18 Investeren in het bedrijf Investeringen hebben een grote impact op de financiële aspecten van de onderneming en het gezin. Daarnaast beïnvloeden investeringen ook de onderlinge werkverdeling en het gezinsleven. Zo betekent een investering vaak een tijdelijke piek in arbeidsdruk, maar brengt deze ook andere vragen met zich mee. Moet jij het extra werk (in de toekomst) op jou nemen? Moet je hiervoor je job (tijdelijk of gedeeltelijk) opzeggen? Wat met de juridische bedrijfsvorm, je sociaal statuut of je pensioensopbouw? Bij al deze aspecten en vragen moeten jullie samen stilstaan voor je aan de investering begint. Als je samen in een onderneming zit, moet je zowel privé als zakelijk op dezelfde lijn zitten. Investeren betekent vaak ook lenen, maar een lening kan ook voor jou als partner risico s met zich meebrengen. Je vermogen kan aangesproken worden of mogelijke schulden kunnen ook op jou verhaald worden. Een bank baseert zijn beslissing op een analyse van de ondernemer, zijn bedrijf en de financiële en bancaire positie. Bij de financiering wil de bank vaak een handtekening van de partner voor toestemming, aanvullende zekerheid (hypotheek of borg) of medeaansprakelijkheid. Ook hier speelt het samenlevings- of huwelijkscontract een cruciale rol. Let goed op welke documenten je ondertekent en welke consequenties ze kunnen hebben in de toekomst. Bepaalde zekerheden kunnen bijvoorbeeld ook na een echtscheiding doorlopen. Plan jij investeringen? Maak dan tijdig een afspraak met de notaris. Een verhelderend gesprek helpt om in te schatten wat je mogelijkheden zijn in het licht van jouw specifieke huwelijkscontract. Bij een mogelijke carrièreswitch is een check-up van je huwelijkscontract zeker op zijn plaats. Je kan ook geld lenen aan je partner. Dit gebeurt meestal op basis van een schriftelijke overeenkomst. Hierin maak je onderling afspraken over de afbetalingstermijn en een eventueel rentepercentage. Dit is van belang voor de fiscus en dan ben je officieel schuldeiser als het zakelijk mis gaat. Bovendien bewijst zo n overeenkomst bij een eventuele echtscheiding dat je geld hebt geleend aan je echtgenoot. Ga je (samen) een lening aan, bekijk dan het terugbetalingsplan vanuit een dubbel perspectief. Hoe groot zullen de inkomsten van het bedrijf zijn? Hoeveel heeft het gezin nodig om van te leven? Een goede 18

19 afstemming tussen privéfinanciën en de zakelijke financiën is noodzakelijk. Schat het nodige gezinsbudget niet te laag in om terugbetalingen leefbaar te houden. Werken met gescheiden rekeningen voor gezin en bedrijf maakt je bovendien bewust waar het inkomen aan wordt besteed. WAT ALS HET MISLOOPT? Door de zaken vooraf goed te regelen, kan de impact op degenen die economisch en financieel niet direct aan de onderneming verbonden zijn, beperkt blijven. Zo kunnen ziekte of overlijden van de agrarisch ondernemer een grote invloed hebben op de relatie met het bedrijf. De gevolgen vragen veel van het incasseringsvermogen van wie betrokken is bij de zieke of overledene. In een familiebedrijf vraagt het om herschikking van de arbeidsinzet of om aanpassing van het bedrijf. De financiële en fiscale gevolgen zijn meestal geregeld in een samenwerkingsovereenkomst, het huwelijksvermogensrecht of het erfrecht. Ook schulden kunnen een mogelijke bron van conflict zijn. De vraag is dan of jij als partner deze schulden mee moet dragen. Dit is afhankelijk van het gekozen stelsel (zie relatie met je partner ) en de soort schuld. Schulden schulden voor het huishouden of de opvoeding van de kinderen en schulden bij een gezamenlijke aankoop. Voor feitelijke samenwoners geldt alleen deze laatste uitzondering. Om de schulden te betalen, kan de gerechtsdeurwaarder beslag leggen op alle goederen in de gezinswoning waarvoor geen factuur is op naam van de andere partner. Belastingschulden Als de ene partner belastingschulden heeft, dan draait de andere partner daar bij gehuwden en wettelijke samenwoners mee voor op. Dit is niet het geval voor feitelijk samenwonenden. Faillissement Wanneer er in het huwelijksstelsel gemeenschappelijke goederen zijn dan kan het gemeenschappelijke vermogen worden aangesproken bij het faillissement. Het eigen vermogen van de echtgenoot, die niet in het bedrijf betrokken is, is wel veilig. Dit geldt ook bij het stelsel van scheiding van goederen. Bij ontmanteling van het bedrijf kan je de hulp inroepen van een voorlichtingsdienst of een accountants- of adviesbureau. Zij kunnen helpen zoeken naar afwikkeling van schulden en naar ander werk. Het is een moeilijk proces waarbij ook psychosociale hulp nodig kan zijn. In Vlaanderen kan Boeren op een Kruispunt daarbij een belangrijke rol spelen. Gehuwden Schulden voor de lasten van het huwelijk, bijvoorbeeld voor kosten voor de kinderen of de gezinswoning, zijn gezamenlijk ook als maar één van de partners die schulden is aangegaan. Schulden die één partner maakte voor zichzelf, zoals schulden van vóór het huwelijk, zijn voor diens rekening. Let wel: als hij of zij niet kan betalen, dan mogen bepaalde schuldeisers invorderen op de helft van het gemeenschappelijk vermogen. Wettelijk en feitelijk samenwonenden Schulden zijn te vereffenen door de partner die ze aangegaan is. Er zijn evenwel uitzonderingen zoals 19

