Wat weten we over de opleiding van Jheronimus?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat weten we over de opleiding van Jheronimus?"

Transcriptie

1 Hoofdstuk 1 De schilderfamilie van Aken, oorsprong en afloop. Wat weten we over de opleiding van Jheronimus? Van de familie van Aken zijn tot op heden in de archieven zeven generaties achterhaald van ca tot Het merendeel van hen is schilder, een opvallend aantal blijft kinderloos, niet één familielid heeft ooit een testament laten opmaken. We kunnen stellen dat er geen opvallende armoede of rijkdom is geweest. Men leefde hooguit in goede doen, niet in welvaart. Dat is mogelijk ook relevant voor de atelierpraktijken, gebruikte materialen en technieken. De toenemende welvaart (± 1460 tot ± 1530) is voor een deel opgebouwd uit aangetrouwde families en daarna snel weer afgenomen. Jeroen was getrouwd met Aleid van de Meervenne, dochter uit een welgestelde familie, waardoor hij financieel minder afhankelijk was van zijn werk en zich meer vrijheid kon veroorloven dan zijn familieleden. Waarschijnlijk heeft dit ook een belangrijke bijdrage geleverd aan zijn aanzien en faam, samen met de welvaart in en belangrijke bezoeken aan de stad tijdens zijn leven. Overgrootvader Thomas ( /11) heeft zich mogelijk al in ± 1375 vanuit Aken of omgeving in Nijmegen gevestigd. Men gaat er vanuit dat hij als schilder naar het noorden is getrokken omdat Nijmegen een groeiende welvaart kende. Hij liet vijf kinderen na; Thomas, Hubert, Peter, Johan (Jan, , grootvader Jheronimus) en Katharina. Thomas (senior of junior?) kreeg in 1404 stadsrechten in Nijmegen. Thomas junior wordt in akten al schilder genoemd, maar stond ook bekend als vechtjas. Als schilder leefde hij van lening naar lening en het is bekend dat hij met al zijn spullen uit zijn huis in de Hezelstraat is gezet (in 1408(?), vader en zoon stierven beiden in 1411). Nou was er tot voor kort in Nijmegen een Arnold van Akenplein, niet ver van de Hezelstraat. Wanneer leefde deze Arnold, wat deed hij en, wie was hij? Arnold van Aken is beeldsnijder, afkomstig uit de omgeving van Aken, hij trouwt rond 1380 met Mette Maelwael dochter uit een bekende schildersfamilie 2. Hun zonen worden later beroemd onder de naam Gebroeders van Limburg, omdat vaders herkomst specifieker het dorp Limbourg is, dat tussen Aken en Luik ligt. Eind 14 e eeuw zijn er dus drie bekende schilderfamilies werkzaam in Nijmegen, de belangrijkste stad van het hertogdom Gelre. Maaseik, de geboorteplaats van Jan van Eyck (± ) ligt net onder het zuidelijkste puntje van Gelre. Boudewijn Bakker sluit niet uit dat Jan van Eyck zijn opleiding in Nijmegen heeft genoten 3. 1 Dr. G.C.M. van Dijck, Op zoek naar Jheronimus van Aken alias Bosch, de feiten, familie, vrienden en opdrachtgevers. ISBN André Stufkens en Clemens Verhoeven: Boudewijn Bakker (auteur, kunsthistoricus en voormalig hoofdconservator van het Stadsarchief) sluit zelfs de mogelijkheid niet uit dat Van Eyck zijn opleiding in Nijmegen heeft genoten, vanwege de aanwezigheid van de familieateliers Maelwael /Van Limburg. Een andere recente relatie tussen de families is gevonden in de artistieke overeenkomst tussen de Keizer- en keurvorstentekeningen uit hetwapenboek Gelre, mogelijk van de hand van Willem of Herman Maelwael, en miniaturen uit de Très Belles Heures de Nôtre-Dame de Jean de Berry, zoals de Confessores (nu in het Louvre).Het boek waarvoor later Van Eyck miniaturen heeft vervaardigd, toen het gebedenboek in handen kwam van de graaf van Holland. 1

2 De eminente cultuurhistoricus F. Gorissen gaat nog iets verder; hij suggereert verwantschap tussen de Bossche famile van Aken en de gebroeders van Eyck 4. Het familieatelier Maelwael heeft al eerder een grote reputatie opgebouwd; de familienaam Maelwael betekent immers: schildert goed. Jan Maelwael (± ?), bekend als voorloper van de gebroeders van Eyck 5, verlaat in 1396 het familieatelier om naar Parijs te vertrekken. Later haalt hij ook zijn neefjes, de gebroeders van Limburg, daarheen. Madonna met engelen en vlinders, Jan Maelwael ca 1410, olie op doek De familie van Aken valt dergelijke roem niet ten deel en werkt misschien in de schaduw van de andere familieateliers. Dit kan een reden zijn waarom Jan uiteindelijk Nijmegen verlaat om elders zijn geluk te zoeken. Voor zover is na te gaan heeft alleen Jan van Aken kinderen gekregen, waardoor de familie in Nijmegen dus uitsterft. Op 11 maart 1422 wordt een Jan van Aken in de stad Grave genoemd. Vanaf 20 maart 1427 komt de grootvader van Jheronimus als inwoner van s-hertogenbosch voor in de archieven. Natuurlijk leeft en werkt hij daar met de in Nijmegen opgedane kennis van materialen en technieken, maar mogelijk ook afhankelijk van Bossche handelskanalen. We mogen hierbij misschien niet uit het oog verliezen dat de hertogdommen Brabant en Gelre elkaar niet altijd vredelievend gezind zijn, maar moeten dat ook niet overdrijven. Wat betekent dit mogelijk voor de herkomst en het gebruik van materialen? Hier komen we nog op terug. De roem van Jheronimus heeft in het familieatelier niet lang doorgewerkt. Mogelijk zijn er nog wel werken uit zijn naam gemaakt en zelfs na zijn dood met zijn naam gesigneerd. Jheronimus stond niet te boek als meester, wel had hij medewerkers in dienst. De volgende generatie van Aken bestond slechts uit twee neefjes van Jheronimus; Jan en Anthonius, beide oomzeggers waren zoons van broer Goessen. Van Anthonius is bekend dat hij ook schilder werd en hoogstwaarschijnlijk van zijn oom Jheronimus les heeft gehad, maar dat hij het niveau van knecht nooit heeft overstegen. Van zijn enige nakomeling, zoon Goessens, is alleen bekend dat hij na 1537 uit de stad, of althans de archieven, verdwijnt. Jan werd naast schilder ook beeldsnijder en trouwde met Barbara Beys, een buitenechtelijke dochter van Lodewijk Beys 6, die tot de vriendenkring van Jheronimus behoorde. Jan was artistiek en zakelijk succesvol, kreeg met Barbara vier zonen, hertrouwde twee keer, en kreeg bij zijn derde vrouw ook nog twee zonen en een dochter. Drie zonen en de dochter bleven kinderloos. De overigen kregen gezamenlijk zes nakomelingen, maar het geld van de succesvolle Jan raakte door de levensstijl van 4 Dr. G.C.M. van Dijck, Op zoek naar Jheronimus van Aken alias Bosch, de feiten, familie, vrienden en opdrachtgevers ; blz De weg naar van Eyck ; Boijmans van Beunigen te Rotterdam, expositie 13 oktober 2012 tot 10 februari 2013; nummer 15, Madonna met engelen en vlinders, ± Berlijn, Staatliche Museen, Gemäldegalerie. 6 Dr. G.C.M. van Dijck,, Op zoek naar Jheronimus van Aken alias Bosch, de feiten, familie, vrienden en opdrachtgevers ; blz 54. 2