20 GETUIGENIS Jessy, kwaliteitsmanager op een brouwerij Jessy werkt overdag bij een brouwerij en helpt haar vriend Peter waar het kan op het melkveebedrijf dat hij samen met zijn vader runt. Haar ouders hebben een kippenbedrijf met moederdieren. Ze vertelt over de evidente en minder evidente dingen van buitenshuis werken in combinatie met het leven op de boerderij. In het bedrijf wordt er rekening gehouden met mijn mening en ik word betrokken bij de belangrijke beslissingen. Peters vader beseft goed dat wij later met z n tweeën het bedrijf zullen leiden en heeft dus geen moeite om mij nu al bij het bedrijf te betrekken. Ik weet dat niet iedere partner of schoondochter zoveel vertrouwen krijgt. Momenteel is het bedrijf nog een vader-zoonkwestie, dus ik probeer me ook niet te veel te mengen. Wonen op het bedrijf van mijn schoonvader gaat goed, maar het is toch anders dan met je eigen familie. Hoe goed je ook met elkaar overweg kan, toch ben je altijd minder open tegen je schoonfamilie dan tegen je eigen familie. Uiteindelijk groeit iedereen op met ietwat andere waarden, normen, gewoonten, verwachtingen Daar moet je wel rekening mee houden als je op een familiebedrijf gaat wonen. Ik woon feitelijk samen in de bedrijfswoning. Er is een testament gemaakt omtrent de gemeenschappelijke spullen. Verder zijn er mondelinge afspraken gemaakt over kost en inwoon. We zijn langsgegaan bij een adviesbureau toen we wilden gaan samenwonen, maar zij zeiden dat we moesten terugkomen wanneer ik mee in het bedrijf zou stappen of als we willen trouwen. Toch denk ik dat het belangrijk is om op voorhand al samen te zitten. Alle partijen zitten met emoties en vragen die spelen. Doorheen de tijd kom je ook situaties tegen waarbij je advies nodig hebt. Door stapsgewijs op te bouwen, krijgt iedereen de tijd om aan de nieuwe situatie te wennen. Bovendien krijg je zo minder misnoegde gevoelens en misverstanden. Als het uiteindelijk zover is, is er al genoeg om aan te denken. Ik werk buitenshuis, maar Ik probeer natuurlijk te helpen waar nodig. Peter weet dat. Soms is het wel chaotisch en loopt het huishouden wat in de war. 20

HUWELIJK WETTELIJK SAMENWONENDEN FEITELIJK SAMENWONENDEN

HUWELIJK WETTELIJK SAMENWONENDEN FEITELIJK SAMENWONENDEN Wie: 2 ongehuwde personen die minstens 18 jaar zijn en geen dichte verwantschap hebben 2 ongehuwde personen die minimum 18 jaar zijn en bekwaam zijn om een contract af te sluiten contract ook enkel mogelijk

Nadere informatie

Deel 1 - U bent gehuwd. Wat betekent dit voor uw bezittingen?

Deel 1 - U bent gehuwd. Wat betekent dit voor uw bezittingen? Inhoudstafel Voorwoord 1 Deel 1 - U bent gehuwd Wat betekent dit voor uw bezittingen? 1 U bent gehuwd zonder huwelijks contract 5 11 Wat betekent dit eigenlijk? 5 12 Welke goederen zijn van wie? 5 121

Nadere informatie

7. Hoe vermijdt u dat uw vermogen bij uw schoonfamilie terechtkomt?

7. Hoe vermijdt u dat uw vermogen bij uw schoonfamilie terechtkomt? 7. Hoe vermijdt u dat uw vermogen bij uw schoonfamilie terechtkomt? 7.1. Wat is het? Als u aan vermogens- en successieplanning doet, wilt u ervoor zorgen dat uw vermogen bij uw eigen familie (met name

Nadere informatie

VERGELIJKING HUWELIJK WETTELIJK SAMENWONEN FEITELIJK SAMEWONEN

VERGELIJKING HUWELIJK WETTELIJK SAMENWONEN FEITELIJK SAMEWONEN VERGELIJKING HUWELIJK WETTELIJK SAMENWONEN FEITELIJK SAMEWONEN HUWELIJK WETTELIJK SAMENWONEN FEITELIJK SAMENWONEN = verbintenis tussen 2 ongehuwde personen van verschillend of hetzelfde geslacht die een

Nadere informatie

Huwelijkse. voorwaarden. www.netwerknotarissen.nl

Huwelijkse. voorwaarden. www.netwerknotarissen.nl Huwelijkse voorwaarden www.netwerknotarissen.nl Als u gaat trouwen, regelt de wet automatisch veel zaken. Bijvoorbeeld dat uw echtgenoot van u erft als u overlijdt of dat uw echtgenoot begunstigde wordt

Nadere informatie

inhoudstafel Hoofdstuk 1 Samenwonen 9 Hoofdstuk 2 Huwen 29 Hoofdstuk 3 Het samenlevingscontract 53 Voorwoord 3

inhoudstafel Hoofdstuk 1 Samenwonen 9 Hoofdstuk 2 Huwen 29 Hoofdstuk 3 Het samenlevingscontract 53 Voorwoord 3 voorwoord Samenleven met een partner, een broer, een beste vriend, de ouders... kan verschillende vormen aannemen. Het huwelijk is enkel mogelijk binnen een partnerrelatie, maar men kan ook opteren om

Nadere informatie

HET SAMENLEVINGSCONTRACT EN DE TESTAMENTEN DAARBIJ (UITGAVE 2012) HET SAMENLEVINGSCONTRACT. Partnerpensioen

HET SAMENLEVINGSCONTRACT EN DE TESTAMENTEN DAARBIJ (UITGAVE 2012) HET SAMENLEVINGSCONTRACT. Partnerpensioen HET SAMENLEVINGSCONTRACT EN DE TESTAMENTEN DAARBIJ (UITGAVE 2012) Tegenwoordig wonen veel mensen ongehuwd samen, maar vergeleken met het huwelijk is voor mensen die ongehuwd (gaan) samenwonen weinig bij

Nadere informatie

Erfrecht. Wie erft wat?

Erfrecht. Wie erft wat? Erfrecht. Wie erft wat? Alle vragen rond erfenis en testament, kort en begrijpelijk uitgelegd. Iven De Hoon Wie erft wat? Alle vragen rond erfenis en testament, kort en begrijpelijk uitgelegd. Lees nu

Nadere informatie

JE BENT 20 OF EN JE HEBT GEEN ZORGEN VOOR MORGEN?

JE BENT 20 OF EN JE HEBT GEEN ZORGEN VOOR MORGEN? De meeste twintigers en dertigers staan niet stil bij morgen. Regelen komt later wel. Maar ook deze groep is vaak getrouwd of woont samen, en heeft kinderen en een huis. Reden genoeg om na te denken over

Nadere informatie

Om te beginnen: de gemeenschappelijke aanslag voor gehuwden

Om te beginnen: de gemeenschappelijke aanslag voor gehuwden Als u een fiscale schuld heeft, zal die fiscus die komen invorderen. Dat kan de fiscus niet alleen doen voor een persoonlijke schuld, maar ook voor de belastingschuld van uw echtgenoot. De fiscus hoeft

Nadere informatie

Wie wil gaan samenwonen heeft twee keuzes: feitelijk of wettelijk samenwonen.

Wie wil gaan samenwonen heeft twee keuzes: feitelijk of wettelijk samenwonen. Wie wil gaan samenwonen kan er voor kiezen louter feitelijk samen te wonen, dan wel wettelijk te gaan samenwonen. De keuze die men daarbij maakt, heeft heel wat juridische en fiscale gevolgen. Hoe zit

Nadere informatie

uwelijkse voor waarden Informatie over trouwen

uwelijkse voor waarden Informatie over trouwen uwelijkse voor waarden Informatie over trouwen Formaat Notarissen is een landelijk netwerk van samenwerkende notariskantoren in Nederland. Kwaliteit, vernieuwing en optimale service zijn de kernwoorden

Nadere informatie

Samen levings. contract.

Samen levings. contract. Samen levings contract www.notarishilgen.nl Veel partners die ongetrouwd samenwonen vragen zich af of zij een samenlevingscontract bij de notaris moeten sluiten. Alleen voor getrouwde en geregistreerde

Nadere informatie

uwelijkse voor waarden Informatie over trouwen

uwelijkse voor waarden Informatie over trouwen uwelijkse voor waarden Informatie over trouwen Formaat Notarissen is een landelijk netwerk van samenwerkende notariskantoren in Nederland. Kwaliteit, vernieuwing en optimale service zijn de kernwoorden

Nadere informatie

Inhoud De "wettelijke erfgenamen" als begunstigden van een levensverzekering...

Inhoud De wettelijke erfgenamen als begunstigden van een levensverzekering... BELANGRIJKE NIEUWE WETGEVING De "wettelijke erfgenamen" als begunstigden van een levensverzekering Inhoud De "wettelijke erfgenamen" als begunstigden van een levensverzekering... Bij het afsluiten van

Nadere informatie

uwelijkse voor waarden Informatie over trouwen

uwelijkse voor waarden Informatie over trouwen uwelijkse voor waarden Informatie over trouwen Formaat notarissen is een landelijk netwerk van samenwerkende notariskantoren in Nederland. Kwaliteit, vernieuwing en optimale service vormen de kernwoorden

Nadere informatie

De gezinswoning voor 99,6 % legateren aan de langstlevende?

De gezinswoning voor 99,6 % legateren aan de langstlevende? De gezinswoning voor 99,6 % legateren aan de langstlevende? De laatste tijd komen steeds vaker testamenten voor waarbij de ene echtgenoot aan de andere 99,6 % van de gezinswoning in volle eigendom legateert

Nadere informatie

Inhoud. 1 Uw bedrijf en uw familie: uw familiezaak? 2 Spelregels om te trouwen. Inhoud

Inhoud. 1 Uw bedrijf en uw familie: uw familiezaak? 2 Spelregels om te trouwen. Inhoud Inhoud 1 Uw bedrijf en uw familie: uw familiezaak? 1.1. INLEIDING.................................................... 1 1.1.1. Welke vorm van samenleven past bij u?..................... 1 1.1.2. Dat speelt

Nadere informatie

Successieplanning voor nieuw samengestelde gezinnen. Anne Vander Heyde, fiscaal-notarieel juriste 24 mei 2014

Successieplanning voor nieuw samengestelde gezinnen. Anne Vander Heyde, fiscaal-notarieel juriste 24 mei 2014 Successieplanning voor nieuw samengestelde gezinnen Anne Vander Heyde, fiscaal-notarieel juriste 24 mei 2014 Nieuwe liefde? Nieuw samengesteld gezin? Iets voor mij? of niet soms? maar wat met onze kinderen?