3 zijn kinderen en kleinkinderen snel op. Vanaf 1518, al twee jaar na de door van Jheronimus, is er binnen de familie van Aken sprake van een ethisch en sociaal verval. Rond 1635 verdwijnt de laatste van Aken uit de Bossche archieven. Maar., ene Jan van Aken, kunstschilder, geboren in s-hertogenbosch, schijnt zich in 1745 in Amsterdam te hebben gevestigd. Het zou er leuk zijn als daarna meer onderzoek zou worden gedaan. Maar voor ons is dat nu niet relevant. Wij beperken ons tot de technische kennis van rond Familieatelier van Aken als leerschool. Toen Jheronimus vier jaar oud was stierf zijn grootvader, Jan van Aken. Dus van hem heeft hij zeker geen les gekregen. Wel heeft hij, bijvoorbeeld in de Sint-Jan, werk van hem kunnen zien en bestuderen. Ook zijn vader en ooms waren schilder, wat kan hij van hen geleerd hebben? Jheronimus, of Joen 7 zoals hij toen nog werd genoemd, was ook nog jong toen zijn ooms stierven. Hij was achtereenvolgens 11 jaar (bij het overlijden van oom Thomas), 13 jaar (oom Hubert), 17 jaar (oom Goeswinus) en 21 jaar (oom Jan) oud. Alleen oom Hubert had kinderen, twee zonen en een dochter, waarvan vervolgens weinig is opgetekend. Van zijn vader Antonius heeft hij het meest kunnen leren, Joen was 28 toen die stierf. Bovendien was zijn vader toonaangevend in het familieatelier. In 1463 kocht hij een pand aan de Markt. Het familieatelier dat daarvoor in een niet te traceren pand in de Vughterstaat was gevestigd, werd naar het huis van Antonius aan de Markt verhuisd. Jheronimus groeide dus op in het pand waar ook het familieatelier was gevestigd, zodat het vak hem waarschijnlijk daar met de papalepel is ingegeven. Mogelijke leerscholen buiten het familieatelier. Vader Antonius sterft in Het valt op dat Jheronimus tussen 26 juli 1474 en 3 januari 1481 niet in aktes voorkomt. Het ligt voor de hand om aan te nemen dat Jheronimus in die periode (van zijn 24 e tot zijn 30 e) een tijd in het buitenland (buiten het hertogdom Brabant) is geweest. Wellicht om meer van het vak te leren. Sommigen denken dat het voor een priesterstudie is geweest maar dat is niet waarschijnlijk, hoewel hij wel bepaalde wijdingen moet hebben ontvangen om later gezworen broeder van de Illustre Vrouwe Broederschap te kunnen worden. Op 15 juli 1481 trouwt Jheronimus met de drie jaar oudere Aleid van de Meervenne, waardoor Jheronimus gemakkelijk in aanraking komt met de betere klasse. Op 17 mei 1498 geeft Jheronimus voor schepenen van de stad een zogenaamde potestas monendi af. Dat is een machtiging om zijn zaken te regelen, gewoonlijk bij een langdurige afwezigheid. Deze duurde mogelijk tot 1504 of zelfs De naam Jeroen komt zelden voor in aktes en is in zijn leven dan ook weinig of niet gebruik. Hieronimus is een later verbasterde internationale versie. In aktes komt de naam Jheronimus 36 maal voor, Joen 9 maal. Dr. G.C.M. van Dijck; Op zoek naar Jheronimus van Aken alias Bosch. De feiten; familie, vrienden en opdrachtgevers. Blz Dr. G.C.M. van Dijck,, Op zoek naar Jheronimus van Aken alias Bosch, de feiten, familie, vrienden en opdrachtgevers ; blz 73. 3