Nadere informatie

Successieplanning. Jan Van Ermengem Notaris te Meerhout

Successieplanning. Jan Van Ermengem Notaris te Meerhout Successieplanning Jan Van Ermengem Notaris te Meerhout Inhoud 1. Hoe wordt het huwelijksvermogen verdeeld bij overlijden? 2. Hoe wordt de nalatenschap verdeeld? 3. Hoe worden successierechten berekend?

Nadere informatie

Deel 2 Op weg naar een gelijkschakeling, maar toch nog belangrijke verschilpunten

Deel 2 Op weg naar een gelijkschakeling, maar toch nog belangrijke verschilpunten Samenwonen of huwen? Deel 2 Op weg naar een gelijkschakeling, maar toch nog belangrijke verschilpunten In onze vorige nieuwsbrief hebben we de verschillende samenwoningsvormen onder de loep genomen: Wat

Nadere informatie

1. De wetgever heeft reeds in uw plaats gedacht

1. De wetgever heeft reeds in uw plaats gedacht 1. De wetgever heeft reeds in uw plaats gedacht 1.1. U HEEFT VOORAF NIETS GEREGELD Voor zover u geen testament opgemaakt heeft, heeft de wetgever de erfgenamen ingedeeld in vier categorieën, waarvan hij

Nadere informatie

Seminarie Estate Planning

Seminarie Estate Planning Seminarie Estate Planning Uw Vermogen, mooi gestructureerd Wat is Estate Planning? Vermogensbeheer in de ruime zin van het woord > beleggingsadvies (banken), >pure successieplanning (louter fiscaal), Planning

Nadere informatie

levingscontract Informatie over samenwonen

levingscontract Informatie over samenwonen etsamen levingscontract Informatie over samenwonen Formaat Notarissen is een landelijk netwerk van samenwerkende notariskantoren in Nederland. Kwaliteit, vernieuwing en optimale service zijn de kernwoorden

Nadere informatie

OUDERS EN KINDEREN: HET ERFRECHT

OUDERS EN KINDEREN: HET ERFRECHT OUDERS EN KINDEREN: HET ERFRECHT Sinds 1 januari 2003 is de wetgeving met betrekking tot het erfrecht gewijzigd. Het grootste deel van de wijzigingen in het erfrecht heeft betrekking op gehuwden (of geregistreerde

Nadere informatie

Hoe beveilig ik mijn partner?

Hoe beveilig ik mijn partner? Hoe beveilig ik mijn partner? Brussel, 22 oktober 2011 2 Agenda Planning tussen partners Samenwonenden Echtgenoten Civiel- en fiscaal statuut Instrumenten Van testament tot contract 3 Wettelijke bescherming

Nadere informatie

Een eigen. huis. www.lindenotarissen.nl

Een eigen. huis. www.lindenotarissen.nl Een eigen huis www.lindenotarissen.nl Inhoudsopgave Een eigen huis 3 Woonhuis, de akte van levering 4 De Hypotheek 5 Samenlevingscontract 7 Testament 8 Een eigen huis U leest dit boekje waarschijnlijk

Nadere informatie

TROUWEN OF SAMENWONEN? Geachte heer / mevrouw,

TROUWEN OF SAMENWONEN? Geachte heer / mevrouw, TROUWEN OF SAMENWONEN? Geachte heer / mevrouw, De laatste jaren zijn de diverse wetgevers in dit land druk doende geweest met regelgeving teneinde de rechten en de plichten van gehuwden en (wettelijk)

Nadere informatie

BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE VERMOGENSRECHTELIJKE RELATIES TUSSEN ECHTGENOTEN

BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE VERMOGENSRECHTELIJKE RELATIES TUSSEN ECHTGENOTEN BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE VERMOGENSRECHTELIJKE RELATIES TUSSEN ECHTGENOTEN PREAMBULE Erkennende dat ondanks de bestaande verschillen in de nationale familierechten er evenwel een

Nadere informatie

TROUWEN OF SAMENWONEN? KEUZE MET GEVOLGEN!

TROUWEN OF SAMENWONEN? KEUZE MET GEVOLGEN! TROUWEN OF SAMENWONEN? KEUZE MET GEVOLGEN! VOORWOORD KVLV, Vrouwen met vaart ijvert op velerlei wijzen voor een meer duurzame samenleving. Duurzaamheid wordt hierbij bekeken in de breedste betekenis: zowel

Nadere informatie

Schenkings- en successierecht

Schenkings- en successierecht Page 1 of 5 Netwerk Notarissen Centrale Organisatie Lt. Gen. Van Heutszlaan 8 3743 JN Baarn T: (035) 577 27 07 F: (035) 695 28 95 E: info@nnco.nl Schenkings- en successierecht Inhoudsopgave: Schenkingsrecht

Nadere informatie

Estate planning Fiscaal voordelig vermogen nalaten

Estate planning Fiscaal voordelig vermogen nalaten Estate planning Fiscaal voordelig vermogen nalaten U betaalt pas als het bedrag van de erfenis of schenking hoger is dan de vrijstelling Estate planning Fiscaal voordelig vermogen nalaten U denkt er misschien

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 - Het huwelijksvermogensrecht

Hoofdstuk 1 - Het huwelijksvermogensrecht Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 - Het huwelijksvermogensrecht Wat is het belang van het huwelijksvermogensrecht?... 5 Gemeenschap van goederen... 5 Verdeling... 5 Wat behoort tot het gemeen schappelijk vermogen?...