4 Sommigen veronderstellen dat Jheronimus in die periode ook in Venetië moet zijn geweest. In 1500 zou hij, volgens Slatkes en Harris, daarbij Leonardo Da Vinci hebben ontmoet. Van hem is in ieder geval bekend dat hij in het voorjaar van 1500 in Venetië verbleef. Girogione, Jheronimus Bosch en Leonardo da Vinci zouden, volgens Lynda Harris 9, 1996, samen op een schilderij (foto) zijn afgebeeld. Door Beth Harris en Steven Zucker wordt dat inmiddels weer ontkracht 10. We zien wel dat het werk van Bosch rond die tijd sterk is beïnvloed door de renaissance en dat hij zich na 1500, ook technisch, duidelijk onderscheidt van de gebruikelijke stijl ten noorden van de Alpen. In het volgende hoofdstuk komen we daarop terug. In hoeverre is dit hoofdstuk voor ons van belang als het gaat om gebruikte materialen en technieken? De familie van Aken moet in Nijmegen op zijn minst bekend zijn geweest met de werkwijze in de ateliers van de familie Maelwael en de familie van Limburg. We mogen daarom ook aannemen dat technische kennis is uitgewisseld (of afgekeken) en dat men vaak dezelfde materialen betrok en gebruikte; dus dat hun technische kennis in ieder geval niet ver uiteen liep. Later, in s-hertogenbosch, kunnen hooguit andere handelskanalen daarop van invloed zijn geweest. Wat heeft Jheronimus hiervan gebruikt en waarin onderscheidde hij zich? Helaas is er geen werk van andere Van Aken s bewaard gebleven om dit te kunnen onderzoeken. Bosch werkte als van Aken met de traditionele materialen en technieken maar onderscheidde zich voornamelijk door zijn losse teken- en schilderstijl. Was Jheronimus daardoor wel een eenling die alleen op een ander niveau schilderde? Neen! We zien in zijn werken op sommige plaatsen duidelijk dat hij niet alleen heeft gewerkt. Hij gaf leiding aan een atelier met knechten en/of leerlingen en was blijkbaar ook is staat om zijn atelier voor lange tijd te verlaten. Uit de periode eind 14 e tot medio 16 e eeuw zijn er uit s-hertogenbosch in ieder geval 36 schilders bekend buiten de familie van Aken. Het bekendste voorbeeld daarvan is volgens mij Gielis Panhedel. Van hem wordt wel eens beweerd dat hij mogelijk een beter schilder was dan Bosch zelf en die ook na de dood van Jheronimus met zijn naam signeerde. Jheronimus Bosch was een handelsnaam geworden. 9 Van Dijck 2001, blz 72, voetnoot 263; Harris wijst verder op de invloed van Bosch op Giudo Campagnola, Marcantonio Raimondo en Giorgione (blz )

5 Praktijk. We pakken nu allemaal een geprepareerd paneeltje en kiezen daarbij ieder een detail uit de Tuin der Lusten. Het voortraject behandel ik om praktische redenen pas in hoofdstuk 6. We leggen de print passend op het paneeltje en plakken hem aan één rand met tape vast. Zorg ervoor dat de print kan worden omgeslagen. Op de achterkant van de omgeslagen print brengen we in partijen houtskool aan, zodat we details stapsgewijs kunnen overbrengen. We doen dat door op de voorkant van de print contouren met een hard potlood op te halen. 5

6 Teken niet meer dan de hoognodige contouren. Ten eerste moeten we de print schoon houden om hem bij het schilderen als voorbeeld te gebruiken. Ten tweede moeten we ons, na hoofdstuk 2, eerst en beetje bekwamen in de tekenstijl van Bosch voordat we de ondertekening verder definitief opzetten. 6

inhoud 1. Een leven in beeld 2. Vincents jeugd 3. Aan het werk 4. Brieven 5. Boeren 6. Naar Parijs 7. Naar het zuiden 8. De ruziemaker 9.

inhoud 1. Een leven in beeld 2. Vincents jeugd 3. Aan het werk 4. Brieven 5. Boeren 6. Naar Parijs 7. Naar het zuiden 8. De ruziemaker 9. Vincent van Gogh inhoud 1. Een leven in beeld 3 2. Vincents jeugd 4 3. Aan het werk 5 4. Brieven 6 5. Boeren 7 6. Naar Parijs 9 7. Naar het zuiden 10 8. De ruziemaker 11 9. Ziek 12 10. Het einde 13 11.

Nadere informatie

De Jeroen Bosch krant

De Jeroen Bosch krant De Jeroen Bosch krant G E M A A K T V O O R E N D O O R L E E R L I N G E N 2 maart 2016 Workshop groep1/2 Circuit in groep 7 Groep 7 van de vlieger ging op 4-3-2016 een circuit houden over Jeroen Bosch.

Nadere informatie

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Het Onderzoek Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Inhoud In deze hoofdstukken is mijn werkstuk verdeeld: 1.Christiaan Huygens blz: 4 2.Antonie van Leeuwenhoek blz: 6 3.De beschrijving

Nadere informatie

Thema: de K van. Moeilijkheid : *** Samenleving Tijdsduur : ***

Thema: de K van. Moeilijkheid : *** Samenleving Tijdsduur : *** Thema: de K van. Moeilijkheid : *** Samenleving Tijdsduur : *** Nederland juf Yvonne Het land Doel: Na deze opdracht weet je heel wat over bekende en beroemde kunstschilders van vroeger en nu. Uitleg opdracht:

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

PASPOORTEN BOVENBOUWERS.NL

PASPOORTEN BOVENBOUWERS.NL PASPOORTEN M.C. Escher 17 juni 1898 27 maart 1972 Leeuwarden Tekeningen die niet klopten. Maurits Cornelius Escher werd geboren in in 1898 in een Friese familie. Hij was de jongste thuis en zijn familie

Nadere informatie

D67, Hintelstraat 12

D67, Hintelstraat 12 D67, Hintelstraat 12 Geplaatst Heise Krant maart 2014, gewijzigd 04-06-2016 De boerderij D67 aan de Hintel wordt op dit moment bewoond door de familie Rikken, maar is beter bekend als de boerderij van

Nadere informatie

125 jaar. Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder. Vincent van Gogh (1853-1890)

125 jaar. Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder. Vincent van Gogh (1853-1890) 125 jaar Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder Vincent van Gogh (1853-1890) WWW.BNWALLCOVERINGS.COM 125 JAAR GEÏNSPIREERD DOOR DE WERKEN VAN KUNSTSCHILDER VINCENT VAN GOGH De collectie

Nadere informatie

ohan Maelwael 600 jaar

ohan Maelwael 600 jaar ohan Maelwael 600 jaar De wieg van de Nederlandse schilderkunst staat in Nijmegen Zondag 29 Maart Museum Het Valkhof: Lezingen, workshops en kinderactiviteiten Gebroeders van Limburg Huis (Burchtstraat

Nadere informatie

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou

De Tuin. der Lusten. Het is een psychische werkelijkheid, wat je daar ziet gaat over jou 22 BOVENBOUW De Tuin der Lusten TEKST EVELIEN NIJEBOER BEELD JEROEN BOSCH Uren kan je kijken naar dit schilderij van Jeroen Bosch. Niet alleen omdat er zoveel op staat, maar ook omdat al die taferelen

Nadere informatie

De aansluiting van De Tak Rotterdam-Giessendam

De aansluiting van De Tak Rotterdam-Giessendam Giessenburg, 9 mei 2009 De aansluiting van De Tak Rotterdam-Giessendam Terugkijkend op 25 jaar Stichting van Nederveen is er één onderwerp geweest dat met grote regelmaat reden tot gesprekstof geweest,

Nadere informatie

Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31

Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 3 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 5 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 7 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 8 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 9 25-03-10

Nadere informatie

Willem Maris (1844-1910)

Willem Maris (1844-1910) Willem Maris (1844-1910) Willem Maris behoort tot het bekende schildersgeslacht Maris. Hij was de jongste van drie broers die allen in het schildersvak gingen, gestimuleerd door hun vader, boek- en steendrukker

Nadere informatie

Op hun knieën blijven ze wachten op het antwoord van Maria. Maar het beeld zegt niets terug.