Nadere informatie

DOSSIER. De Burgerlijke Maatschap

DOSSIER. De Burgerlijke Maatschap DOSSIER De Burgerlijke Maatschap U wil uw beleggingsportefeuille nu al aan uw kinderen schenken, maar tegelijk wenst u ook controle te blijven houden en inkomsten te ontvangen? In dat geval kan de burgerlijke

Nadere informatie

Verlies van een partner - Verwerking - Administratieve molen

Verlies van een partner - Verwerking - Administratieve molen Verlies van een partner - Verwerking - Administratieve molen Na het overlijden van je partner heb je heel wat te verwerken. Tegelijk wordt er wel van je verwacht dat je heel wat administratie in de gaten

Nadere informatie

Mijn. erfenis. regelen. www.netwerknotarissen.nl

Mijn. erfenis. regelen. www.netwerknotarissen.nl Mijn erfenis regelen www.netwerknotarissen.nl Wat kunt u regelen voor uw overlijden? Wat gebeurt er met uw spullen en huisdieren als u er niet meer bent? Wie krijgt uw (huur)woning? Zo zijn er veel vragen

Nadere informatie

Goed geven! Dirk Vercoutter van testament.be 20/09/14

Goed geven! Dirk Vercoutter van testament.be 20/09/14 Goed geven! Dirk Vercoutter van testament.be 20/09/14 Testamenten en legaten Een gebaar voor het leven 1 IS ER LEVEN NA DE DOOD? DE DOOD IS EEN DEEL VAN HET LEVEN. MAAR WAT GEBEURT ER MET MIJN BEZIT ALS

Nadere informatie

Deel 1 - Bijzondere fiscale aftrek eigen woning (de zgn. woonbonus) als u leent voor uw verbouwing. 2. Voorwaarden waaraan de lening moet voldoen

Deel 1 - Bijzondere fiscale aftrek eigen woning (de zgn. woonbonus) als u leent voor uw verbouwing. 2. Voorwaarden waaraan de lening moet voldoen Deel 1 - Bijzondere fiscale aftrek eigen woning (de zgn. woonbonus) als u leent voor uw verbouwing 1. Voor wie? 2. Voorwaarden waaraan de lening moet voldoen 2.1. Een lening gesloten vanaf 1 januari 2005...5

Nadere informatie

SAMENLEVINGVORMEN EN SAMENLEVINGSCONTRACT

SAMENLEVINGVORMEN EN SAMENLEVINGSCONTRACT SAMENLEVINGSVORMEN SAMENLEVINGVORMEN EN SAMENLEVINGSCONTRACT Algemeen De gevolgen van het huwelijk en het geregistreerd partnerschap worden in de wet uitgebreid geregeld. Andere samenwonenden worden door

Nadere informatie

Even voorstellen. Wat is bemiddeling?

Even voorstellen. Wat is bemiddeling? Even voorstellen Mijn naam is Sabine Poel. In 2006 ben ik als klinisch psychologe optie kinderen en jeugdigen afgestudeerd aan de K.U.L. Na mijn afstuderen ben ik als docent aan de slag gegaan en daarnaast

Nadere informatie

Een slim testament? Finance Avenue 16.11.2013. Ann Maelfait Advocaat-vennoot Rivus

Een slim testament? Finance Avenue 16.11.2013. Ann Maelfait Advocaat-vennoot Rivus Een slim testament? Finance Avenue 16.11.2013 Ann Maelfait Advocaat-vennoot Rivus Vraag 1: Waaruit bestaat uw nalatenschap? Vraag 2: Welke wettelijke regels zijn hierop van toepassing? Vraag 3: Hoe kan

Nadere informatie

Deel 1 - Waarom zou een vennootschap hiervoor interessant kunnen zijn?

Deel 1 - Waarom zou een vennootschap hiervoor interessant kunnen zijn? Inhoudstafel Voorwoord... 1 Deel 1 - Waarom zou een vennootschap hiervoor interessant kunnen zijn? 1. Belastingen besparen?.... 5 1.1. Alle kosten van onroerende goederen in principe aftrekbaar... 5 1.1.1.

Nadere informatie

GOEDE REDENEN OM EEN TESTAMENT TE MAKEN

GOEDE REDENEN OM EEN TESTAMENT TE MAKEN GOEDE REDENEN OM EEN TESTAMENT TE MAKEN Tekst Dorine van Kesteren Wie erft er van u? Wat gebeurt er met uw spullen of huisdieren? Wie zorgt er voor de kinderen als u er niet meer bent? De wet regelt veel

Nadere informatie

Bedrijfsoverdracht binnen de familie Het proces van opvolging wordt vaak onderschat

Bedrijfsoverdracht binnen de familie Het proces van opvolging wordt vaak onderschat Voor een bedrijfsopvolging binnen de familie zijn er fiscale faciliteiten Bedrijfsoverdracht binnen de familie Het proces van opvolging wordt vaak onderschat Er komt een moment waarop u uw onderneming

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Analyse van de situatie 17. Woord vooraf 3 Inleiding 11

Inhoud. Deel 1 Analyse van de situatie 17. Woord vooraf 3 Inleiding 11 Inhoud Woord vooraf 3 Inleiding 11 Deel 1 Analyse van de situatie 17 Hoofdstuk 1 Inleiding 19 Hoofdstuk 2 De persoonlijke situatie 23 1 Inleiding 23 2 De familiale aspecten 23 2.1 De huidige burgerlijke