Op hun knieën blijven ze wachten op het antwoord van Maria. Maar het beeld zegt niets terug. 1950 Het huilende beeld De zon schijnt met hete stralen op het kleine dorpje. Niets beweegt in de hitte van de middag. De geiten en koeien slapen in de schaduw. De blaadjes hangen stil aan de bomen. Geen

Nadere informatie

Bernhard. Bernhard Von Lippe-Biesterfeld

Bernhard. Bernhard Von Lippe-Biesterfeld 7 30 Bernhard Bernhard Von Lippe-Biesterfeld Prins Bernhard, de man die op 7 januari 1937 met Juliana trouwde, werd geboren op 29 juni 1911 in Duitsland en was een telg uit het eeuwenoude geslacht Von

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 In 1886 vertrok Van Gogh naar Parijs. Hij maakte daar kennis met twee nieuwe schilderstromingen: het impressionisme en het pointillisme. Onder invloed van deze stromingen gingen de schilderijen

Nadere informatie

Blad 1. Kwartierstaat van Antoon van den Berg ( ) De ouders van Antoon

Blad 1. Kwartierstaat van Antoon van den Berg ( ) De ouders van Antoon Blad 1 Kwartierstaat van Antoon van den Berg (1877-1961) De ouders van Antoon Website: Stamboom familie Van den Berg > Generatie II De ouders van 01. Antoon van den Berg (1877-1961) 02. Hendricus van den

Nadere informatie

Afkomstig uit de nalatenschap van

Afkomstig uit de nalatenschap van in de etalage Afkomstig uit de nalatenschap van Op woensdag 23 januari 2013 vond er een bijzondere onthulling plaats in het Stedelijk Museum Kampen. Een onthulling die werd verricht door Herman Krans,

Nadere informatie

DE OUDSTE GENERATIES VAN HET KAMPER REGENTENGESLACHT VAN INGEN

DE OUDSTE GENERATIES VAN HET KAMPER REGENTENGESLACHT VAN INGEN DE OUDSTE GENERATIES VAN HET KAMPER REGENTENGESLACHT VAN INGEN door K. Schilder en H.J. van Ingen Van het begin van de 15e eeuw tot ongeveer het midden van de 1ge eeuw hebben regelmatig leden van het geslacht

Nadere informatie

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Albrecht en Isabella Heersers van de Nederlanden Periode: 1598 1621 Voorganger: Filips II Opvolger: Filips IV Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Ook Albert

Nadere informatie

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd De wegloper belonen Sabbat Lees Lees Filemon 1 alvast door. Heb je er ooit over nagedacht van huis weg te lopen? Hoe zou dat zijn? Waar zou je naar toe gaan? Wat zou je kunnen doen? Onesimus bevond zich

Nadere informatie

Nieuwe ontdekkingen en gerestaureerde schilderijen voor het eerst te zien tijdens overzichtstentoonstelling Jheronimus Bosch

Nieuwe ontdekkingen en gerestaureerde schilderijen voor het eerst te zien tijdens overzichtstentoonstelling Jheronimus Bosch Persbericht Nieuwe ontdekkingen en gerestaureerde schilderijen voor het eerst te zien tijdens overzichtstentoonstelling Jheronimus Bosch Bruiklenen mogelijk dankzij meest omvangrijke onderzoek naar Bosch

Nadere informatie

voorspellen (laatste keer in week 12: de zonsverduistering)

voorspellen (laatste keer in week 12: de zonsverduistering) Handleiding niveau B De Nieuwsbegripbieb Achteraan deze handleiding vindt u een lijstje met titels van informatieve en fictieboeken, die aansluiten bij het onderwerp van de Nieuwsbegriples. Op de website

Nadere informatie

Rembrandt van Rijn. Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren.

Rembrandt van Rijn. Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren. Rembrandt van Rijn Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren. Rembrandt is op 15 juli 1606 in Leiden geboren. Rembrandt zijn vader was eigenaar van een molen. Die molen was niet bewoonbaar. Hun huis stond

Nadere informatie

PERSINFORMATIE PRESS INFORMATION

PERSINFORMATIE PRESS INFORMATION BOSCH EXPERIENCE: IN DE VOETSPOREN VAN JHERONIMUS BOSCH In 2016 viert s-hertogenbosch in Nederland de terugkomst van de werken van Jheronimus Bosch naar de stad waar ze gemaakt werden, meer dan 500 jaar

Nadere informatie

Hotel De Valk Locatie: Zuidstraat 97

Hotel De Valk Locatie: Zuidstraat 97 Hotel De Valk Locatie: Zuidstraat 97 Charley en Westkapelle Charley Toorop werd in 1891 in Katwijk geboren. Zij was de dochter van de beroemde schilder Jan Toorop (1858'1928). Hij was een zeer veelzijdig

Nadere informatie

Functies en Invalshoeken Kunst

Functies en Invalshoeken Kunst Inleiding Kunst Algemeen Functies en Invalshoeken Kunst Overal om ons heen zien we kunst: of het nou in de gangen van school is, in het museum, of in een kerk het hangt er vol mee. In heel uiteenlopende

Nadere informatie

TANTE BETSIE. Charles & Herman Horsthuis. (Elisabeth Helena Henriëtte Issels) (Arnhem 11 oktober 1885 Haarlem 29 oktober 1943)

TANTE BETSIE. Charles & Herman Horsthuis. (Elisabeth Helena Henriëtte Issels) (Arnhem 11 oktober 1885 Haarlem 29 oktober 1943) Charles & Herman Horsthuis TANTE BETSIE (Elisabeth Helena Henriëtte Issels) (Arnhem 11 oktober 1885 Haarlem 29 oktober 1943) De kunstzinnige familie Issels, waaruit wij mede voortgekomen zijn, telde één

Nadere informatie

Melle. Jezus. mocht geen. heten. Koos Levy-van Halm

Melle. Jezus. mocht geen. heten. Koos Levy-van Halm Melle mocht geen Jezus heten Koos Levy-van Halm Amsterdam 2016 1 2 3 inleiding Het atelier Laatste stappen van oude man Krokodillengevecht 6 10 16 24 inhoud 4 Veronica 36 5 Aanpoten op zee 52 6 De matroos

Nadere informatie

DEEL 5. VERVOLG HOOFDSTUK II - Hoe lang leeft een mens? Vervolg Een plaatje van de levensverwachting.