Nadere informatie

Je rechten bij erfenis

Je rechten bij erfenis Je rechten bij erfenis Wie zijn je erfgenamen? De principes Bloedverwanten + echtgenoot + WSW partner + geadopteerden Volgorde? Eerst de ORDEN : de eerste orde sluit alle volgende uit Eerste orde : afstammelingen

Nadere informatie

Robert de Vries. Oud DGA van keukenbladenfabriek. Sinds 2006 Register Adviseur Bedrijfsopvolging. Specialisatie: Het Familiebedrijf

Robert de Vries. Oud DGA van keukenbladenfabriek. Sinds 2006 Register Adviseur Bedrijfsopvolging. Specialisatie: Het Familiebedrijf Robert de Vries Oud DGA van keukenbladenfabriek Sinds 2006 Register Adviseur Bedrijfsopvolging Specialisatie: Het Familiebedrijf 2 Wanneer besluit tot overdracht? als men het zat is als de DGA niet meer

Nadere informatie

INHOUD. Deel I. Privaatrechtelijke aspecten... 1

INHOUD. Deel I. Privaatrechtelijke aspecten... 1 Deel I. Privaatrechtelijke aspecten..... 1 Hoofdstuk 1. Wettelijk kader van het samenwonen.... 3 1. Wet inwerkingtreding......... 5 2. Civielrechtelijk begrip wettelijke samenwoning..... 5 3. Verklaring

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over erven

Veel gestelde vragen over erven Veel gestelde vragen over erven Vraag aan de notaris: gespaarde vakantiedagen en erfenis Na de vakantie vond ik het tijd de balans op te maken: hoeveel vakantiedagen heb ik nog? Ik ben tot de conclusie

Nadere informatie

Heden, # tweeduizend #, zijn voor mij, #Dirk MICHIELS #Lieve STROEYKENS #Kathleen PELGRIMS, notaris te Aarschot,

Heden, # tweeduizend #, zijn voor mij, #Dirk MICHIELS #Lieve STROEYKENS #Kathleen PELGRIMS, notaris te Aarschot, Nr. Huwelijkscontract # 20# Heden, # tweeduizend #, zijn voor mij, #Dirk MICHIELS #Lieve STROEYKENS #Kathleen PELGRIMS, notaris te Aarschot, verschenen: 1. De Heer #, #, geboren te # op #, rijksregister

Nadere informatie

VRAGENLIJST n r II CONSULTATIES-CLAUSULES

VRAGENLIJST n r II CONSULTATIES-CLAUSULES 1 NEDERLANDSTALIGE BENOEMINGSCOMMISSIE VOOR HET NOTARIAAT Beenhouwersstraat, 67 B 1000 Brussel Tel. 02 506 46 44 Fax 02 506 46 49 info@bcn-not.be VERGELIJKEND EXAMEN 2006 SCHRIFTELIJK GEDEELTE Brussel,

Nadere informatie

Is er leven na de dood?

Is er leven na de dood? Is er leven na de dood? DE DOOD IS EEN DEEL VAN HET LEVEN. MAAR WAT GEBEURT ER MET MIJN BEZIT ALS IK NU PLOTS ZOU OVERLIJDEN? WAT HEB IK EN AAN WIE WIL IK WAT GEVEN? OF LAAT IK ALLES AAN DE STAAT? IS ER

Nadere informatie

Informatiefolder: Erfenis, schenken en woningwaarde

Informatiefolder: Erfenis, schenken en woningwaarde Informatiefolder: Erfenis, schenken en woningwaarde Bij leven kunt u al bepalen of het gunstig is uw vermogen te (ver)delen met anderen of uw erven te laten wachten totdat het zo ver is, m.a.w. tot na

Nadere informatie

Juridische valkuilen van het beginnend ondernemerschap. mr. Claudia Lap, notaris 6 maart 2014

Juridische valkuilen van het beginnend ondernemerschap. mr. Claudia Lap, notaris 6 maart 2014 Juridische valkuilen van het beginnend ondernemerschap mr. Claudia Lap, notaris 6 maart 2014 Wat komt er vanavond aan bod? Algemene juridische aspecten: naam, kamer van koophandel, belasting Rechtsvormen:

Nadere informatie

Successieplanning met verzekeringsproducten in nieuw samengestelde gezinnen

Successieplanning met verzekeringsproducten in nieuw samengestelde gezinnen Successieplanning met verzekeringsproducten in nieuw samengestelde gezinnen Samenlevingsvormen huwelijk wettelijke samenwoning feitelijke samenwoning Doelstellingen bescherming langstlevende echtgenoot

Nadere informatie

Huwen. De notaris luistert, geeft raad en tekent mee. www.notaris.be

Huwen. De notaris luistert, geeft raad en tekent mee. www.notaris.be Huwen De notaris luistert, geeft raad en tekent mee. 4 www.notaris.be Inhoud Uit het leven gegrepen p. 2 Het wettelijk stelsel p. 5 De andere huwelijksstelsels p. 13 Besluit p. 16 - 1 - Algemeen In onze

Nadere informatie

HUWELIJK. De notaris luistert, geeft raad en tekent mee KONINKLIJKE FEDERATIE VAN HET BELGISCH NOTARIAAT

HUWELIJK. De notaris luistert, geeft raad en tekent mee KONINKLIJKE FEDERATIE VAN HET BELGISCH NOTARIAAT HUWELIJK De notaris luistert, geeft raad en tekent mee KONINKLIJKE FEDERATIE VAN HET BELGISCH NOTARIAAT HUWELIJK De notaris luistert, geeft raad en tekent mee KONINKLIJKE FEDERATIE VAN HET BELGISCH NOTARIAAT

Nadere informatie

Gecontroleerd schenken aan uw kind voor de bouw of aankoop van een huis of verbouwingen

Gecontroleerd schenken aan uw kind voor de bouw of aankoop van een huis of verbouwingen Gecontroleerd schenken aan uw kind voor de bouw of aankoop van een huis of verbouwingen Bij een belangrijke investering (bv. verbouwingen) zou u uw kind graag sponsoren, maar u wilt ook zeker zijn dat

Nadere informatie

Huwelijksvermogensrecht en verzekeringen, moet je ze gescheiden zien?

Huwelijksvermogensrecht en verzekeringen, moet je ze gescheiden zien? Huwelijksvermogensrecht en verzekeringen, moet je ze gescheiden zien? 18 november 2014 Huwelijksvermogensrecht en verzekeringen, moet je ze "gescheiden" zien? 1 Wijziging van de titels 6, 7 en 8 van Boek

Nadere informatie

INHOUD. Huwelijk en fiscus

INHOUD. Huwelijk en fiscus Hoofdstuk 1. De periode voorafgaandelijk aan het huwelijk......... 1 Sectie 1. Het samenwonen van de toekomstige echtgenoten... 3 A. het vertrek uit de ouderlijke woonst... 3 B. Betaling van een onderhoudbijdrage....

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Het samenlevingscontract

hoofdstuk 3 Het samenlevingscontract hoofdstuk 3 Het samenlevingscontract Inleiding In de eerste twee hoofdstukken werden feitelijk en wettelijk samenwonen en het huwelijk grondig toegelicht. Daarbij werd duidelijk dat er met betrekking

Nadere informatie

4.2. HET KARAKTER VAN DE HUWELIJKSVOOR- WAARDEN

4.2. HET KARAKTER VAN DE HUWELIJKSVOOR- WAARDEN 4. Wat kunt u met huwelijksvoorwaarden regelen? 4.1. INLEIDING Als mensen gaan trouwen hebben ze de keus of ze dat willen doen in gemeenschap van goederen of dat ze daarvan willen afwijken. Om in gemeenschap

Nadere informatie

Ouders, kinderen & scheiding. Mie Jacobs VCOK

Ouders, kinderen & scheiding. Mie Jacobs VCOK Ouders, kinderen & scheiding Mie Jacobs VCOK Deze workschop Juridische bril: ouders, kinderen & scheiding Hulp- en dienstverlening, informatie Conflictueuze scheiding: vaak voorkomende vragen Uw vragen

Nadere informatie

Uit elkaar. Wat nu? deskundig advies bij echtscheidingen

Uit elkaar. Wat nu? deskundig advies bij echtscheidingen Uit elkaar Wat nu? deskundig advies bij echtscheidingen Eén echtscheidingsnotaris of twee advocaten De Echtscheidingsnotaris is gespecialiseerd in het adviseren bij echtscheiding en het beëindigen van

Nadere informatie

Fiscaal voordeling vermogen nalaten

Fiscaal voordeling vermogen nalaten Kennisdocument Estate planning Fiscaal voordeling vermogen nalaten U denkt er misschien liever niet aan, maar er komt ooit een moment dat u er niet meer zult zijn. Het is goed om daar nu al bij stil te

Nadere informatie

MAAK IK EEN TESTAMENT? Erven en onterven. Prof. Walter Pintens

MAAK IK EEN TESTAMENT? Erven en onterven. Prof. Walter Pintens MAAK IK EEN TESTAMENT? Erven en onterven Prof. Walter Pintens 1 Wettelijk stelsel 3 vermogens Eigen vermogen Man - Goederen verkregen vóór het huwelijk; - Goederen verkregen tijdens het huwelijk om niet:

Nadere informatie

Communicatie in agrarische familiebedrijven

Communicatie in agrarische familiebedrijven Communicatie in agrarische familiebedrijven Johan Weerkamp en Truke Zeinstra - 2013 Samenvatting In Communicatie in agrarische familiebedrijven (werktitel) wordt beschreven hoe familieleden die samen een

Nadere informatie

Als zelfstandige arbeid je belangrijkste (of enige) beroepsactiviteit is, dan ben je zelfstandige in hoofdberoep.

Als zelfstandige arbeid je belangrijkste (of enige) beroepsactiviteit is, dan ben je zelfstandige in hoofdberoep. 7. Het sociaal statuut van een zelfstandige ondernemer. ---------------------------------------------------------------- 7.1. Sociaal statuut zelfstandige. 7.1.1.Hoofdberoep Als zelfstandige arbeid je

Nadere informatie

Successieplanning via levensverzekering en huwelijkscontract. Brussel, 23 oktober 2010

Successieplanning via levensverzekering en huwelijkscontract. Brussel, 23 oktober 2010 Successieplanning via levensverzekering en huwelijkscontract Brussel, 23 oktober 2010 Inhoud Agenda 1. Successieplanning via levensverzekering 2. Belang huwelijkscontract Instrumenten Instrumenten tot

Nadere informatie

BUDGET. 1 vrouw op de 2 krijgt het financieel moeilijk na een relatiebreuk

BUDGET. 1 vrouw op de 2 krijgt het financieel moeilijk na een relatiebreuk BUDGET kids werk pensioen 1 vrouw op de 2 krijgt het financieel moeilijk na een relatiebreuk Wat gebeurt er met je eigendommen als je partner je verlaat? Als je geen huwelijkscontract afsluit, trouw je

Nadere informatie

4.1. Vooraf: soorten adoptie... 4. 4.2. De adoptanten gezamenlijk... 4 4.3. Eén adoptant... 5. 5.1. Wat is voogdij?... 5

4.1. Vooraf: soorten adoptie... 4. 4.2. De adoptanten gezamenlijk... 4 4.3. Eén adoptant... 5. 5.1. Wat is voogdij?... 5 Inhoudstafel Deel 1: Het beheer over de goederen van het minderjarige kind 1. Belang... 1 2. Wie is minderjarig?... 1 3. Bevoegdheid van de ouders... 2 3.1. Ouderlijk gezag... 2 3.2. Wettelijk genot...