DEEL 5. VERVOLG HOOFDSTUK II - Hoe lang leeft een mens? Vervolg Een plaatje van de levensverwachting. DEEL 5 VERVOLG HOOFDSTUK II - Hoe lang leeft een mens? Vervolg Een plaatje van de levensverwachting. Als je nou van een heel groot aantal mensen van heel vroeger zou nakijken hoe lang ze leefden, dan zou

Nadere informatie

Oma Spillner en een dubbelhuwelijk in Schoonhoven

Oma Spillner en een dubbelhuwelijk in Schoonhoven Inleiding Oma Spillner en een dubbelhuwelijk in Schoonhoven In de jaren dertig groeide onze moeder op in Zuid-Limburg. Mama is de oudste van tien kinderen. Toen ze vier jaar oud was, kwam haar oma bij

Nadere informatie

Arnold van de Laar en de Brabantse kunstwereld (1886-1974) Marga Altena & Michel van de Laar

Arnold van de Laar en de Brabantse kunstwereld (1886-1974) Marga Altena & Michel van de Laar Een duizendkunstenaar in Den Bosch Arnold van de Laar en de Brabantse kunstwereld (1886-1974) Marga Altena & Michel van de Laar Colofon Initiatief Michel van de Laar BOEK Tekst Marga Altena & Michel van

Nadere informatie

De dood is dood, leve het leven!

De dood is dood, leve het leven! De dood is dood, leve het leven! blok A - nivo 3 - avond 5 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Bijbelstudie Romeinen 6:1-13 19.30 De opstanding als historisch feit 19.45 Zondag 17 HC 20.00

Nadere informatie

Middeleeuwse scholendag vrijdag 29 augustus 2014

Middeleeuwse scholendag vrijdag 29 augustus 2014 Middeleeuwse scholendag vrijdag 29 augustus 2014 Voorafgaand aan de 10 e editie van het Gebroeders van Limburg Festival in het weekend van 30 en 31 augustus 2014, organiseert Gebroeders van Limburg junior

Nadere informatie

Partnerkeuze bij allochtone jongeren

Partnerkeuze bij allochtone jongeren Partnerkeuze bij allochtone jongeren Inleiding In april 2005 lanceerde de Koning Boudewijnstichting een projectoproep tot voorstellen om de thematiek huwelijk en migratie te onderzoeken. Het projectvoorstel

Nadere informatie

Noot 12 Voorbeeldselectie van thema s en vragen voor zeven groepsgesprekken

Noot 12 Voorbeeldselectie van thema s en vragen voor zeven groepsgesprekken Noot 12 Voorbeeldselectie van thema s en vragen voor zeven groepsgesprekken Bijeenkomst 1: Kennismaking 1 Bijeenkomst 2: Familie en vrienden Gesprek over subthema 1: Ouders en Grootouders : Wie was uw

Nadere informatie

Extra materiaal nummer 8.1 Groep 5&6

Extra materiaal nummer 8.1 Groep 5&6 Extra materiaal nummer 8.1 Groep 5&6 1. Ouderbrief 2. Kenmerken familie, les 1, afronden 3. Het verhaal van Ruth, les 1, extra 4. De oude grootvader en zijn kleinzoon, les 3, extra. Beste ouders, We hebben

Nadere informatie

Bernard Mandeville, In Joannis van den Heuvel (1689)

Bernard Mandeville, In Joannis van den Heuvel (1689) Bernard Mandeville, In Joannis van den Heuvel (1689) In mei 1689 promoveerde Johan van den Heuvel (1666-1718) in Franeker tot doctor in de rechten. Het titelblad van zijn Disputatio juridica inauguralis

Nadere informatie

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 In 1886 vertrok Van Gogh naar Parijs. Hij maakte daar kennis met twee nieuwe schilderstromingen: het impressionisme en het pointillisme. Onder invloed van deze stromingen gingen de schilderijen

Nadere informatie

De Winkel van Keizer

De Winkel van Keizer De Winkel van Keizer Waar zijn zij gebleven, de wat kleinere middenstandszaken in de dorpen? Ook Vledder kende in het verleden een grote verscheidenheid aan winkels, slagerijen, bakkers, kruideniers e.d.

Nadere informatie

De bevrijding van Houthem

De bevrijding van Houthem De bevrijding van Houthem Zondag 17 september 1944 Samengesteld door Fons Heijnens Duitsers in Houthem Vanuit Geulhem komend, trekken de Duitsers Houthem binnen in mei 1940 Foto uit archief van Jacquo

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx x x x x xx x xx xx x xx xxx xx xx xx xxx x xx x xxxx x EEN KNOTSGEKKE xxx x xxxx HICHAM BENOHOUD xxx xxxxx xxxx xxxxx xx Salle de Classe, série 2 KLASFOTO! xxxx xxxxxx xx xxxxx xx xxxxxx x xxxxx xx x xxxxxx

Nadere informatie

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf Artikelen Een terugblik op het ouderlijk gezin Arie de Graaf Driekwart van de kinderen die in de jaren zeventig zijn geboren, is opgegroeid bij twee ouders. Een op de zeven heeft een scheiding van de ouders

Nadere informatie

Werkstuk Dordtologie november 2014

Werkstuk Dordtologie november 2014 Werkstuk Dordtologie november 2014 Hilde van Kruiningen VAN BIERBROUWEN. NAAR BLAUWBILGORGEL Omdat ik in dit gebied woon en me dagelijks over de Groenmarkt en het Buddingh plein begeef hebben de geschiedenis

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Kom tot ons, de wereld wacht. Kalender voor Advent en Kerst 2013

Kom tot ons, de wereld wacht. Kalender voor Advent en Kerst 2013 Kalender voor Advent en Kerst 2013 Kom tot ons, de wereld wacht Deze adventskalender heeft de vorm van een wereldbol. Want Jezus is de Redder voor de hele wereld. De meeste voorouders van Jezus kwamen

Nadere informatie

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren.

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren. Tijdvak 6 Toetsvragen 1 In de Tijd van Vorsten en Regenten werden in ook in de Nederlanden de eerste handelstochten naar Azië georganiseerd. Hoe werden deze tochten gefinancierd? A De Nederlandse overheid

Nadere informatie

Het armenbos. door Paul Lammeretz

Het armenbos. door Paul Lammeretz Het armenbos door Paul Lammeretz In de tweede helft van 1800 was het een slechte tijd voor de mensen. De lichamelijke conditie van grote delen van de Nederlandse bevolking was slecht; jonge en oude mensen,

Nadere informatie

Canonvensters Michiel de Ruyter

Canonvensters Michiel de Ruyter ARGUS CLOU GESCHIEDENIS LESSUGGESTIE GROEP 8 Canonvensters Michiel de Ruyter Michiel Adriaanszoon de Ruyter werd op 23 maart 1607 geboren in Vlissingen. Zijn ouders waren niet rijk. Michiel was een stout

Nadere informatie

Rijksmuseum. Verslag. Maika Dijkstra

Rijksmuseum. Verslag. Maika Dijkstra Rijksmuseum Verslag Maika Dijkstra Wij zijn donderdag 14 januari naar het rijksmuseum geweest. We begonnen de dag gewoon in de klas. En we hebben ook nog een taalles gedaan. Om kwart voor elf zou de bus

Nadere informatie

De gerechtigden tot het Bacx-koorke in de Sint Jan tot de reductie van Den Bosch. drs. L. F. W. Adriaenssen

De gerechtigden tot het Bacx-koorke in de Sint Jan tot de reductie van Den Bosch. drs. L. F. W. Adriaenssen De gerechtigden tot het Bacx-koorke in de Sint Jan tot de reductie van Den Bosch drs. L. F. W. Adriaenssen Van Stamboom vicaris-generaal, kanselier en zeg e l bewaard e r van de bisschop van Luik en had

Nadere informatie

Het wapen van Kuinre De voormalige boterwaag

Het wapen van Kuinre De voormalige boterwaag De naam Admiraal duikt voor het eerst in de archieven op bij een zekere Claas Admiraal, geboren omstreeks 1670 in Kuinre in Overijssel. De jongste Klaas is geboren op 24 oktober 1978 in Ten Boer. Het wapen

Nadere informatie

De top 100 van de familienamen in Nederland Leendert Brouwer

De top 100 van de familienamen in Nederland Leendert Brouwer Detop100vandefamilienameninNederland LeendertBrouwer Voor een totaalbeeld van de familienamen in Nederland beschikken we over twee ijkjaren: 1947(volkstelling) en 2007(Gemeentelijke Basisadministratie).

Nadere informatie

Wandelen met Jeroen Bosch

Wandelen met Jeroen Bosch Rondwandeling Dijkermaten Startpunt: jaarpaal 1361 (hoek Oude Deventerweg/Oosterveldsweg, Holten) Wandelen met Jeroen Bosch Even voorstellen Ik ben Jeroen Bosch. Thuis noemden ze me Joen. Zelf signeerde

Nadere informatie

D74, thans Kruisstraat 12

D74, thans Kruisstraat 12 D74, thans Kruisstraat 12 Geplaatst in de Heise Krant van september 2011, gewijzigd 15-05-2015 De boerderij van Has van den Tillaar. Zo kennen de meesten onder ons de oude boerderij achter de kerk met

Nadere informatie

Maria. Utrecht verhaalt: in en rond Priorij Emmaus. bladzijden uit het boek Doornburgh verhaalt. Doornburgh/ Dames en heren (bewoners)/

Maria. Utrecht verhaalt: in en rond Priorij Emmaus. bladzijden uit het boek Doornburgh verhaalt. Doornburgh/ Dames en heren (bewoners)/ Utrecht verhaalt: Maria in en rond Priorij Emmaus bladzijden uit het boek Doornburgh verhaalt Maria in en rond Priorij Emmaus Ton de Coo Albert Retel 2015 Utrecht verhaalt is een concept van ar-gitect

Nadere informatie

Het gezin van Piet Goossens en Nel van de Westelaken

Het gezin van Piet Goossens en Nel van de Westelaken Het gezin van Piet Goossens en Nel van de Westelaken door André Schoones In het boek In 1900 1) was bij de 71 personen die in 1900 in Den Dungen en Maaskantje zijn geboren slechts ruimte voor een of twee

Nadere informatie

1.6 Reconstructie van de noordzijde van de Markt, omstreeks 1500 (AEH, RG)

1.6 Reconstructie van de noordzijde van de Markt, omstreeks 1500 (AEH, RG) 1.6 Reconstructie van de noordzijde van de Markt, omstreeks 1500 (AEH, RG). - 14 - - 15 - 3.23 3.24 3.26 3.25 vastgesteld. De verdieping in het voorhuis van dit pand had geen schouw, een balklaag met gekantrechte

Nadere informatie

GRADUS WISSENBURG Renkum (NL) Oberhausen (D)

GRADUS WISSENBURG Renkum (NL) Oberhausen (D) GRADUS WISSENBURG Renkum (NL) 13-4-1873 - Oberhausen (D) 11-12-1927 Gradus was arbeider. Hij trok als eerste van de vier broers (na de harde winter van 1896) naar Keulen (Mühlheim, niet te verwarren met

Nadere informatie

Leonardo Da Vinci. Doel: Na deze opdracht weet meer over het leven van Leonardo Da Vinci

Leonardo Da Vinci. Doel: Na deze opdracht weet meer over het leven van Leonardo Da Vinci Thema: de boer op Geschiedenis Tijd van Ontdekkers en Hervormers Renaissance Leonardo Da Vinci Moeilijkheid: **** Tijdsduur: **** Juf Carolien Doel: Na deze opdracht weet meer over het leven van Leonardo