Nadere informatie

Adders onder het gras bij een gesplitste aankoop

Adders onder het gras bij een gesplitste aankoop Adders onder het gras bij een gesplitste aankoop De zgn. gesplitste aankoop van een onroerend goed door ouders en kinderen is een efficiënte manier om later veel successierechten te besparen. Nu de fiscus

Nadere informatie

Mr H.M.L. Simons, notaris Notariskantoor Kunderlinde Voerendaal

Mr H.M.L. Simons, notaris Notariskantoor Kunderlinde Voerendaal Het Erfrecht Mr H.M.L. Simons, notaris Notariskantoor Kunderlinde Voerendaal Algemeen Zuivere aanvaarding, beneficiaire aanvaarding, verwerping Wettelijke verdeling Legitieme portie Samenwoners 2-Trapsmaking

Nadere informatie

Contract van maatschap/samenuitbatingscontract

Contract van maatschap/samenuitbatingscontract Contract van maatschap Tussen de ondergetekenden: (Naam invullen)...... en zijn echtgenote (naam invullen)...... samenwonende te (adres invullen)............... hierna overlaters genoemd, en (Naam invullen).......wonende

Nadere informatie

2.1. Tariefgroepen... 4 2.2. Vrijstellingen erfbelasting... 4 2.3. Inflatiecorrectie tarieven en vrijstellingen... 6

2.1. Tariefgroepen... 4 2.2. Vrijstellingen erfbelasting... 4 2.3. Inflatiecorrectie tarieven en vrijstellingen... 6 Inhoudsopgave Voorwoord...VI 1. Uw erfgenamen... 1 1.1. U heeft geen testament... 1 1.1.1. Wettelijke erfgenamen... 1 1.1.2. Overlijden met achterlating van echtgenoot en kinderen... 1 1.1.3. Plaatsvervulling...

Nadere informatie

Extra Pensioen Sparen. Algemene informatie na overlijden

Extra Pensioen Sparen. Algemene informatie na overlijden Extra Pensioen Sparen. Algemene informatie na overlijden Inhoud 1. Wat gebeurt er met Extra Pensioen Sparen, als de rekeninghouder 3 is overleden? 2. Wat is Extra Pensioen Sparen? 4 3. De verdeling van

Nadere informatie

... geen zorgen voor later. Vermogen overdragen. Maak er nu werk van.

... geen zorgen voor later. Vermogen overdragen. Maak er nu werk van. ... geen zorgen voor later. Vermogen overdragen. Maak er nu werk van. Een nieuw jaar, een gezonde start. Ook voor uw bankzaken? Inhoud Naar een goed geregelde vermogensoverdracht Nieuw leven voor uw vermogen

Nadere informatie

Ga goed verzekerd op vakantie

Ga goed verzekerd op vakantie Ga goed verzekerd op vakantie Onderwerpen 23 mei 2016 Nieuwe Steen 3 1625 HV HOORN 0229-234 334 info@bvw.nl www.bvw.nl Reisverzekering: veel meer dan alleen risico van diefstal Het huwelijksvermogensrecht

Nadere informatie

Deel II - Huwelijk en zaken gescheiden houden

Deel II - Huwelijk en zaken gescheiden houden Inhoudstafel Deel I - U heeft een eenmanszaak 1. Wat betekent dat voor u persoonlijk?...1 1.1. Is uw privébezit veilig voor uw handelsschulden?... 1 1.2. Is uw zaak veilig voor uw privéschulden?... 1 1.3.

Nadere informatie

De langstlevende financieel én fiscaal voordelig beschermen?

De langstlevende financieel én fiscaal voordelig beschermen? De langstlevende financieel én fiscaal voordelig beschermen? Een belangrijke bekommernis tussen echtgenoten is enerzijds dat de langstlevende later zeker niets tekort zou komen, maar dat anderzijds de

Nadere informatie

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen Jack van Eekelen Noordhoek, 40 melkkoeien en 40 ha akkerbouw Drie jonge mannen werken in VOF-verband op het bedrijf van hun ouders. Hun doel is bedrijfsovername. De een is wat verder dan de ander, maar

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

ERFENIS, TESTAMENT EN SLIM SCHENKEN

ERFENIS, TESTAMENT EN SLIM SCHENKEN PAGINA 1 VAN 6 Erfgenamen. Wie uw nalatenschap erft is via de wet bepaalt. Mocht u andere wensen hebben dan kunt u dit vastleggen in een testament. Op deze manier bepaalt uzelf wie uw erfgenamen zijn.

Nadere informatie

Mr H.M.L. Simons, notaris Notariskantoor Kunderlinde Voerendaal

Mr H.M.L. Simons, notaris Notariskantoor Kunderlinde Voerendaal Erfrecht Mr H.M.L. Simons, notaris Notariskantoor Kunderlinde Voerendaal Erfrecht Algemeen Wettelijke verdeling Legitieme portie Samenwoners 2-Trapsmaking Zuivere aanvaarding, beneficiaire aanvaarding,

Nadere informatie