Nadere informatie

E70, Goordonksedijk 4

E70, Goordonksedijk 4 E70, Goordonksedijk 4 Geplaatst in de Heise Krant januari 2014, gewijzigd 13-04-2016 Wanneer we op de kadasterkaart van 1832 kijken, waar nu de Goordonksedijk loopt, zien we aan weerszijden een grote vlakte

Nadere informatie

algemene tekstbegripvragen (vragen stellen) onduidelijkheden ophelderen

algemene tekstbegripvragen (vragen stellen) onduidelijkheden ophelderen Handleiding niveau C De blokles Na elke Nieuwsbegripcyclus van vijf weken volgt een blokles in de zesde week. De leerlingen passen in deze les alle strategieën toe. Ook beantwoorden ze vragen bij een grafiek

Nadere informatie

Gauguin, Bonnard, Denis. Dit werkboekje is van:

Gauguin, Bonnard, Denis. Dit werkboekje is van: Gauguin, Bonnard, Denis Dit werkboekje is van: Hallo! Je gaat binnenkort op bezoek in het museum Hermitage Amsterdam. Het woord Hermitage spreek je uit als hermitaasje. Een museum is een gebouw waarin

Nadere informatie

Dit is een portret van een oude man, geschilderd door Johan Christiaan Kerkmeijer

Dit is een portret van een oude man, geschilderd door Johan Christiaan Kerkmeijer 1 Dit is een portret van een oude man, geschilderd door Johan Christiaan Kerkmeijer 2 En dit is ook een portret van een oude man, geschilderd door dezelfde kunstenaar, maar dan zo n dertig jaar later.

Nadere informatie

Uitgeverij Schoolsupport www.schoolsupport.nl

Uitgeverij Schoolsupport www.schoolsupport.nl info Dit ben ik! schooljaar klas voornaam:..... naam:........ geboortedatum:. gsm:......... e-mailadres:.... mijn juf/meester: Thuis voornaam:.. naam:...... telefoon/gsm: e-mailadres:. beroep:.... In geval

Nadere informatie

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555)

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) Deel 1: 1305-1354 De groei van de macht van het volk en het uitbreken van de Hoekse en Kabeljouwse twisten. In deze periode zien we de macht van de graafschappen en hertogdommen

Nadere informatie

Welkom thuis, Jheronimus! primair onderwijs & voortgezet onderwijs. Jheronimus Bosch. docentenhandleiding

Welkom thuis, Jheronimus! primair onderwijs & voortgezet onderwijs. Jheronimus Bosch. docentenhandleiding primair onderwijs & voortgezet onderwijs Welkom thuis, Jheronimus! Jheronimus Bosch docentenhandleiding Inhoud Inleiding bij Jheronimus Bosch 3 Tentoonstelling Jheronimus Bosch 4 Wie was Jheronimus Bosch?

Nadere informatie

2 Eeuw van het Verstand

2 Eeuw van het Verstand 2 Eeuw van het Verstand Caravaggio, 1600 Veranderingen Het vorige werkboek eindigde met de barok in Zuid-Europa en de Gouden Eeuw in Nederland. Zowel in de 16e als de 17e eeuw leefden een aantal van de

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

HOE REGEL IK MIJN NALATENSCHAP?

HOE REGEL IK MIJN NALATENSCHAP? HOE REGEL IK MIJN NALATENSCHAP? Alles over erven, uw testament en erfrecht op een rijtje. HOE REGEL IK MIJN NALATENSCHAP? Wat gebeurt er met uw geld, huis, bezittingen en uw schulden als u overlijdt? Zonder

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Peter de Grote. Dit werkboekje is van:

Peter de Grote. Dit werkboekje is van: Peter de Grote Dit werkboekje is van: Hallo! Je gaat binnenkort op bezoek in het museum Hermitage Amsterdam. Het woord Hermitage spreek je uit als hermitaasje. Een museum is een gebouw waarin je allerlei

Nadere informatie

TORRENTII\US EN ARLENTUS

TORRENTII\US EN ARLENTUS TORRENTII\US EN ARLENTUS Frans Slits Meer dan vijftien jaar geleden, in 1978, schreef Ad Otten in Gemerts Heem in zijn artikel over Laurentius Torrentinus, dat hij in een volgend nummer op de werkzaamheden

Nadere informatie

De weg naar Van Eyckoverzicht toegezegde werken

De weg naar Van Eyckoverzicht toegezegde werken De weg naar Van Eyckoverzicht 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 De weg naar Van Eyckoverzicht 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 De weg naar Van Eyckoverzicht

Nadere informatie

Inleiding. Monumenten, symbolen en iconen Kindermonumentendag in Midden-Delfland Symbolen in deze tijd

Inleiding. Monumenten, symbolen en iconen Kindermonumentendag in Midden-Delfland Symbolen in deze tijd Monumenten, symbolen en iconen Kindermonumentendag in Midden-Delfland 2016 Lesbrief voor de groepen 7 van de basisscholen in Midden-Delfland Deze les is de voorbereiding voor de Kindermonumentendag op

Nadere informatie

Pre-Eyckiaanse schilderkunst van het allerhoogste niveau

Pre-Eyckiaanse schilderkunst van het allerhoogste niveau VERZAMELGEBIED GESTEUND MIDDELEEUWSE KUNST Pre-Eyckiaanse schilderkunst van het allerhoogste niveau Zeldzaam drieluik krijgt definitieve plek in Museum Boijmans Van Beuningen Gar nicht schlecht, oder?,

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert JACOB DE BEDRIEGER

Bijbel voor Kinderen. presenteert JACOB DE BEDRIEGER Bijbel voor Kinderen presenteert JACOB DE BEDRIEGER Geschreven door: E. Duncan Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Kerr en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Dick Bruna De vrouw van Dick Bruna.

Dick Bruna De vrouw van Dick Bruna. Dick Bruna Dick Bruna is geboren in het jaar 1927 en woont in Utrecht. Hij tekent al vanaf zijn kindertijd. Zijn vader wou dat hij uitgever zou worden net als hijzelf en dus ging Dick Bruna naar Londen

Nadere informatie

32 e en 33 e kwartier. Hermannus LUTGERINK. Geboorte

32 e en 33 e kwartier. Hermannus LUTGERINK. Geboorte 32 e en 33 e kwartier Hermannus LUTGERINK Geboorte 98 Overlijden 99 Elisabeth Wulffling Overlijden 100 Geboorte + huwelijk 101 34 e en 35 e kwartier Thijse HOF Geboorte 102 Overlijden 103 Regina Postma

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

Had de pastorie in Van Goghs tijd een pleisterlaag?

Had de pastorie in Van Goghs tijd een pleisterlaag? Had de pastorie in Van Goghs tijd een pleisterlaag? Een heel speciale vraag die vaak gesteld wordt over de pastorie aan Berg 26 vindt zijn oorsprong in een schilderij en een tekening van Vincent, waarop

Nadere informatie

Tweelingen. Wat zijn nou eigenlijk tweelingen? Een groot mysterie

Tweelingen. Wat zijn nou eigenlijk tweelingen? Een groot mysterie Tweelingen Hier zie je ons met zijn allen, de tweeling was net geboren en mijn moeder en ik waren verkouden dus moesten we van die kapjes op zodat de tweeling niet ziek zou worden. Ik was hier 4 jaar oud.

Nadere informatie

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Het ontstaan van koken... 3 De eerste ontdekking... 3 Het eerste beetje koken... 3 De ontwikkelingen... 3 Kok worden...

Nadere informatie

Een werkboek met creatieve ideeën om met kinderen originele portretten en zelfportretten te maken. Voor kinderen van 6 12 jaar

Een werkboek met creatieve ideeën om met kinderen originele portretten en zelfportretten te maken. Voor kinderen van 6 12 jaar Ursula Gareis CREATIEF WERKEN MET PORTRET EN ZELFPORTRET Een werkboek met creatieve ideeën om met kinderen originele portretten en zelfportretten te maken Voor kinderen van 6 12 jaar Elke pagina van dit

Nadere informatie

Cursusboek. Leer uw eigen stamboom maken

Cursusboek. Leer uw eigen stamboom maken Cursusboek Leer uw eigen stamboom maken Leer uw eigen stamboom maken Beste cursist, Stamboomonderzoek doen is een geweldige reis door uw eigen verleden. Leer uw voorouders kennen, ontdek hun verhalen en

Nadere informatie

Schoorldam anno 1900 Atze Nicolaï en Margaretha Bosch

Schoorldam anno 1900 Atze Nicolaï en Margaretha Bosch Schoorldam anno 1900 Atze Nicolaï en Margaretha Bosch De hierna beschreven fam. Nicolaï heeft zijn herkomst in Schoorldam. Maar verder terug in de tijd kwamen zij uit Friesland m.n. uit Franeker. Eind

Nadere informatie

Walcherse herkomst. Deel 1. Ritthem en De Schoone Waardin

Walcherse herkomst. Deel 1. Ritthem en De Schoone Waardin Walcherse herkomst Deel 1 Ritthem en De Schoone Waardin De informatie in deze tekst halen we voor het grootste deel uit: Het Boek van Suze, de kroniek door onze tante Suze rond 1955 in Logne geschreven.

Nadere informatie

Den Haag Scheveningen Delft

Den Haag Scheveningen Delft Den Haag Scheveningen Delft Zaterdag en zondag 21 en 22 juni 2008 met bezoek aan Mauritshuis Museum Beelden aan zee Vermeercentrum V.V.A. afdeling Brussel G. Gilsonstraat 55, 1090 Brussel tel. 02-479.32.32

Nadere informatie

Catharina de Grootste. Dit werkboekje is van:

Catharina de Grootste. Dit werkboekje is van: Catharina de Grootste Dit werkboekje is van: Hallo! Je gaat binnenkort op bezoek in het museum Hermitage Amsterdam. Het woord Hermitage spreek je uit als hermitaasje. Een museum is een gebouw waarin je

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande

Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande Sinds jaar en dag hangen er in de consistorie van de kerk te Oudelande drie schilderijen, twee panelen en een doek. De panelen stellen een gezicht op Oudelande

Nadere informatie

De parel in de kroon

De parel in de kroon De parel in de kroon GAVIA BV Greta Joha Dordrecht, maandag 31 I 1916 Schagen, vrijdag 20 VI 2008 DOCHTER VAN DE ZEE/ KIND VAN HET LICHT In de gang bij ons thuis hing een koperen scheepslantaarn. Daarop

Nadere informatie

abstract jaar verandering in het aantal voornamen officiële naam en roepnaam voornaamkeuze van traditie naar mode % traditionele vernoeming

abstract jaar verandering in het aantal voornamen officiële naam en roepnaam voornaamkeuze van traditie naar mode % traditionele vernoeming 7--05 60 50 jaar verandering in het aantal voornamen Gerrit Bloothooft en David Onland UiL OTS, Universiteit Utrecht abstract Een voornaam kiezen ouders niet zomaar voor hun kind. Ze worden in de keuze

Nadere informatie

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië.

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Het hindoeïsme Hoe is het hindoeïsme ontstaan? Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Eeuwenlang leefden in dat land

Nadere informatie

Rembrandts. late leerlingen In de leer bij een genie. David de Witt Leonore van Sloten Jaap van der Veen

Rembrandts. late leerlingen In de leer bij een genie. David de Witt Leonore van Sloten Jaap van der Veen Rembrandts late leerlingen In de leer bij een genie David de Witt Leonore van Sloten Jaap van der Veen Museum Het Rembrandthuis Amsterdam 2015 Inhoud Voorwoord 11 Bruikleengevers 13 1 Rembrandts late leerlingen

Nadere informatie

ART HISTORY. de negentiende eeuw. H5 Hoofdstuk 3 Het Realisme Tweede helft 19de eeuw

ART HISTORY. de negentiende eeuw. H5 Hoofdstuk 3 Het Realisme Tweede helft 19de eeuw ART HISTORY de negentiende eeuw H5 Hoofdstuk 3 Het Realisme Tweede helft 19de eeuw Thema s uit het Realisme Hardwerkende fabrieksarbeiders. Eenvoudige plattelandsmensen. Kleine en alledaagse gebeurtenissen.

Nadere informatie

Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1

Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1 Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 1 1 Giardino NL 4/1 14-06-2006 12:14 Pagina 2 Panta rhei alles stroomt; Mijn schilderijen zijn in beweging, ze lijken te stromen, zoals ook het leven zich geen stilstand

Nadere informatie

Mens- en wereldbeeld - HV 12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61301

Mens- en wereldbeeld - HV 12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/61301 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61301 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie